cf. Ջոլիր.
Ետու եւ ջոլորիս եղանց, եւ ջոկս զուարակաց։ Գայլքն զջոլորս հօտիցն պահէին զգուշութեամբ, եւ զանգեայս արջառոցն. (Ուռպ.։)
cf. Ջոլիր.
Ետու եւ ջոլորիս եղանց, եւ ջոկս զուարակաց։ Գայլքն զջոլորս հօտիցն պահէին զգուշութեամբ, եւ զանգեայս արջառոցն. (Ուռպ.։)
troop, company, band, detachment.
Ծանեաւ հայկ զխումբ վառելոյ ջոկատին. (Խոր. ՟Ա. 10։)
pair.
Ջուխտակն տատրակաց, որ վասն նորա պատարագ մատուցանէր. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ.) (որ ի նոր տիպ ըստ միում ձ. ջամբթակն)։ 30
water-cresses.
ՋՐԱԲԱԲ կամ ՋՐԱԲԱԲՈՅ. որ եւ բաղբաք. Բանջար ինչ, կարծեցեալ յոմանց՝ Ջրկոտիմ. ... եւ յայլոց՝ Սամիթ. կամ Տուղտ, կամ մոլոշ.
rivulet.
Ի հարաւոյ կողմանէ հին ջրագնաց՝ ովդէ։ Շրջեցայց զպարսպաւն, եւ գտից արդեօք ջրագնաց. (Ուռ։ Վրք. հց. ձ։)
nasturtium indicum, indian cress, aeriviola, cardamindum.
Որպէս ջրխոտ. ջրկոտիմ. ... եւ կամ որ եւ է խոտ բուսեալ յերեսս ջուրց կամ ի մէջ ջրոյ. խոտ թրջեալ.
following, next, posterior, subsequent.
Անտի չուեցին ի գադգադ, եւ ի գադգադայ յետակայ յերկիր վտակաց ջուրց. է յատուկ անուն տեղւոյ. յն. էդէվա՛թա։
surviving;
inheriting;
—ք, posterity, descendants, successors.
ἑκγόνοι, ἑπιγινόμενοι posteri. Յետ մահու ծնողին մնացեալ զաւակ. ժառանգ. յաջորդք. յետինք. եւ նմանութեամբ՝ առաքինութիւնք իբր ժառանգութիւնք.
behind, hind part, back;
—կուսէ, behind, from behind;
—կուսէ կալ, to remain or stay behind;
— ձգել, to put in the last place.
Յետկոյս կորացան կրուկք ոտից նոցա. (Եղիշ. ՟Է։)
a decrepit old man.
ἑσχατόγηρος extremam senectutem agens, senex decrepitus. Յետին ծեր. ալեւոր.
Ըստ խրատուց անմտի, եւ յիմարի, եւ յետնածերոյ՝ որ դատի վասն պոռնկութեան. (Սիր. ՟Խ՟Բ. 8։)
to be in arrears, behindhand;
to stop, to tarry, to stay or lag behind;
to want, to deprive oneself of;
to be in a state of privation, to be destitute.
ὐστερέω, ὐστερίζω posterior sum, deficio, indigeo, careo ἑσχατίζω moror, tardo. Յետին լինել. մնալ որպէս յետին. անագանիլ. վերջանալ. կասիլ. պակասիլ. նուազիլ. կարօտիլ. զրկիլ. տկար կամ անպիտան գտանիլ.
last;
vile;
destitute;
—ք ոմանք երեւին, they shew themselves to be the basest among men.
lowest rank;
extremity;
posteriority.
ἑσχατία, τὸ ἕσχατον extremitas եւ humilitas, vilitas. Յետին՝ յետնեալն գոլ. վերջին ծագ. նուաստութիւն.
back, backward;
behind;
after, then, since, afterwards, subsequently, posterior to, after that;
— կողմանէ, backward;
behind, from behind;
— հուսկ, — յետուստ or ուրեմն, at last, finally, at length, in fine, in conclusion;
— եւ առաջոյ, behind and before;
— ապա, after;
— ձերմէ, behind or after you;
— գտանիլ, to be deprived of.
