violin, fiddle;
violoncello;
— հարկանել, to play the violin or fiddle.
Սկզբնապար նախընթացութեան աղէյարմար ջութակաց. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
hydromancian.
Մի իսխեսցեն երթալ եւ հարցանել ի դիւթս կամ ի կախարդս, ի ջուրուռթոյցսն, ի գարընկէցսն, եւ յայլ հմայս. (Կանոն.։)
pond, pool;
hydraulicist;
distributor or guardian of the water for irrigation in the vineyards.
Էին գեօղք երկու մօտ ի նեղոս գետ. եւ կամէին. ճակատել ընդ միմիանս վասն ջրաբաշխին. եւ բազումք մեռանէին վասն այս ջրաբաշխի. (Վրք. հց. ձ.) իբր յն. ὐδροστάσιον stagnum, lacus.
cf. Ջրաբաշխ.
Էին գեօղք երկու մօտ ի նեղոս գետ. եւ կամէին. ճակատել ընդ միմիանս վասն ջրաբաշխին. եւ բազումք մեռանէին վասն այս ջրաբաշխի. (Վրք. հց. ձ.) իբր յն. ὐδροστάσιον stagnum, lacus
hydraulics.
Զինքեամբ իսկ խոնաւագոյնն (զերկիր), եւ զկարօտ ջրաբաշխութեան։ Զուգաբար բաժանել ընդ ինքն զջրաբաշխութեանն ծաւալումն. (Պիտ.։)
water-coloured.
mixed with water.
Խառնեալ ջրով. խառն ընդ ջրոյ.
adventitious, extrinsic;
accidental, fortuitous, casual.
ἑπουσιώδης adjectitius, substantiae adjunctus. Որ ինչ յետոյ է մտեալ. ոչ ընդաբոյս. մակեղուտ. մակագոյեղ.
last, furthest, ulterior, posterior;
lowest, meanest;
extreme, utmost, greatest, utter, uttermost;
—ք, posterity;
— օր, the day of judgment, doomsday;
— չքաւորութիւն, utter misery, extreme poverty;
— կարօտութիւն, extreme need;
— կողմն, cf. Յետակողմն.
Զյետին թոշակն ըստ պատշաճի ընդունել՝ առհաւատչեայ յաւիտենական կենաց. (Խոսր.։)
back, backward;
behind;
after, then, since, afterwards, subsequently, posterior to, after that;
— կողմանէ, backward;
behind, from behind;
— հուսկ, — յետուստ or ուրեմն, at last, finally, at length, in fine, in conclusion;
— եւ առաջոյ, behind and before;
— ապա, after;
— ձերմէ, behind or after you;
— գտանիլ, to be deprived of.
ὁπίσω, ὅπισθε, -θεν, post, a tergo, pone, posterius. Ի յետին կողմն. յետկոյս. ի թիկանց կուսէ. զկնի. էտեւը, էտեւէն, ետքը. արտտա, արտընտա.
Յետոյ չուեսցեն։ Երթային յետոյ ընդ անքուսայ։ Առ ժամանակ մի պարարէ զքիմս քո, բայց յետոյ դառնագոյն եւս գտանի քան զլեղի։ Յետոյ ասիցէ, թէ զղջացայ։ Յետոյ զղջացաւ։ Յետոյ գան։ Յետոյ մատուցեալ երկու սուտ վկայք։ Նախ թագաւորն ասորեստանեայց, եւ յետոյ արքայն բաբելացւոց. եւ այլն։
from behind;
after, at last;
back, the buttocks;
nakedness;
— ուրեմն, lastly;
— կողմանէ, behind, from behind.
ՅԵՏՈՒՍՏ ԿՈՂՄԱՆԷ. Նոյն ընդ վ.
Յետուստ կողմանէ ընկեցին խարիսխս չորս. այսինքն ի խելաց նաւին. (Գծ. ՟Ի՟Ե. 29։)
crossgrained, wrongheaded, perverse;
foolish, stolid, half mad.
Յետնեալ մտօք. եւ Յետս ընդդէմ խորհօղ. հակառակ.
to accommodate, to suit, to arrange, to adjust;
to form, to fashion, to give a relish or zest to;
to compound, to compose, to combine;
— զդէմս, to compose one's countenance.
