Definitions containing the research ամ : 10000 Results

Իմաստնացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to render wise, to improve in wisdom;
to free from infatuation, to disabuse, to undeceive.

NBHL (2)

Կամ Զգօնացուցանել. զդաստացուցանել.

Միթէ յայնժամ առ չիմանա՞լ ինչ պնդեցաք, եւ այսօր նեղութիւնս ինչ զմեզ իմաստնացոյց. (Եղիշ. է։)


Իմաստնացուցիչ, չի, չաց

See full entry →

adj.

cf. Իմաստնարար.

NBHL (6)

Որ իմաստնացուցանէ, կամ իմաստուն առնէ.

Նայել ընդ իմաստնացուցիչ խորհուրդս աստուծոյ. (Համամ առակ.։)

Իմաստնացուցիչ հաղորդութեամբն առլցեալս զնոսա նշանակէ. (Շ. հրեշտ.։)

Իմաստացուցիչ է ամենաբաւական հոգին աստուծոյ. (Լմբ. իմ.։)

Կամ Զօգնացուցիչ.

Զայս կրեն մանկունք ի վարդապետաց, եւ անզգամք յիմաստնացուցչաց. (Փիլ. լին.։)


Իմաստուն, տնոց

See full entry →

adj. adv.

wise, learned;
intelligent;
prudent, judicious, discreet, sensible;
skilful;
sentimental;
philosopher;
— առնել, cf. Իմաստնացուցանեմ;
—, —ս, cf. Իմաստութիւն

NBHL (14)

ԻՄԱՍՏՈՒՆ. σοφός sapiens երեւելի իմաստութեամբ եւ հանճարով յոր եւ է կարգի.

Առաքեաց կոչեաց զամենայն իմաստունս եգիպտոսի։ Եւ դու խօսեսցիս ընդ ամենայն իմաստունս մտօք։ Կանայք իմաստունք իշխանաց նորա։ Եւ տէր իմ իմաստուն է ըստ իմաստութեան հիշատակի աստուծոյ։ Որ հասանէ իմաստունք։ Այր իմաստուն՝ որ գիտիցէ քանդակալ զքանդակս ընդ իմաստունս իմ։ Ու՞ր իմաստուն, ու՞ր դպիր.եւ այլն։

ԻՄԱՍՏՈՒՆ. νοήμων intelligens. Խելամուտ. խորհրդական. հանճարեղ. ուշիմ. խելացի, բան հասկըցօղ, խելք բանեցընօղ.

Կամ συνετός, συνίων.

Ի սիրտ ամենայն իմաստիոց ետու զիմաստութիւն, եւ արասցեն զխորանն, եւ այլն։ Կին իմաստուն եւ բարեպաշտօն օրհնեսցի։ Իշխանք տայանու իմաստունք խորհրդականք թագաւորի։ Ո՞վ է այր իմաստուն՝ եւ ի միտ առցէ զայս։ Սերգեայ պօղոսի առն իմաստնոյ։ Կորուսից զիմաստութիւն իմստնոց։ Յաւուրս զաքարիայ իմաստնոյ։ Ամենայն ղեւտացի՝ որ ոք էր իմաստուն նուագարանօք երդոցն։ Որ իմաստունն է՝ ի ժամանակին յայնմիկ լռեսցէ։ ամենայն ինչ ուղիղ է իմաստնոց.եւ այլն։

Խնդրեա՛ այր մի իմաստուն եւ խորհրդական։ Ետու քեզ սիրտ իմաստուն եւ հանճարեղ քան զամենայն իմաստնոց եգիպտոսի։ Որ ետ որդի իմաստուն դաւթի։ Դարձուցանէ զիմաստունս յետս։ Մի՛ լինիր իմաստուն յաչս անձին քո։ Այր իմաստուն զլռութիւն սիրէ։ ծԾառայեսցէ անմիտն իմաստնոյն։ Խնդրեսցեն զհանճար առ յիմաստնոց դիւրաւ.եւ այլն։

Կապուտակ եւ ծիրանի հանդերձ նոցա՝ գործ իմաստնոյ ամենայն. (Երեմ. ՟Ժ. 9։)

Իմաստունք ծագեսցեն իբրեւ զլուսաւորութիւն ի հաստատութեան։ Անօրինեսցին անօրէնք, եւ ոչ առնուցուն ի միտ ամպարիշտք. եւ իմաստունք իմասցին. (Դան. ՟Ժ՟Բ. 3. 10։)

Յայլ աշխարհ գնան, ուր անդ զանազանի պատիւ իմաստնոյն յանզգամին պատուհասէն. (Լմբ. ժղ.։)

ԻՄԱՍՏՈՒՆՆ. սապհականեալ անուն Սողոմոնի. որպէս եւ գիրք իմաստութեան նորա համարեալ, եւ է ի բերանոյ նորա.

