Entries' title containing ո : 10000 results

Նշանաբանութիւն, ութեան

s.

signification.

· Calfa

NBHL (2)

Բան կարգեալ ի նշանակ իրաց ինչ. յայտարարութիւն.

Փիլիքսիանոսի եպիսկոպոսի ցուցմունք եւ նշանաբանութիւնք հոգեւոր սիրոյ. (Ոսկիփոր.։)


Նշանագործ, աց

adj. s.

performing miracles, doing wonders;
prodigious, marvelous;
thaumaturgus, wonderworker, miracle-monger.

· Calfa

NBHL (8)

Ի նշանագործ տէրն կարդայր։ Զնշանագործ փրկիչն զաստուած օրհնէին. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 21։ ՟Գ. Մակ. ՟Զ. 23։)

Տե՛ս եւ զնշանագործն, զիա՛րդ փոքունս համարի զգործն. (Սեբեր. ՟Ը։)

Տէրն ասէ, եղերու՛ք, մի՛ նշանագործք, այլ գթածք. (Հց. աթ. կիւրղ.։)

Նշան բազում անգամ այլոց օգուտ եղեն, եւ նշանագործին վնաս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)

Տաճար մաքուր եղեալ նշանագործին աստուծոյ։ Կալ ընդ նշանագործ հարանցն համարեսցի յարքայութեան երկնից. (Վրք. հց. ՟Ե։)

Նշանագործ անուամբ ի խաչ, եւ յեկեղեցի. (Շար.։)

Մինչեւ նշանագործ զօրութեան արժանանալ ի տեառնէ. (Ասող. ՟Գ. 6։)

τερατοποιός prodigiorum factor, mirificus. Որ գործէ զնշանս եւ զարուեստս. սքանչելագործ. հրաշագործ, եւ հրաշալի.


Նշանագործեմ, եցի

va.

to work or perform miracles.

· Calfa

NBHL (2)

ՆՇԱՆԱԳՈՐԾԵԼ. Գործել զնշանս հրաշալիս. հրաշագործել.

Ի քարոզելն եւ ի նշանագործելն Պօղոսի՝ կացուցին կոյր մի առաջի նորա, զի լուսաւորեսցէ. (Հ. հոկտ. ՟Դ.։)


Նշանագործութիւն, ութեան

s.

miracle, prodigy, sign.

· Calfa

NBHL (6)

Յիսուս զմի ըստ միոջէ գրեալ զնշանագործութիւնսն կատարէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Ահաւորագոյն նշանագործութեամբ տարեալ հարուցեալ ի խոստացեալսն։ Զնոցին մոլորեցուցիչ նշանագործութեանցն ճառէ. (Ագաթ.։)

Վասն յայտնի նշանագործութեան սքանչելեացն՝ զոր առնէր։ Նոքա բազումք են քան զձեզ, որ տան վկայութիւն նշանագործութեան։ Մարգարէական արուեստիւք, եւ առաքելական նշանագործութեամբ. (Բուզ. ՟Ե. 23։ Եղիշ. թաղմ.։ Ճ. ՟Ե.։)

Մովսէս նախ երկեաւ յօձէն, եւ ապա ետես զնորա նշանագործութիւնն։ Նշանագործութեանցն հանդիսիւ զնոսա երկաթիս գործեաց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3. 8։)

Հրաշակերտս ասէ իսկ զամենայն իւրաքանչիւր ազգաց՝ որ ի նմանէն նշանագործութիւնք եղեն. (Իսիւք.։)

τερατοποιΐα, θαυματουργία, παράδοξον , θαῦμα prodigiorum patratio, praestigium, miraculum, prodigium, paradoxa. Հրաշագործութիւն, սքանչելագործութիւն. եւ Նշանք. հրաշք. սքանչելիք. արուեստք եւ գործք հրաշացուցիչք.


Նշանագրութիւն, ութեան

s.

character, letter;
writing;
note, annotation.

· Calfa

NBHL (4)

Աւելորդ համարիմ երկրորդել զառաջագոյն պատմագրեաց նշանագրութիւնս. (Արծր. ՟Ա. 14։)

Ի ձեռս առեալ զնշանագրութիւն հարցմանցն՝ յայսկոյս յայնկոյս ընթանային. (Ժող. հռոմկլ.։)

Հաստատեցին զաթոռ սրբոյն Գրիգորի՝ թարգմանութեամբ նշանագրութեան. այսինքն սուրբ գրոց եւ այլոց մատենից ի ձեռն նորապարգեւ նշանագրաց. (Շար.։)

Յաղագս դանիէլեան նշանագրութեան (կամ նշանագրացն). (Խոր. ՟Գ. 33։)


Նշանադրոշմ, ից

s.

character, letter.

· Calfa

NBHL (4)

Գրելն այլափոխ նշանադրոշմիւք. (Սեբեր.։)

Գրեն այլափոխ նշանադրոշմիւք։ Եւ նշանադրոշմիւք զատուցեալս է գտանել. (Նախ. թագ. ձ։)

ՆՇԱՆԱԴՐՈՇՄ. որպէս Նշան դրօշու. դրօշ. նշանակ. եւ Խաչվառ.

Սա պսակ շնորհաց՝ արքունական նշանադրոշմ. (Սիւն. տաղ խչ.։)


Նշանադրոշմումն, ման

s.

making the sign of the cross.

· Calfa

NBHL (2)

Դրոշմելն զնշան խաչի. խաչաձեւ կնքելն, օծանելն, եւ այլն.

Միոյ միոյ ասելն, օրհնեսցի, օծցի, եւ սրբեսցի սեղանս, շուրջանակի նշանադրոշմամբքն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Նշանալոյծ

s.

diviner, astrologer, augur.

· Calfa

NBHL (2)

Երազագէտք, նշանալոյծք, երազադատք, բախտագիւտք։ Կոչեաց զանտիփանտոս, որ յայնմ ժամանակի հռչակաւոր նշանալոյծ էր։ Յղեալ կոչեաց զնշանալոյծս. (Պտմ. աղեքս.։)

σημειολύτης qui solvit signa. Նշանագէտ՝ որ լուծանէ կամ մեկնէ զնշանս, զպատահարս, եւ զերազս.


Նշանակաւոր

adj.

significative;
symbolic;
remarkable, worthy of note, notable.

· Calfa

NBHL (3)

Առ ճառդ ... իսկ նշանակաւորն, եւ այլն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 5։)

Եւ Նշանաւոր. հռչակաւոր.

Անուանի եւ նշանակաւոր հռչակեալ միաբանութեան գինարբուքն. (Փիլ. տեսական.։)


Նշանակութիւն, ութեան

s.

signification, interpretation, meaning, sense.

· Calfa

NBHL (2)

Քանի՞ս ունի նշանակութիւնս հոմանունն. եւ թէ յաղագս որո՞յ նշանակութեան է բանն, եւ սահմանեալ զմի ի նշանակութեանց. եւ այլն. (Սահմ. ՟Ա։)

σημείωσις, σεμασία, τὸ σημαινόμενον significatio, significatum. Նշանակեալն իմաստ. միտք. դիտաւորութիւն.


Նշանատուր

s.

commandant, chief;
general.

· Calfa

NBHL (2)

Յորժամ փողն նշանակէ զօրավարին, ամենայն ընդ միով նշանատրով դղրդեալ լինին. (Արիստ.։)

σημάντωρ qui aliquid significat, dator signi, dux, imperator եւ այլն. Հրամանատու. զօրավար. որ ակնարկէ առնել ինչ.


Նշանացոյց

adj. s.

showing a sign, signal-giving;
formula.

· Calfa

NBHL (2)

Ցուցիչ կամ ցուցակ նշանաց. կարգեալ որպէս նշան յայտարար իրաց ինչ.