διαπλάσσω, -ττω formo ἕπειμι accedo et moderor. Իր ընդ իր յարել. յիրեարս յարմարել. յօրինել. կարգաւորել. բարեկարգել. ուղղել. կոկել, շտկըտել.
long;
a long or great while or time;
— հիւանդանալ, to have a long illness.
μακράν longe, prolixe. Ընդ երկար. ընդ երկայն ժամանակ ձգեալ. երկնկեկ.
longliving, long-lived;
— լինել, to live long;
— առնել, to lengthen life.
ՅԵՐԿԱՐԱԺԱՄԱՆԱԿ ՅԵՐԿԱՐԱԺԱՄԱՆԱԿԵԱՅ ՅԵՐԿԱՐԱԿԵԱՑ. πολυχρόνιος diuturnus, longaevus. որ եւ ԵՐԿԱՅՆԱԿԵԱՑ, ԵՐԿԱՐԱԿԵԱՑ. Որ կայ կամ կեայ ընդ երկար ժամանակ. բազմաժամանակեայ. եւ Երկայնակեաց.
cf. Յերկարեմ;
— օր ի յօր, to procrastinate, to postpone or defer from day to day;
—ձգեցան իրքն, that affair went on slowly.
παρατείνω protendo. Յերկար ձգել. յերկարել. կ. իբր ձ. յերկարիլ. երկնցընել, երկան ատեն պահել, դիմացենլ, ուշացնել, եւ երկննալ.
Ոչինչ նուազ ընդ երկրիս տեւողութեան յարամնալ եւ յերկարաձգել. (Պիտ.։)
cf. Երկարաձիգ.
cf. Երկարաւոր.
Ամենայն ի քարանց պատուականաց չափով յանկոփից կցեալ ընդ միմեանս յերկարաւոր ներքոյ եւ արտաքոյ. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 9։)
length;
prolongation, prorogation.
Զի մի՛ յերկարութիւն ճառիցս լիցի՝ ձանձրութիւն ընթերցողաց. (Խոր. ՟Գ. 67։)
to doubt, to have doubts, to mistrust, to hesitate, to waver, to be in suspense;
to suspect.
Զյերկուանալն հայրապետութեանն (յԱբրահամ եւ ի Յովհան) խոտեցին տեարքն Սիւնեաց, եւ ոչ հաւանեցան ընդ մի ոք յերկուցն. (Սանահն.։)
to support, to shore or prop up.
ἑρείδω, ὐπερείδω, ἁπερείδω fulcio, suffulcio. Տալ յենուլ. հաստատել. ամրացուցանել. կռթընցնել.
oh !
— մարգարէ, oh prophet!
— տառապեալ, ah wretch!
foolishly, sillily;
wildly.
Խօսէր այլ ընդ այլ յիմարաբար. այսինքն իբրեւ յիմար ձեւացեալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
lost foolishly or imprudently.
Որ իբրեւ քուն ընդ արթունս եղեալ՝ յիմարակորոյսք անմտեալք՝ ընդ վայր թօթափեցան. (Ագաթ.։)
cf. Յիմարիմ;
to fool, to play the fool.
Զոր ի ճառելըն՝ կորուսեալքն յիմարանան, այլ փրկելոցս է զօրութիւն Աստուածական. (Շ. ոտ. բարձր.։)
causing madness, driving mad;
intoxicating.
to drive mad, to distract, to dement;
to infatuate, to charm, to bewitch, to fascinate, to bewilder;
to intoxicate.
μωραίνω stultum reddo ἑξίστημι obstupefacio եւ այլն. Յիմար առնել՝ կացուցանել. ի յիմարութիւն դարձուցանել. ցնորեցուցանել. ապշեցուցանել. խենդեցնել, խեւցընել, խելքը առնել.
memory, archives, annals;
sepulchre, monument;
album;
— մատենից, գրոց, brief epilogue.
Անխափան կացցէ մեծ յիշատակարանս այս (պահոց) ընդ աստուածային անանց տօնին։ Գրեցաւ յիշատակարանս այս վասն նորա (չարին Վասակայ՝) առ ի կշտամբութիւն յանդիմանութեան մեղաց նորա. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Է։)
Մնայ (ի) յիշատակարանի հոգւոյն տուընջենային գործոցն գարշատեսիլ ժիժմանքն. (Նիւս. կազմ.։)
memory;
cf. Յիշումն;
սուր յիշողութիւն, a good or happy memory;
տկար յիշողութիւն, unhappy memory.
