Definitions containing the research աւար : 1082 Results

Մթութիւն, ութեան

See full entry →

s.

obscurity, darkness, dimness.

NBHL (1)

Մութն գոլ. մութ. խաւար. նսեմութիւն.


Միայօդ

See full entry →

adj.

conjoined, connected, united, linked.

NBHL (1)

Տաղաբանութիւնք արաբացւոց վարժաբանութեամբ մրցեալք միայօդ աւարտեալ վծի, զոր դուք կաձայ (գաֆիյէ) անուանէք. (Մագ. յիշ. ոտ.։)


Միգազգած

See full entry →

cf. Միգապատ.

NBHL (1)

Խաւարեալս, եւ առանց լուսոյ. մառախլապատս եւ միգազգածս. (Սիսիան.։)


Միգային

See full entry →

cf. Միգապատ.

NBHL (1)

Զկատարսն ամենայն եւ զդաշտսն՝ ուր որսն, ունէին միգային խաւար բազում. (Սոկր. ՟Ա. 20. յն. մէգ եւ խաւար։)


Միգապատեմ

See full entry →

va.

to cloud, to darken, to dim.

NBHL (1)

Միգապատեաց զիս թշնամին խաւարային ցանկիւքն իւրովք։ Միգապատեալ կաս ի հուր հնոցին. (Մանդ. մխիթ. եւ խոստ։ եւ Եփր. խոստ.։)


Մինչչեւ

See full entry →

adv.

before, ere;
not yet;
— ծագեալ արեգական, before day, before sunrise;
— աւարտեալ ամին, within the year;
before a twelvemonth;
— եկեալ էր նորա, he had not yet come;
— մեռեալ իցեմ, before I die.


Միջակ, աց

See full entry →

adj. s.

middle, mean, middling;
middle, centre.

NBHL (1)

Տառք միջակք ... քան զյոյրսն նուրբք են, եւ քան զնուրբքն յոյրք։ Եւ են միջակքն, բենն ի մէջ մենի, պէի, եւ փիւրի. եւ այլն։ Կէտք երեք. կէտ աւարտեալ, միջակ, ստորակէտ։ Միջակ՝ նշան յոգի սակս ընդունելոյ (այսինքն շունչ առնլոյ յընթեռնուլն). (Թր. քեր.։)


Միջակէտ, կիտի

See full entry →

s. gr.

centre, central point;
point, full stop, period.

NBHL (1)

Շեշտն (ձայնի) յաւարտակէտին դնի, իսկ բութն ի ստորակիտին, եւ պարոյկն ի միջակետին. (զի որպէս միջակէտն՝ երկուցն է համեմատ, այսպէս եւ պարոյկն միջակ է բացոլորականացն. Երզն. քեր.։)


Միջօրեայ, էի, ից

See full entry →

s. adj.

noon, noon-tide, midday;
the south;
meridian;
southern, meridional;
half, semi;
— ջերմն, intermittent fever.

NBHL (3)

Այլոց միջօրէ լոյս, եւ նոցա խաւար. (Մխ. երեմ.։)

Ընդ իս ուտելոց են ի միջօրէի։ Մինչ չեւ եկեալ էր յովսէփ ի միջօրէին։ Ննջեաց մինչեւ ցմիջօրեայ։ Ի միջօրէի իբրեւ ի խաւարի խարխափեսցէ։ Խաւարն քո իբրեւ զմիջօրեայ.եւ այլն։

Լո՛յս կարծէի՝ խաւարեցայ, եւ միջօրեայ (կամ միջօրէ՝) նըսեմացայ. (Յիսուս որդի.։)


Միջօրէական, ի, աց

See full entry →

adj.

of noon, meridian;
— or — շրջանակ, meridian;
— գիծ, meridian line.

NBHL (1)

Ընկալցուք զպահապանն ի միջօրէական դիւէն՝ որ շրջին ի խաւարի, զլոյսն կենաց. (Միսայէլ խչ.։)


Միօրինակ

See full entry →

adj. adv.

uniform, equal;
monotonous;
uniformly, equally;
— ձեւ, uniformity.

