Definitions containing the research ուն : 10000 Results

Հոգեվար, աց

See full entry →

adj. s.

dying, agonizing, expiring, at the last gasp, in the e pangs of death;
—ք, pangs, agony, death-struggle;
լինել ի —ս, to be in agony, dying, giving up the ghost, to be in the last gasp or at the point of death.

NBHL (1)

Պարտ է ասելն զհաւատամքն վասն նոցա՝ որք ի հոգեվարի են։ Որ ի հոգեվարուն է. (Ոսկիփոր.։)


Հոգեւոր, աց

See full entry →

adj. s.

spiritual;
devout, pious;
animated, lively, spirited;
—ք, spiritual things.

NBHL (2)

ՀՈԳԵՒՈՐ. ἕμψυχος, ἑμψυχόμενος, ἑψυχόμενος anima praeditus, animatus. որպէս Հոգիաւոր. ունակ բանական հոգւոյ. ... (cf. ՇՆՉԱՒՈՐ. եւ cf. ԱՆՁՆԱՒՈՐ, իբր հոգիաւոր։)

Ոչ եւս շունչ կենդանի, այլ անձինս բանաւորս եւ հոգեւորս ստեղծանէ ջուրս այս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)


Հոգեւորապէս

See full entry →

adv.

cf. Հոգեպէս.

NBHL (2)

Քանի՞ եւս ունի բարեգործել հոգեւորապէս՝ դարձելոցն առ նաֆ նովին բնութեամբ. (Իգն.։)

Նշանակէ մարիամ զայնոսիկ՝ որ հոգեւորապէս ընդունին զքրիստոս. (Մեկն. ղկ.։)


Հոգեւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

spirituality.

NBHL (1)

Հոգեւորն գոլ. ունելն զհոգեւոր առաքինութիւն, կամ զշնորհս հոգւոյն սրբոյ.


Հոգիախաղաց

See full entry →

adj.

divine, inspired by God.

NBHL (1)

Այրն աստուծոյ մաշտոց, որ հոգիախաղաց զօրութեամբք ի տեսականի անդ զանտեսն տեսանէր։ Որ աստուածային ծաւալմամբ, եւ հոգիախաղաց զօրութեամբ գրգեալ զհոգւոյն շարժմունս. (Յհ. կթ.։)


Հոգիացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va. fig.

to spiritualize, to purify;
to inspirit, to animate, to vivify, to reanimate, to give new life to, to raise the spirits of;
to restore to life.

NBHL (1)

Զաւերեալ երկիրն եւ զմեռեալն հոգիացուցից եւ առողջացուցից բնակչօքն։ Զարիւնն եւ զմարմին՝ զորս տայք դուք նմին, հոգիացուցեալ՝ աստուած կատարէ։ Զլայնացեալ թիկունս փափկութեամբքն՝ ճգնութեամբն հոգիացուցանէ. (Լմբ. ովս. պտրգ. սղ։ Սոցին հանգոյն եւ Վրդն. սղ.։ Երզն. քեր.։ Բրսղ. մրկ.։ Ճ. ՟Գ.։)


Հոգող

See full entry →

cf. Հոգած.

NBHL (1)

Ետուն փառս աստուծոյ հոգողին իւրեանց եւ բարերարի. (Փարպ.։)


Հոլաթեւեան

See full entry →

adj.

open-winged.

NBHL (1)

Հոլաթեւեան սերովբէն նստելով ի վերայ վիմին. (Շար.) այսպէս ընթեռնումք եւ իմանամք զգրեալն ի ձեռագիր օրինակս Հոյլաթեւեան. որ եթէ ճշդիւ պահեսցի, թերեւս ունէր նշանակել՝ կա՛մ բազմաթեւեան, այսինքն վեղթեւեան. կամ ամփոփեալ թեւովք։ Ստուգէ զբուն մեկնութիւն իրացս եւ յաջորդ բայդ։


Հոլաթեւեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to open or extend the wings;
to cover with the wings.

NBHL (1)

Որպէս հողմ սաստիկ ի վերուստ հոլաթեւեալ ի վերնատունն կայր սրբոցն։ Եկն ի բարձանց իշխանութեամբ ապենիազն՝ հոլաթեւեալ աղաւնակերպ ի ձայն հնչման. (Տաղ.։)


Հոլանեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to undress, to take off one's clothes, to bare, to strip;
to make known or evident, to reveal, to disclose.