ὁπίσω, ὅπισθε, -θεν, post, a tergo, pone, posterius. Ի յետին կողմն. յետկոյս. ի թիկանց կուսէ. զկնի. էտեւը, էտեւէն, ետքը. արտտա, արտընտա.
Ի չքնաղ եւ ի սքանչելագործ սրբոյն յետոյ գտաք, եւ ի մեծ բարկութենէ անտի պաշարեալք եղեաք. (Սերեպիոն յղ. անտոնի.։)
ἕσχατον extreme, ultimo ὔστερον postea, postremo. Ապա. զկնի. երկրորդ կամ յետին կարգաւ եւ ժամանակաւ. յետ այնորիկ. ետքը, ետքէն. սօնզրա.
ՅԵՏՈՅ ԿՈՂՄՆ. ՅԵՏՈՅ ԿՈՅՍ. ՅԵՏՈՅՔ. τὰ ὁπίσθια posteriora τὰ ὁπίσω quae post, vel retro. Յետին կողմն. կողմն թիկանց. եւ Թողեալն յետս կոյս, էտեւի կողմը՝ էտեւները. արտը, արգասը, արտտա օշան՝ գալան.
from behind;
after, at last;
back, the buttocks;
nakedness;
— ուրեմն, lastly;
— կողմանէ, behind, from behind.
ՅԵՏՈՒՍՏ. նխ.մ. ἑκ τῶν ὁπίσω, ὅπισθεν posterius, pone, a tergo. Յետոյ, այսինքն ի յետին կողմանէ. ի թիկանց. էտեւէն, կռնըկէն.
ՅԵՏՈՒՍՏ. գ. τὰ ὁπίσθια posteriora. Յետին կողմն. գաւակ. կռնակ. էտեւի կողմը.
behind, backward;
walking backwards;
— — չոգան, they fell back;
— ընդդէմ, backward;
in an opposite sense, in the contrary directions, against the grain, in a wrong sense or way, contrariwise;
contrary, against, opposite, inverse;
ձախողակի — ընդէմքն պատահեաց նմա, every thing went wrong with him;
fortune was against him;
— or — ընդդէմ դառնալ, to turn back, to retrace one's steps, to return, to go or come back;
կապել զձեռս —, to tie the hands behind one;
cf. Ձեռն;
— կալ, կասել, to cease, to stop;
to abandon, to leave;
— կացուցանել, to hinder, to deter, to divert from;
— հարկանել, to reject, to refuse, to confute, to disprove;
— ընկենուլ, to reject, to contemn, to despise;
— տանել, to abandon, to leave;
— ունել, to hinder, to impede, to divert from;
ձեռս —, with the hands tied behind.
Ընկեցեալ յետս զմարմնական պատիւն՝ զհետ ընթանայր երկնաւորին. (Խոր. ՟Գ. 47։)
to accommodate, to suit, to arrange, to adjust;
to form, to fashion, to give a relish or zest to;
to compound, to compose, to combine;
— զդէմս, to compose one's countenance.
Եւ այսպէս դիպեալ գիւտի նշանագրացն՝ ձեռն ի գործ արկանէր երանելին Մաշթոց, յերիւրելով զնա Սուրբ հայրապետին հայոց Սահակայ. (Փարպ.։)
cf. Երկնուստ.
οὑρανόθεν coelitus. Յերկնից անտի ի վերուստ. երկնքէն, վերէն.
to doubt, to have doubts, to mistrust, to hesitate, to waver, to be in suspense;
to suspect.
διστάζω, ἁμφιβάλλω dubito. Յերկու բաժանիլ մտօք. երկմտիլ. երկուանալ. երկբայիլ. խիթալ. կասկածիլ. տարակուսիլ. ...
Տակաւին յերկուացեալ ես։ Ո՞վ է՝ որ յերկուացեալ է ի ճշմարտութենէ անտի. (Կոչ. ՟Ժ։)
Որմըզդն ի յաշտն առնելոյ, եւ Արհմն ի յերկուանալոյ անտի. (Եզնիկ.։)
cf. Յիմարիմ;
to fool, to play the fool.
