to dishonour, to ridieule, to sport with, to turn into ridicule.
αἱσχύνω pudefacio. Ծանակ առնել. խայտառակել. իսկ կր. ձ. Անամօթիլ. նշաւակել անձամբ զանձն ամօթալի գործովք. խաղքութիւնը դուրս հանել՝ բանալ, խաղք ընել.
cf. Ծանականք.
shallow, fordable;
low ground, flat;
shallows, banks;
ի — ելանել, to be disembarrassed, to get rid of, to extrieate oneself from, to eseape from danger;
ի — հանել, to liberate, to disembarrass, to relieve.
ոչ ժամանեալ զխորս ընթերցուածոցն քննել ... զծանծաղս եւ զյայտնիս որսալով զբանս. (Արշ. ՟Ժ՟Դ։)
to warm, to notify, to make known, to signify, to relate, to communicate, to reveal;
to declare, to denounce;
to divulge, to publish;
to manifest, to intimate, to mark, to denote;
կանխաւ —, to forewarn;
ելէք առ մեզ եւ ծանուսցուք ձեզ բանս, come & you shall prove the temper of our steel.
γνωρίζω notum facio. Տալ ճանաչել. ցուցանել. յայտնել. ծանօթ՝ տեղեակ, իրագէտ առնել. զեկուցանել. ճանչցընել, հասկըցնել, իմացում տալ.
heavy, weighty;
massive, voluminous, great;
difficult, bard, onerous, laborious;
disagreeable, troublesome, importunate;
grievous, serious, preponderating;
sluggish, tardy, dull;
hard (of hearing);
strong, rank;
grave;
— քուն, deep sleep;
— կերակուր, indigestible food;
— շունչ, bad breath;
— հարուած, violent blow;
— կին, woman with child;
ծանունս սխալել, to be greatly mistaken;
ծանունս լսել, to give no ear, to pretend not to hear;
— թուիլ, to take ill, to be displeased, angry, enraged;
մի ինչ — թուեսցի քեզ, do not take it ill, do not be displeased;
— է քեզ բանգ այդ, the thing is above your ability;
— է ինձ, that is a heavy sacrifice for me;
թողէք զ— օրինացն, yon have omitted the weightier matters of the law;
heavily;
grievously;
deeply;
vigorously;
seriously;
painfully.
Ի նիկիական կանոնսն ընդէ՞ր չէ այդպէս ծանր գրեալ (յանցանքն այն). (Կանոն.։)
gravity, seriousness.
Մի՛ ծանրաբար եւ տարժանապէս բերիլ առ որս ընդ իշխանութեամբն. (Նիւս. բն. ՟Ա։)
heavy, onerous;
oppressive;
difficult.
Ծանրաբեռինս կենդանեացն ընդ այսպիսի սպասաւորութեամբք լծեաց. այսինքն զբեռնաբարձս. (Նիւս. կազմ.։)
to weigh, to be heavy, to grow dull;
to increase, to grow heavier;
to grow worse, to become more grievous;
to be angry, enraged;
— աչաց, to be oppressed by sleep;
to become purblind, to lose one's sight;
— ականջաց, to become hard of hearing;
— կնոջ, to be with child;
— ումեք, to be a burden or a charge to, to molest;
ծանրացեալ ի հոգոց, loaded with anxieties;
careworn;
ծանրացեալ ալեօք, bowed down by the weight of years;
ծանրացեալ էր հասավաւ, he was very old;
ծանրասցի գործ նոցա, let more work be laid on them;
ծանրացաւ պատերազմն ի վերայ նորա, the battle went sore against him.
Ծանրանայր սահեցելոցն յերկիր՝ նայել ընդ երկիրս։ Որ հանապազ ի դրունս դեգերի, ծանրանան ի նմանէ, եւ ոչ գթան. (Լմբ. ստեպ. եւ Լմբ. առակ.։)
cf. Խստասրտութիւն.
Այս է ծանրասրտութիւնն, ցանկութիւնք իբրեւ զբեռն ծանրանան ի վերայ մտացն, եւ ոչ թողուն զնա ընթանալ յաստուածայինսն։
burdensome, tiresome, wearisome, tedious, importunate, vexatious, insupportable.
