Definitions containing the research իլ : 9981 Results

Վատախօս

See full entry →

adj.

cf. Չարախօս.

NBHL (1)

Խոշոր եւ վատախօս լեզու։ Սրեալք վատախօս լեզուաւ. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Վատահաճոյ, ից

See full entry →

adj.

disagreeable.

NBHL (1)

Որք վատահաճոյքն եղեն աստուծոյ, չարադեւք (այսինքն թշուառք) են. (Փիլ. իմաստն.։)


Վատայոյս

See full entry →

adj.

hopeless, in despair, desperate.

NBHL (1)

Սուրբ եւ գովելի է քաջայոյսն, որպէս ընդդէմ՝ պիղծ եւ պարսաւելի է վատայոյսն։ Մի՛ լինիք վատայոյս, զի բնութեամբ ունի զամենայն բարութիւն. (Փիլ. իմաստն.։ Վրդն. սղ.։)


Վատանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be or become cowardly, pusillanimous, faint-hearted;
to grow idle or lazy, slothful.

NBHL (1)

ὁκνέω pigror, cunctor ἁργέω iners efficior, otior. Վատ եւ ծոյլ եւ վեհերոտ գտանիլ. դանդաղիլ. հեղգալ. յապաղել.


Վատասրտեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Վատասրտիմ.

NBHL (1)

ՎԱՏԱՍՐՏԵՄ ՎԱՏԱՍՐՏԻՄ. δειλανδρέω, δειληάω pavidus homo sum, pavesco, formido. Վատասիրտ գտանիլ. զանգիտել. վախել. վեհերել. լքանիլ. թուլանալ. վախվխել. թուլնալ.


Վատեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Վատիմ.

NBHL (1)

ՎԱՏԵՄ ՎԱՏԻՄ. ἁμβλύνομαι, ἁμβλυώττω, -σσω , ἁμβλυωπέω hebetor, obtundor, caecutio. Վատանալ աչաց՝ այսինքն տկարանալ ի ծերութենէ. վատիլ տեսութեան, նուազիլ, պակասիլ, կասիլ ի զօրութենէ. շլանալ. բթիլ. եւ Տկարանալ ո՛ր եւ է իրաց.


Վատթարանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to grow worse, to degenerate, to debase or degrade oneself, to fall into baseness, to be marred, spoiled;
to succumb, to be beaten.

NBHL (2)

Եւ Վատթարիլ. նկուն լինել.

Վատթար գտանիլ կամ երեւիլ.


Վատթարեմ, եցի

See full entry →

va.

to render worse, to cause to degenerate, to debase, to corrupt, to deteriorate, to alter;
to weaken, to abase, to undo, to defeat, to rout;
to insult, to defame, to dishonour;
to despise.

NBHL (1)

Խոնարհեցոյց վատթարեաց զամբարհաւաճս։ Նա մեծարեաց, եւ դու վատթարես։ Սուզանել եւ վատթարել զանձինս արհամարհելով (առ ամօթոյ)։ Ոչ թշնամանեցից, այլ յանդիմանեցից. ոչ սպառնացայց, այլ վատթարեցից։ Տակաւին եւս զնոսա ողոքէին, եւ ոչ բանիւք վատթարելով վարէին. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։ Յհ. իմ. երեւ.։ Փիլ. ՟ժ. բան.։ Առ որս. ՟Ը։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)


Վատնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Վատնումն.

NBHL (1)

ՎԱՏՆՈՒԹԻՒՆ ՎԱՏՆՈՒՄՆ. ἑκβολή jactura. եւ այլն. Վատնիլն, ելն. ծախումն. սպառումն. ցրումն. վնաս. կորուստ.


Վատնումն, ման

See full entry →

s.

dissipation, waste, dilapidation, prodigality;
loss, havoc, dispersion.

NBHL (1)

ՎԱՏՆՈՒԹԻՒՆ ՎԱՏՆՈՒՄՆ. ἑκβολή jactura. եւ այլն. Վատնիլն, ելն. ծախումն. սպառումն. ցրումն. վնաս. կորուստ.


Վատշուէր, ուիրաց

See full entry →

adj.

bad, wicked, malicious, perverse, froward;
infamous, unchaste;
wretched, miserable, unhappy.

