an Armenian note.
ԾՆԵՐ կամ ԾՆԿՆԵՐ. Ըստ երաժշտաց է անուն խազի։ (Ոսկիփոր.։ Շար.։)
cf. Ծներ.
ԾՆԵՐ կամ ԾՆԿՆԵՐ. Ըստ երաժշտաց է անուն խազի։ (Ոսկիփոր.։ Շար.։)
generating;
generator;
parents, progenitors;
generant.
Որդին միածին ծնեալ՝ գիտէ զծնիչն իւր, եւ ծնօղն գիտէ զծնեալն իւր։ Նման է ամենայնիւ ծնչին իւրում։ Է՛ է առաջնորդ մեղաց բանսարկուն, եւ ծնիչ չարեաց. (Կոչ.։)
the husk, shell, rind or peel of fruits;
insignificant, trifle, thing of nought.
ԾՆԾՈՅ ԾՆԾՈՑ. (որպէս թէ ձունձ անպիտան, կամ ջնջոց, չնչին) Աւելորդ եկ արտաքին մասունք պտղոց. Կեղեւ, փեճեկ.
to exhaust, to tire out;
to depress, to overdo;
tomortify, to emaciate, to weaken, to make lean.
ԾՆԿԵՄ կամ ԾՆԳԵՄ, ԾՆԿԻՄ կամ ԾԳՆԻՄ, եցայ. ձ. φθίω, φθείρω , τήκω, -ομαι corrumpo, -or;
macero, tabefacio, tabeo κατέχομαι teneor ὐπομένω subjaceo եւ այլն. Առնել եւ լինել որպէս ծունկ կթուցեալ. ի գուճս իջուցանել, եւ իջանել. ընկճել, իլ. կամ որպէս ծնկակապ առնել. խսշտանգել. ճնշել. ճգնել. նեղել, իլ. կթուցանել, կթոտիլ, ծիւրել, հաշենլ մաշել, եղծանել, կորանալ. վարակիլ. ըմբռնիլ. կապիլ.
Ծնկել. Ծունկ կապել ուռոց որթոյ.
Հազար ուռ յուռն արմունկ ծընկեալ, հազար շիտակեալ, եւ ողկոյզ կախեալ. (Գանձ հոգ.։)
knee-high, knee-deep, up to the knees.
ԾՆԿՈՒ ՉԱՓ. Մինչեւ ի ծունկս.
to write a genealogy, to cite onesancestors;
to profess astrology.
Յորմէ (ի սեթայ) զ՝ի նմանէն (զառ ի յադամայ) ծնունդս սկսանի ծննդաբանել. (Փիլ. լին. ՟Ա. 82։)
horoscope;
ascendant, nativity.
ԾՆՆԴԱԲԱՇԽ ԾՆՆԴՈՑՔ. ԾՆՆԴԱԲԱՇԽ ԲԱԽՏ. ԾՆՆԴԱԲԱՇԽԱԿԱՆՆ. ԾՆՆԴԱԲԱՇԽՈՒԹԻՒՆ. cf. ԾՆՆԴԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. ըստ ՟բ նշ. այսինքն Աստեղաբաշխութիւն ախտարական. ախտարք. եւ Արհեստ աստղահմայութեան. եւ Դիրք աստեղաց ի ժամանակի ծննդեան ուրուք. եւ Կարգ ծննդեան կենդանեաց մտածեալ ըստ նմանութեան կենդանատեսակաց մտածելոց յաստեղատունս. γένεσις genitura, positus caeli tempore nativitatis եւ այլն.
Ասեն, զօրութիւն իմն մեծ ունին գնացք նոցա, եւ ծննդաբաշխ ծննդոցս կազմեն։ Ի ծննդաբաշխ բախտն ունիցի իշխանութիւն. (Վեցօր. ՟Զ։ եւ Շիր.։)
genitor, parent;
engendering;
prolific, productive, fruitful.
Յամանս երիկամանց, որ բեղմնաւորագոյն եւ ծննդագործ։ Չարն ո՛չ է, եւ ո՛չբարի, եւ ոչ ծննդագործ։ Յնդունելութիւն ծննդագործիցն անձրեւաց. (Դիոն. եւ Շ. հրեշտ.։)
Աճեցականեւ ծննդագործ յերիս որոշմունս. (Վանակ. յոբ.։)
to engender;
to give birth to;
to conceive, to form an idea.
