to see, to look at, to regard, to observe, to examine, to consider, to contemplate, to reflect, to ponder on;
to show or pay regard to.
Ոչ տեսանել ասաց, այլ նկատել. զոր օիրնակ որք զմեծամեծ քաղաքս եւ գեղեցիկս կամեսցին երթալ զննել, նոյնպէս եւ նա բազում իմն փութով զննել, նոյնպէս եւ նա բազում իմն փութով նկատել. (Ոսկ. գղ.։)
painting, picture;
image, figure, effigy;
embroidery or needlework of divers colours;
lively description;
ի —ու հանել, to paint, to take or draw a portrait;
to describe;
cf. Թատրոնական;
cf. Մաւրիտանական.
ՆԿԱՐ. ի սուրբ գիրս ՝ առաւել որպէս ποίκιλμα, ποικιλτόν variegatio, -tum. Գունագոյն անկուած, երփն երփն նարօտուց. ... (եբր. ռիքմա, յորմէ իտալ. ռիգա՛մօ ).
Գործել զամենայն գործ սրբութեանն, զոստայնանկութիւն, եւ զնկարու՝ կապուտակաւն եւ ծիրանեաւն։ Գործ նկարուց։ Գոյնագոյն նկարուց։ Նարօտ պէսպէս նկարուց։ Գոյնագոյն նկարօք, եւ պատուական հանդերձիւք. (եւ այլն. Եչ. ՟Լ՟Ե. 35։ ՟Լ՟Թ. 38։ Դտ. ՟Ե. 30։ Եսթ. ՟Ա. 6։)
description;
picture, painting;
representation, likeness, portrait;
delineation, design, plan, model, form;
style;
text;
cf. Նկարագիծ;
painted;
described;
պատկերակերպ —, portrait, likeness;
— բնութեան, the picture of nature;
ըստ —գրին, literally;
մեկնել ըստ —գրին, to explain literally.
Նկարագիր կենդանւոյն ի կենդանագիրն. (Լմբ. եկեղ.։)
variegated.
Նկարէն գործեալ. գունագոյն յօրինեալ.
painting, representation, portrait, image, figure, delineation, sketch;
description;
hypotyposis, imagery.
Ըստ նկարագրութեանն արուեստաւորեալ յարմարութեանց։ Ի հաստատուն եւ ճշմարիտ տեսութենէ նկարագրութեանցն, զոր տեսի ճշմարտագոյնս արուեստակեալս. (Պիտ.։)
Համբաւ նորա ելից զքաղաքն յաղագս առաքինութեանն, այլեւ մարմնոյն նկարագրութեան. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
character, letter.
Բարբառեալ նոյնպէս, բայց գրեն այլափոխ նկարադրոշմիւք։ Հասարակ եւ նոքա նկարադրոշմս նշանաց ունէին զառաջինն։ Նովին նշանագրօք եւ նկարադրոշմիւք զատուցեալս է տեսանել. (Նախ. ՟ա. թագ. ըստ ձեռ։)
painted, diversified with colours, variegated, checkered;
embroidered;
painting, image.
ποικιλτός variegatus ποικίλος varius. Նկարեալ ի կթերպս կերպս. նկարէն եւ անկուածոյ. քաշուած ու բռնուած գոյնզգոյն, խատուտիկ.
embroiderer;
painter;
of divers colours;
figured;
embroidered.
Ճշմարտութեան լե՛ր աշակերտ, դիմաց սիրոյն նըկարակերտ. (Երզն. այբուբ.։)
painting;
embroidery.
ποικιλτικόν, ποικιλτόν variegatum, opus phrygium. իտ. ricamo, ricamatura. որ է ըստ եբր. ռաքամ. Արհեստ եւ գործ նկարակերտաց. անկուած. կիտուած. ասղնեգործութիւն. եւ Նկար. գոյնզգոյն բանուածք, քաշուածք.
painted, adorned with paintings;
— տախտակ, picture, painting.
Պաճուճեալ կամ պաճուճօղ նկարուք. բազմագունի. գունագոյն. նախշուն, գոյնզգոյն.
to paint;
to represent, to figure, to form;
to depict, to describe, to write;
— ի միտս, to imagine, to fancy, to picture to oneself;
— ի գրի, to write, to describe.