NBHL (1)

Ի խաւարին գիշերի փայտն եւ քարն առ հասարակ մի ինչ օրինակ թուին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)


Մլար

See full entry →

cf. Մռայլ.

NBHL (1)

Հայեցայ ի խոնարհ երկիր, եւ տեսի լոյս, եւ մլար, եւ խաւար. (Ճ. ՟Ը.։)


Պարգեւառ, ի, ից

See full entry →

adj.

donee, person to whom any thing is given or bequeathed by will.

NBHL (1)

Սոյնիսեաց պարգեւառուացն գոհութիւն աւարտին սրբով պատարագաւն. (Խոսր. պտրգ.։)


Պարսաւ, ից

See full entry →

s. adj.

blame, reprehension, injury, outrage, infamy, vituperation, criticism, censure;
blamable;
— լինել, to be blamed, criticized, carped, animadverted.

NBHL (1)

Յաղագս պարսաւի. Պարսաւ է բան արտաբերական էից չարեաց՝ հակառակ գովութեան լեալ։ Պարսաւ աբեսողոմայ, կամ ձիոյ, լերին, որթոյ, նաւարկութեան. (Պիտ.։)


Պենտակոստէ, ից

See full entry →

cf. Պենտեկոստէ.

NBHL (1)

Զատիկն, պենտակոսն, տաղաւարահարքն. (Նախ. ղեւտ.։)


Պէտ

See full entry →

v. imp.

cf. Պէտք;
— առնել, to take care, to care, to do the needful or necessary;
— լինել, to be necessary;
ո եւ — whoever, whosoever;
որչափ —, as much as you will or wish;
— է, it must be, it is necessary;
չէ —, it need not be, it is unnecessary;
չեն ինչ ինձ — աղօթք, I do not want prayers;
ինձ ոչ է — զայնմանէ, I care not about.

NBHL (1)

Լցաւ աւարաւ, զոր նոքա ոչ կարացին պէտ առնել, այլ ի ցրտոյն վարանսն էին. (Լաստ. ՟Դ։)


Համարակար, աց

See full entry →

s.

reckoner, calculator, book-keeper, accountant, auditor of accounts;
տուն, տեղի —ի, counting-house;
accountant's office, ciphering.

NBHL (1)

(որպէս ռմկ. հիսապքեար. հիսապ. պ. չիւմարկիր, հիսապ բռնօղ. Որ առնէ զհաշիւ, եւ ունի զհամար ընչից, վաճառականութեան, նաւարկութեան եւ այլն. յն. պաշտօնեայ.


Համբարան, ի

See full entry →

s. anat.

uterus, the womb.

NBHL (1)

Ներտաղաւարեցաւ ի համբարանի կուսին, Թէոդոր. (խչ.։)


Հայր, հօր, հարց

See full entry →

s.

father;
papa, pa;
dad;
father, chief;
founder;
author, inventor;
— մեր, the Lord's prayer;
— երկնաւոր, գթութեան, heavenly Father, God of mercy;
հարք եկեղեցւոյ, the fathers of the church;
հարք միանձունք, old anchorites;
հարք մեր, our fathers, forefathers, ancestors;
— աշխարհի, Adam;
յարգոյ —, Reverend Father;
բարեյիշատակ —ն իսահակ, Father Isaac of blessed memory;
— սուրբ, holy father;
— խոստովանութեան, confessor;
հոգեւոր —, spiritual father;
— հայրենեաց, ժողովրդեան, աղքատաց, father of his country, of the people, of the poor;
քերթողաց —, father of Armenian literature, Moses of Khoren;
— պատմագրաց, father of history, Herodotus;
— եւ մայր, father and mother, parents;
որդի ի հօրէ, from father to son;
— իբրեւ զ—, like a fatherly, paternal;
ազնիւ, բարեգութ —, good, tender father;
— սիրտ, գութ, սէր հօր, the heart, tenderness, love of a father, paternal, fatherly affection;
սիրել, պատուել զ—, զօրավիգն լինել հօրին, to love, honour and succour one's father;
յաւելուլ առ հարս, to go the way of all flesh, to go to kingdom come, to die;
ննջեաց ընդ հարս իւր, he slept with his fathers;
— որդւովք բերկրեալ, a father happy in his children;
— մարդպետ, kislar-agasi, master of eunuchs.