Լինել լուսաւորացդ՝ ճառագայթաձիգք, աշխարհագունդք, նշանացոյցք, ժամանակաչափք. (Ագաթ.։)


Նշանաւոր

adj.

signed, marked with a sign;
special, signal, famous, remarkable, notable;
symbolic, mystical;
ensign-bearing;
նաւ մի —աւ դիոսկորացւոց, a ship bearing the sign of Castor and Pollux.

· Calfa

NBHL (18)

Լինէր աննշանն լաբանու, եւ նշանաւորն Յակոբայ. (Ծն. ՟Լ. 42։)

Ի դիպան վայր ի նշանաւոր տեղւոջ։ Ի նշանաւոր եւ յերեւելի տեղւոջ. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 37։)

Մի՛ թողցեն աննշան զօրն զայն. եւ էր նշանաւորն թիւ երեքտասաներորդ օր։ Օրս իմ այս նշանաւոր է. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Է. 37։ Եսթ. ՟Ե. 4։)

Կապեալ մի նշանաւոր, որում անուն էր յեսու բարաբբա։ Գրեցան անուանք նշանաւորացն քսան։ Յաւուր նշանաւորի տարեկանաց մերոց (յն. բարենշան). (Մտթ. ՟Ի՟Դ. 16։ ՟Ա. Եզր. ՟Ը. 50։ Սղ. ձ. 4։)

Դրոշմեալս՝ հրով նշանաւորս որմզդական դիցն. յն. նկարագրեալ դրոշմել, եւ հրով ի մարմին նշանաւորաւ Դիոնիսի. (՟Գ. Մակ. ՟Բ. 14։)

Ելաք ի նաւ մի նշանաւորաւ դիոսկորացւոց. այսինքն նշանաւ երկուորակ եղբարց յառաջս նաւուն. (Գծ. ՟Ի՟Ը. 11։)

Եւ ինքն գլխանոց ագուցեալ երկաթի՝ նշանաւորօք վերջօք. (Խոր. ՟Ա. 10։)

Եհաս ի փիղ անդր նշանաւոր. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 44։)

Կարի նշանաւոր էր զօրութեամբ։ Ոչինչ այնպէս նշանաւոր առնէ զմարդ, որպէս առաքինութեանցն հանդէս. (Եւս. քր. ՟Բ։ Շ. մտթ.։)

Շինեա՛ քաղաք նշանաւոր։ Մեհեանն այն նշանաւոր էր. (Պտմ. աղեքս.։ Նիւս. ի սքանչ.։)

Գլուխ Լիբանանու, որ է փառաւոր եւ նշանաւոր քան զայլսն. (Մխ. երեմ.։)

Եւ եղեւ իբրեւ զօրս զայս. ո՞ր օր. երեւելիս, նշանաւորս, յիշելոյ արժանիս. (Իսիւք.։)

ՆՇԱՆԱՒՈՐ. Նշանակիր. դրօշաւոր.

Գունդ զօրաց յառաջանան դրօշակիրքն եւ նշանաւորքն. (Ոսկ. ի խաչելն.։)

ՆՇԱՆԱՒՈՐ. Նշանակական. խորհրդաւոր.

Խնդրեցեր յայտնի առնել քեզ զնշանաւոր հանդերձս՝ որ յԵգիպտոս միայնակեացքն են. (Եւագր. ՟Դ։)

Կամ ὐπεράγων eminens περιφημός celebris եւ այլն. Ականաւոր. հռչակաւոր. մեծահամբաւ. հոյակապ. անուանի.

ἑπίσημος, εὕσημος, παράσημος, -ον signatus եւ insignis. Ունօղ յինքեան զնշան ինչ որոշիչ յայլոց. նշանակեալ նշանաւ իւիք. որոշեալ. երեւելի. յայտնի.


Նշաջուր, ջրոյ

s. adj.

almond-water;
— տերեւ, shaped like an almond-leaf.

· Calfa


Նշաւակութիւն, ութեան

s.

spectacle, laughingstock;
shame, ignominy, opprobrium;
nickname, by-name;
hardy deed.

· Calfa

NBHL (7)

Չար դեւն իսկ իմացաւ զայնպիսի նշաւակութիւն։ Զի՞նչ քան զայն՝ այլ ինչ բարբառ նշաւակութեան կայցէ. (Ոսկ. մտթ.։)

Ծաղր տեսողաց. (Նար. ՟Թ։)

Թէպէտեւ զամենայն զգեստ իմ մերկացուցէք, ոչ ինչ նշաւակութիւն համարիմ. (Ճ. ՟Ա.։)

ՆՇԱՒԱԿՈՒԹԻՒՆ. Երեւելի գործ՝ բարի կամ չար, եւ մականուն.

Առ որով բազում ինչ նշանակութիւն գործեցաւ, եւ մեծամեծ ապականութիւնք։ առ որովք ոչինչ նշաւակութիւն գործեցաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Յուդա Իսկարիովտացի ... եւ ընդէ՞ր ասիցեն զնշաւակութիւն. քանզի էր եւ այլ Յուդա. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 27։)

παράδειγμα, παράσημον traductio, ignominia, prodigium, facinus. Խայտառակութիւն. գործ ամօթալի. գործ նշանաւոր՝ անկարգ կամ արտաքոյ կարգի. առակ նշաւակի. ծանականօք.


Նշխարակուժ

s.

host-box.

· Calfa

NBHL (2)

Անօթ ի պէտս գործելոյ զնշխար պատարագի, որպէս գուժ. կամ պահելոյ զգործեալն՝ որպէս կուժ, կամ որպէս սափորն մանանայի, եւ կամ որպէս տուփ.

Եթէ ի ժամանոցն, կամ ի նշխարակուժն մերձեսցի, անխոտելի են. բայց թէ ի տաշտ նշխարացն մերձեսցի, քերեսցեն. (Կանոն.։)


Նշխարատուն

s.

place for making hosts or wafers.

· Calfa

NBHL (2)

Ժամատուն վասն գործելոյ զնշխարս ի պէտս պատարագի.

Շինեցի զնշխարատունս զայս եւ զեկեղեցիս. (Յիշատ.։)


Նշկահումն, ման

s.

rebellion;
contempt, disdain.

· Calfa

NBHL (2)

Նշկահելն. արհամարհութիւն. ապստամբութիւն. շկահումն.

Վէճք, աղմուկք, շփոթմունք, նշկահմունք. (Ուռհ.։)


Նշմարեցուցանեմ, ուցի

va.

to let see, regard or perceive.

· Calfa

NBHL (2)

Հայեցուցանել. յուշ առնել.

Ի լինելոցն նշմարեցուցանէ։ Ըստ առանձնային կերպարանաց զանունն նշմարեցուցանէ։ Ահեակ անկիւնն (խաչի) զտանջանսն նշմարեցուցանէ զմեղաւորացն. (Ագաթ.։)


Նշող

cf. Նշոյլ;
cf. Շող.

· Calfa


Նշողազարդ

adj.

cf. Նշուլազարդ.

· Calfa


Նշողեմ, եցի

vn. va. to glitter, to glisten, to shine, to sparkle, to flash.

· Calfa

NBHL (6)

Զլոյս աստուածութեան ի մեզ նշողեաց. (Նար. երգ.։)

Սոքա զխորհուրդն անպարագիծ աստուածութեան՝ յոգիս մարդկան նշուղեցին լուսոյ նըման. (Երզն. ոտ. երկն.։)

ՆՇՈՂԵՄ. չ. Լուսափայլել. պայծառանալ.

Աւուրս շնորհօք եկեղեցի նշուլեաց. (Բրսղ. մրկ.։)

Եւ Նշմարել, ակնարկել ի նշոյլս.