իրաց ընկեցին զծանրատաղտուկ լուծն հեթանոսաց. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
to grow heavy or dull.
Մի՛ դու գործովք ծանրեալ զնաւս ընկղմեսցես. իբր ծանրացուցեալ. (Փիլ. յովն.։)
իբր աւելի քան զչափն ծանրէ, ընկղմի (նաւն). (Սեբեր. ՟Ժ։)
knowing, known, manifest;
recognizable;
connoisseur, good judge of;
acquaintance;
friend;
indication, token, sign;
disciple, scholar;
—ս տալ, to make known, manifest, to disclose, to reveal;
to make acquaintance with;
—ս տալ զանձնէ, to make oneself known, to manifest or reveal oneself;
ի —ս գալ, to be known, manifest or revealed;
— լինել, to know, to be acquainted with;
—ք մեր, our acquaintances, friends, the people of our acquaintance.
γνώριμος, γνωστός notus, familiaris, prpinquus. Ծանուցեալ կամ ընտանի անձն. մերձաւոր. ազգական. ճանչւոր, գիտածուն.
Խնդրէին զնա ընդ դրացիսն եւ ընդ ծանօթս։ Զբարեկամս իմ եւ զծանօթս իմ։ Դրացեաց իմոց, ցծանօթս իմ։ Բոոս ծանօթ մեր է.եւ այլն։
Վարպետն, եւ ծանօթն։ Որդիք առ ծնողս, եւ ծանօթք առ վարդապետս։ Վարդապետաց սովորութիւն է, յորժամ ինչ ծանօթիցն պատմիցեն տեսիլ (կամ տեսութիւն), հրամայեն յիշել եւ ասել։ Վարդապետաց ծանրացեալ ընդ ծանօթից դժուարուսմնութիւն. (եւ այլն. Փիլ.։)
Յիւրեանց ուշի պահել, եւ այլոց ծանօթս տալ։ Սէր ընդ աստուծոյ եւ ընդ մարդկան միաւորէ, եւ քրիստոսի աշակերտութեան տայ ծանօթս. (Խոսր.։)
cf. Ծանօթ.
Նոյն ընդ Ծանօթ՝ ըստ ամենայն առման. γνώριμος եւ այլն. իբր. Ընտանի. ծանուցանել. յայտնի. գիտելի. եւ Գիտակ. գիտակական.
Երկու այսոքիկ ծանօթականք նմա էին, մարմնով չարչարիլն, եւ աստուածութեամբ անչարչարելի գոլ. (Դամասկ.։) յն. առընթեր էին, կամ առ ձեռն պատրաստ։
Կաղ ի կաղ ընդ քիմսն կիսաբերան ծանօթական խղճիւն ասէր. (Սեբեր. ՟Ժ՟Ե։)
to take or acquire knowledge of, to inform oneself, to know;
to be acquainted, to become or get acquainted with, to make the acquaintance of.
known, evident, manifest.
γνώριμον notum. նոյն ընդ Ծանօթ. ծանօթական, իբր ծանուցեալ. յայտնի.
knowledge;
notion;
information;
acquaintance, familiarity, friendship;
note, annotation, notice, explanation;
—ս առնել յաւելուլ, to annotate, to comment on.
οἱκιότης familiaritas. Ծանօթն գոլ իրերաց. ընտանութիւն. բարեկամութիւն. ճանչւորութիւն.
մի՛ լիցի հայոց ընդ յունաց ծանօթութիւն, եւ հաղորդութիւն սիրոյ. (Խոր. ՟Գ. 36։)
Յառաջ քան զմարմնոյդ՝ զհոգւոյդ ընկալեալ զծանօթութիւն. (Խոր. ՟Ա. 1։)
fellow-servant, helpmate;
colleague, fellow-member, fellow-professor.
σύνδουλος conservus. Կցորդ եւ ընկեր այլում ի ծառայութեան նոյն տեառն, որպէս եւ աստուծոյ. պաշտօնակից. Տե՛ս (՟Բ. Եզր. ՟Դ. 9. 17. 23։ ՟Ե. 3։ ՟Զ. 6։ Մտթ. ՟Ժ՟Ը. 28 = 33։ ՟Ի՟Գ. 49։ Կող. ՟Ա. 7։ ՟Դ. 7։ Յայտ. ՟Զ. 11։ ՟Ժ՟Դ. 10։)
to be servant or slave, to serve.
