cf. Պտղալի.
Ամենայն հունձք (այս ինքն ամառն) պտղաճոխ՝ տերեւօք, եւ ամենայն աշուն պարարտացեալ պտղօք. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
cf. Պտղալից.
Ոչ բնաւորեցաւ ոչինչ պտղաւոր եւ սերում կատարելաբերել վատթարին հոգի. (Փիլ. այլաբ.։)
cf. Պտղալի.
Երկու են ծառոց առաքինութիւնք, քաջուղէշ գոլ, եւ պտղեղ. (Փիլ. լին. ՟Ա. 9։)
to germoliate;
*to imbibe.
Պտղաբերիլ. կամ պտկիլ եւ քաղիլ որպէս պտուղ.
to turn, to twist;
cf. Թոթովեմ.
ՊՏՈՒՏԱՆԱԼ. Պտոյտ առնուլ. ոլորիլ. գալարիլ. եւ թոթովել լեզուի.
cf. Պտուտիմ.
ՊՏՈՒՏԵՄ ՊՏՈՒՏԻՄ. περιάγω, -ομαι circumago, -or εἰλίσσω, -ομαι circumsolvo, -or. որ եւ ՊՏՈՒՏԿԵԼ. Պտոյտս տալ առնել. եւ պտոյտս առնուլ. շրջաբերել, իլ. փոթորկել. աղմկել, իլ. պտըտցնել, պտըտիլ.
cf. Պտուտեմ;
to screw, to screw down or on;
to feel giddy, dizzy, to have a swimming in the head.
ՊՏՈՒՏԿԵԼ. չ. ἱλιγγιάω vertigine laboro. Կրել զպտոյտն գլխոյ. Գլուխը պտըտիլ.
cf. Պտսկեմ.
ՊՏՍԳԵՄ ՊՏՍԿԵՄ. Խայտալով ոստոստել մատաղ անասնոց, եւ գրկընկալ տղայոց. վեր վեր ընկնիլ.
wood, thicket, grove, bush;
work, writing;
chapter, paragraph or article;
— թղթոյ, ream of paper;
— կտաւոց, չուխայից, entire piece of linen or woollen cloth, bale, pack;
—ք ուսման, lesson;
acts;
—ք առաքելոց, the Acts of the Apostles.
Յաղբիւրս եւ ի պրակս, եւ ի ցամաք տերեւակոյտս. (Փիլ. լիւս.։)
to escape, to evade, to break, slip or get away or off;
— յուշոյ, to escape the memory, to be forgotten;
— ի ձեռաց, to escape from, to slip from between the fingers, to be lost.
συμφεύγω, διαφεύγω, ἁπαλλάγομαι , λύτρουμαι fugio, effugio, evito, effluo, dimittor, redimor. որ եւ ՓՐԾԱՆԻԼ, ՓՐԹԱՆԻԼ .Զերծանիլ. ճողոպրիլ. խոյս տալ. ելանել ի ձեռաց. պրծիլ, խալըսիլ.
Ոչ եթող զնա ի ձեռաց իւրոց պրծանիլ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
ՊՐԾԱՆԻԼ. Ի բաց փարատիլ. թօթափիլ.
ՊՐԾԱՆԻԼ ՅՈՒՇՈՅ. Ելանելի ի մտաց. ի մոռացոնս անկանիլ. մտքէն ելլել.
to bind, to strain, to tighten, to tie tight, to pinion;
to stretch, to lengthen out;
cf. Յօն.
Ոչ յայլմէ ումեքէ ի բաց ձգեցեալք առ ի պրկիլ եւ ձգտիլ։ Զօդն ձեւացոյց եւ պրկեաց սաստկութեամբ. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ի ՎԵՐ ՊՐԿԵԼ ԶՅՕՆՍ. որպէս Բարձրայօն գտանիլ. մեծամտել. պռստել.
stretching, tension.
τάσις, ἕκτασις distensio, extensio. պրկիլն. ձգտումն ուժգին.
Զոր եւ ի վերայ գործեաց երաժշտականք զգուշութեամբ պահեն՝ զջիլսն թուլացուցանելով, զի մի պրկմամբ անհանգստութեամբ պախումն առցէ։ Ոչ միայն առ անջատեալոն եւ առաւելեալ պրկմունս՝ օրինօք երաժշտականութեան յարմարեալ է, այլ եւ առ մէջս եւ առ թուլացեալսն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 29։)
follower of St. Paul;
—ք, St. Paul's companions.