Իսկ թէ առ գերագոյն քան զնա տեսութեան ճաճանչսն նշուլել համարձակապէս ձեռնարկիցէ, ոչ հասանէ, եւ վրիպեսցէ. (Դիոն. եկեղ.։)


Նշոյլ, շուլից

s.

light, shining;
reflex, glimmer;
— խնդութեան, ray or beam of joy;
աղօտ, մռայլ —, faint glimmer, dim light.

· Calfa

NBHL (13)

Նշոյլ է մշտնջենաւոր լուսոյն։ նշոյլքն զլերամբքն փայլատակէին։ Իբրեւ բոցոյն նշոյլք եղեն։ Ճրագն նշուլիւք (կամ նշողիւք) լուսաւորեսցէ զքեզ. (Իմ. ՟Է. 26։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 39։ ՟Բ. Մակ. ՟Ա. 32։ Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 36։)

Մեծի լուսոյ աղօտ նշոյլք։ Կատարեալ լուսոյն նշոյլք։ Եւ ոչ փոքր ինչ նշուլիւք մտացդ պայծառանաս. (Առ որս. ՟Է։)

Ի նշոյլ սրոյն կափուցեալք զաչս. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)

Նշողիւք աստուածասիրութեան։ Ի նշողից շնորհացն. (Յճխ. ՟Թ. ՟Ժ՟Ա։)

Յորս ամենեւին ոչ ծագէ նշոյլ լուսոյն Քրիստոսի. (Եղիշ. ՟Ա։)

Որպէս թէ ընդ սակաւ ինչ փեռեկումն ծերպից՝ նշոյլք երեւեսցին։ Գիշերի՝ յորժամ առ ծովեզեր կայցես, եւ զջուրն ժքթիցիս, նշոյլք լուսոյն հատանին. (Եզնիկ.։)

Աստեղք տանաւորք, կամ որք զօրէն նիզակի ունին զնշոյլս ցնդման լուսոյն. (Իգն.։)

Նշխար նշուլից փրկութեան կենաց հպաւոր։ Պարծանացն նշոյլ ամենեւին ինձ շիջաւ։ Ի ծագել անստուեր նշուլից ողորմութեան քո փառաց։ Ի յամպոյդ լուսոյ ցոլք նշուղից. (Նար.։)

Ի նշողից նորա յաչս ձգեն. (Լմբ. սղ.։)

Ի դուղնաքեայ մերոյ նշուղից հանճարոյ. (Շ. թղթ.։)

Իբրեւ ի սքանչելի նշուլացն աստուծոյ տանջեցաւ ի ձեռն աչաց խորհրդոց իւրոց։ Խորհրդածուս կոչին եւ լինել ըստ նոցա նշողաց արժանի գտաք. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 14։ Միք. պտր. առ գր. կթ։)

Առաջի նշոյլի միոյ նորա իբրեւ զխաւար համարեալ է։ Ի ծորմանէ նշոլից ծայրագոյն լուսոյ քո. (Բենիկ.։)

ՆՇՈՅԼ կամ ՆՇՈՅՂ. որ եւ ՆՇՈՂ կամ ՆՇՈԼ, ի, ից կամ աց. ἁπαύγασμα , ἁστραπή, σπινθήρ, μαρμαρυγή splendor, radius, fulgor, nitor եւ այլն. եւ բայիւ ἁντιλάμπω , στίλβω splendeo, fulgeo. Շող եւ շողիւ, ցոլք եւ արծարծումն լուսոյ արեգական, ճրագի, բոցոյ. ճառագայթ. ճաճանչ. փայլակն. փայլիւն զինուց, եւ կայծ՝ զգալի կամ իմանալի.


Նշուլագեղ

adj.

cf. Նշուլափայլ.

· Calfa

NBHL (2)

Գեղեցիկ նշողիւք՝ շողիւք. պայծառ շողշողեալ.

Նշուլագեղն արփիաճաճանչ արուեսկի. (Նար. յիշ.։)


Նշուլազարդ

adj.

cf. Նշուլափայլ.

· Calfa

NBHL (4)

ՆՇՈՒԼԱԶԱՐԴ կամ ՆՇՈՂԱԶԱՐԴ. Նշողիւք զարդարեալ. լուսաւոր, լուսատու. մաքրափայլ.

Նշուլազարդ է աստղ քան զաստղ լուսով իւրով։ Մովսէս այր մարգարէ՝ ակն նշողազարդ ամենայն ժողովրդեանն. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)

Լոյսն ձգեաց զտարածածս իւրոյ նշողազարդ լուսաւորութեան. (Վեցօր. ՟Բ։)

Նշուլազարդ մաքրութեամբ զտեալ զմռայլս մեղաւորս. (Նար. ՟Խ։)


Նշուլափայլ

adj.

shining, gleaming, radiant, brilliant.

· Calfa

NBHL (2)

Որ փայլէ նշողիւք. փայլուն. շողշողուն.

Քառեակ մանեկաւ նշուլափայլ մաքուր ուլանցն յեռմամբ. (Նար. կուս.։)


Նշուլեմ, եցի

va.

cf. Նշողեմ.

· Calfa


Նշուտ

adj.

full of almonds;
abounding in almond-trees.

· Calfa

NBHL (2)

Ուր իցէ նուշ կամ նշենի շատ. պատէմլի.

Անուն տեղւոյն՝ լուղ. հայերէն՝ նշին շայտ ծաղկէ, եւ յետոյ հասանէ միրգն. (Վրդն. ծն.։)


Նոխազ, աց

s.

he-goat, goat.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

. ի-ա հլ. «արու այծ» ՍԳր. Ագաթ. որից նոխազեան Եփր. մնաց. նոխազադէմ նոնն. նոխազերգութիւն «ողբերգութիւն» Մագ. և Երզն. քեր. նոխազոտն Նոնն. 4I, նոխազասրուն Նոնն. 13։

= Պհլ. գաւառական մի ձևից, որի հետ հմմտ. պրս. [arabic word] nuhā̄z «արու այծ՝ որ հօ-տին է առաջնորդում», պհլ. n(u)hazīk «այծ-եղջիւր աստեղատունը»։ Մարքվարթ REձ 8 (1928), 222 իրան. բառը մեկնում է իբր պհլ. *naxv-az, հինը *naxv-aza «առաջից առաջնորդող» (նախ+ազ)։-Հիւբշ. 207։

❇Klaproth, As. polyg. 107 պրս. nиx-sar, nuxsān։ Ուղիղ մեկնեց նախ ԳԴ։ ՆՀԲ պրս. նիհազ ձևը յիշելով հանդերձ՝ հայ բառը մեկնում է «նախն յայծս»։ Ուղիղ են նաև Spiegel, Huzw. Gram. 187 190, Müller SWAW 42, 253, Lag. Btrg. bktr. Lex. 47։ Տէրվ. Altarm. 26, հայ բառը դնում է բարդուած նո<նաւ< նար (պրս. nar) «արու» և խազ<քաղ «այծ» ձևերից. իսկ պրս. nuhāz փո-խառեալ է դնում հայերէնից։

NBHL (4)

Խոյս հինգ, նոխազս հինգ։ Երուս նոխազս յայծեաց։ Նոխազ առաջնորդ հօտի։ Զարիւն նոխազաց.եւ այլն։

Սպիտակ ցլուք, եւ սպիտակ նոխազօք. (Ագաթ.։)

Ոչ զարջառս՝ արջառոց, եւ զնոխազս՝ նոխազաց ինքեանց զոմանս առնեմք իշխանս, այլ մեք տիրեմք սոցունց՝ վեհագոյնս այնոցիկ սեռ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)

τράγος hircus, haedus. պ. նիհազ. Արու այծ՝ որպէս թէ նախն այծս, հայր այծեաց, եւ առաջնորդ նոցա. քօշ. քաղ. ... (ուստի լտ. հի՛րքուս, հէ՛տուս ).


Նոխազադէմ

adj.

goat-faced.