Ծառայացեալք ընչից. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 21։)
to serve, to wait upon;
— բանից, մտաց գրոց, to translate literally;
— freely.
Ծառայեցայ, եւ ընդ բռնութեամբ մտի ընչիցն. լաւ եւս է՝ ծառայացայ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 21։)
to enslave, to subject, to subdue;
to enthral.
δουλόω, καταδουλόω servum facio, in servitutem redigo . Աշխատ առնել կամ ստիպել ի ծառայութիւն, ի ստրկութիւն. ծառայեցընել, ծառայ ընել. Տե՛ս (Ծն. ՟Ժ՟Ե. 13։ ՟Խ՟Է. 21։ Ել. ՟Ա. 14։ ՟Զ. 5։ ՟Բ. Եզր. ՟Է. 24։ Երեմ. ՟Ժ՟Է. 14։ Իմ. ՟Ժ՟Թ. 13։)
abounding with trees, wooded.
Ի ծառաւէտ ընկուզուտ տեղիս. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)
thirsty, dry;
thirsting or panting for, ardent, eager;
— սուր, slaughterous, exterminating sword;
— արեան, bloodthirsty, sanguinary;
— եմ յոյժ, I am very thirsty.
Առիւծ քաղցեալ, եւ գայլ ծարաւի։ Որ ծարաւիդ էք, երթա՛յք ի ջուր։ Բերե՛ք ջուր ընդ առաջ ծարաւեաց։ Ապաւէն ծարաւեաց։ Որպէս ջուր ցուրտ անձին ծարաւոյ ախորժալի է։ Արբո՛ ինձ սակաւ մի ջուր, զի ծարաւի եմ (յն. ծարաւեցայ)։ (Իբրեւ զերկիր ծարաւի) (այս ինքն անջրդի) որ սպասիցէ անձրեւի. եւ այլն։
to be or feel thirsty, to be athirst;
— արեամբ, to be greedy of blood.
Դեւք չարք ընթանան ծարաւելով. այսինքն անյագաբար. (Յհ. կթ.։)
cf. Ծաւալական.
ԾԱՒԱԼԱԿԱՆ ԾԱՒԱԼԱՅԻՆ. διχυτικός fusilis liquidusque. Որ ինչ է ծաւալե՝լի, կամ ծաւալեալ. հեղանիւթ, եւ ընդարձակատարած.
Եւ որչափ ծաւալական է, մինչեւ զբնութիւնն այնոցիկ՝ որ առ բերանովն են ճանապարհացն՝ քաղցրութիւն առտուելով, մեղր ընկալաւ առասութիւն. (Պղատ. տիմ.։)
to dilate, to expand, to propagate, to spread;
to extend, to stretch.
Զլոյս դիտութեան ընդհանուր յերկիր ծաւալեցին։ Ծաւալեցին յեկեղեցիս։ Առատապէս ծաւալեալ ի մեզ ծաւալէ. (Խոսր.։)
Այն ինչ վարդագոյն ծայրակարմիր արեգակն ընդ երկիր ծաւալել կամէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 28։)
Զօրէն ջրոյ, որ ընդ դաշտ ինչ ծաւալիցի. (Առ որս. ՟Գ։)
Ծաւալի ընդ տիեզերս ամենայն լիապէս գիտութիւն աստուածութեան քո տէր։ Գունդք հրեշտակաց յերկիր ծաւալին. (Մաշտ.։ Մանդ. ՟Ը։ եւ Շար.։)
dilatation, expansion, diffusion;
propagation;
— ծովու, գետոց, overflowing, inundation;
— Աւետարանին, propagation of the Gospel;
— հրոյ, erysipelas;
— մարմնոց, dilatation;
— ջերմութեան, լուսոյ, propagation.
Ծաւալումն հրեշտակաց յերկիր եւ ընդ մարդկան դասակցութիւն. (Կիւրղ. ղկ.։)
applause, clapping of hands;
earthen baking-dish;
—ս or — զ—ի հարկանել, to applaud, to acclaim, to clap the hands;
to praise, to approve.