Իմաստուն տենչումն, կամ աջողութիւն, խորհուրդ, կորովութիւն, հարցուած. (Սահմ.։ Փարպ.։ Պիտ.։ Յհ. կթ. Սարգ.։)

ԻՄԱՍՏՈՒՆ. մ. σοφῶς sapienter. Իմաստնապէս. իմաստութեամբ.

Ուղիղք իմաստունս խորհեցան. իմա, իմաստուն բանս կամ իրս.

Իմաստուն առնէ զտղայս։ Զծերս նոցա իմաստուն արասցէ։ Որք կարօղ են իմաստուն առնել զքեզ։ Իմաստուն արարից զքեզ, եւ խելամուտ ի ճանապարհ յոր եւ գնասցես։ Ի ճանապարհս արդարութեանց քոց իմաստուն արա զիս. եւ այլն։ որպէս եւ կր. Իմաստուն լինել՝ նոյն ընդ Իմաստնանալ։


Իմաց

See full entry →

cf. Իմացութիւն;
— առնել տալ, cf. Իմացուցանեմ.

NBHL (3)

Լցեալ զնոսա աստուածայնովք լուսափայլութամբք, եւ կատարեալ ամենասուրբ հանճարով աստուածապետականացն իմացից. (Դիոն. եկեղ.։)

Իմացք ամբարտաւանութեան, եւ հոգի անհաւատ. (Մաշկ.։)

Նախ իմա՛ց լեր (կամ նախիմաց լեր) զտէրունական օրինադրութեանսն. (Թէոդոր. մայրագ.։)


Իմացական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

intellective, intellectual;
intelligent;
spiritual;
the mind, the intellect, the understanding;
—ք, the spirits of light, the Angels.

NBHL (1)

ԻՄԱՑԱԿԱՆՆ. գ. Միտք. իմացօղ զօրութիւն. Հաւատքն իմացականին է ներգործութիւն։ Հաւատամք իմացականիս գիտութեամբ. (Լմբ. էր ընդ եղբ. եւ Լմբ. պտրգ.։)


Իմացականութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Իմացութիւն.

NBHL (1)

Երեսքն՝ որ իբրեւ զարեգակն՝ յայտ առնէ զառաւելութիւն նորա իմացականութեանն տեսութեամբ՝ զաստուածային իմաստութիւն. (Լմբ. յայտն.։)


Իմացողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Իմացութիւն.

NBHL (1)

Իմացումն. իմանալն. հասողութիւն. եւ Ըմբռնումն, կամ ըմբռնողութիւն. իմացական կարողութիւն. Վերածելն զմիտս ամենեցուն առ իմացողութիւն լուսոյն։ տեսին զաստուած դասք քահանայիցս իմանալի հայեցողութեամբ ձեռօք. (Լմբ. պտրգ.։)


Իմացուած, ոց

See full entry →

s.

intellect, understanding;
sense, sentiment;
cenception;
meaning, sense, signification;
thought, design.

NBHL (2)

Ոչ դանդաղեալ մտօք խօսիցիմք, այլ իմացածով զբանն բերիցեմք։ ամենայն երկիւղիւ ընդ. նմա եւ վասն նորա բնաւ իմացուածովք աւարտել զբանն. (Խոսր.։)

արդի իմացուածովս զգայութեանց մաքրոց իմանամք զերեւելիսս. (Եւագր.։)


Իմացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

intelligence;
intellect, understanding, comprehension, perception;
sentiment, opinion;
thought, design, project;
—ք, the celestial intelligences, the angels.