Մարտիրոսն Քրիստոսի արդաղիոն՝ կատակող էր, եւ յիմարանայր առաջի Մաքսիմիանոսի. (Հ. ապր. ՟Ժ՟Է.։)
to drive mad, to distract, to dement;
to infatuate, to charm, to bewitch, to fascinate, to bewilder;
to intoxicate.
Այնչափ յիմարեցոյց ափշեցոյց զմիտս մոգպետին, մինչեւ ոչ ետ նմա իմանալ զելս իրացն. (Եղիշ. ՟Գ։)
memory, remembrance.
Խայտացին ի ներքս ի սրտի իմում խորհուրդք խոր յիշելութեան, եւ բարձրագոյն տեսութեան. (Եփր. ի կոյսն.։)
Վերստին յիշելութիւն՝ կաթիլ է խոհեմութեան ի բաց պակասելոյ. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
to bear in mind, to call to mind, to remember, to recollect;
to record;
յիշեա զիս, remember me;
don't forget me;
յիշե՞ս, do you remember ?
չյիշեմ զանունն, I don't remember his name, I have forgotten his name.
μνάομαι, μιμνήσκομαι, μνηονεύω, ἁναμιμνήσκομαι memini, recordor, commemoro, memor sum. Յուշ բերել. յիշատակել. զանցեալսն ածել զմտաւ. նորոգել զեղեալսն ի մտի.
Յորժամ զտիպսն՝ զորոց հաստատեացն, եւ զորոց իմացաւն՝ ամբողջ պահէ, յիշել ասի. (Նիւս. բն.։)
memory;
cf. Յիշումն;
սուր յիշողութիւն, a good or happy memory;
տկար յիշողութիւն, unhappy memory.
Զայս միշտ արարէ՛ք մահուն իմոյ ի միտս ձեր վերստին առաջի՛ հօր։ Զի թէ նա յիշողութիւն ունէր, զնոսա նախ յիշէր. (Լմբ. պտրգ.։)
improper and offensive words, abuse names, insult, contumely.
αἱσχρολογία turpis memoratio, obtrectatio. Յիշումն զազիր իրաց ի նախատել զոք, զազրաբանութիւն անարգական. բան թշնամանագիր. լուտանք. նախատինք. իշոց, յիշունց. (սեռ. յիշընցաց) հայհոյանք. ա՛յլ է եւ Հայհոյութիւնն. քիւֆիւր, սէօյմէք սայմագ (պ. եատզիշդ, եազզիշթ, այսինքն յիշումն անարժան բանից)
Այլ վասն յիշոցաց զի՞նչ պարտ է ասել. յիշոցն հայհոյութիւն է Աստուծոյ (ըստ որում հայհոյի մարդ՝ որ է ի պատկեր Աստուծոյ)։ Յիշումն առնէ ամենայն չարեաց, ուստի եւ յիշոց անուանեցաւ. (Կանոն.։)
mention, commemoration, memory, remembrance.
Յիշումն է տեսութիւն ի ներքս մնացեալ։ Վերըստին յիշումն ասի, յորժամ մոռացումն ընդմիջէ զյտշումն. քանզի է վերստին յիշումն՝ յիշման տկարացելոց զարգացումն. (Նիւս. բն.։)
Որ սուրբ են սրտիւք. եւ մաքուր մտօք, եւ զյիշմանցն Աստուծոյ միշտ կախեալկան։ Ո՞ր որդի է՝ որ ոչ պատուէր զհայրն իւր, եւ ոչ ցանկ կախի զյիշմանց նորա, որպէս տղայքն զմարցն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ. ՟Ե։)
Յիշում գալ յայնժամ պարտի Տեառնն առ Պետրոս բանիցն. այսինքն յիշել զբան Տեառն. (Բրս. հց.։)
first day of Advent.