NBHL (1)

Զիւղաթուրմ ցցունսն յանդգնեալ հոլանեալ. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 6։)


Հոլանի

See full entry →

adj. adv.

bare-headed, unveiled, uncovered;
naked, hare, undressed;
openly, manifestly, publicly;
— առնել, cf. Հոլանեմ;
— լինել, հոլանիմ, cf. Հոլանեմ.

NBHL (1)

Ներքին եւ արտաքին վրդովմունքն հոլանի առնէին զախշարհս. այսինքն մերկացուցանէին. (Արծր. ՟Գ. 13։)


Հոլեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Հոլոնեմ.

NBHL (1)

Յընթրիսն հերովդի ... յանդգնեալ եւ հոլոնեալ՝ առաջի ամենեցուն հայցէր. (յն. զպատրուակն ընկեցեալ, բացաւ գլխով)։ Զկանայս պոռնիկս հոլոնեալս (յն. անպատկառս) տեսանել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։ եւ Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)


Հոլոնեմ

See full entry →

va.

to bring or gather together, to assemble, to collect.

NBHL (1)

Յընթրիսն հերովդի ... յանդգնեալ եւ հոլոնեալ՝ առաջի ամենեցուն հայցէր. (յն. զպատրուակն ընկեցեալ, բացաւ գլխով)։ Զկանայս պոռնիկս հոլոնեալս (յն. անպատկառս) տեսանել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։ եւ Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)


Հոլով, ից

See full entry →

s. gr.

rolling, circular motion, circulation;
case;
— անուանց, oblique cases.

NBHL (1)

Հոլովս ուղղական՝ անկմամբ ուղիղ եկաց։ Հոլովք՝ թաւալմունք անուանց. (Նչ. քեր.։)


Հոլովական, ի, աց

See full entry →

adj. gr.

rolling, circular;
declinable.

NBHL (2)

Անուն է մասն բանի հոլովական. նոյնպէս եւ յօդն ըստ յն. (Թր. քեր.։)

Հոլովական, այսինքն թաւալական. զի անուն ընդունակ է հոլովից. (Երզն. քեր.։)


Հոլովեմ, եցի

See full entry →

va. gr.

to roll, to turn;
to move, to change;
to decline.

NBHL (1)

Անուն, ուստի հոլովեցան, եւ հոլովեալ ի նմանէ եւ այլն. (Երզն. քեր.։)


Հոլովեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Հոլովեմ.

NBHL (1)

Վերամբարձ ունի զմարմնոյ կեանք, եւ միշտ հոլովեցուցանէ. (Շ. յկ. ՟Խ՟Բ։)


Հոծիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be condensed, to grow thick;
to fill, to be filled.

NBHL (3)

Հոծեալ եւ յարմարեալ որմունքն. (Խոր. ՟Գ. 28։)

Լնուն հոծին այնուհետեւ ամպք ձեամբք. (Վեցօր. ՟Գ։)

Հոծեալ պատերազմունք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Հողադարան

See full entry →

adj.

living in the earth;
earthed.

NBHL (1)

Դարանեալ բունեալ ի ներքոյ հողոյ.


Հողաթաւալ

See full entry →

adj. fig.

rolling on the earth, or in the dust;
mundane, worldly.

NBHL (1)

Հողամաղ (թռչունն է) հողաթաւալք. (Վրդն. ել.։)


Հողաթափ, ից

See full entry →

s.

slipper;
pump;
list-shoe.

NBHL (1)

Սուրհանդակք հետեւակք՝ զանգապանօք ունին հողաթափս. (Մխ. դտ.։)


Հողածին

See full entry →

cf. Հողածնեալ.

NBHL (3)

γηγένης terrigena. Ի հողոյ ծնեալ. ծնունդ երկրի. երկրածին. մարդ. ադամ. եւ Ամենայն կենդանի՝ մանաւանդ ցամաքային.

Ծնունդ հողածնի (կամ հողածին) նախաստեղծին. (Իմ. ՟Է. 1։)

Մի՛ նստցի ի նմա ծնունդ հողածնի. յն. մարդոյ. (Երեմ. ՟Խ՟Թ. 33։)


Հողակալ, աց

See full entry →

s.

land-holder.

NBHL (2)

Որ ունի զհող ինչ սեպհական. տէր գետնոյ. հողին տէրը.

Մի՛ համարիր, թէ զհողակալսն առնուցուն, եւ զքեզ արդիւնարարդ թողուցուն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)


Հողամաղ, ի

See full entry →

s. zool. s.

diver, coot;
cormorant;
—ք, dust;
atom, corpuscle, mote.