ԾՆՆԴԱԳՈՐԾԵԼ. γονοποιέω foetifico. Պատճառել զծնունդ. ծնանել. եւ Երկնել. կամ յղանալ զխորհուրդս.
generative faculty;
fecundity, fertility.
γονιμότης fecunditas. դիւրածին կամ բազմածինն գոլ. բեղնաւորութիւն. ծննդագործութիւն. որդեծնութիւն. սերունդ.
eating or devouring its young.
Ուտելն զիւր ծնունդս՝ զպտուղս որովայնի իւրոյ
parents, father, mother;
cause;
—ք մեր, the authors of our being, our parents;
ըստ —ին եւ ծնունդն, like produces like;
— ծանունց չարեաց, source of the greatest evils.
full of parental love.
concerning or relating to parents, paternal or maternal.
Ըստ ամենեցունց ծնողականին գերազանցութեան։ Չար՝ որոյ իցէ չար, ո՛չ իրիք է ծնողական կամ սնուցողական. (Դիոն. ածայ.։)
to assist a woman in lying-in;
to aid in bringing forth.
μαιόομαι, μαιεύομαι obstetrix sum, parere facio καθίστημι constituo, produco եւ այլն. Ծնուցիչ լնել. ծնանել տալ, եւ ծնանել. արտադրել. օգնել եղելոցն յերկունս. կամ արտադրողացն զբերս. եւ Յառաջ բերել. ի լոյս ընծայել բուսուցանել.
Ծնուցանէ զնա, եւ տայ զսերմն սերմնահանաց։ Ծնուցանեն շրթունք նոցա զպտուղ բարութեան. (Մծբ. ՟Ը. ՟Թ։)
birth;
midwifery, obstetrics.
τὸ γόνιμον fecunditas γένεσις generatio, nativitas. Ծնունդ. ծննդականութիւն. ծննդագործութիւն.
geunection, kneeling.
γονυκλησία genuflexio. Ծունր դնելն, կրկնելն. երկրպագութիւն.
Ծունկքն խստացեալ էին ի ստէպ ծնրադրութենէն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Գետնամածեալ ծնրադրութեամբ ծունկք մարմնոյ քո սուրբ. (Շար.։)
cf. Ծնող.
Հայր՝ ծնօղ ասի եւ ոչ ծնունժ։ Հայր է ծընօղ, որդի ծնունդ. (Խոսր.։ Շ. խոստ.։)
Լքին ծնօղք զծնունդս իւրեանց։ Ծնօղ մեր ըստ աւետարանին. (Յհ. կթ.։)
jaw;
cheek;
edge;
frieze;
brim;
cornice;
parapet, breastwork;
ապտակ ածել ի —սն, հարկանել զ—ս ուրուք, to slap the face, to box the ear;
cf. Իջանեմ.
ԾՆՕՏ. Շրթունք եւ եզերք իրաց. ... γεῖσσος margo, labrum.
serpillum, wild thyme.
ԾՈԹՈՐ որ եւ ԾՈԹՈՐԻՆ, կամ ԾՈԹՐԻՆ, կամ ԾՈԹՈՐՈՒՆ. սեռ. ծոթրնոյ. ծոթորնոյ. ἑπίθυμον, θύμον, ἔρπυλον thymus, serpyllum եւ այլն. Ազգ զոպայի, բոյս մանրատերեւ՝ գեղեցկափունջ՝ անուշահոտ, ջերմ կծուահամ, եւ այն կրկին եւ երեքկին տեսակաւ. տե՛ս եւ ԶՈՒՐԱԿ, եկ ԹԻՒՄԱՅ.
Խորտակ ծոթորուն. փրասիոն։ Տան ծեթւոն. սաթար փերուս.
lemon thyme.
Խորտակ ծոթորուն. փրասիոն։ Տան ծեթւոն. սաթար փերուս.
ԾՈԹՈՐ որ եւ ԾՈԹՈՐԻՆ, կամ ԾՈԹՐԻՆ, կամ ԾՈԹՈՐՈՒՆ. սեռ. ծոթրնոյ. ծոթորնոյ. ἑπίθυμον, θύμον, ἔρπυλον thymus, serpyllum եւ այլն. Ազգ զոպայի, բոյս մանրատերեւ՝ գեղեցկափունջ՝ անուշահոտ, ջերմ կծուահամ, եւ այն կրկին եւ երեքկին տեսակաւ. տե՛ս եւ ԶՈՒՐԱԿ, եկ ԹԻՒՄԱՅ.
garden thyme.