κρότος plausus, applausus, strepitus, crepitus. Բասախումն ափոյ ընդ ափ. ծափ զարնելը.
ԾԱՓ ԶԾԱՓԻ ՀԱՐԿԱՆԵԼ. ԾԱՓՍ կամ ԾԱՓ ՀԱՐԿԱՆԱԼ. κροτέω, ἑπικροτέω, ἑπικρούω plaudo, applaudo, complodo, pulso. որ եւ ԾԱՓԵԼ. Զերկոսին ափսն ընդ միմեանս բաբախել՝ ցնծալով, կամ ծիծաղելով, կամ վարանելով.
ԾԱՓ ՏԱԼ. ԾԱՓ ՀԱՐԿԱՆԵԼ. Նոյն ընդ վ.
senate;
assembly of elders;
the ancients;
անդամ ծերակուտի, senator;
վճիռ ծերակուտի, senatus-consultum;
—, — կուտական, senatorial.
Մտցէ յատեան դատաստանի ընդ ծերակոյտս ժողովրդեան իւրոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
Ոչ միաբանին ընդ նմա ծերակոյտ ժողովրդեանն. (Եփր. օրին.։)
to tend the aged.
Զծերս պատուեցե՛ք, եւ ծերատածեցէ՛ք։ Զոր ըսփոփմամբ ծերատածեալ, յաշխատութեանցըն հանգուցեալ. (Շ. ընդհ. եւ Շ. վիպ.)
to plaster, to cement;
to lute.
to talk jestingly, to play on words.
Ծեքել կամ թեքել զբանն. թիւրել զխօսս իբր ընդ կատակս. խօսքը ծռմռկել, մսախարկութիւն ընել.
to overstrain, to distort the sense of a passage, phrase or word, to parody.
զանունն իմ տէր՝ ոչ ցուցի նոցա. ծաքելով է ընթեռնելի (թերեւս պարուկաւ, կամ զիմաստն գուշակելով), փոխանակ ասելոյ՝ թէ ցուցի. (Կիւրղ. ել.։)
rain-bow, iris;
halo.
ἷρις iris (իբր Ծիր ածեալ, ածօղ. եւ այն՝ որպէս ծիրանազարդ) որ եւ կոչի ԳՕՏԻ ԱՐԱՄԱԶԴԱՑ. եւ ըստ սուրբ գրոց՝ ԱՂԱՂՆ ԱՍՏՈՒԾՈՅ. Կամար սքանչելի եւ բազմագունի երեւեալ յօդս յընդհանրմանէ ճառագայթից արեգական ի ցօղագին ամպս. Ծիրանի գօտի, կանանչ կարմիր գօտի, երկան գօտի, անանակ ՝ (որպէս թէ աղեղնակ).
cf. Ծիծառն.
cf. ԾԻԾԱՌՆ. իսկ ռմկ. ծիծեռնիկ կամ ծծռնիկ ասի Անիւ, ընդ որ ձգի լար կամ պարան, զի հանէ զձայն որպէս ծիծառն. մագարա։
nightingale, philomel.
Մերթ նոյն ընդ Ծիծառն. ռմկ. ծծըռնուկ, ծծռնիկ. (Բժշկարան.։ Նիւս. երգ.։)
blade;
stalk, stem.
birth, delivery;
after-birth;
origin, source, rise, birth;
ovarium;
ի ծնէ, by birth;
from one's birth;
կոյր ի ծնէ, born-blind, blind from his birth;
զծնէ կաղն դնացուցանել, to cause the bornlame to walk;
*mole;
*patch.
Ըստ իննեկին զքաջաբար ծինն ընկալեալ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 56։)
ԾԻՆ. Խորշ մայրենի արգանդի. համք մօր. եւ Սաղմն. (որպէս լծ. ընդ կին. որ ըստ յն. γυνή . ար. զէն, զէննէ ).
purple-bordered.
Ծիրանածայր ընձիւղք, եւ երփնագեղք. (Նար. առաք.։)
purple-coloured.