Անմոռացաբար հայցեմ ընդունել ի ձէնջ զյիշողութեանն փոխարէնս. (Յհ. իմ. յիշ. կանոն.։)
improper and offensive words, abuse names, insult, contumely.
αἱσχρολογία turpis memoratio, obtrectatio. Յիշումն զազիր իրաց ի նախատել զոք, զազրաբանութիւն անարգական. բան թշնամանագիր. լուտանք. նախատինք. իշոց, յիշունց. (սեռ. յիշընցաց) հայհոյանք. ա՛յլ է եւ Հայհոյութիւնն. քիւֆիւր, սէօյմէք սայմագ (պ. եատզիշդ, եազզիշթ, այսինքն յիշումն անարժան բանից)
Մի՛ ընդ անմիտըս տըղայոց, փոխան վիճմանցն ըզչար յիշոց։ Եւ որք յերդմունըս յանդըգնին, եւ ի յիշոցըս զազրալին։ Բանիցն գարշութիւն, թշնամանելով եւ անարգելով զընկերսն զանազան եւ պէսպէս հայհոյութեամբ, որ ըստ գեղջկացն բարբառոյ իշոցք (կամ յիշոցք) անուանի, եւ ըստ գրոց սովորութեանն՝ անէծք եւ թշնամանք, եւ որ այսպիսի են անուանք. (Շ. այբուբ. եւ Յիսուս որդի. եւ ընդհանր. յորմէ եւ Երզն. խրատ.։)
cf. Յիշոցնատու.
ՅԻՇՈՑԱՏՈՒ կամ ՅԻՇՈՑՆԱՏՈՒ. Տուօղ զյիշոց. թշնամանադիր կամ հայհոյիչ ընկերին. ասի եւ ՊՂԾԱԳՈՐԾԱԽՕՍ, ԶԱԶՐԱԽՕՍ. իշոց տուօղ, յիշընցատու.
using improper language, insulting, abusive, taunting, outrageous;
— լինել, to call names, to abuse, to insult, to outrage, to injury, to revile, to use like a blackguard.
ՅԻՇՈՑԱՏՈՒ կամ ՅԻՇՈՑՆԱՏՈՒ. Տուօղ զյիշոց. թշնամանադիր կամ հայհոյիչ ընկերին. ասի եւ ՊՂԾԱԳՈՐԾԱԽՕՍ, ԶԱԶՐԱԽՕՍ. իշոց տուօղ, յիշընցատու.
abusive language, foul offence, low or blackguard abuse.
Չսովորել ի խօսս աղտեղիս, եւ ի յիշոցատուութիւնս. (Շ. ընդհանր.։)
mention, commemoration, memory, remembrance.
Յիշումն է տեսութիւն ի ներքս մնացեալ։ Վերըստին յիշումն ասի, յորժամ մոռացումն ընդմիջէ զյտշումն. քանզի է վերստին յիշումն՝ յիշման տկարացելոց զարգացումն. (Նիւս. բն.։)
fifty;
period or number of fifty;
Advent.
Յիսնեակ թիւն. յիսներեակ մի աւուրց. եւ Յինունք պահոց ծննդեան կամ յայտնութեան, որ երբեմն անընդհատ պահիւր զաւուրս յիսուն, այլ այժմ ընդհատութեամբ եւ այլեւայլ օրինակաւ ի զանազան ազգս. ի հայս պահին երեք եօթնեակք՝ ի սկիզբն, ի մէջն, եւ ի կատարած յիսնեկին. ՟Ա. կոչի յիսնակաց պահք. ՟Բ. սուրբ Յակոբայ. ՟Գ. յայտնութեան։ (Տօնակ.։ Տօմար.։)
fiftieth;
period of fifty days;
Pentecost;
jubilee.
to attach, to connect, to unite;
to stretch or hold out;
to fix.
ՅԻՐԵՄ ՅԻՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. գրի եւ ՅԻՒՐԵԼ. (յորմէ ռմկ. իրար կցել, եւ յըրել, հըրել ). Իր ընդ իր յարել. ընդ իրեարս կցել. յեռուլ, եւ մխել. մղել, յարել. կարկառել. երկայնել.