· Calfa

NBHL (2)

Զպայն (որ եւ պան) մինդիս կոչեն եգիպտացիքն. վասն որոյ եւ զնոխազ մինդիս կոչեն. զի եւ պայն նոխազադէմ է. (Նոննոս.։)

τραγοειδής hircinam formam habens. Ունօղ զդէմս նոխազի. որ է ի կերպարանս այծեաց.


Նոխազական

s. chem. hircic acid.

· Calfa


Նոխազեան

adj.

goatish;
s. pl. he-goats.

· Calfa

NBHL (2)

Իբր Նոխազային, կամ նոխազք.

Մատուցին զպատարագ նոխազեան. (Եփր. մնաց.։)


Նոխազերգու

cf. Ողբերգակ.

· Calfa

NBHL (2)

Նոխազերգուացն ետ զարժանաւոր ընծայս. (Համամ քեր.։)

τραγῳδός tragoedus, tragicus poeta. Ողբերգակ նոխազերգութեան. Եղերերգու, որոյ վարձ յաղթութեան էր նոխազ մի.


Նոխազերգութիւն, ութեան

s.

cf. Ողբերգութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Ողբերգութիւն՝ նոխազերգութիւն ասի ըստ յունականին։ Զողբերգութիւն յայն սակս ասացին նոխազերգութիւն, զի յողբերգութիւնս իւրեանց՝ ի սկսանելն եւ ի կատարելն՝ նոխազօք մեծարեալ լինէին. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)

τραγῳδία, τραγῴδημα tragoedia, tragica oratio. Ողբերգութիւն. եղերգութիւն. տաղ եւ խաղ թատրոնական՝ որ զաղէտս նկարագրէ.


Նոխազիտ

s. chem. hircine.

· Calfa


Շնչածնութիւն, ութեան

s.

creation of the soul, animation.

· Calfa

NBHL (2)

Ստեղծումն շնչոյ կամ ոգոյ. կենդանութիւն.

Մարդկային շնչածնութեան նախախնամութիւն (առ յաստուծոյ). (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Շնչամուտ, մտից

s.

air-hole, vent-hole, draft-hole.

· Calfa

NBHL (1)

Մին (ի գազանացս) հանապազ հուր շնչէ, որոյ ետ աստուած բնութիւն միշտ ընդ երկիր շնչալ. (Լմբ. իմ.։)


Շնչահեղձոյց

adj.

suffocating, stifling.

· Calfa

NBHL (2)

Հեղձուցիչ շնչոյ եւ շնչաւորաց. եւ Հոգեկորոյս. մահառիթ.

Ապրեցան բազմութիւնք հաւատացելոց ի շնչահեղձոյց մեղացն ծովէ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Շնչառու

adj.

breathing.

· Calfa

NBHL (2)

Որ առնու զշունչ, որպէս ունչքն.

Զտեղի շնչառու քթացն թէ կարէր ոք ճանաչել. (Կաղանկտ.։)


Շնչառութիւն, ութեան

s.

respiration.

· Calfa


Շնչասպառութիւն, ութեան

s.

being out of breath, breathlessness.

· Calfa


Շնչարգելութիւն, ութեան

s.

asthma, shortness of breath.

· Calfa


Շնչացուցանեմ, ուցի

va.

to animate, to give a soul to, to cause to breathe, to vivify.

· Calfa

NBHL (6)

Նախ առնլով աստուած հող յերկրէ՝ զմարդն եստեղծ, եւ ապա այսպէս շնչացոյց ի ձեռն փչմանն. (Նիւս. կազմ.։)

Շնչացուցանել՝ որք կարեն շնչանալ։ Կենդանածնել եւ շնչացու. ցանել զմարմինն մաքրագոյն հոգւով. (Փիլ.)

Փոխանակ հոգիացոյցն ասելոյ՝ փչեաց ասէ (շունչ կենդանի). (Վրդն. ծն.։)

Օդս շնչացուցանէ զժողովեալ արարածսն. (Փիլ.։)

Են ինչ՝ զորս եւ մէց նեխութեան շնչացոյց, զճըճիս որ ի կերակուրս լինին, եւ զորջիլս ի քրտանց. (Փիլ.։)

ψυχόω, ἑμψυχόω animo, animum induo. Տալ շնչանալ. շունչ եւ հոգի շնորհել. շնչաւորել. հոգիաւորել. կենսացուցանել. կենդանածնել.


Շնչաւոր

adj. fig.

respiring, breathing, living, animal;
carnal, sensual, gross;
spiritual;
— գործիք, wind instruments.

· Calfa

NBHL (14)

Մարմին շնչաւոր։ մարդ շնչաւոր։ Երկրաւոր շնչաւոր եւ դիւական։ Շնչաւորք՝ որ զոգին ոչ ունիցին.եւ այլն։

Սատակեցի զամենայն շնչաւոր՝ որ ի նմա։ Կոտորեցին ի նմա զամենայն շնչաւոր. եւ ոչ մնաց ի նմա շնչաւոր։ Մի՛ ապրեցուցանիցէք ի նոցանէ զամենայն շնչաւոր։ ոչ թողոյր զամենայն շնչաւոր տանն յերոբովամայ (յն. շունչ). եւ այլն։

Շնչաւորք կոչին մարդիկ եւ անասունք, գազանք եւ թռչունք. զի ամենայն որ թոք ունի, եւ տուրեւառ օդոյ, նա կոչի շնչաւոր. (Շ. բարձր.։)

Ի նմին յամառութեան կան՝ զամենայն ինչ կենդանի եւ շնչաւոր համարելով։ Եդ կրօնս պիթագորաս զշնչաւորաց միս չճաշակել։ Ամենայն արարածոց՝ շնչաւորաց եւ անշնչից. (Եզնիկ.։)

Մանիքեցիք ասեն, թէ շնչաւոր իցէ երկիր. (Վեցօր. ՟Ը։)

ՇՆՉԱՒՈՐ. Ունակ բանական հոգւոյ. հոգիաւոր. որ եւ ասի ՀՈԳԵՒՈՐ, եւ ԱՆՁՆԱՒՈՐ.

Կարասցես նուիրիլ աստուծոյ, եւ օրինակ իմն՝ տաճար շնչաւոր լինել հօրն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 51։)

առաքեալքն դիրք եւ օրէնք շնչաւորք լեալ շնորհօք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)

Մարիամ դրախտ շնչաւոր, եւ աստուածաբոյս մարմինն ի մէջ նորա. (Պետր. սիւն.։)

առաքեցաւ գաբրիէլ առ շնչաւոր արքայարանն թագաւորին հրեշտակաց։ Ե՛րթ առ կոյսն մարիամ, գնա՛ առ շնչաւոր քաղաքն. ե՛րթ առ բանաւոր դրախտն իմ. (Ոսկ. յաւետիս.։)

Փչէ զկենդանութիւն յամենայն մարմինս, եւ ինքն առեալ մարմին շնչաւորի մարդկային ազգէ. (Եփր. ծն.։)

ՇՆՉԱՒՈՐ. որպէս Շնչողական, փչողական.

Երաժշտականութիւն. ի ձեռն որոյ ամենայն պատկանաւորն նուագ ձայնի կենդանեաց, եւ շնչաւոր գործեաց կազմին հնարիւք հանճարոյ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)

ψυχικός ad animum vel animam pertinens, animalis, vivens, vitalis, sensibilis, carnalis, indulgens carni ἑμπνέον inspirans, respirans, animale ἕμψυχος, ἑμψυχούμενος animatus, anima praeditus πνευματικός spiritualis. cf. ՇՆՉԱԿԱՆ՝ ըստ ամենայն առման. որպէս Ունօղ զշունչ զգայական կամ անբանական. զգայուն. կենդանի, բանաւոր կամ անբան. մարմնեղէն, եւ մարմնասէր.