γράφω, ζωγραφέω, διαγράφω, ὐπογράφω pingo, ad vivum depingo, delineo, describo, subscribo πλάττω fingo διαρρυθμέω concinno γλύφω sculpo. Որպէս Նկարուք յօրինել զպատկեր. կենդանագրել. գծագրել. ձեւացուցանել գունագոյն. պատկթեր քաշել՝ գրել, նախշել .... պ. նիկէարիյտէն, նիկէաշթէն.
painted, coloured, variegated, varied with many colours;
embellished with imagery;
— պաստառք հնդկաց, printed calico, chintz, cotton.
Մայրն հասարակ միագոյնն, որ ծնաւ զնկարէն գառինսն. (Եփր. աւետար.։)
cf. Նկարէն.
Նկարէն. գունագոյն. ասղնագործ. կիտկիտեալ.
to endeavour, to exert oneself, to take pains, to make great efforts, to strive hard, to do one's best.
Այսպէս յառաջ նկրտեցաւ, վերջնոցն ողջոյն ետ՝ մոռացաւ։ Նկրտեաց ի վատթարէն ի բարին. (Լմբ. ի շ. եւ Լմբ. կան. բենեդ.։)
alligator, cayman.
Ժանան՝ որ քան զնհանգս ծովականս գազանագոյն էր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
to conform to, to become like, to resemble.
Նմանակերպեալ պատկերակից լինել որդւոյն աստուծոյ. (Արծր. ՟Գ. 12։)
likewise.
նխ. Նման. նմանապէս. հանգոյն.
subject to the same feeling or passions.
ὀμοιοπαθής similis adfectinis. Ունօղ զնոյն կիրս. եւ Կրօղ զնմանութիւն. համանման.
formed of the same material.
Նման ըստ հիւթոյն՝ նիւթոյն.
Ի նմանահիւթ տնկոյն մահացուի. (Նար. խչ.։)
composed of similar or equal parts.
Պարզ իմն օրինակ, եւ նմանամասն է։ Ի վերայ նմանամասիցն՝ մնացեալն մասն նոյն է ամենեւին (ընդ բոլորին). ջուր եւ՛ բազում եւ՛ նուազ նոյն է։ Ամենայն աննմանամասն ի նմանամասանցն է հաստատեալ. որպէս գլուխ ի ջլաց եւ ի մարմնոյ եւ յոսկերաց. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)
likewise, in like manner, in the same manner, conformably, equally, analogically.
ὀμοίως, παραπλησίως similiter, pariter, ita, sic, eodem modo, aeque ac, perinde ac. Նմանաբար. նմանակի. միօրինակ. զուգապէս. ըստ նմին օրինակի. նոյնպէս. նայապէս.
նխ. ՆՄԱՆԱՊԷՍ. նխ. Հանգոյն. յար եւ նման. ըստ.
Նմանապէս այսոցիկ ունին։ Նմանապէս սոցա՝ եւ ըստ հոգւոյն կրական որակութիւնք եւ կիրք ասին. (Արիստ. ստորոգ.։)
subject to the same afflictions or pains.
Ի նոյն ի նմանավիշտ յերկիր անկայ. (Իմաստ. ՟Ե. 3։)
cf. Նմանեցուցանեմ;
cf. Նմանիմ.
μιμέομαι imitor. Որպէս միմոս ձեւացուցանել զնմանութիւն այլոց՝ հանգոյն կապկի.
Մի՛ նմանիցէք նոցա։ Նմանեսցէ առն իմաստնոյ, կամ յիմարի։ Նմանեալ որդւոյն աստուծոյ։ Կամէին ամենայնիւ նմանել նոցա։ Ո՛րպէս պարտ է ձեզ նմանել մեզ։ Պղնձագործաց նմանէ։ Նմանեցաւ արքայութիւն երկնից՝ առն, որ եւ այլն։ Նմանեսցի արքայութիւն երկնից տասն կուսանաց.եւ այլն։
Զբնութիւն՝ բազմաց զանյայտագոյնսն նմանեցաւ երեւեցուցանել. (Փիլ. իմաստն. եւ այլուր ստէպ։)
similarity, resemblance, conformity, analogy;
assimilation;
comparison;
uniformity, equality;
imitation;
likeness, image, effigy;
figure, type, form;
parable, example;
ըստ նմանութեան, ի —, in imitation of, after the fashion of;
ըստ նմին նմանութեան, in like manner, likewise;
cf. Բերեմ.