NBHL (1)

Վատշուէր դեւն այն։ Վատշուէրքն եւ չարադեւք. (Ոսկ. անոմ. ՟Դ։ Փիլ. լին. ՟Դ. 234։)


Վարագոյր, գուրաց

See full entry →

s. fig.

curtain;
veil;
պատուհանաց, մահճաց, window-curtain;
bed-curtain;
— դրան, door-curtain;
թատրոնի, —, drop-scene;
— մետաքսեայ, silken curtain;
— ծալածոյ, զսպանակաւոր, roller-blind, spring-blind;
ձգել զ—, to draw the curtain, to draw down the blind;
բանալ զ—, to open or to draw back the curtain;
փակել զ—, to shut the curtain;
—աւ խօսել, to speak under a pretext.

NBHL (1)

Եւ վարագոյր հին օրինին վերուստ ի վայր պատառէին։ Ընդ պատառիլ վարագուրին՝ զիմ պատառեա՛ ըզգիր պարտին. (Շար.։)


Վարակեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Վարակեցուցանեմ.

NBHL (2)

ՎԱՐԱԿԵՄ ՎԱՐԱԿԻՄ. ἑμπλέκω implico συνέχω contineo, comprehendo φύρομαι misceor συμφύομαι simul plantor, nascor. Պարաւանդել. պարանել. կապել կաշկանդել. շուրջ պատել պաշարել. ըմբռնել՝ իբր պառականօք. պնդել որպէս վարակօք. կր. ըմբռնիլ. շաղիլ. զգածիլ. համակիլ. պատատիլ. պատտղիլ. պիւրքմէք, սարմագ. եւ այլն.

Որպէս վարակեալ ինչ շղթայիւք։ Ամենայն ցաւօք վարակեալ։ Ոչ վարակեալ ամենայն ախտիւք։ Մախանօք վարակեալ։ Անհաւատութեամբ վարակեալ։ Վերջին աղքատութեամբ մտաց վարակեալ։ հՈգովք վարակեալ անհանգիստ. (Պիտ.։ Ոսկ. փիլիպ.։ Փարպ.։ Լծ. ածաբ.։ Իգն.։ Սարգ. յռջբ. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)


Վարակումն, ման

See full entry →

s.

entanglement, embarrassment, labyrinth, puzzle, scrape;
infection, contagion.

NBHL (1)

Վարակիլն (ըստ ամենայն առման).


Վարանիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be beset, seized or caught;
to hesitate, to be uncertain, embarrassed, in suspense, to vacillate, to waver, to float, to haw, to boggle;
to lie in ambush, in wait for, to plot;
to apply one's thoughts or one's mind to;
վարանեալ կայր, he was at a loss how to.

NBHL (3)

ἁπορέω, ἁπορέομαι, διαπορέω in angustiis haesito, nescio quo me vertam ἑκτήκομαι maceror. Ի վարանս մտանել. յանհնարս մտանել. մատնիլ յանձկութիւն. մտայոյզ լինել. տատամսիլ. ծփիլ տարակուսանօք. տագնապիլ. հալիլ մաշիլ. տատանիլ. պարանիլ. պաշարիլ. վարակիլ. անճրկիլ, շուարիլ, նեղը ինկնալ, մտմտալ.

ՎԱՐԱՆԻԼ. Տարուբերիլ. ձգձգիլ իբր պարանաւ. լլկիլ, եւ Ըմբռնիլ, պատաղիլ.

ՎԱՐԱՆԻԼ. ἑνεδρεύω insidior. Դարանիլ. չարիս որոնլե՝ հայթհայթել.


Վարանումն, ման

See full entry →

s.

cf. Վարանք.

NBHL (1)

Վարանիլն. վարանք.


Վարատումն, ման

See full entry →

s.

scattering, dispersion;
defeat, rout, destruction.

NBHL (1)

δισκοπρισμός dispersio. Վարատելն, իլն. ցրումն. ցիրուցան ըլլալը.


Վարարեմ, եցի

See full entry →

vn.

to luxuriate, to be riotous, lustful, to give oneself up to libertinism, to lead a dissolute life.

NBHL (2)

ՎԱՐԱՐԵԼ կամ ՎԱՐԱՐԻԼ. Վաւաշանալ. շուայտիլ. խենեշանալ.