NBHL (9)

Եթէ կամեցիս, փոքր ինչ ասացից իմացութեան օրինակաւ. (Կլիմաք.։)

Լակոնացիքն բազում իմացութեամբ, եւ ոչ բազում բանիւք վարէին. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)

Ըստ կարի խուզողութեամբ եւս փեռեկել առաջի այնոցիկ, որք խնդրեն զիմացութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)

Միտքս կրօղ եղեալ աստուածային իմացութեան. այսինքն իմաստից, կամ տեսութեան մտաց. (Լմբ. ժղ.։)

ԻՄԱՑՈՒԹԻՒՆ. νόημα, νόος, νοῦς intellectus, mens, ingenium Իմացական զօրութիւն. միտք. Ոչ չափին բանիւք կամ իմացութեամբք շնորհեալքն ի նոցանէն զնոյն տկարութիւն իմացութեան նոցա. (Նար. երգ.։)

Կայք ամենայն եւ շարժութիւն իմացութեանցն եւ անձանց՝ (աստուծոյ հոգւոց) եւ մարմնոց. (Դիոն. ածայ.։)

Կամ յոքն. իմացութիւնք, իբր Հրեշտականք, որ միտք են բոլորովին. իմանալիք. հոգեզէնք.

Այն որ ի մէնջ տեսանի՝ (կամ տեսութիւն՝) հաւատարիմ է քան զայլ իմացութիւնս. (Ոսկ. յհ. 25։)

Մերկացի՛ր զիմացութիւն (այսինքն զքո խելս կամ զզգայութիւն), ուրացի՛ր զմարմին. (Կլիմաք.։)


Իմացումն, ման

See full entry →

s.

cf. Իմացութիւն.

NBHL (7)

Ոչ գիտացին զտեսիլն (զաքարիայի), այլ միայն իմացմամբ նկատեցին՝ նշանս եւ զօրութիւնս ինչ լինել ի տեղւոջ սրբութեան։ հրեայքն եւ այլքն մարմնաւորօքն (աչօք) ըստ մարմնի իմացմանցն տեսանէին ... եւ դուք իմացմամբ տեսանէք առաւել յետ չարչարանացն. (Կիւրղ. ղկ.։)

Կամ խոկումն. մտածութիւն.

ԻՄԱՑՈՒՄՆ. մանաւանդ՝ ԻՄԱՑՄՈՒՆՔ. խորհուրդք. հնարք դատումն. միտք կամ իմացւած թիւր.

Խորհեալ չարաչար իմացմունս առնն ի միտս իւր։ Զայս ամենայն չար իմացմունսիմացեալ սինոյ սեպհին. (Փարպ.։)

Ետուն տանել զթուղթն լի թունիւք սատանայական իմացմամբ. (Արծր. ՟Գ. 61։)

Սոքա ամենեքին իմացմամբ ըմբռնին, եւ ոչ զգայարանօք. (Լմբ. ժող.։)

ԻՄԱՑՈՒՄՆ. αἵσθησις, νόησις sensatio, sensus, perceptio. Զգալն յանձին. ըմբռնումն մտօք եւ զգայութեամբ. Եթէ ունկնդիր լալ (բանից մերոց) եւ ի ձեռն գործոց ցուցումն ընձեռէք, իմացումն ոչ առցուք քրտանց եւ աշխատութեան մերում. (Ոսկ. յհ. ՟ա. 21։)


Իմացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to inform, to apprize, to acquaint.

NBHL (6)

συνίημι, συμβιβάζω, συνετίζω, ὐποδιδάσκω intelligentem facio, instruo, instituo, subdoceo. Տալ իմանալ. խելամուտ առնել. ուսուցանել. իմացնել, հասկըցնել.

Իմացուցանեմ դոցա զհրամանսն աստուծոյ. (Ել. ՟Ժ՟Ը. 16։)

Իմացուցանել իսրայէլի զամենայն օրէնս. (Ղեւտ. ՟Ժ. 11։)

Կամ ὐποδείκνυμι ostendo, demonstro. Ցուցանել, որպէս ազդ առնել. ծանուցանել. զեկուցել.

Կամ Ցուցանել՝ որպէս Ի դեմս բերել, եւ յայտ առնել.

Յորժամ ընդ ումէք ասիցէ, ի հարկէ երկուս իմացուցանէ. (Պրպմ. ՟Խ՟Ե։)


Լիաբախտիկ

See full entry →

adj.

full of happiness, very happy, joyful.

NBHL (2)

Լի բարեբախտութեամբ. բարեբախտիկ ամենայնիւ. բարերջանիկ.