Նոյնութիւն առաւել՝ քան եթէ նմանութիւն. (Առ որս. ՟Ե։)
cf. Նմանօրէն.
ՆՄԱՆՈՒՆԱԿ ՆՄԱՆՑՕՐԷՆ ՆՄԱՆՕՐԷՆ. Նմանապէս. նոյնպէս. նմանակի. նոյնպիսի.
cf. Նմանօրէն.
ՆՄԱՆՈՒՆԱԿ ՆՄԱՆՑՕՐԷՆ ՆՄԱՆՕՐԷՆ. Նմանապէս. նոյնպէս. նմանակի. նոյնպիսի.
likewise, equally;
like, same, conformable.
ՆՄԱՆՈՒՆԱԿ ՆՄԱՆՑՕՐԷՆ ՆՄԱՆՕՐԷՆ. Նմանապէս. նոյնպէս. նմանակի. նոյնպիսի.
to sleep, to slumber, to lie down, to go to bed;
to repose, to rest;
to die, to expire, to depart this life;
— ընդ կնոջ, to lie with a woman;
— արտաքոյ, to lie abroad, out of doors;
— բացօթեայ, ընդ աստեղօք, to sleep in the open air, to lie under the canopy of heaven;
— աչօք բացօք, to sleep like a hare;
— ի տէր, to go to sleep in Jesus, to rest in God;
— ի հող մահու, to sleep the sleep that knows no waking;
— ընդ հարս իւր, to sleep with one's fathers.
Բազում մարմինք ննջեցելոց սրբոց յարեան։ Զննջեցեալսն ի ձեռն Յիսուսի ածցէ ընդ նմա։ Ոչ ժամանեմք ննջեցելոցն, եւ այլն։ Յաղագս ի վերայ ննջեցելոց կատարմանց։ Խորհուրդ ի վերայ սրբազանաբար ննջեցելոցն։ Աղօթս սրբազանս առնէ ի վերայ ննջեցելոյն։ Անսրբազանիցն ննջեցելոց ոչ առնէ զայս աղօթս. (Դիոն. եկեղ.։)
to lull, to put to sleep, to lay down, to put to bed;
— զկին ոք ի լանջս ուրուք, to marry, to join in wedlock;
— զկոյս, to deflower;
— զոք ի քուն յաւիտենից, to slay, to kill.
Ննջեցուցանէին զկանայս ուխտաւորս առ դրան խորանին վկայութեան. (՟Ա. Թագ. ՟Բ. 22։) Բայց եւ աստ ոմանք ընդ սրբոյն Եփրեմի մեկնեն, լոկ տալ ննջել կանանց խոնջութեամբ առ ետեղ, ոչ հոգալով ի ցերեկի ընդունել զնուէրս նոցա, եւ արձակել զնոսա ի տեղիս իւրեանց։
watch-word, pass-word.
Ետ գրել ողջոյն, եւ նշանաբան. ((այլ ձ. եւ բանից նիշ). Մամիկ.։)
character, letter;
register, archives;
secretary;
cipher;
signature, paraph, flourish;
—ք, alphabet;
elements, rudiments;
—ք եգիպտականք, hieroglyphs.
Ժամանակ ժողովոյն, որպէս ի նշանագիրսն գտաք, ի հիւպատոսութեան պաւլինայ եւ յուլիանոսի. (Սոկր. ՟Ա. 13։)
Գրէ (գրօղն կտակի) ի նոյնն զիւր նշանագիրն. (Մխ. դտ.։)
Իւր նշանագրաւս ձեռամբ ասէ գրել զողջոյնս. (Ոսկ. ՟բ. թես.։)
miracle, prodigy, sign.