Եղբօրորդի իմ յիրեաց (յն. առաքեաց) զձեռն իւր ընդ ծակն։ Ընդ վանդակապատսն՝ որ ընդ պատուհանսն է, ակամբն ի ներքս յիրեալ. (յն. յառեալ) (Նիւս. երգ. յորմէ եւ Վրդն. երգ.։)
Աճեցունս գործելով՝ ընդարձակս եւս եւ անոլորտս զիւրեանցն յիրեցուցանել սահմանս. (Պիտ.։)
to get with young, to impregnate, to fecundate.
Տալ յղանալ՝ մանաւանդ կնոջ օտարի. ծոցւորցընել.
Կոկորդելոսն զէգն յորժամ զգասցէ խառնեալ եւ յղացուցեալ, մագլօքն պատառեալ զընդերսն լակէ. (Փիլ. լիւս.։)
to send to, to forward, to despatch;
— զումեքէ, to send for, to send to search after.
Այր ընդ առաջ յղեր։ Ի ձեռն հրեշտակաց յղէ առ կայսրն ի Հռովմ (զխնդիր). (Եղիշ. ՟Բ։ Խոր. ՟Բ. 24։)
cf. Յղանամ.
Նոյն ընդ Յղանալ. Յղի լինել.
to overflow with, to run over;
to gorge or glut oneself, to be filled, satisfied, crammed, stuffed;
to be loaded with, to swim in plenty, to wallow or roll in wealth.
(ի Յեղց, կամ ուղփ. ուղխ. իւղ. կամ թ. էօլէֆէ, ռոճիկ. պ. էլվան խորտէն , խճողել զորովայն) ἁρκέω (հերիքանալ). sufficio, satior πλουτέω (ճոխանալ), dives sum ἑπάρομαι (վերամբառնալ), efferor. լաւ եւս՝ ἁναπίμπλημαι repleor, impleor, expleor. Լիանալ ուտելեօք եւ ըմպելեօք, ընչիւք, եւ այլն. առաւելուլ. մեծանալ. բարձրանալ, յօրանալ. յափրանալ. լցուիլ.
Այսպիսի ախտիւ յղփանան՝ հայելով յընկերացն յառաջատումն եւ ի շնորհս. (Երզն. մտթ.։)
to gorge, to glut, to surfeit, to stuff, to cram.
plenty, abundance, satiety, surfeit;
կեալ ի Յղփութեան, to live in clover.
Յղփութիւն ընչից։ Բարեփառութեանցն առատ յղփութիւնք. (Պիտ.։)
obelisk.
ՅՈԲԵԼԻԿ ՅՈԲԵԼԻՔ. որ գրի եւ ՅՈԲԵԼԵԱՆ. Բառ յն. օվէլիսգօս, օվէլօ՛ս , ὁβελίσκος, ὁβελός obeliscus, obelus. Բուրգն. բրգաձեւ ինչ. կոթող. շամփուր. եւ նմանութեամբ՝ Նշանագիծ ի ձեւ շամփրոյ՝ ի նշանակ տարբերութեան կամ մթութեան առաջիկայ ընթերցուածոյն, ըստ վեցիջեան օրինակին Որոգինեայ ի Սուրբ Գիրս.
numerous, many;
plural.
in the plural number;
often, many times;
cf. Յոգնական.
Զյոգնակի ասացեալն դարձեալ յեղյեղէ։ Յոգնակի այսպէս ասացեալ նորա՝ եթող զընկերսն. (Սկեւռ. ես.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
devouring, voracious.
παντοδαπός omnia consumens, et omnifarius, multiplex, varius. Զբազում ինչ ճարակօղ, եւ ընդ բազում տեղիս ճարակեալ. բազմածախ. բազմապատիկ. բազմադիմի. ըստ հոմաձայնութեան յն. բանդօտաբօ՛ս.
cf. Բազմատեսիլ.
Ի տարածումն յոգնատեսիլ զարմանահրաշ ընդարձակութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
to be tired, weary, fatigued.
Ի նաւաքարշութիւնս եւ յընդունայն վաստակս, յորոց յարաժամ յոգնեալ (կամ յօգնեալ՝) անկանին յուժոյ. (Պիտ.։)
much, great, much of, a great deal of;
—ք, many, several;
—ք ի մարդկանէ, most men, most people, the generality of mankind;
— անգամ, many a time, often.