Լիբախտիկանդրէն օգնականութեամբ ի խաղաղուտն դառնայցեն վայր։ Լիաբախտիկք ի կենցաղումս յօրանան փառօք. (Պիտ.։)


Լիաբերան

See full entry →

adj. adv.

open-mouthed, greedy, zager;
greedily, eagerly.

NBHL (1)

Լիաբերան գոհութեամբ աստուծոյ կամացն հաւատայր տալ զգիւտկենաց. (Յհ. կթ.։)


Լիաբուռն

See full entry →

adj. adv.

with full hands;
bountifully, plentifully, generously;
cf. Բռնալիր.

NBHL (2)

Բռնալիր. լի բռամբ կամափով. ափը լիք.

Հնձեմ լիաբուռն զամբարշտութեան տոյժս. (Պիտ.։)


Լիագիրկ

See full entry →

adj.

well-bent (bow);
—ք, skilful archers.

NBHL (2)

կապարճեալք ... եւ լիագիրկք աղեղամբք ձգէր նետս. (Արիստակ.։)

Լիաձիրգք եւ լիագիրկք մտցեն անդր. նետիւք եւ աղեղամբ. (Ոսկ. ես.։)


Լիականութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Լրականութիւն.

NBHL (1)

Եւ երախտեաց բարձրելոյն ամենատուր լիակատարութիւն. (Նար. ՟Հ՟Ե։)


Լիակատար

See full entry →

adj. adv.

plenary, full, complete, absolute;
perfectly, entirely, fully;
— իշխանութիւն, absolute power, full authority;
— իշխանաւոր, a plenipotentiary;
— ներողութիւն, plenary indulgence.

NBHL (3)

Յաստուածակոյս կողմանէն ամենայն ինչ հաստատուն եւ լիակատար է. (Լմբ. հանգ.։)

Լիակատար գիտութեամբ։

Մարդկանս ազգի լիակատար հոգւով ընծայել հրամայէ. (Լմբ. սղ.։)


Լիաձիգ

See full entry →

adj.

skilful in archery;
well-bent (bow).

NBHL (1)

Սիրո թշնամաց ի լիաձիգ աղեղանէ թագաւորին քո չարչարեցաւ. (Լմբ. ովս.։)


Լիապատար

See full entry →

adj.

heaped up, running over, full to overflowing;
complete, perfect.

NBHL (3)

Լիապատար բերմամբ որթ եւ թզենի եւ ամենայն բոյօք անդաստանի պտղաբերք լիցին. (Կաղանկտ.։)

Լուսինն յերկեակ եօթնեակս ուռճացեալ, լիապատար (կամ լիապարար) լուսով լցեալ՝ զբոլոր գիշերն լուսաւորէ. (Անան. ի յհ. մկ.։)

Եղիցուք իբրեւ զքրիստոս, ըստ կար մերոյ մաքրութեան, եւ լիապատար (կամ՝իապարար) սիրով. (Լծ. ածաբ.։)


Լիապարգեւ

See full entry →

adj.

liberal, bountiful, munificent.


Լիապէս

See full entry →

adv.

abundantly, plentifully.

NBHL (2)

լիապէս բաւականութեամբ բաշխեալ ամենայնի։ Որ տաս լիապէս, այլ կարօտութեամբ. (Ճ. ՟Ա.։)

Թերակատար, եւ ոչ լիապէս ծանուցանել, կամ ուսուցանել, կամ ցուցանել. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)


Լիացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to fill up, to fill with;
to satiate, to fill to overflowing, to load with;
to satisfy;
to perfect, to finish, to ultimate.

NBHL (1)

Կամ Լիով յագեցուցանել. շատացուցանել.


Լիբանոն

See full entry →

s.

frank-incense;
cf. Կնդրուկ.

NBHL (1)

Տային զամեննայն եւ զլիբանոն. (Նեեմ. ՟Ժ՟Գ. 5. 9։)


Լիզանեմ, լիզի

See full entry →

va.

to lick;
to lap;
to devour, to consume;
to destroy, to annihilate.

NBHL (1)

Արդ լիզանէ ժողովուրդս զամենայն՝ որ շուրջ զմեօք են, որպէս լիզանէ արջառ զդեղ դալար ի դաշտի. (Թուոց. ՟Ի՟Բ. 4։)


Լիզաջինջ առնեմ

See full entry →

sv.

to lick up, to devour, to exterminate.

NBHL (2)

ԼԻԶԱՋԻՆՋ ԱՌՆԵԼ. Լիզելով կամ լափելով իմն ջնջել. բնաջինջ առնել. ծախել՝ վատնել. իսպառ կորուսանել՝ սատակել.