Շնչաւորեմ, եցի

va.

cf. Շնչացուցանեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Ո՞ է՝ որ պատրաստեաց որդէծնութեան ամանդ զարգանդ. ո՛ է՝ որ զանշունչն ի նմա շնչաւորեաց. (Կոչ. ՟Թ։)

Նայեա՛ ի հոգիս, որ է անմահ, եւ հոգւով սրբով շնչաւորի. (Հ=Յ. ապր. ՟Ի՟Դ.։)


Շնչաւորութիւն, ութեան

s.

act of breathing, respiration, animation, vitality;
sensuality.

· Calfa

NBHL (5)

Շնչաւորն գոլ՝ ըստ ամենայն առման. շնչաւորիլն. կենդանութիւն, եւ մարմնասիրութիւն. անբանութիւն.

Որ զբիրտ ցուպն ի շնչաւորութիւն կենդանացուցանել սողեցուցանէր. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)

Որ ի ջուրսն ունին զկենդանութիւն զշարժումն միայն ունին զշնչաւորութեան։ Ի կենդանութիւն շնչաւորութեան։ Մարմինն շնչաւորութեամբ եւ զօրութեամբ եւ այլն. (Վեցօր. ՟Ը։)

Եւ ո՛չ ի լուսաւորսն շնչաւորութիւն ինչ բանաւոր է, այլ բնական եւ խաղացական շարժմունք. (Եզնիկ.։)

Անօրինացն չիք յիշեցուցիչ առաջի տեառն. զի հեռի է ի նոցանէն հոգին սուրբ, զի շնչաւորութեամբ թաղին. (Մծբ. ՟Զ։)


Շնչափող, ից, ոց

s.

wind-pipe, trachea, throttle;
lung.

· Calfa

NBHL (7)

Երկու են ամանք. երակ, եւ շնչափողք. երակն՝ արիւն առաւել ունի քան զշունչ. իսկ շնչափողքն շունչ առաւել քան զարիւն։ Հնչումն. յոր եւ գործի ի բնութենէս՝ կազմեալ ի ձեռն այնր՝ որ ասի խոշոր՝ շնչափողոյն, բերանոյ, եւ լեզուոյ։ Շուչն ոռոգելով զշնչափողսն. (Փիլ.։)

Կրկին գոլով սորա՝ զմինն ըստ շնչափողիցն ի թոքն հասոյց, եւ զմիւսն առ շնչափողօքն յորովայնն. (Պղատ. տիմ.։)

Ձայն ընդ խոշորութիւն շնչափողին։ Հագագն ի ձեռն շնչափողացն (կամ իցն, կամ ոցն). (Սահմ. ՟Ժ՟Ա։ Նիւս. կազմ.։)

Շնչափողաւ, լեզուաւ, շրթամբք եւ ատամամբք յառաջաբերումն է ձայնի. (Շ. թղթ.։)

Շնչափողն ի ծածուկ ի ներքս ամրացեալ՝ զիա՞րդ անդադար ունի զօդոցն եւ զշնչոց տալ եւ առնուլ զմատակարարութիւն։ Ի մենակ հողոյ լինել ոսկերացն կարծրութիւն, եւ շնչափողոյն փափկութիւն. (Կոչ. ՟Դ. ՟Ժ՟Բ։)

ՇՆՉԱՓՈՂ. πνεύμων pulmo. որպէս Թոք, եւ թոքառաջք, որ է արմատ շնչափողոց.

ἁρτηρία arteria. Փող շնչոյ (իբր նէֆէս պօռուսու). խռչափող. շնչաբեր երակ. մեծ շնչերակ՝՝ ջլուտ եւ աճառապատ՝ պինդ քան զմիս, եւ կակուղ քան զոսկր. խռչակ.


Շնչբորակ

s.

saltpeter.

· Calfa


Շնչելոյզ, ուզի

s.

pneumatic;
— մեքենայ, — machine, air-pump.

· Calfa


Շնչեցուցանեմ, ուցի

va.

to cause to blow.

· Calfa

NBHL (2)

ՇՆՉԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Տալ շնչել. հնչեցուցանել.

Զաղբիւրս բղխեցուցանէ, եւ զհողմս շնչեցուցանէ. (Նանայ.։)


Definitions containing the research ո : 10000 results

Ա (aïp), այբի, բից

s.

the first letter & the first vowel of the alphabet;
one, first;
It is sometimes changed for ե, է, ը & օ, as, աղտիւր — եղտիւր, Եւրոպա — Եւրոպէ, անկողին — ընկողին, աճառ — օճառ, And sometimes it is used for ornament, as, ատեամ — ատեմ, ղեակ — ղեկ.

· Calfa


Ա՜, Ա՜ա

int.

ah! oh! alas! oh heavens ! ա՜ ա՜, տէր տէր, alas! o Lord god ! ա՜ Թշուառական, o miserable ! o villain ! o rascal !

· Calfa


Աբաս, ու

s.

father;
abbot;
cf. Աբբայ.

· Calfa

NBHL (1)

Պատմեաց աբասուն։ Ուրախ եղեւ աբասն։ (Վրք. հց. ԺԴ.)


Աբբահայր, հօր

s.

cf. Աբբայ.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ԱԲԲԱՅ;
զի ասի զԱստուծոյ հօրէ, եւ զՎանաց հօրէ, այսինքն զառաջնորդէ վանաց։


Աբեղաթաղ

s.

monk's funeral.

· Calfa

NBHL (1)

Յուղարկաւորութիւն եւ թաղումն աբեղայի վախճանելոյ։ (Մաշտ.)


Աբեղայական, ի, աց

adj.

monachal.

· Calfa

NBHL (2)

Սեպհական աբեղայից. կրօնաւորական։

Ընդ այլոց երից վանիցն աբեղայական դասուցն. (Մարթին.։)


Ագահամիտ

adj.

very covetous, griping, miserly.

· Calfa

NBHL (2)

Ագահ ոտօք. անյագ տենչիւ.

Զագահամիտն ի յանօթն քո՝ զգեցուցեր սքանչելեօքն քո. (Գանձ.։)


Ագահանամ, ացայ

vn.

to be avaricious, niggard, to save sordidly;
to be sparing of, to hoard avariciously.

· Calfa

NBHL (3)

Եթէ (քաղցր քեզ երեւեսցի) ագահանալ, զմտա՛ւ ած՝ թէ Քրիստոս ոչ կամի. (Ոսկ. յհ.։)

Ագահացեալ յուտելն եւ յըմպելն. (Ասող. ՟Բ։)

Սաւուղ ագահացեալ ի պաճարս հօտիցն. (Լմբ. առակ.։)


Ագաղաղ

s.

cf. Աքաղաղ.

· Calfa

NBHL (1)

Ագաղաղք փետրամօրուսք. (Խոր. աշխրհգ. ձ։)


Ագանելիք, լեաց

s.

clothes, attire, dress, garb, raiment.

· Calfa

NBHL (2)

Զգեստ. ծածկոյթ մարմնոյ, ոտից, եւ այլն. հագուստ, հագնելիք. կիյէճէփ.

Տո՛ւք ագանելիս ոտից դորա. (Ճառընտ. ՟Բ։)


Ագարակ, աց

s.

farm, land, field;
country, village;
— տեղիք, rural or country places.

· Calfa

NBHL (5)

ἁγρός, ἕπαυλις ager, villa ըստ եբր. ակէլ։ Գետին բացօթեայ մշակեալ, ուր արտորայք են, եւ սակաւ բնակութիւն. որ եւ Անդաստան, Անդ. արտեր. չիքթլիփ.