Դարձեալ ի խառնակութիւն վարարել (կամ վարարեալ), զօրէն սեղեխի առփեցելոյ զհետ երթայ. (Փիլ. լիւս.։)


Վարգիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to run, to gallop.

NBHL (2)

Վագել. վազել. երագել. արշաւել. սրանալ. յարձակիլ. ընթանալ. դիմել.

(լծ. եւ լտ. վէ՛րկօ, բէ՛րկօ. vergo, pergo. դէմ եդեալ ուղղիլ ի մի կողմն)։


Վարդապետական, ի, աց

See full entry →

adj.

doctoral, doctrinal, magisterial, preceptorial;
didactic;
dogmatical;
— աստիճան, Doctor's degree.

NBHL (1)

Աբրաամ նշանակ վարդապետական առաքինութեան է. (Փիլ. իմաստն.։)


Վարդապետիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be instructed, teached, to learn, to study.

NBHL (1)

(յն. ոճով). διδάσκομαι doceor, edoceor, disco. Ուսանել. սորվիլ, էօյրէնմէք.


Վարդապետոց, աց

See full entry →

s.

school.

NBHL (1)

Եւ վայրենեացն (յանասնոց) եւ անձեռնընդելացն պատահեցին ոմանք ի վարդապետոցսա, զի գային ընտանացեալք. (Փիլ. լիւս.։)


Վարդավառ, ի

See full entry →

s.

Transfiguration of our Lord.

NBHL (1)

Տօն այլակերպութեան քրիստոսի ի թաբոր. որ եւ ՊԱՅԾԱՌԱԿԵՐՊՈՒԹԻՒՆ. ի դէպ եկեալ արեգականակերպ փայլման դիմացն իբր վարդ կարմիր, եւ ձիւնատեսիլ երեւման հանդերձից իբր վարդ սպիտակ։ Թո՛ղ զի սովին կոչմամբ խափանել կամեցան նախնիք մեր զհեթանոսական տօն հերայի, կամ արտեմեայ անահտայ, եւ կամ ափրոդիտեայ ոսկեծղի եւ վարդամատն կոչեցելոյ։ (Հ. օգոստ. ՟Զ.։ Տօմար.։ Տօնաց.։)


Վարդատես

See full entry →

cf. Վարդատիպ.

NBHL (1)

ՎԱՐԴԱՏԵՍ ՎԱՐԴԱՏԵՍԱԿ. Ունօղ զտեսիլ վարդի. վարդագոյն. վարդատիպ.


Վարդատեսակ

See full entry →

cf. Վարդատիպ.

NBHL (1)

ՎԱՐԴԱՏԵՍ ՎԱՐԴԱՏԵՍԱԿ. Ունօղ զտեսիլ վարդի. վարդագոյն. վարդատիպ.


Վարդափթիթ

See full entry →

adj.

blooming as a rose.

NBHL (1)

Այն ինչ դեռ տէգ մուրուացն ի վերայ գեղեցկատեսիլ վարդափթիթ ծնօտիցն բուսանէր. (Փարպ.։)


Վարեմ, եցի

See full entry →

va.

to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.

NBHL (8)

Որ զխիստ եւ զքարուտ երկիր վարեն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Քանզի նման է, որպէս եւ ոք երկրագործ յարբեցութենէ եւ կամ ի խելայեղութենէ ցորեան ի լիճս եւ յուխս փոխանակ դաշտից վարիցէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

ՎԱՐԵՄ. ἅγω, ἁπάγω, ἁνάγω duco, abduco, reduco. Ածել. բերել. տանել. շարժել. ձգել ի մի կողմն. կր. բերիլ.

Վարել զսայլ, կամ զանասուն։ Վարել զմարդիկ ի գերութիւն, կամ բռնութեամբ, կամ ի խաղաղութիւն։ Վարիլ ի սպանդ, կամ ի ցանկութիւնս։ Հոգւով աստուծոյ վարին։ Վարեցաւ յիսուս յանապատ ի հոգւոյն՝ փորձիլ ի սատանայէ։ Վարէր հոգւովն յանապատ.եւ այլն։

Ի վերուստ ամենեցուն վարիչ զաշխարհս զայս ուղիղ վարելով. (Փիլ. յովն.։)

ՎԱՐԵՄ. ἑλαύνω, συνελαύνω agito, impello. Խաղացուցանել. մղել. քշել. առաջ տանիլ.