NBHL (1)

Սատանայ մեղաց եղեւ հայր։ Հայր խաւարի եւ կորստեան. (Շ. ՟ա. յհ.։ Բրսղ. մրկ.։ ՃՃ.։)


Հանգուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to repose, to give repose, to leave to rest;
to recruit, to relax, to refresh, to ease, to recreate;
to lay, to set, to put, to place;
to finish, to end;
to bury, to inter;
to translate, to remove to heaven;
to make happy, to beatify, to glorify;
— յերկոց տունջեան, to rest from daily labour, to repose.

NBHL (1)

ՀԱՆԳՈՒՑԱՆԵԼ. Կացուցանել. աւարտել. գլխաւորել. կնքել զբան. կր. յանգիլ. կատարիլ.


Հանգչիմ, եայ

See full entry →

vn.

to repose, to take repose, to be at ease;
to rest, to cease from work, to relax, to refresh oneself;
to end, to stop, to stand still, to halt, to be settled;
to lodge, to sojourn;
to cease, to end;
to die, to depart this life;
to be buried;
to rest in heaven;
— ի վաստակոց, to take rest from work, to pause from labour;
— ի խաղաղութեան, to rest in peace;
հանգիր ի սրտամտութէնէ, let your anger cease;
եմուտ անդ —, he went in to ease himself.

NBHL (1)

ՀԱՆԳՉԵԼ. Յանգ ելանել. աւարտիլ. դադարել.


Հանդերձան, ի

See full entry →

cf. Հանդերձանք.

NBHL (1)

Ըստ այդմ հանդերձանի։ Գործ իւղագործաց հանդերձանի։ Հանդերձանք խնկոց։ Խունկք հանդերձանաց։ Հանդերձանք ճաշակաց։ Զամենայն հանդերձանս սողոմոնի, զոր հանդերձեաց շինել յերուսաղէմ։ Զկարգ պաշտօնէից նորա, եւ զհանդերձանս նորա։ Հանդերձանք աւարտին։ Տալ զամենայն հանդերձանս ուրախութեան. (Ել. լ. ՟Լ՟Ա։ ՟Գ. Թագ. ՟Թ. ՟Ժ։ ՟Գ. Մակ. ՟Զ. 29։)


Հանումն, ման

See full entry →

s. arith.

drawing or taking out;
extraction;
subtraction.

NBHL (1)

Զհանումն հայաստան աշխարհիս ի խաւարէ անգիտութեան. (Փարպ.։)


Հաշիւ, շուի

See full entry →

s. fig.

account, reckoning, calculation, computation;
— ընտրութեան, exact, correct account;
comparison, likening;
ճիշդ, մանրամասն, վերջին —, accurate, detailed, final account;
բոլորակ, *կլոր —, in round numbers;
խառն —, confused account;
սովորական —, running account, account current;
ի —, on account;
ի — իւր, on one's own account;
ի — or հաշուով տալ, to pay on account;
— առնել, to make out an account;
to calculate;
— տալ, to give an account;
to conform, to agree;
ի — ածել, արկանել, to count, to calculate, to compute, to reckon, to number, to enumerate;
— ցուցանել, ընդունել, քննել, ճշդել, մաքրել or սրբել զ—, to present, to receive, to examine, to verify, to audit an account;
փակել, աւարտել զ—, to close, end or conclude, to settle or balance an account;
մտանել ի — ընտրութեան ընդ ումեք, to be compared, confronted with;
առանց հաշուի, incomparable, matchless;
cf. Կշիռ.


Հաշտարան, աց

See full entry →

s.

propitiatory.

NBHL (1)

ἰλαστήριον, ἑπίθεμα propitiatorium, opertorium. եբր. քէֆէրէթ, քօֆէրէթ. Տեղի կամ գործի հաշտութեան. կափարիչ տապանակին, որ եւ Քաւարան եւ Քաւութիւն կոչէր.