Սովովն եւ ախտիւն լիզաջլնջ արար զամենայն ազգս մարդկան. (Եւս. պտմ. 8։)


Լիզեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Լիզանեմ.

NBHL (4)

ԼԻԶԵՄ ԼԻԶՈՒՄ որ եւ ԼԻԶԱՆԵԼ. λείχω lingo, lambo. Նոյն ընդ լեզուլ. որպէս լեզուաւ սրբել՝ մաքրել, յինքն ձգել կամ ուտել. լիզել, լըզել. ... դաղմ. լիժու. յն. լի՛խօ. լտ. լի՛նկօ, լա՛մպօ. սանս. լեհ.

Կամ Լափել. ծախել. սպառել.

Որպէս հրոյ զօրութիւն յորժամ զ՝ի նա անկեալ նիւթ ծախեսցէ, զնա իբր լիզէ, եւ ինքն շիջեալ աներեւոյթ լինի. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Այժմ լիզուն նոքա զամենայն երեսս երկրի. (Յուդթ. ՟Է. 4։)


Լիզում, լիզի

See full entry →

va.

cf. Լիզանեմ.

NBHL (4)

ԼԻԶԵՄ ԼԻԶՈՒՄ որ եւ ԼԻԶԱՆԵԼ. λείχω lingo, lambo. Նոյն ընդ լեզուլ. որպէս լեզուաւ սրբել՝ մաքրել, յինքն ձգել կամ ուտել. լիզել, լըզել. ... դաղմ. լիժու. յն. լի՛խօ. լտ. լի՛նկօ, լա՛մպօ. սանս. լեհ.

Կամ Լափել. ծախել. սպառել.

Որպէս հրոյ զօրութիւն յորժամ զ՝ի նա անկեալ նիւթ ծախեսցէ, զնա իբր լիզէ, եւ ինքն շիջեալ աներեւոյթ լինի. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Այժմ լիզուն նոքա զամենայն երեսս երկրի. (Յուդթ. ՟Է. 4։)


Լինդ, լնդի, դաց

See full entry →

s.

gum;
ցաւել լնդաց, to have sore gumes.

NBHL (4)

οὕλον gingiva. գրի եւ ԼԻՆՏ. Միսն՝ որ յարմատս եւ ըստ մէջ ատամանց. լինտ.

Զլինտս ատամանցն վնասեն. (Համամ առակ.։)

Ատամանց ըստ կարգի դասեալք՝ բուսանելովի լինդսն։ Զի մի՛ քանցեսցի քերեալ խստաւ կերակրովն լնդացն փափկութիւն. (Նիւս. երգ. եւ Նիւս. կազմ.։)

Անճաշակ անկիրթն լնդաց ծասքողական մանրեալ ատամամբք խուզման. (Սկեւռ. լմբ.։)


Լինելաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

genesis, genealogy.

NBHL (2)

Բան յաղագս լինելութեան, այսինքն արարչագործութեան, կամ ստեղծման, ծննդոց, սերնդոց. ազգաբանութիւն. իբր յն. γενεαλογία generis recensio.

Ընդէ՞րի լինելաբանութեան ադամայ ոչ եւս յիշեցեալ է զկային, այլ զսէթ. (Փիլ. ՟Ա. 81։)


Լինելոց

See full entry →

adj. s.

future, coming, inevitable;
the future, time to come.

NBHL (3)

Տեսանէ զամենայն զեղեալսն, եւ զլինելոցն, եւ զոր ենն. (Շ. ընդհանր.։)

Եւ μελλόντων, ἑσομένων futurorum. Յոքնակի սեռականն ձայնիս Լինելի. որպէս լինելիք, լինելեաց կամ լինելւոց. այսինքն Հանդերձելոց. ըլլալիքներուն.

Յառաջագէտ է ամենայն լինելոց. (Կոչ. ՟Դ։)


Լինելութիւն, ութեան

See full entry →

s.

being, origin, generation, creation, birth;
ի — ածել, to create, to produce from nothing, to call into existence;
յանէութենէ or յոչէից ի — գալ, to be created, to exist.