Ահաւորագոյն նշանագործութեամբ տարեալ հարուցեալ ի խոստացեալսն։ Զնոցին մոլորեցուցիչ նշանագործութեանցն ճառէ. (Ագաթ.։)
character, letter;
writing;
note, annotation.
Աւելորդ համարիմ երկրորդել զառաջագոյն պատմագրեաց նշանագրութիւնս. (Արծր. ՟Ա. 14։)
Հաստատեցին զաթոռ սրբոյն Գրիգորի՝ թարգմանութեամբ նշանագրութեան. այսինքն սուրբ գրոց եւ այլոց մատենից ի ձեռն նորապարգեւ նշանագրաց. (Շար.։)
cf. Նշանական.
Եղիցի անեղութիւն՝ գոլոյն աստուծոյ նշանակական, այլ ո՛չ նոյն էութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
significative, expressive;
symbolic;
characteristic.
Անեղութիւն՝ զոչ այսպէս գոլն էութեան (է) նշանական։ Հայրն անուն՝ միայն ծնանելոյն է նշանական. (Կիւրղ. գանձ.։)
mark, butt, aim, target;
— or առակ —ի, spectacle, butt, object of derision, laughing-stock;
առակ —ի կացուցանել, յառակ —ի դնել, to expose to the mockery or contempt of the people, to set up to public ridicule;
տեսիլ —ի լինել, to make a show of oneself, to make oneself ridiculous to everybody;
— լինել, կալ, գտանիլ, to become an object of opprobrium, to be a prey or victim to ignominy, to be exposed to dirision;
— կալ կշտամբանաց, to be exposed to the darts of reproach or rebuke;
եդին զիս — իւրեանց, they regarded me with horror, or as an abomination;
եղիցին դիակունք — ընդ երեսս դաշտաց, the carcasses shall lie as dung upon the open field;
— եղէ ես բազմաց, I was as a wonder unto many;
cf. Առակ;
— ի նետաձգութիւն, skilful in archery.
Նետից թշնամւոյն նշաւակ եղէ, նոր միշտ խոցոտիմ։ Գրին նշաւակ իբրեւ նպատակ, եւ հարին նետիւ։ Զմանկունսն նշաւակ եդեալ չարաչար խոցոտելով սատակէին։ Զտէրն եդեալ նշաւակ՝ շարժէին զգլուխ. այլ նշաւակ՝ որպէս դնեն աղեղնաւորք՝ ձգելով զնետ նախատանաց։ Թափ տուեալ բազկին նիզակաւ, զի հարցէ զնշաւակն. (Ժմ.։ Վրք. հց. ՟Ը։ Լաստ. ՟Ի՟Ա։ Վրդն. սղ.։ Հ=Յ. դեկտ. ՟Ժ՟Գ.։)
cf. Նշդարի.
ՆՇԴԱՐԵՆԻ ՆՇԴԱՐԻ. πτελέα ulmus. Տունկ անպտուղ, զորով պատի որթ. որպէս սարոյն. կամ ռմկ. կնձնի, պտղի .... ըստ Լեհ. ծառ յազգէ ցախից. որպէս լտ. carpinus.
yoke-elm, horn-beam.
ՆՇԴԱՐԵՆԻ ՆՇԴԱՐԻ. πτελέα ulmus. Տունկ անպտուղ, զորով պատի որթ. որպէս սարոյն. կամ ռմկ. կնձնի, պտղի .... ըստ Լեհ. ծառ յազգէ ցախից. որպէս լտ. carpinus.
to remain over and above;
to leave fragments;
—եալ, left, remained;
— ոսկերք սրբոց, relics;
— կեանք իմ, my spark of life;
the rest of my life.
καταλείπω relinquo περισσεύω . իբր կր. supersum, abundo. Թողուլ մնացորդս ի նշխարաց յետ ուտելոյն.
to rise, to rise against, to revolt, to rebel, to mutiny, to rise in insurrection;
to reject, to despise;
— զոք, — ի ներքուստ ձեռին ուրուք, to shake off the yoke, to free or rid oneself from another's domination.