Որ է ի վիճակի ագարակի իւրոյ։ Հրձիգ արար զամենայն անդս եւ զագարակս նոցա։ Որ գայր յագարակէ (կամ յանդէ)։ Յագարակս եւ ի գիւղս։ Զագարակս նորա եւ զաւանս նորա։ Ի վերայ ագարակացն, եւ այլն. (ստէպ ի սուրբ գիրս։)

Կալուած գետնոյ շուրջ զքաղաքօք եւ զգեղիւք. արփալըգ.

Հրամայէ զսահմանս գիւղից եւ ագարակաց որոշել։ Որում տուեալ զաւանն Տատեանս հանդերձ ագարակօք. (Խոր. ՟Բ. 53. 59։)

Կարգեաց չորս չորս հողս երդոց յամենայն ագարակ տեղիս. (Ագաթ.։)


Ագարակաբաշխ

s.

farm-guardian, inspector.

· Calfa

NBHL (2)

ἁγρονόμος, magistratus, aedilia ruris Վերակացու ագարակաց. ոստիկան անդաստանաց. շիֆթլիք ուստասը.

Դարմանօղք գոլ այսոցիկ ամենեցունց՝ ագարակաբաշխացն։ Օրինապահք, եւ ագարակաբաշխքն, եւ քաղաքօրէնքն. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)


Ագարակային, յնոյ, ոց

adj.

agrarian;
rural, rustic, country;
— օրէնք, agrarian law.

· Calfa

NBHL (1)

Սահման ասի ի փոխաբերութենէ գիւղից, եւ ագարակային սահմանաց. (Սահմ. ՟Դ։)


Ագարականամ

vn.

to be deserted, unpeopled.

· Calfa


Ագարակիկ

s.

small field.

· Calfa

NBHL (3)

Փոքր կամ անպիտան ագարակ. անդ փոքրիկ. արտիկ. չիքթճիյէզ.

Փոքրիկ ագարակիկ մի ի փռիւգիա. (Կոչ. ԺԴ։)

Նուաստ ագարակիկ մի. (Տօնակ.։)


Ագետակ

s.

the under part of the tail.

· Calfa

NBHL (1)

Ներքոյք ագւոյ կենդանւոյն. պոչին տակը. գույրուգ աչթը։ Վստկ. ուր ռամկօրէն հոլովի Ագետըկի, տկէն։


Ագռաւ, ու

s.

raven, crow;
cf. Կռնչեմ;
cf. Կռչեմ.

· Calfa

NBHL (9)

κόραξ, corvus Թռչուն սեաւ՝ սրակտուց՝ գիշակեր. գարկա.

Արձակեաց զագռաւն։ Իբրեւ ագռաւ միայնացեալ։ Ձագուց ագռաւուց. (Ծն.։ Երեմ.։ Սղմ. եւ այլն։)

Ագռաւուց գնալն. (Եզնիկ.։)

Տային ի ձեռս ագռաւաց ... Ի բերանոյ ագռաւոյն. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)

Մտեմ ի բոյնն աղաւնի, եւ անտուստ ագռաւ ելանեմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)

Որ ինչ ագռաւ, նա եւ սեաւ. այլ ո՛չ որ ինչ սեաւ՝ նա ագռաւ. (Անյաղթ պորփ.։)

ագռաւ դնի ի մեզ եւ իբր Գիշերագռաւ ըստ յն. որ եւ Բու, եւ Հաւապատիր։ (Օրին. ՟Ժ՟Դ. 16։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Զ. 26։)

Ագռաւ ընդ պիղծ թռչունս համարեալ ըստ օրինաց։ (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 15։)

Յառասպելս հեթանոսաց՝ երբեմն սիրելի ապողոնի վասն սպիտակն գոլոյ, այլ յետոյ փոխեալ ի սեւութիւն. եւ վասն յամելոյն ի բերել ջուր՝ փոխադրեալ յաստեղս ի ներքոյ աստեղատան Առիւծուն եւ Կուսին՝ դէպ յԸմպանակն, առ տտամբ Վիշապին։ (Շիր.։)


Ադամանդեայ, դէի, դեայց

adj.

adamantine;
hard;
magnetic.

· Calfa

NBHL (10)

Ադամանդեայ պարիսպ. (Ամովս. ՟Է. 7։)

Վէմ անդամանդեայ. (Արծր. ՟Թ։ Լծ. կոչ.։)

Դրունք անդամանդեայ. (Ճառընտ. ՟Ժ։)

Իբրեւ զլեառն ինչ անդամանդեայ. (Խոր. ՟Գ. 37։)

Փոխաբերութեամբ, իբր Յոյժ կարծր. կարծրակուռ. կարի խիստ, հաստապինդ. դիմացկուն. ելմաս կիպի փէք.

Յովբ՝ որ ադամանդեայն էր, եւ քան զվէմ եւս հաստատուն։ Ամուր վառեաց զնոսա, եւ երկաթիս անդամանդեայս գործեաց. (Ոսկ. մտթ. ՟Ա. 15։ եւ ՟Բ. 8։)

Բաւական էր ապա եւ զանձինս անդամանդեայս դարձուցանել. (Ոսկ. յհ.։)

Ադամանդեայ կարծրութեամբ սպառազինեալ. (Պիտ.։)

Արժան էր ստանալ զգօնութիւն, թէեւ ադամանտեայ եւ վիմեղէն ոք ունէր հոգի. (Սարկ. հանգ.։)

Նմա նմանեսցուք՝ արիագունին այնմիկ եւ անդամանդեայ հոգւոյն. (Ոսկ. գծ.։)


Ազազանամ, ացայ

vn.

to grow dry or lean, to fade, to wither.

· Calfa

NBHL (2)

ξηρόομαι, λεπτόομαι, aresco, macresco Ազազիլ. ազազուն լինել. չորանալ. ցամաքիլ. նուազիլ. չորանալ. գուրումագ.

Այգի տնկէ ... ամենեցուն ազազացելոց եւ ապականեցելոց՝ որ յերկրի էին. (Փիլ. լին. ՟Բ. 67։)


Ազազեմ, եցի

va.

to cause to fade, to tarnish, to dry.

· Calfa

NBHL (3)

Ի չորացուցանել եւ յազազել առաւել փութան զմարդատունկս. (Սարգ. յուդ. շ ՟Բ։)

Հալեաց զսառնն կռապաշտութեան, եւ ազազեաց զջրշեղջսն ուրացութեանն. (Ճառընտ. ՟Բ։)

ξηρόω, λεπτόω, arefacio, attenuo Չորացուցանել. ցամաքեցուցանել. չորցընել. գուրութմագ.


Ազազիմ, եցայ

vn.

cf. Ազազանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Չորացան ազազեցան բուրաստանք ծաղկոցաց նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)


Ազատաբար

adv.

freely;
nobly.

· Calfa

NBHL (7)

ἑλευθέρως, libere, εὑγενῶς, nobiliter Իբրեւ տէր. իշխանաբար. որպէս վայե՛լ է ազատի։

Ազատաբար ոչ բնաւ ումեք ծառայել. (Պիտ.։)

Ազատաբար ի նոյն բերի, եւ ո՛չ թէ ծառայաբար. (Լմբ. սղ.։)

Ո՛չ ազատաբար արարեալ՝ թողէք զիւրաքանչիւր իշխանութիւնս. (Խոր. ՟Գ. 42։)

Եւ յօժարաբար, ազատ կամօք. ուզելով, իրատէթ իլէ

Ազատաբար զխաչն առնուլ եւ գալ զկնի քո. (Մագ. ՟Ի՟Թ։)

Ուղղապէս եւ ազատաբար բերիմք ի կրկին տեսութիւնս բանից. (Շ. թղթ.։)


Ազատաբանեմ, եցի

vn.

to speak freely, frankly.

· Calfa

NBHL (1)

Ազատաբանեալ ասաց համառօտաբար. (Թէոդոր. ընդդէմ մայրագ.։)


Ազատաբերան

adj. adv.

plain-spoken, free-spoken, tongued, frank, bold. freely, boldly.