NBHL (1)

καταράκτης cataracta, mergus, mergulus. Թռչուն ձկնակեր՝ ձեւով եւ գունով նման բադի. որ եւ հանգոյն հաւու ի տօթի թաւալի ընդ հող.


Հողային

See full entry →

chem.

cf. Հողեղէն;
humic;
որդն —, earth-worm, mawworm.

NBHL (1)

Հողային մասանց, եւ որչափ օդային իցեն՝ չափաւորութիւն ունելով. (Պղատ. տիմ.։)


Հողանիւթ

See full entry →

cf. Հողանիւթեայ.

NBHL (2)

Հողանիւթ բնութիւն, կամ մատունք, կերպ, մարմին, բարունակ. (Խոսր.։ Զքր. կթ.։ Նար. ՟Ի. ՟Հ՟Ը։ Ճ. ՟Ը.։ Շար.։)

Զոր ոչ բաւեն տանել հրաբուն հրեշտակք, մատունք հողանիւթք շօշափէին. (Մեկն. ղկ.։)


Հողանիւթեայ

See full entry →

adj. s.

cf. Հողեղէն;
vegetable mould, mould, soil, humus.

NBHL (1)

Առ բուն անարգս եւ հողանիւթեայս՝ առ մարդս. (Անյաղթ բարձր.։)


Հողմաձայն

See full entry →

adj.

howling, whistling like the wind.

NBHL (1)

Ի վերնատունն հնչեալ հողմաձայն հնչմամբ. (Շար.։)


Հողմաշարժ

See full entry →

adj.

shaken, agitated by the wind.

NBHL (1)

Շարժուն ի հողմոյ, որպէս եւ դնի ի յն. շարժեալ ի հողմոյ. եւ Որ ինչ նման է շարժման հողմոյ. եւ Որ ինչ նման է շարժման հողմոյ կամ շնչոյ եւ հոգւոյ.


Հողմափայտ

See full entry →

s. bot.

celandine, swallow-wort.

NBHL (1)

χελιδώνιον chelidonia, mamiran. Անուն խոտոյ, որ լինի գեղ աչաց. յն. խէլիտօնիօն. իբրու ծիծառնական. յորմէ թ. գըռլանղըճ օթու, զէրդէլէօփ, մամիրան։ (Բժշկարան.։)


Հողմիկ

See full entry →

s.

gentle wind, pleasant breeze.

NBHL (1)

Հեզիկ հողմ քաղցրաշունչ, սիւք. սիք. հովիկ, քամիեկ, անուշիկ հով.


Հոյակապ

See full entry →

adj.

grand, magnificent, superb, splendid;
great, excellent, eminent;
— քաղաք, topping, most eminent city;
— այր, a great man;
— իշխան, illustrious prince;
— բժիշկ, celebrated doctor.

NBHL (1)

ἕκκλητος, περιβόητος, ἑπαινετός inclytus, celebris, laudatus. (ի բառէս Խոյ, խոյկ, կամ հոյ, կամ հոյն. նմանութեամբ զօրաւոր եւ ահաւոր յատկութեանց) իբր Հրաշակերտ եւ ահեղ, մեծամուր, հռչակաւոր. փառաւոր. երեւելի. ականաւոր. շքեղ. գովելի. մեծանուն. անուանի (շինուած, կամ գործ, կամ անձն)


Ճաշաժամ, ու

See full entry →

s.

dinner-hour, dinner-time.

NBHL (2)

Եկեալ զճաշաժամուն ի տունն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Մինչդեռ ճաշաժամուն ի սեղանն էին. (Լաստ. ՟Ժ։)


Ճաշակական, ի, աց

See full entry →

adj.

gustative.

NBHL (1)

Յորժամ զլեղւոյ ոք զանուն բերէ, եւ ճաշակական մասն կենդանւոյ. (Դամասկ.։)


Ճաշակարան

See full entry →

s.

mouth, taste, palate.

NBHL (1)

Մեղուն քաղցրացոյց զճաշակարանն։ Անյաղթ բարձր.։


Ճաշակաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

"degustation;
cf. Ճաշակելիք."


Ճաշակելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj. s.

that may be tasted, savoured, relished;
—ք, the taste.