ԾՈԹՈՐ որ եւ ԾՈԹՈՐԻՆ, կամ ԾՈԹՐԻՆ, կամ ԾՈԹՈՐՈՒՆ. սեռ. ծոթրնոյ. ծոթորնոյ. ἑπίθυμον, θύμον, ἔρπυλον thymus, serpyllum եւ այլն. Ազգ զոպայի, բոյս մանրատերեւ՝ գեղեցկափունջ՝ անուշահոտ, ջերմ կծուահամ, եւ այն կրկին եւ երեքկին տեսակաւ. տե՛ս եւ ԶՈՒՐԱԿ, եկ ԹԻՒՄԱՅ.
Խորտակ ծոթորուն. փրասիոն։ Տան ծեթւոն. սաթար փերուս.
cf. Ծոծորակ.
Զլեզուն ընդ ծոծորակսն հանել։ ծակեալ զծոծորակսն, եւ զլեզուն ընդ այն հանէին. (Ագաթ.։) (կայ եւ ձ. ըստ հին տպ. ծոծրակս, կամ ծործորակս։)
to cause to fast.
Զհինգ օր ծոմացուցեալ մովսիսի պահովք։ Զանասունս ծոմացուցանեն ըստ օրինակի նինուացւոցն. (Կամրջ.։ եւ Տօնակ.։)
to divide the waters;
to plough the sea.
Որպէս իսրայէլ ծովաբաժին լինելով՝ ըստ խորս կարմիր ծովուն ուղղաւորէր ժառանգել զկրկին խոստացեալ. (Զքր. կթ.։)
sea-green;
blue, sky-coloured;
ultramarine.
sea-weed.
Ի բանջարոց զոպայն, եւ սպունգն ի ծովաթաղանթացն (յն. ի ծովայնոց). եւ ի ծառոց փայտ խաչին. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
great lake, inland sea, lagune, loch.
Ծովալիճն ի հեղեղ դարձեալ՝ ողողանէր զտունն։ Ի ծովալճին երեւին։ Որ առ ծովալճովն բնակեալ են. (Եւս. քր. ՟Ա։)
very deep, bottomless.
Հերձեալ զանդունդս ծովախորս. (Ագաթ.։)
born of or produced by the sea.
Ծովածին կենսասէրք (թռչունք). (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
Զձկունս ծովածինս. (Արծր. ՟Դ. 12։)
sea-girt or surrounded.
Ծիր ունօղ զծով. շուրջ պատեալ ի ծովէ.
tempestuous, very agitated, stormy, billowy;
tempestuous as the sea;
— նաւ, tempest-tossed ship;
— լինել, to be agitated by waves;
to be harassed or tossed about, to turn on all sides.
Աշակերտք, ծովածուփք ալէկոծք ի մէջ ծովուն լինէին։ Ցանկ ծովածուփ (գտանիս), եւ անփոյթ առնես զանձնէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 25։ ՟Գ. 4։)
heaving, undulation.
Կռիւք են ի ցերեկութեան իրս՝ ծովածփանք եւ ձմերունք. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Դ։)
lord of the sea;
sea-king;
admiral;
մեծ —, փոխան —ի, երորդ —, high, vice-admiral, rear-admiral;
ատեան, խորհրդարան —աց, admiralty-board;
նաւ —ի, flag-ship.
θαλασσοκράτωρ maris domins, potens mari. Որ ընդ իշխանութեամբ իւրով կալեալ ունի զմասն ծովու եւ կղզեաց. թագաւոր տիրօղծովու, եւ սպարապետ ծովական.
cf. Ծովային;
—ք, aquatic animals.
Ծովական ձկունք, կայտառք, կամ վիշապ. գազան, կամ կղզիք. (Եզնիկ.։ Սեբեր. ՟Ա։ Արծր.։ ՟Գ. 9։ Ոսկիբ. հերոդ։ Նար. առաք.։)
Ընդ անդունդս ծովական խորոց գրոցս անցեալ. իբր ծովանման. (Վրդն. ծն.։)
Նման ես ծովուց եւ ծովականաց. քանզի ի նոսա զեռունք խաղան, եւ ի քեզ ճճիք եւ երամակք ոջլաց. (Պիտառ.։)
facing the sea, that looks towards the sea, maritime, marine;
— քաղաք, maritime town.
Որ ունի զհայեցուած ի ծով անդր. ուստի ծովն տեսանի.
to plunge into the sea, to drown.
Անմեղ մանկունս ծովամոյն արարին. (Վրդն. պտմ.։)
submerged in the sea;
— լինել, to go to sea;
to stand out to sea.