Հաւատացելոյն աշխարհ ամենայն գանձիւք լի է նորա վասն նշկահելոյն՝ կոխելոյն՝ ի վերայ թռանելոյն. (անդ. ՟Ե։)
Յուսիկ իբրեւ զախոյեան նահատակ ի տղայութենէ տիոց նշկահէր՝ աներեւոյթ թշնամւոյն յաղթութեամբ սպառնացեալ. իմա՛ կամ ընթերցի՛ր, ի տղայութեան տիոցն շկահեր. կամ թէ զդէմ ունէր թշնամւոյն։
to glitter, to glisten, to shine, to sparkle, to flash.
Իսկ թէ առ գերագոյն քան զնա տեսութեան ճաճանչսն նշուլել համարձակապէս ձեռնարկիցէ, ոչ հասանէ, եւ վրիպեսցէ. (Դիոն. եկեղ.։)
light, shining;
reflex, glimmer;
— խնդութեան, ray or beam of joy;
աղօտ, մռայլ —, faint glimmer, dim light.
Նշոյլ է մշտնջենաւոր լուսոյն։ նշոյլքն զլերամբքն փայլատակէին։ Իբրեւ բոցոյն նշոյլք եղեն։ Ճրագն նշուլիւք (կամ նշողիւք) լուսաւորեսցէ զքեզ. (Իմ. ՟Է. 26։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 39։ ՟Բ. Մակ. ՟Ա. 32։ Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 36։)
Մեծի լուսոյ աղօտ նշոյլք։ Կատարեալ լուսոյն նշոյլք։ Եւ ոչ փոքր ինչ նշուլիւք մտացդ պայծառանաս. (Առ որս. ՟Է։)
Ի նշոյլ սրոյն կափուցեալք զաչս. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)
Յորս ամենեւին ոչ ծագէ նշոյլ լուսոյն Քրիստոսի. (Եղիշ. ՟Ա։)
Որպէս թէ ընդ սակաւ ինչ փեռեկումն ծերպից՝ նշոյլք երեւեսցին։ Գիշերի՝ յորժամ առ ծովեզեր կայցես, եւ զջուրն ժքթիցիս, նշոյլք լուսոյն հատանին. (Եզնիկ.։)
Աստեղք տանաւորք, կամ որք զօրէն նիզակի ունին զնշոյլս ցնդման լուսոյն. (Իգն.։)
Առաջի նշոյլի միոյ նորա իբրեւ զխաւար համարեալ է։ Ի ծորմանէ նշոլից ծայրագոյն լուսոյ քո. (Բենիկ.։)
full of almonds;
abounding in almond-trees.
Անուն տեղւոյն՝ լուղ. հայերէն՝ նշին շայտ ծաղկէ, եւ յետոյ հասանէ միրգն. (Վրդն. ծն.։)
he-goat, goat.
Ոչ զարջառս՝ արջառոց, եւ զնոխազս՝ նոխազաց ինքեանց զոմանս առնեմք իշխանս, այլ մեք տիրեմք սոցունց՝ վեհագոյնս այնոցիկ սեռ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
cf. Նողկտամ.
Գինւոյն նեխութիք զսիրտն տաղտկացուցանեն, եւ նեղեն նողկալովն. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Նողկտամ.
Գինւոյն նեխութիք զսիրտն տաղտկացուցանեն, եւ նեղեն նողկալովն. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
to be disgusted, to loathe, to feel sick or inclined to vomit;
to abhor, to detest, to turn from with disgust.
Գինւոյն նեխութիք զսիրտն տաղտկացուցանեն, եւ նեղեն նողկալովն. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
lawyer, jurisconsult;
president.
Կոչեաց զնոմիկոսն եկեղեցւոյն, եւ ասէ ցնա. տէ՛ր նոմիկոս, պիտոյ է՝ զի արասցես գիրս ոսկւոյ լտերս յիսնից. գի՛ր ի նմա վկայս, կնքեա՛ եւ մատո՛ այսր։ Տե՛ս պատուական նոմիկոս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Նոյեան.
Նոյն նոյեան տապան, տախտակ տառիցն օրինաց. (Տաղ կոստ. ի կոյսն.։)
of Noah.
Նոյն նոյեան տապան, տախտակ տառիցն օրինաց. (Տաղ կոստ. ի կոյսն.։)