Հապա

See full entry →

adv.

cf. Հապ.

NBHL (1)

Եւ արդ հա՛պա յաւար մո՛վաբ։ Ասէ. հա՛պա եւ զդա եւս. (՟Դ. Թագ. ՟Գ. 23։ ՟Թ. 27։)


Հասարակ, աց, ուց

See full entry →

adj. adv. gr. rhet.

common, ordinary, usual, trivial, vulgar, low;
common, public;
equal, alike;
half, semi, demi;
in common, together, equally, generally;
appellative;
— անուն, common gender;
— բայ, deponent verb;
—, —օր, noon, noon-tide, midday;
ի — աւուրն, զ— աւուրբ, at noon;
ց— օր, till noon;
— գիշեր, midnight;
— տարի, one year with another;
— տեղիք, the common places, general topics;
—աց կեանք, common life;
թշնամի —աց, the common enemy;
միտք, կարծիք, —աց, common sense;
—աց հաւանութեամբ, with one accord;
օգուտ —աց, the public interests;
իրք —աց, public affairs;
ծախիւք —աց, at the public expense;
—աց վարել կեանս, to live in common;
—աց ունէին զինչս, they had every thing in common.

NBHL (2)

Աւուր հասարակի լոյս զխաւարն զայն կարծեն. (Խոսր.։)

Եւ զխաւարին արարած (լինելութիւն՝) հասարակ ընդ այնս ետ իմանալ. (Կիւրղ. ծն.։)


Հասարակեմ, եցի

See full entry →

va.

to equal, to divide in two parts, in halves;
to share, to part equally, to portion out;
to accomplish;
— զսէրն ընդ ամենեսին, to love impartially, to be large-hearted;
մի —եսցեն զաւուրս իւրեանց, they shall not live out half their days.

NBHL (1)

Ո՞ ոք ի մասն աւարի հասարակել կոչիցէ երբէք զյաղթեալսն. (Բրս. սահմ. կրօն.։)


Հասարակօրեայ, էի, ից

See full entry →

adj.

meridian;
equinoctial.

NBHL (2)

Որպէս խաւար առ լոյս, կամ հասարակօրեայ ճառագայթք առ խոր գիշեր. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ե։)

Որպէս խոր խաւար եւ տխրալից գիշեր առ հասարակօրէին պայծառութիւն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)


Հասու

See full entry →

adj. fig.

happening: lively, clever, intelligent;
— լինել, to arrive, to reach, to attain;
to seize, to take, to catch, to entrap;
to comprehend, to conceive, to penetrate, to discover, to recognize.

NBHL (1)

Խաւար նմա ոչ եղեւ հասու. (Յհ. ՟Ա. 5։)


Հասուն

See full entry →

adj.

ripe, mature, grown up;
wise, prudent, judicious;
— հասակ, ripe or advanced age;
— այր, man of mature age, a discreet sober-minded man;
— օրիորդ, marriageable young lady;
— խորհուրդ, միտք, mature judgment;
— խաղաւարտ, ripe imposthume;
— գործել, to ripen, to make ripe, to mature, to bring to maturity.


Հատած, ից, ոց

See full entry →

s. gr. adj.

section, paragraph;
caesura;
cut, cut out;
—ք կոնի, conics, conic sections.

NBHL (1)

Ցանկք երրորդ հատածի։ Հատած երրորդ. աւարտաբանութիւն մերոց հայրենեաց. (Խոր. ՟Գ. 2։)


Հատեալ

See full entry →

adj.

cut;
castrated, gelded.

NBHL (1)

Զքածաւարոտն եւ զհատեալն մի՛ մատուցանիցես տեառն. (Ղեւտ. ՟Ի՟Բ. 24։)


Հարումն, ման

See full entry →

s.

blow, beating.