Եւ ամբարձեալ ի պափէ պօղոսեանց՝ եկին ի պերդէ պամփիլեայ. (Գծ. ՟Ծ՟Գ. 13։)
cudgel, club;
whip-thong;
kerbatch, knout.
(լծ. հյ. ջլուտ, եւ ջայլ՝ իբր խուրձ կամ բազմութիւնն գաւազանաց ի մի տրցակ. եւ թ. ջալը ). Բիր. քուք. կարիճ. արջառաջիլ, եւ գաւազան դանից.
fracture, breakage.
ՋԱԽՈՒՄՆ կամ ՋԱՂԽՈՒՄՆ. Ջախելն, եւ ջախիլն.
to crush or breakup totally, to pound, to triturate.
Ի ջուրս ջախջախեսցուք զգլուխ օձին, որպէս եւ փրկչին ի ջուրսն յորդանանու ջախջախեաց զգլուխ վիշապին. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
cf. Ջախջախանք.
ՋԱԽՋԱԽԻՒՆ ՋԱԽՋԱԽԻՔ ՋԱԽՋԱԽՈՒՄՆ. Ջախջախելն, եւ իլն. ջախջախանք. կոտորումն. խորտակումն. եւ Ճապաղիք արեան.
cf. Ջախջախիւն.
ՋԱԽՋԱԽԻՒՆ ՋԱԽՋԱԽԻՔ ՋԱԽՋԱԽՈՒՄՆ. Ջախջախելն, եւ իլն. ջախջախանք. կոտորումն. խորտակումն. եւ Ճապաղիք արեան.
to illuminate, to light up.
ՋԱՀԱԶԱՐԴԵԼ ՋԱՀԱԶԱՐԴԻԼ. Որպէս ջահիւք զարդարել կամ իլ. լուսազարդել. պայծառացուցանել, պայծառանալ.
to shine like a torch, to blaze, to flash, to glitter.
ՋԱՀԵՄ ՋԱՀԻՄ. Ծագել որպէս ջահ, լուսաւորել, իլ.
flambeau carrying;
acolyte.
Չորրորդ կարգ ակօլիտին, այսինքն ջահընկալին։ աղաչեսցուք վասն ջահընկալաց, եւ յաղագս երդմնեցուցչաց. (Մաշտ. կիլիկ.։)
to exert oneself, to endeavour, to study, to be diligent, to hasten, to take care, to do one's possible;
to take pains, to labour, to weary, to exhaust.
κοπιάω, πονέω laboro, fatigor πειράω conor, nitor, tento, experior ἁγωνίζομαι certo եւ այլն. Ջան դնել. փոյթ տանել. դուն գործել. աշխատիլ. ճգնիլ. փորձ փորձել. տքնիլ. նկրտիլ. մրցիլ.
to be established firmly securely.
Բառ անյայտ. որպէս Քատակիլ, եւ կամ ի հաստատուն յատակի հիմնարկիլ,
cf. Ջեռանիմ.
Զջեռիլ բնութեանս սատանայական ցանկութեամբ. (Տօնակ.։)
to get warm, to warm oneself, to be warmed;
to burn, to grow warm, hot, angry or excited, to chafe;
— յարեւու, to bask in the sun;
ջեռեալ նստել ի վերայ ձուոց, to sit on eggs, to sit brooding, to hatch;
իբրեւ արեւն ջեռնոյր, when the sun spread his beneficent heat.
Կամ πυρόομαι ignesco. (որպէս ռմկ. կըրակ կտրել ). Եռալ ջերմութեամբ. վառիլ. տապիլ.
to warm oneself, to get warm;
to catch a fever, to fall sick;
to burn, to be excited, inflamed, infuriate;
— յախտս, to plunge into vice;
առ պատկերս կռոց —, to give oneself up to idolatry.
πυρέττομαι, καύχομαι febre ardeo, uror συντήκομαι liquesco, consumor νοσέω aegroto եւ այլն. Ջերիլ. ջեռնուլ՝ որպէս տապիլ, տոչորիլ, ախտաւորաբար յարիլ, զակատիլ. ախտանալ. կրել զջերմն մահաբեր ախտի, եւ մոլիլ ախտիւք կրից. խիստ տաքնալ, հիւանդանալ, մարազլը ըլլալ մարմնով կամ հոգւով.