Մինչ դեռ ծովամուխ էին. տայ զինքն մոլեալ ծովուն։ Բազմութիւն նաւաց, որ ըստ ամնայն տարւոյ ժամանակաց ծովամուխ լինին. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. նխ. ՟Բ։)
sea-coast, sea-side, shore, strand, beach;
առ or ի ծովեզերին, on the sea-shore.
ընդ հարաւ, եւ ընդ ծովեզրն քանանացւոց։ Յամենայն ծովեզեր ծովուն մեծի։ Որ առ ծովեզերն հրէաստանի էր։ Նստաւ առ ծովեզերն։ Առ ծովեզերբ ծովուց։ Ի ծովեզերէն տիւրոսի եւ սիդոնի։ Կալ կամ բնակել առ ծովեզերբ կամ առ ծովեզեր։ Բնակել զծովեզերբ կամ ի ծովեզերին։ Եդեալ րունր առ ծովեզերին կացաք յաղօթս։ Հրաման տայր շուրջ զծովեզերօքն.եւ այլն։
Ռամկական է հոլովս՝ իբր յատուկ անուն տեղւոյ,
— առնեմ, to throw, plunge or precipitate into the sea;
— լինիմ, to throw or plunge oneself into the sea.
Տե՛ս, ո՞րպիսի գործս վրիժուց ունիմ, զոր ինչ առ ձեր դատաւորսն սուրն եւ հուրն եւ ծովընկեցիկն (առնել) գործեն. (Սեբեր. ՟Բ։)
running, flowing, liquid, fluid;
flow, flowing, running out
Մերթ. ա. ῤευστός fluxus. իբր Ծորուն. (եթէ չիցէ այսպէս գրելի) ծորածոյ. հոսանուտ. լոյծ.
cf. Ծորիմ;
to mow.
Ծորեցուցանէր զլորձունս իւր ի վերայ մօրուաց իւրոց. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ա. 13։)
barberry bush;
lent-isk, mastic-tree.
Տունկ ծոծոյ. փշուտ թուփն ծոր պտղոյ։ Բժշկարան.։ Ուստի ԾՈՐԵՆՈՅ ՕՇԱՐԱԿ. Գաղիան. յն. ղլիկօ՛էն γλυκόεν subdulce. անուշակ, թթուաշ՝ ախորժ համով։
to set running, to cause to flow;
զմտաւ իսկ ածելն —նէ զբերանս, the mere thought of it makes my mouth water.
Ծորեցուցանէր զլորձունս իւր ի վերայ մօրուաց իւրոց. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ա. 13։)
valley, vale;
little valley, dale, dell.
κοιλάς, κοίλωμα, αὑλών , χείμαρρος, φάραγξ vallis, convallis, cavum, cavitas, concavitas. Ձոր. շարունակութիւն ձորաց, յորս ծորին եւ սորսորին ի լերանց անձրեւաջուրք, կամ ընդ որ ծորին եւ անցանեն ուղտք. լեռնամէջք. հովիտ. ծմակ. եմակ. տերէ. տե՛ս (Ծն. ՟Լ՟Ե. 14։ Դատ. ՟Է. 12։ Յուդթ. ՟Բ. 5։ Ես. ՟Ը. 14։ Սղ. ՟Ճ՟Գ. 10։)
trickling, dropping;
flowing, running;
leaking;
— ըստ ամսեանցն, the menses, menstruation.
— ի մարմնոյ, gonorrhoea, running of the reins.
Ի մաղձ ... եւ ի խոնարհ ծորմունս. (Սանահն.։)
cf. Ծորուն.
bosom, lap;
cavity;
pocket;
— ծովու, gulf, the bosom or depth of the sea;
— գետոց, channel of a river;
— լերանց, cavern, grotto;
— կառաց, the interior of a carriage;
— անկեան, sinus.
— նաւու, the keel of a ship;
գորք ամփոփման —ոյ նաւին, the hold of a ship.
Միածինն որդի ի որ է ծոց հօր. այսինքն էակից եւ իսկակից ծնունդ հարազատ. (Յհ. ՟Ա. 18։)
piece of linen, bits, cuttings, shreds, strips, rags, tatters;
ի ծուէնս ծուէնս պատառե, to tear, to rend, to pull to pieces;
յերկուս ծուէնս պատառել, to tear in two parts or pieces.
Բուռն եհար զհանդերձից իւրոց, եւ պատառեաց յերկունս ծուէնս. (՟Դ. Թագ. ՟Բ. 12։)