NBHL (6)

Ամենայն իրի անհնար է առանց պատճառի ի լինելութիւն հասանել։ Հոգի է ամենեցուն գերագոյն որչափ լինելութեան հաղորդեալ են, եւ անմահ իսկ, եւ իշխան ամենայն մարմնոյ. (Պղատ. տիմ. եւ Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)

Պատմօղ լինելութեան երկնի եւ երկրի։ Երկին թէպէտեւգեղեցկութեամբ եւ մեծութեամբ առաւելեալ ցուցաւ քան զերկիր, այլ ոչ եթէ լինելութեան սորա է պատճառ. (Պիտ.։)

ԼԻՆԵԼՈՒԹԻՒՆ. Ըստ բնախօսաց՝ Ծնունդ կամ եղանութիւն հակակայ ապականութեան.

համեմատէ ընդ ամենայն լինելութիւն արարածոց. (Շ. բարձր.։)

Ի վերայ բոլորն ստորակաց լինելութեանց։ Ամենայն ի ներքոյ երկնիս լինելութեամբք։ Ամենայն բարի եւ գեղեցիկ լինելութիւնք իմանալեաց եւ զգալեաց։ Քան զբնաւ երկրաւոր լինելութիւնս. (Պիտ.։)

Արարիչ ամենայն լինելութեանց. (Պտրգ.։)


Լինումն որդւոց

See full entry →

sn.

procreation.

NBHL (1)

ԼԻՆՈՒՄՆ ՈՐԴՒՈՑ. παιδοποιΐα liberorum procreatio լինելութիւն կամ ծնունդ զաւակաց. մանկարարութիւն.


Լիով

See full entry →

adv.

plentifully, abundantly, copiously, fully;
completely;
amply, largely;
diffusely.

NBHL (2)

πλήρης, πεπληρώμενος, πληρέστατα plenus, plene, plenissime. Լիապէս. լիութեամբ. առատապէս. լիուլի. լման. պօլ պօլ, պիր թամամ.

Լիով իմացուցանել, կամ վայելել, կամ հարկել, կամ կատարել, կամ յանձին բերել. (Եղիշ. ՟Գ։ Պիտ.։ Խոր. ՟Բ. 29։ Տօնակ.։ Գանձ.։)


Լիութիւն, ութեան

See full entry →

s.

plenty, abundance, fulness;
repletion;
riches;
կեալ ի լիութեան, to live in abundance;
ի —, in abundance, profusely;
ի — բաւականի, sufficiently, enough.

NBHL (4)

Ի լիութեան հացի։ Ոչ ծանիցի լիութիւնն երեսաց սովոյն։ Լցցին շտեմարանք քո լիութեամբ ցորենոյ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 49։ Ծն. ՟Խ՟Ա. 40։ Առակ. ՟Գ. 10։)

Հնչեսցէ ծով լիութեամբ բռան միոյ (կամ բուռն մի) հանգստութեամբ՝ քան զլիութիւն երկուց բռանց ջանալով եւ յօժարութեամբ ոգւոյ. (Ժղ. ՟Դ. 6։)

Նոցա լիութենէն փարթամացուսցեն զձեր գանձարանսդ. (Յհ. կթ.)

Յորժամ ծագէ արեգակն ի լիութեան լուսնի, խոնարհի մտանել լուսինն. (Վեցօր. ՟Զ։)


Լիուլի

See full entry →

adj. adv.

full, copious;
abundant;
fully, plentifully, abundantly.

NBHL (3)

Լիուլի լինել եւ գոհունակութեամբ. (Եփր. կող.։)

Լիուլի առատութեամբ ձեռաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։)

Սոքա յամէն թղթոյն պօղոսի լիուլի ուրանան. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 27։)


Լիր, լրի, իւ

See full entry →

s.

fulness, plenitude;
— արկանել, to fill a ditch;
լրիւ իւրով, totally, entirely, completely;
ապականել զերկիրն լրիւ իւրով, to lay waste the land;
to desolate the land in the fulness thereof;
Տեառն է երկիր լրիւ իւրով, the earth is the Lord's and all that therein is.

NBHL (6)

Ոչ եթէ մասամբ ինչ ետուն զանձինս իւրեանց տեառն, այլ՝ ամենայն լրիւ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 34։)

Ամենայն լրից եւ երանականաց բարութեանց. աննախանձ բաշխումն. կա՛մ իմա՛, ամենայն լիութեանց, եւ կամ ընթերցի՛ր, ամենալից. զի յն. է ամենապատիկ։

Ռամկական է հոլովս,

ԼԻՐ ԱՐԿԱՆԵԼ. χαυνόω, χυάνυμι χῶμα aggero, aggerem duco. Լնուլ զխրամ կամ զփոս կամ զձոր եւ բարձրացուցանել.