NBHL (1)

Ի սաստիկ հարմանէ ընդ միմեանս խաւարեցուցանէ զմիտս. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Հարուստ, րստաց

See full entry →

adj.

powerful, potent;
strong, vigorous;
monied, rich, opulent, fortunate;
much, abundant;
numerous;
long since, remote, old;
— մի, enough, sufficient, much;
— մի ժամ, ժամանակ, log, a long while or time, a great while;
ի — դարուց, many centuries since;
— մի յառաջ, long time before;
յետ — ժամանակաց, long time after;
— միտք, ingenious;
գունդ —, a strong force;
— ձգմամբ, for a long time;
— ինչ ամաց ի վերայ անցելոց, after many years.

NBHL (1)

Զանաւագն հարուստ արար, եւ զհարուստն անաւագ։ Առնուցու զհարստի աւար. (Ոսկ. ես.։)


Հարսնապաճոյճ

See full entry →

adj.

arrayed, attired or dressed like a bride.

NBHL (1)

Հարսնապաճոյճ զարդարեցաւ (եկեղեցի), խաւար չարին նըսեմացաւ. (Տաղ.։)


Սովորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

custom, habits, manners, usage, practice, use, bent;
արդի, նոր —, mode, new fashion;
հնացեալ —ք, ancient customs;
տարադէպ, դժպատեհ —, abuse, corrupt practice;
չար, յոռի, գարշ —, bad habit, ugly way, sad or nasty trick;
ընդ սովորութեան, according to custom, as usual;
ընդ ոչ սովորութեան, out of use or custom, unusual;
ընդ սովորութեան իւրում, as is his wont, according to his custom;
մեք չունիմք —, it is not our custom to, we are not in the habit of;
երկրորդ բնութիւն է —, use is second nature;
cf. Ունակութիւն.

NBHL (1)

ἕθος, ἑθισμός, συνήθεια consuetudo, mos եւ այլն. Սովորոյթ. սովորիլն, եւ սովորեալ իրն. բնաւորութիւն. կարգ. օրէն անդիր. աւանդութիւն. քաղաքաւարութիւն. ընթացք հանապազորդեան, տարազ եւ սարաս միօրինակ պահեալ.


Սպառ, ի Սպառ

See full entry →

s. adv.

end, term, consumption;
—, ի —, totally, entirely, quite, all, thoroughly;
մինչեւ ի —, to the last extremity, utterly;
մինչեւ ի — ազգին, արշակունեաց, till the extinction of the dynasty of the Arsacides;
մինչեւ ի — շնչոյն, to the last breath;
— եբարձ զայն ի միջոյ, he achieved its destruction;
ի սպառ, to the end;
finally, at length, at last;
fully, altogether, wholly, entirely, quite.

NBHL (1)

ՍՊԱՌ, Ի ՍՊԱՌ. τέλος, πέρας finis, consummatio, terminus, ora. Սպառումն. սպառուած. լրումն. եզր. աւարտ. վախճան. կատարած.


Սպառեմ, եցի

See full entry →

va.

to exhaust, to consume, to dissipate, to absorb, to swallow up, to eat, to devour;
to complete, to finish, to destroy, to ruin, to reduce to nothing.

NBHL (1)

Սպառէր եւ մաշէր զխաւար խորհուրդս նորա. (Եղիշ. ՟Բ։)


Սպառուած, ի, ոյ

See full entry →

s.

end, term, extremity;
summit, top.

NBHL (1)

πέρας, τέλος, ἕκλειψις, ἅκρον terminus, ora, finis, defectio, apex, extremitas. Սպառ. կատար. կատարած. ծայր. ծագ. եզր. վախճան. աւարտ.


Ստեղծական, ի, աց

See full entry →

adj.

created;
invented, factitious, forged;
plastic.

NBHL (1)

Առակք ստեղծականք, որ նման ասացելոցն կերպարանէ զճշմարտութիւնն։ Եւ այս առակք աւարտեցան ստեղծականք ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերոյ. (Մխ. առակ.։)


Ստեղծուած, ոց

See full entry →

s.

creature;
invention, production.