Ջերանիլ հիւծմամբ։ Փիլ. (նխ. ՟բ.։ Խոր. ՟Գ. 46։)
warm, hot;
serene, calm, mild.
Խնդէ անքոյթ եւ ջերին եւ խաղաղուտ կայան հաստատութեան հոգւոյ։ Զխաղաղականն եւ զջերինն եւ զանքութացեալն սիրէ. (Փիլ. իմաստն.։)
very hot;
impassioned, ardent, fervent;
warmly, eagerly, fervently, passionately.
Այսպիսի բաղանեօք մաքրիլ՝ քոյվոդ ջերմագոյն արեամբ. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։)
Thermopolis.
ըստ յն. թէրմոփիլէ. Θερμόπυλαι Thermopylae. Անուն տեղւոյ, ուր են մուտք ջերմկաց յունաստանի.
cf. Ջերանիմ.
πυρόομαι succendor. Զգենուլ զջերմութիւն. ջեռնուլ. վառիլ. տաքնալ.
ՋԵՐՄԱՆԱՄ. πυρέσσω, -ττω febricito, febri laboro. Տապանալ ջերմամբ. կրել զտենդ. ջերանիլ յախտս. ջերմատիլ. տենդիլ.
very hot, ardent, burning, boiling;
warm, foil of warmth, fervent, impassioned, affectionate, very tender;
all hot, piping hot;
quite fresh or new;
warmly, ardently, eagerly, fervently.
առաքեաց զհոգին սուրբ ջերմաջերմ, այսինքն փութապէս՝ ի մարիամ գալիլեացի. (Եփր. ՟գ. կոր.։)
warm, ardent;
devout, fervent.
Ջերմեռանդն եւ արտաշիկացեալ կամօք օրինաց։ Զայս ասէ եսայի ջերմեռանդն մտօք։ Ջեռուցանել զցուրտ մարմինն դաւթի ի ձեռն ջերմեռանդն եւ արիւնաշատ կուսին. (Քիլ. իմաստն։ Սեբեր. ՟Ղ։ Եփր. թագ.։)
convulsive;
— լինել, to have the nerves strung, to have fits.
νευροτένης nrvis intentus, contentus. Ոյր ջիլն է ձգեալ. ուր իցէ ձգումն ջլաց ի խոնջութէան կամ յուժգին պրկմանէ.
Ի սքանչման յարուեստագիտէն, այն որ ըստ երկնին է անտեսիլ բանին՝ ջլաձիգ լինել բնաւորեցաւ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 81։)
nervous, vigorous, sinewy, robust, strong;
— առնել, to give strength to, to fortify the nerves, to render robust.
ՋԼԱՊԻՆԴ եւ ՋԼԱՊՆԴԵԱԼ. Ոյր ջիլքն են պինդ կամ պնդեալ. ուժեղակ. կորովի. հզօրացեալ.
Իսկ մեք իբրու հրաշք ջլապնդեալք առ այն՝ որ ա՛նկ է մեզ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 48։)
ՋԼԱՊԻՆԴ ԱՌՆԵԼ. Պնդել եւ ամրացուցանել զջիլս. զօրացուցանել. ըստ յն. ասի՝ ջլացուցանել. νευρόω nervos adhibeo, firmo, roboro.
Կրթութիւն վարժից եւ ստէպ ստէպ որսք ջլապինդ առնեն՝ կարի քաջ զմարմինս։ Պրկել՝ ջլապինդ արարեալ առ որ եղեւն, յայն՝ որ անկն է՝ կատարելութիւն։ (Ի քուն) միտք ի բաց կան ի զգայութեանցն, ոչ ջլապինդ առնելով, եւ ոչ շարժումն տալով. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին. ՟Ա. 24։)
to enervate, to shock the nerves, to unnerve, to weaken.
ἁπονευρόω, ἑκνευρίζω enervo. Հատանել զջիլն՝ զոյժն եւ զզօրութիւն. կարթակոտոր առնել. թուլացուցանել. տկարացուցանել. սրտաբեկել.
to nerve, to strengthen the nerves, to corroborate, to invigorate.
Առաջնորդութիւն հոգւոյն ջլացուցանէ եւ պնդէ զգայութիւնն։ Ի ջուրց ծովու՝ ջլացուցանելով զօդն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 10։ Վրդն. սղ.։)
cf. Ջնարահար.