Որք զամենայն զկեանս իւրեանց վարեցան յախտի ցանկութեան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

ՎԱՐԻՄ եցայ. ձ. χράομαι utor, usurpo, conversor. Ի վար՝ ի կիր՝ ի գործ արկանել. ի պէտս կամ ի կիր առնուլ. պիտանանալ. քաղաքավարիլ. գործածել, բանեցնել, վարուիլ, շարժիլ.


Վարժական, ի, աց

See full entry →

adj.

practical, fit or apt to exercise.

NBHL (1)

Աբրաամ նշանակ վարդապետական առաքինութեան. յակովբ՝ վարժականին։ Մի իմն ի վարժականացն է (որ կրթին ի մրցանս), մանրելն զկերակուր, ուտելովն ուտել. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. այլաբ.։)


Վարժանք, նաց

See full entry →

s.

cf. Վարժ.

NBHL (1)

Յառաւօտէ մինչեւ ցերեկոյ ամենայն է նոցա վարժանք տեսութեան. (Փիլ. տեսական.։)


Վարժապետ, աց

See full entry →

s.

professor, master, teacher;
school-master;
preceptor, tutor, instructor;
gymnasiarch, ludi magister;
— իմաստասիրութեան, professor of philosophy;
— օրէնսգիտութեան, բժշկութեան, աստուածաբանութեան, law-professor, physic-professor, divinity-professor.

NBHL (1)

Զոր ի պէտս սպասու մանկտւոյ վարժապետն պատրաստեաց։ Այս զհետերթանք վարժապետի պատուասէր առատութիւն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Վարժարան, աց

See full entry →

s.

college, gymnasium;
grammar-school.

NBHL (1)

Որպէս ի բաղանիս, եւ ի վարժարանի իւղ յօծումն եդեալ լնի յօգտութիւն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Վարժաւոր

See full entry →

adj.

cf. Վարժ.

NBHL (1)

Աստուծոյ խոհականութեան վարժաւոր. (Փիլ. այլաբ.։)


Վարժեմ, եցի

See full entry →

va.

to exercise, to train, to inure, to bring up, to form, to instruct, to tutor, to accustom, to use, to cultivate;
— զերիվար, to break in a horse;
— զանձն, cf. Վարժեցուցանեմ.

NBHL (1)

ἁσκέω exerceo παιδεύω instituo, erudio, doceo, educo διαχειρόω , διαχειρίζω manuduco, rego, tracto. Վարժ եւ փորձ եւ կիրթ կացուցանել. մարզել. կրթել. հարհանգել. խրատել. դաստիարակել. փորձել. ընդելացուցանել. սանձել. վարժեցնել .... որպէս եւ պրս. վերզիտէն, է վարժիլ, սովորիլ.


Վարժիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to exercise oneself in, to practise, to get used, accustomed or inured, to grow familiar with;
to be formed, instructed;
— աշխատութեան, to get inured to work;
ի գիրս վարժեալ, brought up in letters, educated or well versed in literature.

NBHL (1)

(ըստ յն. ոճոյ). cf. ՎԱՐԴԱՊԵՏԻՄ. սորվիլ .... Ուսանել կրթանօք իմն.


Վարժիչ

See full entry →

cf. Ուսուցիչ.

NBHL (1)

Նախ առաջին բոլոր բանից եւ գործոց կրթակք եւ վարժիչք եղեալք՝ զկեանս. վարուցն իւրեանց զարդարեցին. (Փիլ. իմաստն.։)


Վարիչ, չի, չաց

See full entry →

s. fig. adj.

goad, spur, whip;
conductor;
rector, director;
governor;
leading into captivity, driving out;
fulfilling, carrying into effect.

NBHL (1)

Զվարիչն՝ որ մատակարարէ փրկութեամբ միշտ առ հասարակ զամենայն։ Ի վերուստ ամենեցուն վարիչ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. յովն.։)


Վարկպարազի

See full entry →

adv. adj.

additionally, over and above, by the way, by accident, incidentally;
negligently, carelessly, unheedingly, for form's sake;
unessential, accessory, secondary, supplementary, extra, useless, frivolous, vain.