· Calfa

NBHL (5)

Ազատաբերան քարոզէր. (Ոսկ. յհ.։)

Որ ինչ ասի ազատ եւ համարձակ բերանով.

Ազատաբերան բարբառով յիւր լեզուն գործեալ. (Ոսկ. յհ.։)

ազատ բերանով. աներկիւղ համարձակութեամբ.

Ազատաբերան իսկ յայտնապէս ասացի. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)


Ազատադէմ

adv.

openly, frankly.

· Calfa

NBHL (2)

Անպատրուակ. համարձակ. ճակատը բաց, յայտնի, աչըգ.

Մերկագլուխ ազատադէմ առանց պաճուճանաց զարդարութիւնն ցուցանէ. (Ոսկ. յհ.։)


Ազատազարմ, ի, ից

adj.

of noble birth, highborn, illustrious.

· Calfa

NBHL (2)

Որ է յազատ զարմէ, ազատատոհմ.

Ազատազարմ կուսակալաց. (Ուռպ. ՟Թ։)


Ազատազգի, գւոյ, գեաց

adj.

cf. Ազատազարմ.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ի ծառայութենէ ազատես զազատազգիսն. (Սարկ. հանգ.։)


Ազատազօրք

s. pl. regiment of nobles.

· Calfa

NBHL (2)

Ազատ զօրականք. ազատագունդն.

Ազատազօրքն նախարարացն հայոց. (Բուզ. ՟Գ. 21։)


Ազատախօս

adj.

cf. Համարձակախօս.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ձայնիւ երգոց եւ քնարաց, այլ ազատախօս լեզուաւ. (Տօնակ.։)


Ազատակ

adj.

very noble.

· Calfa

NBHL (2)

εὑγενέστατος, nobilisimus Ազատ յազատաց. կարի ազնուական. դիւցազն՝ իբրեւ Միհր աստուածն պարսից.

Մարս պարսիկք զիւրեանցն՝ առնեն կանայս, եւ որք ի սոցանէն ծնանին՝ ազատակս համարին, եւ թագաւորութեան արժանիս առնեն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Ազատական, ի, աց

adj.

liberal;
free;
noble.

· Calfa

NBHL (2)

Ազատականօք եւ արձակ յարձակմամբք փոխէր զբնակութիւնն. (Փիլ. իմաստն.։)

ἑλεύθερος, liber Սեպհական ազատի եւ ազատութեան. եւ անվեհեր. աներկիւղ.


Ազատակին, կնոջ

s.

gentlewoman, dame, lady.

· Calfa

NBHL (2)

ἑλεύθερος այս ինքն ազատուհի. libera Կին ազատ եւ ազնուական.

Ազատակինն ազատութեամբն զարդարեսցի ... ազատ կինն զանպերճն զարդ ունիցի յանձին. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)


Ազատակից, կցի, կցաց

adj. s. free-companion.

· Calfa

NBHL (1)

Կցորդ ազատութեան կամ ազատաց. որ է ի կարգէ ազնուականաց.


Ազատաղաց

s.

public free mill.

· Calfa

NBHL (1)

Ուր ազատութիւն է աղալ ամենեցուն. աղօրիք ի պէտս հասարակաց կարգեալ.


Ազատամիտ

adj.

noble-minded, freehearted;
generous, liberal.

· Calfa

NBHL (3)

Ազատ մտօք. անախտ. սիրտը մաքուր.

Ազատամիտ լինել յատելութենէ, կամ ի նախանձութենէ, եւ այլն. (Եւագր. ՟Գ։ Սարգ. յկ. ՟Ը։)

Մեծահոգողութեան եւ ազատամիտ առաքինութեան կա՛լ օրինակ զառաքեալսն սուրբս. (Ոսկ. գծ.։)


Ազատանամ, ացայ

vn.

to free or rid oneself, to shake off, to break away;
to be ennobled or exalted.

· Calfa

NBHL (10)

ἑλευθερόομαι, liberor Ազատ լինել. ելանել ի ծառայութենէ. ոչ մնալ ընդ տէրութեամբ.

Մինչ ծառայքն էիք մեղացն, ազատացեալ էիք յարդարութենէն. (Հռ. ՟Զ. 20։)

Անձնիշխան կամօքն ազատանալ ի բռնադատողական հարկաւորութենէ. (Պիտ.։)

Լիցուք ազատացեալք զճշմարտութիւն ազատութեանն. (Ոսկ. յհ.։)

Ազատիլ. զերծանիլ. գուրթուլմագ, խէլաս օլմագ

Յամենայն փոփոխմանց ազատացաւ մանուկն. (Ոսկ. մտթ.։)

Ազատացաք ի հարկաց արքունի. (Եղիշ. միանձն.։)

Ի կարգ ազատաց վերագրիլ, եւ ինքնագլուխ կամ արձակ լինել.

Յառաջադիմութենէ՝ ազատացեալս (ասեն զնոսա), որպէս ընտանիք թագաւորաց. (Խոր. ՟Բ. 7։)

Ո՞ եթող զցիռ ազատացեալ. (Յոբ. ՟Լ՟Թ. 5։)


Ազատանի, նւոյ

s. pl. the nobility, the aristocracy, the court.

· Calfa

NBHL (3)

Հայոց ազատանոյն ախոյենացն. (Բուզ. ՟Ե. 5։)

Լուեալ արքային պարսից յազատանոյն. (Փարպ.։)

յոգն. εὑγενείς, nobiles, proceres յոքն. Ազատք, ազատորեար. իշխանք. աւագանի. պարոններ, աղալար, րիճալգիպար, ազատէկեան.


Ազատարար, ի, աց

s. adj. liberator, saver, deliverer.

· Calfa

NBHL (4)

Արարօղ եւ պատճառ ազատութեան. ազատեցուցիչ, ապրեցուցիչ. փրկիչ, եւ փրկարար. ազատօղ, գուրթարըճը, խէլաս էտիճի.

Զազատարարդ հրաման։ Զազատարարդ քո բան. (Նար. ՟Ծ՟Բ. ՟Հ՟Ը։)

Յայդքան չարեաց ձեզ ազատարար։ Խնկով աղօթիցն անուշահոտից՝ պարտաւորացն ազատարարաւ. (Երզն. լուս.։)

Սուրբ մարիամ, մօրն եւայի բժիշկ, նախոյն ադամայ ազատարար ծնունդ. (Տաղ.։)


Ազատեմ, եցի

va.

to liberate, to deliver, to save;
to enfranchise, to emancipate;
to free, to exempt, to disentangle, to disengage.

· Calfa

NBHL (4)

ἑλευθερόω, libero Ազատ առնել. ապրեցուցանել, զերծուցանել ի ծառայութենէ, ի գերութենէ, եւ յամենայն նեղութեանց. խէլաս էթմէք, գուրթարմագ

Ազատեա՛ զայնոսիկ՝ որ կան ի ծառայութիւն անարգելոց եւ պղծոց։ Ճշմարտութիւնն ազատեսցէ զձեզ։ Ազատեալք (կամ ազատացեալք) ի մեղաց՝ ծառայեցէ՛ք արդարութեանն։ Ազատեցին յօրինացն մեղաց եւ մահու։ Ազատեսցին ի ծառայութենէ ապականութեան. եւ այլն։

Ազատեաց զնոսա իւր ժողովուրդ սեպհական. աւասիկ ուխտ Աստուծոյ ազատեալ է ի հարկաց անտի թագաւորաց. (Մծբ. ՟Ե։)

Չարչարանքն Քրիստոսի զտանջանքն ադամայնոցս ազատեաց. (Ճառընտ. ՟Թ։)


Ազատօրէն

adv.

cf. Ազատարար.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ օրինի ազատաց. իբրեւ ազատ եւ ազնուական.