NBHL (1)

Դիւաց գիւտք խաւարին, եւ չարադեւ մտաց ստեղծուածք. (Ածաբ. յայտն.։)


Ստէպ, սպիպոյ, ով, աւ

See full entry →

s. adj. adv.

speed, haste, alacrity, diligence;
frequent, instant;
frequently, often, instantly;
— —, quickly, hastily;
very often, continually, incessantly;
ստիպաւ or —պով, in haste, in a hurry, quick, fast, with great speed or alacrity;
eagerly, hotly;
— կալ, to persevere in, to be assiduous, steadfast in, constant in, to apply or addict oneself to, cf. Հանապազորդեմ

NBHL (1)

Ամս տասն ստէպ ստէպ աւար առեալ աւերէին. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ. 64։)


Ստորակէտ, կիտի

See full entry →

s.

comma.

NBHL (1)

Կէտք երեք. կէտ աւարտեալ (։), միջակ (), ստորակէտ(,)։ Ստորակէտ է՝ տրամախոհին չեւ եւս յանգեցելոյ, այլ՝ եւս կարօտեցելոյ նշան։ Ի՞ւ առանձնանայ կէտ ի ստորակիտէ. ամանակաւն. զի ի կիտէն կարի յոյժ մեծ է բացատն, իսկ ի ստորակիտէն ամենեւին նուազ. (Թր. քեր.։)


Չքանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to come to nothing;
to be annihilated, to perish, to vanish, to disappear.

NBHL (1)

ἁφανίζομαι, ἑκλείπω, ἑλλείπω evanesco, abolesco, desum, pero, deficio. Չիք լինել. չքոտիլ. անհետանալ. աներեւութանալ. եւ Պակասիլ. նուաղիլ. խաւարիլ լուսաւորաց.


Չքացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to reduce or bring to nothing, to annihilate, to dissipate, to destroy.

NBHL (1)

Զիա՞րդ կարէր չքացուցանել խաւարն զլոյսն. (Կոչ. ՟Զ։)


Չքնաղ, ից

See full entry →

adj.

rare, curious, admirable, charming, superb, excellent.

NBHL (1)

Այս յարկ չքնաղ եւ աստուածընկալ։ Չքնաղ փոփոխմամբ զջուրց լուծականութիւն առ աւազանին լուսաւորութիւն։ Զիա՞րդ ոչ արդեօք չքնաղ քան զբան, եւ ի մթութենէ երկեւանութեան խաւարի զտեալ. (Նար. ՟Հ՟Բ. ՟Հ՟Ա. ՟Ժ՟Ա։)


Պակասեմ, եցի

See full entry →

vn. ast.

to fail;
to want, to be wanting in, to lack, to run short;
to lessen, to grow less, to diminish, to cease;
to weaken, to swoon;
to die;
— լուսնի, wane —եալ ի մտաց, mad, foolish;
—եալ են ոգիք նոցա, they are exhausted, worn out;
—եցին աչք իմ յարտասուաց, my eyes are weary with weeping;
մի թէ —եցա՞յք իմիք, have you perhaps wanted for any thing ?
զի՞նչ այլ —սէր ինձ ի բարեբաստութիւն, what was wanting to my happiness ? to be eclipsed.

NBHL (1)

ՊԱԿԱՍԵԼ. որպէս Նուաղիլ լուսաւորաց. խաւարիլ. ստուերանալ. բռնուիլ.


Պակասութիւն, ութեան

See full entry →

s. ast.

want, failure, diminution, decrease;
deficiency;
fault, imperfection;
blemish, defect;
dearth, penury;
— լուսնի, wane;
eclipse.

NBHL (1)

ՊԱԿԱՍՈՒԹԻՒՆ. որպէս Նուազութիւն լուսաւորաց. խաւարումն. բռնուիլը. թութուլմասը.


Պահպան

See full entry →

cf. Պահապան.

NBHL (1)

Հեթանոսացն պահպան անուն Ասորեստանեայցն (այսինքն շամրտացւոց)։ Խորանի մարմնոյս՝ պահպանաւ հոգւոյս։ Զքո յարմարեալ տաղաւարս պահպանաւ ոգւոյս. (Նար. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Թ. ՟Ձ՟Դ։)