Յայսմ աւուր յիսնակամուտ է ... թէ պատկեր աւուրս յիսնակամտին ի ՟Դշբի եւ ՟Գշբի լինի, յե՛տ բեր, ի կիրակի տո՛ւր. (Հ. նոյ. ՟Ժ՟Ը.։)
of fifty years;
fifty years old;
—մեայ ժամանակ, jubilee.
Մինչեւ ցյիսնամեանս։ Ի յիսնամենից՝ ի բաց կացցեն ի պաշտամանէ անտի. (Թուոց. ՟Դ. 23. 50։ ՟Ը. 25։)
fiftieth;
period of fifty days;
Pentecost;
jubilee.
Բազում շնորհել զյիսներեկին (ասելով, կա՛ զգիր քո, եւ գրեա՛ յիսուն), տըկար բնութեանն պատճառին։ Որ յիսներեակ յոբելինին, ի կատարման պենտեկոստին. (Յիսուս որդի.։)
Ունել զաւանդութիւն պահոց յիսներեկին. յարութիւնն է կատարումն պահոցն յիսներեկի աւուրց. եւ անտի սկսանին զատկի պենդէկոստէք յիսներեակ աւուրսն։ Առաքինիք եւ պարկեշտք (միանձունք) զերիս յիսներեակսն եւ զերիս երեսներեակսն ի տարւոջ, եւ զերիս աւուրս ի շաբաթու անսխալ պահեն. Խոսրովիկ. այսինքն միայնակեացք պահեն ի տարւոջն զաւուրս 291. եւ միայն ուտիք է նոցա 74 օր։
fiftieth;
the Advent;
ամն —, the fiftieth year, jubilee.
Մտին ի պահս յիսներորդացն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ. (որ էր մին յերից պահոց ճգնաւորաց)։)
to conceive;
to be pregnant, to be with child or young, to be in the family way.
Յղացաւ զգեղ նորա ի ծածուկ տեսլեամբ, որպէս եւ որոջքն զգեղ գաւազանացն. (Եփր. ծն. իմա՛, որպէս տպաւորել ի սրտի։)
cf. Յղանամ.
Պատրաստեցար յղենալ (այսինքն երկնել ի սրտի), զի տեսցես զպատկեր մեռելոյ. (Եփր. թագ.։)
to rough-hew, to roughen down, to smooth, to plane, to polish;
to burnish, to gloss;
to polish.
Տակաւին եւս յղկեսցուք զբանն. (Ոսկ. յաւետիս.։)
to overflow with, to run over;
to gorge or glut oneself, to be filled, satisfied, crammed, stuffed;
to be loaded with, to swim in plenty, to wallow or roll in wealth.
Յղփասցին հօտիւք։ Յորս յղփացան լցան մեծացան (յն. մի բառ)։ Ի չմարթնոցն գովութիւնս բարձրացեալ յղփացեալ. (Երեմ. ՟Լ՟Ա. 24։ Յուդթ. ՟Ժ՟Ե. 7։ Եսթ. ՟Ժ՟Զ. 4։)
Այսպիսի ախտիւ յղփանան՝ հայելով յընկերացն յառաջատումն եւ ի շնորհս. (Երզն. մտթ.։)
gluttonous, glutton, gourmand.
Եւ ոչ ըզմահ յղփասիրին, որ ի դըժոխս էջ ըստորին. (Յիսուս որդի.։) (Առ յետինս ասի Խորտկաճաշ մեծատուն. որպէս յն. լտ. δαιτυμών, δαιταλεύς epulo ).
jubilee;
jubilee, festivity, rejoicing;
— ամ, year of jubilee.
Յեօթնիցս եօթներորդ յոբելինիցն (այսինքն ի լրման ՟Խ՟Թ. ամաց՝ ի յիսներորդ ամի)։ Ի յաւարտումն կատարման իններեակ յոբելինին, ի սկիզբն պսակելոյ մտի տասնեկին յաբեթական տոհմիս տումարի (այսինքն յետ իննեակ յիսնից՝ ի սկիզբն տասներորդ յիսնեկի. իմա՛ ի թուին հայոց ՟Ն՟Ծ). (Նար. ՟Ղ՟Բ. եւ յիշ։ (Իսկ առ մեօք Յոբելեան տարի ասի՝ կէսն յիսնից, այսինքն ՟Ի՟Ե-երորդ ամ։))
obelisk.