Ազգաբան, ից

s.

genealogist.

· Calfa

NBHL (2)

γενεαλόγος, generationes recensens Որ գրէ զազգաբանութիւն. ազգաբանօղ.

Յեսովայ եւ դատաւորացն եւ հռութայ գիրքն, եւ թագաւորութեանցն չորեքին, եւ մնացորդացն ... են անսխալ ազգաբանքն արդարոցն ազգի. (Ղեւոնդ.։)


Ազգաբանեմ, եցի

va.

to draw or write a genealogy, to number ancestors.

· Calfa

NBHL (3)

γενεαλογέω, genus recenseo Ճառեալ զազգն կամ զազգէն. ծննդաբանել. ճիւղագրել, որդոց որդի ազգը պատմել.

Զորդի ի հօրէ ծննդաբանելով՝ ազգաբանիցեմք զբովանդակն։ Ազգաբանելով զնա յառաքինութեանց։ Նոյ եւ Յոբ ո՛չ ի հաւուց, այլ յառաքինութեանց ազգաբանեցան. (Խոր. ՟Ա. 1։ Փիլ. իմաստն.։ Երզն. մտթ.։)

Ազգաբանէր զտէրն ըստ մարմնոյ։ Աստուածաբանի՛ բան, բայց ազգաբանի մարդ. (Աթան. ՟Դ։)


Ազգի՞՞՞ազգի

adj. adv.

many nations, many people;
various, different, manifold.

· Calfa

NBHL (7)

Ազգի ազգի իւղովք կամ անուշութեամբ. (Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Զ. 14։ ՟Գ. Մակ. ՟Է. 11։)

Ազգի ազգի զինուք, կամ հնարիւք. (Եզնիկ.։ Եղիշ. ՟Ը։)

Յազգի ազգի տրտմութեանց։ Յազգի ազգի վնասս. (Խոսր.։)

Ամպարշտացն ոչ մի են բարք, այլ բազումք եւ ազգի ազգի. (Փիլ. բագն.։)

Յոքն. յետադաս.

Բոտոտք ազգի ազգիք։ Տնկեաց ծառս ազգի ազգիս։ Զփորձ առնուլ զհեշտութեանց ազգի ազգեաց։ Վասն արուեստից ազգի ազգեաց։ (Նար. ՟Կ՟Թ։ Եւս. քր. ՟Ա։ Ածաբ. ժղ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)

Թէպէտ եւ բիւր եւ ազգի ազգի տանջիցէք զմեզ։ Զանազան հնարիւք, եւ ազգի ազգի ջանացեալ։ Ազգի ազգի պղծի. (Ագաթ.։ Պիտ.։ Խոսր.։)


Ազգաթիւ

s.

relation;
genealogy;
lineage.

· Calfa

NBHL (2)

Ազգաթիւ բարբարոսական ի զարմէ անմաքրի. (Նար. մծբ. այս ինքն քեռորդի Անակայ, կամ հօրաքեռորդի Լուսաւորչի. որպէս եւ յ Եւս. պտմ. ՟Գ. 11.)

Ազգաթիւ դնի որպէս յն. ἀνἑφιος, որ է հօրեղբորորդի, մօրաքեռորդի, եւ այլն։


Ազգախառն

adj.

relation, consanguineous.

· Calfa

NBHL (1)

Խառն եւ կցորդ ազգականութեամբ. ազգակից. խըսըմ, ագրապա


Ազգակից, կցի, կցաց

s. adj.

parent, compatriot;
national, of the same nation;
allied to, near, like, similar, analogous.

· Calfa

NBHL (10)

Ազգակիցքն գաղտուկ ելանէին արտասուաց կցորդ լինել. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 10։)

Համասեռ. բնութենակից. եւ Մարդկային, մարդ.

Զազգակիցս ինքեան մարդիկ վարէին ի գերութեան։ Առ մարդիկ առ քո բնութեամբ ազգակիցս. (Պիտ.։ Փիլ. բագն.։)

Ազգակից մարմնովն որ ի մէնջ՝ տեսեալ զաստուածութիւնն, յարգեսցուք։ Ազգակցաւ մարմնոյդ առելոյ ի մէնջ. (Ագաթ.։ Նար. ՟Ղ՟Ե։)

Ազգակից բարբառոյն (Յովհաննու) լուիցուք։ Զի ազգակիցք հաւատասցեն նովաւ. (Ոսկ. յհ.։)

Համագոյ. էակից.

Մարմնաւոր տեսլեամբ ի վերայ ազգակցին իւրոյ իջեալ։ Ազգակիցն քո՝ որդին։ Փչմամբ ազգակցին տպաւորեցաւ յառաքեալսն. (Յհ. իմ. պաւլիկ.։ Նար. ՟Լ՟Գ. ՟Լ՟Դ։)

Համանման. համեմատ. նման. յարմար. ույզուն, ույար

Մօր եւ մօրուի անուն ազգակից են։ Ազգակից է բան առաքելոյն՝ այսր բանի մարգարէութեան։ Անբան կրթութիւն՝ ազգակից եւ դրացի է բողջախոհութեան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։ Պիտ.։)

Կախարդութիւնք, խորամանկութիւնք, եւ որ այսոցիկ են ազգակից ախտք։ Եւ որ ազգակիցք այսոցիկ. (Բրս. յղ. չար.։ Ճ. ՟Բ.։)


Ազգակցիմ, եցայ

vn.

to make alliance by marriage.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ խնամութեամբ իւիք ազգակցել. (Յհ. կթ.։)

Եղբայրութիւն սուրբ՝ ազդակցեալ եւ կապեալ ի սքանչելի տեսութիւն եւ ի գործս. (Կլիմաք.։)


Ազգահամար, աց

s.

census;
enumeration;
— առնել, to make the census of a nation or people.

· Calfa

NBHL (3)

γενεαλογία, recensio generis Ի համար արկումն ազգի ըստ ծննդաբանութեան. ազգաբանութիւն. գիր համարոյ ցեղի. ճիւղագրութիւն. րէսմի սինսիլէ

Խնդրեալ զնոսա՝ ոչ գտին ըստ ազգահամարին։ Ազգահամար դրոց նոցա։ Զգիրսն ազգահամարին. (Ա. Եզր. ՟Բ. Եզր. ՟Գ. Եզր.։)

Ընդէ՞ր Յովսէփ մտանէ յազգահամարն ... Քանզի եւ անկաւ իսկ ոչ յազգահամարն կոյսն ... Արամբք գայր յառաջ ազգահամարն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)


Ազգահաւ, ի, ուց

s.

chief, father of a nation or race.

· Calfa

NBHL (1)

Եղիցես հայր ազանց, եւ ծնցես ազինս. այս ինքն իւրաքանչիւր ոք քոյին որդւոց՝ ազին լիցի ազգահաւ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 42։)


Ազգապետ, աց

s.

chief, governor of a nation or family.

· Calfa

NBHL (6)

Գործակից լինէր ազգապետի մարդկան ամենայն ինչ։ Իսահակ այսչափ ազգի ազգապետ. (Փիլ. լին. ՟Ա. եւ ՟Դ։)

Սենեքերիմ արքայ ազգապետ տանս արքունի. (Արծր. ՟Ա. 1։)

Աբորիգինացիք թարգմանին իշխանք ազգապետք, կամ նախծինք. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Իշխան եւ առաջնորդ ազգի. հրամանատար ժողովրդոց, ցեղապետ, եւ կուսակալ. ազգի գլուխ, կառավար.

Ազգապետն արետայ արքայի։ Հանդերձ ազգապետօք ազգաց. (Բ. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 32։ Օրին. ՟Լ՟Գ. 21։)

Տոհմքն եւ ազգապետքն պարթեւաց։ Հրէից ազգապետ զարքեղայոս կացուցանէ. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ. 25։)