NBHL (1)

Ըստ ընդունելեացն եւ ճաշակելեացն կամաց. (Ոսկ. տիտ.։)


Ճաշակեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to taste, to try, to relish;
to eat, to feed;
to drink;
to experience;
— զմահ, to die;
— զաշխարհ, to enjoy the world or its pleasures;
— զքաղցրութիւն խաղաղութեան, to taste the sweets of peace.

NBHL (1)

Զմանկունսն իսկ մինչեւ ցամս ութուտասանց ամենեւին ի գինի ոչ ճաշակել ... եւ յետ այսորիկ գինով իսկ ճաշակել չափաւոր մինչեւ ցերեսուն ամսն. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)


Ճաշատեղ, աց

See full entry →

cf. Ճաշարան.

NBHL (2)

ՃԱՇԱՏԵՂ կամ ՃԱՇԱՏԵՂԻ ՃԱՇԱՏՈՒՆ ՃԱՇԱՐԱՆ. Տեղի ճաշելոյ. սեղանատուն. սեղան. բազմական.

Ի գալ յեկեղեցին, եւ ի ճաշատուն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Ճաշարան, աց

See full entry →

s.

dining-hall, dining-room;
refectory.

NBHL (2)

ՃԱՇԱՏԵՂ ՃԱՇԱՏՈՒՆ ՃԱՇԱՐԱՆ. Տեղի ճաշելոյ. սեղանատուն. սեղան. բազմական.

Ի գալ յեկեղեցին, եւ ի ճաշատուն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Ճաշեմ, եցի

See full entry →

va.

to dine, to take the noonday meal, to eat;
— արտաքս, to dine bill of fare.

NBHL (1)

Ամենայն երկիրն ճաշէր։ Մուտ ընդ իս ի տուն, եւ ճաշեա՛։ Ճաշէին ընդ նմա։ Եկա՛յք ճաշեցէ՛ք.եւ այլն։


Ճապաղեմ, եցի

See full entry →

va.

to spread, to disperse, to satter;
to divert, to entertain;
— զինչս, to squander away, to waste, to dissipate.

NBHL (2)

Ոչ ետուն ժամանել ճապաղել ի նետաձգութիւն. (Խոր. ՟Գ. 9։)

Ի ժամ աղօթիցն յաղտաւոր մտացն շարժմունս ճապաղի. (Երզն. մտթ.։)


Ճապկտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to streth oneself in yawning or awaking.

NBHL (1)

Անասունն ճապկտի, եւ շնչատէ։ Ճապկտի, եւ հառաչէ. (Վստկ.։)


Ճառագայթաձեւ

See full entry →

adj.

lucid, fulgid, luminous.

NBHL (1)

Անթեմս այս բանջար ... շուրջ զիւրեաւ ունի բուսեալ ճառագայթաձեւս զտերեւովն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)


Ճառագայթաձիգ

See full entry →

cf. Ճառագայթարձակ.

NBHL (2)

Ամանն (լուսաւորաց)՝ որ ունի զճառագայթաձիգ կերպսն. (Պիտ.։)

Ծիծաղելով ծովուն, արեգակնային ի վերայ խաղալով ճառագայթաձիգ ճեմականացն յելս եւ ի մուտս. (Արծր. ՟Ա. 11։)


Ճառագայթաւէտ

See full entry →

adj.

cf. Ճառագայթափայլ.

NBHL (1)

Ի դառն ձմերունս ջերմ եւ ճառագայթաւէտ հնչումն. (Երզն. լս.։)


Ճառագայթաւոր

See full entry →

adj.

cf. Ճառագայթափայլ.

NBHL (1)

Ունակ ճառագայթից. լուսափայլ. շողշողուն. բազմանշոյլ. ճաճանչաւոր.


Ճառագլուխ, գլխի

See full entry →

s.

commencement of a discourse or treatise, chapter.

NBHL (1)

Յորո՛ւմ ճառագլխի կամիցիս գիտել։ Զո՛ր ճառագլուխ եւ ունիցիս. (Եւս. նախ. աւետ.։)


Ճառական, ի, աց

See full entry →

adj.

belonging to a discourse, discursive;
narrated, described;
— իմաստք, literal sense.

NBHL (1)

Է եւ ի խունկս ինչ կինամոն ղարմացական, որ զնըմանէ են սքանչելի բանք ճառական. այսինքն ճառեալք. (Երզն. ոտ. երկն.։)


Ճառասացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

declamation.

NBHL (1)

Դրունք ճառասացութեանց բանին, գետք հոսին, միտք սրանան. (Եօթնագր.։)