NBHL (1)

Այց առնելի է ո՛չ վարկպարազի։ Ի կիր առնուլ ոչ վարկպարազի։ Ոչ պղերգութեամբ. եւ ո՛չ վարկպարազի՝ գրոց հանդիպին։ Մի՛ վարկպարազի, այլ յօժարութեամբ ընկալարու՛ք։ Մի՛ վարկպարազի շփոթել զսրբազանսն նշանակս։ Այսպէս գոռոզութեամբ վարկպարազի համարձակել ի պատասխանիսն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։ Ածաբ. առ որս. ՟Զ. եւ մկրտ։ Դիոն. թղթ.։ Բրս. հց.։)


Վարձատրեմ, եցի

See full entry →

va.

to remunerate, to recompense, to reward, to requite.

NBHL (1)

Վարձատրիլ շնորհօք ի յաղօթից ձերոց. (Գանձ.։)


Վարձատրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

remuneration, recompense, retribution, requital, reward.

NBHL (1)

μισθοδοσία mercedis solutio. Վարձատրելն, իլն. վարձահատութիւն. փոխարինութիւն ընդ վաստակոց. վարձք. պարգեւ.


Վարձաւոր, աց

See full entry →

adj. s.

hired, paid, mercenary;
renter, tenant, lessee;
journey-man, day-labourer.

NBHL (1)

Վարձաւոր է սոցա պաշտոնն, եւ ոչ անկաշառ. (Փիլ. իմաստն.։)


Վարձաւորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to merit, to obtain a reward, to be recompensed or rewarded.

NBHL (1)

Արժանաւորիլ վարձուց. վարձատրիլ. պսակիլ. արդիւնաւորիլ. վարձք առնել.


Վարձաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Վարձկանութիւն.

NBHL (1)

Վարձաւորն գոլ. վարձկանութիւն. եւ Վարձաւորիլն.


Վարձեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Վարձիմ.

NBHL (1)

Կամ որպէս Վարձաւորիլ. շահել. առնուլ ի վարձ.


Վարձկանեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Վարձկանեցուցանեմ.

NBHL (1)

ՎԱՐՁԿԱՆԵՄ ՎԱՐՁԿԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Ի վարձու ունել զվարձկան, կամ իբրեւ զվարձկան. վարձել, վարձիլ.


Վարձկանեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to hire, to take on hire.

NBHL (1)

ՎԱՐՁԿԱՆԵՄ ՎԱՐՁԿԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Ի վարձու ունել զվարձկան, կամ իբրեւ զվարձկան. վարձել, վարձիլ.


Ցիռ, ցռոյ, ցռու

See full entry →

s.

onager, wild ass;
— խանչէ, the — brays.

NBHL (1)

Կերակրէք եւ զցիռս վայրի։ Ո՞ արար զցիռ վայրի ազատացեալ շրջիլ։ Պարսկահայք ունի էրէս, ցիռ, եւ այծեամն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։ Մծբ. ՟Ժ՟Գ։ Խոր. աշխարհ.։)


Ցիրդ, ցրդոյ, ցրդի

See full entry →

s. bot.

briar, bramble;
pimpernel, burnet;
smilax, rough bindweed;
cf. Գի;
ցրդոյ պտուղ, juniper-berries.

NBHL (1)

Ցրդի, ցրդիլ կամ ցրդել. (Գաղիան.) որպէս յն. ա՛րքիւդօս. ἅρκευθος juniperus. այն է գիհի, կամ բեւեկնի։


Ցից, ցցոյ

See full entry →

s. adj.

pale, stake, pile;
peg, pin;
upright, erect, straight;
acute, sharp;
դատապարտել ի —, to sentence to be empaled;
հանել, վարսել ի —, to empale.

NBHL (1)

Ցից նշանակաբար ասելով զայն՝ որ փորէ. (Փիլ. այլաբ.։)


Ցխատեսակ

See full entry →

adj.

muddy, dirty.

NBHL (1)

βορβορώδης, λιμνώδης coenosus. Որ ունի զտեսակ եւ զտեսիլ ցխոյ. նման գիճին տղմոյ, գայռի, մրրոյ. ցեխի նման.


Ցխոտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to soil oneself, to get dirty.

NBHL (1)

որպէս ռմկ. ցեխոտիլ. Տղմաշաղախ լինել.