Գուսանաց, փողարաց, եւ ջնարաւորաց. (Ոսկ. փիլիպ.։)
abstersion, cleaning;
effacing, erasure;
abolition, abrogation, cassation;
suppression;
extinction, extirpation, extermination;
— դտշանց, cancelling, annulling of contracts.
ἑξάλειψις deletio, obliteratio. Ջնջելն, ջնջիլն.
to assemble troops, to muster, to gather in crowds, to call together.
Բոլորել. համախմբել որպէս զջոլիր. կր. ոլորիլ ընդ միմեանս, կամ պատիլ խաշանց զմիմեամբք ի մակազիլն.
to flock together.
Ջոկ լինել. ժողովիլ. հաւաքիլ. հոծ լինել.
grub, caterpillar.
Զջորեակդ, զխարագուլ, զմարախ։ Զմնացորդս թրթրոյ եկեր մարախ, եւ զմնացորդս մարախոյ եկեր ջորեակ, եւ զմնացորդս ջորեկի եկեր երեւիլ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 22։ Յովէլ. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 25։ Ամովս. ՟Է. 1։ Նաւում. ՟Գ. 15. 16։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ղ. 28։)
cf. Ջրգող.
Յոգիս ուռուցեալն եւս չար յախտէ է քան զջրագողեալն։ Զուռուցեալսն եւ զջրագողեալսն. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)
water-coloured.
Ընդ աչալուշսն յաւէտ իմն զովացեալ՝ յերկիր առաքեալ՝ եղեալ ջրագոյն, զոր ցօղ անուանել սովորութիւն է. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Յետահարկիմ.
ՅԵՏԱՀԱՐԻԼ ՅԵՏԱՀԱՐԿԻԼ. Յետս նահանջիլ. յետնիլ.
Գիտացեալ արհմն զյետահարկիլն իւր (քան զորմիզդ)՝ խեռեալ ստամբակեաց. (Արծր. ՟Ա. 3։)
to fall or draw back, to withdraw, to retrocede.
ՅԵՏԱՀԱՐԻԼ ՅԵՏԱՀԱՐԿԻԼ. Յետս նահանջիլ. յետնիլ.
Գիտացեալ արհմն զյետահարկիլն իւր (քան զորմիզդ)՝ խեռեալ ստամբակեաց. (Արծր. ՟Ա. 3։)
to be in arrears, behindhand;
to stop, to tarry, to stay or lag behind;
to want, to deprive oneself of;
to be in a state of privation, to be destitute.
ὐστερέω, ὐστερίζω posterior sum, deficio, indigeo, careo ἑσχατίζω moror, tardo. Յետին լինել. մնալ որպէս յետին. անագանիլ. վերջանալ. կասիլ. պակասիլ. նուազիլ. կարօտիլ. զրկիլ. տկար կամ անպիտան գտանիլ.
backwards, receding.
Գնացին յետսերեւակի, եւ ծածկեցին զմերկութիւն հօրն։ Միտք յետսերեւակի գնայ, այսինքն է յետոյ տեսանէ. զամենայն ինչ ամենայն ուստեք ստոյգ տեսանելով. (Փիլ. լին. ՟Բ. 72։)
cf. Յերազիմ.
եւ հ. ՅԵՐԱԶԱՆԱՄ ՅԵՐԱԶԻՄ. որ եւ ԵՐԱԶԱՆԱՄ, ԵՐԱԶԻՄ. ἑνυπνιάζομαι somnio. Երազ կամ յերազի տեսանել, եւ երեւիլ.
to dream, to have a dream or vision;
to rave, to be light-headed;
— յարթմնի, to dream wide awake;
երազովք —, to dream dreams;
— ստէպ, to have many unquiet dreams;
երազ յերազեցաւ ինձ, I have dreamed.
եւ հ. ՅԵՐԱԶԱՆԱՄ ՅԵՐԱԶԻՄ. որ եւ ԵՐԱԶԱՆԱՄ, ԵՐԱԶԻՄ. ἑνυπνιάζομαι somnio. Երազ կամ յերազի տեսանել, եւ երեւիլ.
cf. Յերկարեմ;
— օր ի յօր, to procrastinate, to postpone or defer from day to day;
—ձգեցան իրքն, that affair went on slowly.
παρατείνω protendo. Յերկար ձգել. յերկարել. կ. իբր ձ. յերկարիլ. երկնցընել, երկան ատեն պահել, դիմացենլ, ուշացնել, եւ երկննալ.