Խիտ ընդ ծիրանածաւալ ծովին ծոցոյն ասպարեզ. (Նար. խչ.։)
splendid as purple.
Մաքրագործակ ծիրանափայլ ծովուն գոլով ընդունակ. (Անան. եկեղ։)
purple-fish, Venus-shell;
purple;
purple clothes, stuffs;
imperial dignity;
cf. Ծիրանագոյն, — Տիւրոսի or Ծուրայ, Tyrian purple;
—ս արկանել, to be clad or clothed in purple, to assume the purple;
to assume the imperial dignity.
կարմիր ընդ սեւի եւ ընդ սպիտակի խառնեալ՝ ծիրանի (լինի). (Պղատ. տիմ.։)
Ծով ... ընդ ծիծաղեալ ջուրց նորա ... ազգի ազգի գոյնս ցուցանեն զերփն երփն նարօտոց, մերթ ծիրանւոյ, մերթ կապուտակի, մերթ սեւաներկ երանգաց. (Վեցօր. ՟Դ։)
piece, patch;
flake;
in rags, in tatters.
Կամ գուցէ նոյն ընդ Ծուէն, իբր արմատ նորա. քուրջ. ... եւ րստ ա՛յլ ձ. ծիւղք, իբր խռիւ. լէօր լէօք. եւ ամենայն նիւթ անպիտան՝ իբր յանարգութիւն կրակի։
languishing, consuming, consumptive, hectic;
— ախտ, ցաւ, hectic fever or flush;
consumption, phthisis, decline;
մեռանել — ախտիւ, to die of a decline.
Ծիւրական ախտիւք պաշարեալ։ Ծիւրականն հարեալ դժնդակութեամբ՝ ընձեռէ կորստեան. (Պիտ.։)
to debilitate, to weaken, to extenuate, to emaciate, to consume, to make lean or hectic.
այլ ծիւրեցայ հոգօք նոցին, եւ մաշեցի զկեանս ընդ նոսին. (Յիսուս որդի.։)
Չարն մախացեալ ընդ մեծ բարւոյն փառաց (ի դրախտի), նախանձու ծիւրէր (կամ ծիրէր)՝ խնդրէր հնարս իրացն. (Տաղ.։)
germination.
Արձակելն զծիլս. ընձիւղիլն. ցցումն.
mixed with smoke.
Խառն ընդ ծխոյ. ծխոտ մխոտ.
chimney;
chimney-flue, funnel, shaft;
մաքրիչ —ի, chimney-sweeper;
յարդարիչ —ի, chimney builder or repairer;
պահպանակ —ի, fire-screen;
մաքրեք զ—, to sweep, to clean a chimney.
ընդ ծխահանս նորա ունկնդիր եղիցի. (Սիր. ՟Ժ՟Դ. 24։)
perfumes, aromatic or odoriferous drugs, pastils.
Գեհոն բերէ անուշահոտ ծխանելիս, եւ բանջարս խոտոյ՝ որ խառնի ընդ մուշկն։ Գնացին ի հնդիկս, եւ առին հարկս՝ մուշկս եւ ամբարս եւ ծխանելիս. (Պտմ. վր.։)
to burn incense;
to send forth, to emit smoke;
to smoke-dry;
to smoke (tobacco);
— խունկս անուշից, to incense, to offer incense, to burn perfumes;
— ծխելիս, to smoke the chibook or narghileh.
ԾԽԵԼ. ԾՈՒԽ ԱՌՆԵԼ կամ ՏԱԼ. ծուխ՝ մուխ ընել, տալ. ... καπνίζω fumo.
to suck, to imbibe;
to suck up, to absorb;
— զօդ, to breathe the air;
թուղթդ ծծէ, this paper blots.
θηλάζω sugo ῤοφέω sorbeo ἑκπίνω ebibo ἑκσιφωνίζω per siphonem exhaurio ἐλκύω traho. Արմատն է Ծուծ. (կամ ռմկ. ծիծ. լծ. թ. սիւզմէք. եւ նոյն ընդ լտ. սու՛կօ). Յինքն ձգել զըմպելին կամ զօդ. քամել լափել զոր ի խորս կայ. դիել. իսպառ ըմպել. ուտել ցյագ. կշտապինդ վայելել.