Յոբէլեանն է կէս գրոյ առ ի շեղ՝ ունելով ի ներքոյ ստիքս. (Վրդն. սղ. յռջբ։)
in many ways or manners;
often, many times.
ՅՈԳՆԱԲԱՐ կամ ՅՈՔՆԱԲԱՐ. πλεοναχῶς multis modis, multifariam, varie. Բազմապատիկ. բազմադիմի օրինակաւ. յոգնակի. յոլով անգամ.
cf. Բազմաբեղուն.
πολύκαρπος, εὕφορος ferax, fertilis. Բազմաբեղուն. բերրի. առատ արդեամբք. յուռթի. յորդ. բազմապատիկ.
numerous, many;
often.
Քո յօրինիչ ձեռն՝ յոգնաբուն վկայից կազմեաց խորան։ Ի միում պարտիզի յոգնաբուն ծառք. (Մագ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Է։)
much more.
Բազմագոյն. բազմապատիկ. յն. բազում. πολύς multus.
divers, many.
ՅՈԳՆԱԶԱՆ կամ ՅՈՔՆԱԶԱՆ. παντοδαπός, πολυποίκιλος varius, multiplex. Բազմազան. բազմադիմի. բազմապատիկ. զանազան. ազգի ազգի.
assembled in great multitudes or flocks, very numerous.
Յոգնախումբ մարտիկ զօրականք, կամ ժողովարան. (Պիտ.։)
numerous, many;
plural.
Եղիջիք իբրեւ աստուածք. Ուստի՞ եգիտ օձն զյոգնական անունս՝ զաստուածս. իբրու զի մի է ճշմարիտ Աստուած, լինելոց էր ի մարդկանէ բազմաստուածութեան կարծիք. (Փիլ. լին. ՟Ա. 36։)
Կամ πλείων, πλεῖστος plurimus. Բազմաթիւ. մեծագումար. յոլով. բազում. բազմապատիկ. շատ. չօգ.
in the plural number;
often, many times;
cf. Յոգնական.
Եզակի ասէ, կե՛ր. յոգնակի ասէ, մի՛ ուտիցէ՛ք։ Իբրեւ զԱստուածսն՝ յոգնակի ասացեալ է։ Յոքնակի ասաց՝ մանկունս։ Բարւոք ասացեալ է յոքնակի (աչք). ոչ մի ակն բացեալ, այլ՝ զամենայն աչս, որ յոգւոջ են. (Փիլ.։)
ՅՈԳՆԱԿԻ. ա. πλεῖστος plurimus. Յոգնական. բազմաթիւ. բազում. բազմապատիկ. յոլով. շատ. բազմօրինակ.
Կամ որք հմուտ են արուեստի բըժըշկական, ի յոքնակի ծաղկանց լինին հաւաքական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
very talented;
polymathic.
Որ այդքան յոգնահանճարս գտանին ժամանակիս առ խուզմունս իմաստիցն խորս. (Նանայ.։)
Յառաջեալ ի գիտութիւն յոգնահանճար իմաստիցն իրողութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)
devouring, voracious.
παντοδαπός omnia consumens, et omnifarius, multiplex, varius. Զբազում ինչ ճարակօղ, եւ ընդ բազում տեղիս ճարակեալ. բազմածախ. բազմապատիկ. բազմադիմի. ըստ հոմաձայնութեան յն. բանդօտաբօ՛ս.
polyophtalmous;
polyopic;
polyommatic.
Յաճախք ի գիտութիւնս իմաստից ըստ յոգնաչեան (կամ յոգնաչեայն, կամ բազմաչեան) գոլոյ։
polytheism.
Մակեդոնացին Աղեքսանդր բազմաբիւր յոքնաստուածութեամբն տիեզերակալեաց. (Ճ. ՟Բ.։)