յարեւելից կողմանէ քաղաքին լիր արկեալ՝ մեծացոյց զքաղաքն։ Լիր արկեալ միջի տեղւոյն՝ խառնէր ի քաղաքն։ Սա արկ լիր անջրպետութեան, որ ընդ քաղաքն եւ ընդ մեհեանն արամազդայ էր. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Սա լիր արկեալ՝ պարսպափակ առնէ զպարիսպն անւոյ. (Ասող. ՟Գ. 11։ Սամ. երէց.։)


Լիցք

See full entry →

s.

stuffing;
any thing used to fill up a vacancy;
knuckle-bones;
dice;
— խաղալ, to play at knuckle-bones.

NBHL (1)

Իբրեւ զմանկաւոյ խաղ համարին, եւ իբրեւզանիւս, եւ իբրեւ զլիցս, եւ զգունդս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)


Լլկանք, նաց

See full entry →

s.

vexation, torment, oppression, ill usage;
anguish, sorrow, affliction, trouble.

NBHL (2)

Գիտել զամպարշտի զուրախութիւն, եւ զլլկանս եւ զծփանս։ Ո՞ կացուցանէր ի վերայ մտաց իմոց լըլկանս. (Ժղ. ՟Է. 26։ Սիր. մերթ. ի խորշակէ. Եզնիկ.։)

Զո՞ր չարչարանս եւ զլլկանս թողին թշնամիք ժողովրդեանն աստուծոյ. (Եփր. վկ. արեւ.։)


Լլկեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to vex, to torment, to oppress, to torture, to maltreat;
to afflict, to trouble, to molest;
to be possessed by devils;
to violate, to deflower, to dishonour;
to ravish.

NBHL (4)

μαστιγόω flagello σκύλλω vexo παρενοχλέω perturbo, molestiam fero ταπεινόω humilio եւ այլն. (արմատն է Լլուկ, ի յանգս բարդութեանց). Խոշտանգել. տանջել. չարչարել. նեղել. աշխատ կամ նկուն առնել. չարչըկել.

Ոչ զայնոսիկ՝ որ լլկիցինն, այլ զայնոսիկ՝ որ լլկիցենն, համարի ողորմելիս. (Ոսկ. ես.։)

Եւ Բռնաբարել՝ ապականել զաղջիկ կամ զկին. որ եւ ասի ՏԱՌԱՊԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. ըստ յն. խոնարհեցուցանել.

Լլկեցեր զնա։ լլկեաց զկին ընկերի իւրոյ. Լլկեցին զնա։ Պղծութեամբ զդաշտանն լլկէին ի քեզ. (Օր. ՟Ի՟Ա. 14։ ՟Ի՟Բ. 24։ Դտ. ՟Ժ՟Թ. 25։ Եզեկ. ՟Ի՟Բ. 10։)


Լլկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Լլկանք.

NBHL (3)

Զառաջին զեղեալ լլկութիւնս։ Բազում լլկութեամբ եւ չարչարանօք. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 19։ ՟Է. 3։)

Ծերութիւնն ըստ ամենայն լլկութիւնս անցեալ, զբնաւ չարիսն ի բաց թօթափէ. (Ոսկ. եբր. ՟Է։)

Զբորոտս սրբել, եւ զամնայն ցաւս, եւ զլլկութիւնս (այսահարաց) հալածել. (Ագաթ.։)


Լլկումն, ման

See full entry →

s.

cf. Լլկանք.

NBHL (1)

Ի վիշտս, կամ ի լլկումն. (Զենոբ.։)


Լծաբարձ

See full entry →

adj.

that bears the yoke;
obedient, submissive.

NBHL (3)

Առաւել՝ Բարձօղ զքաղցր լուծն քրիստոսի, կամ զլուծ խոնարհութեան. առաքինի. հլու. պատուիրանապահ.

Սուրբեւ ամբիծ. ի տղայութենէն լծաբարձ, եւ բարեպաշտ. (ՃՃ.։)

Որպէս եզն հեզութեամբ եւ խոնարհութեամբ լծաբարձ եղեալ. (Երզն. մտթ.։)


Լծադիր

See full entry →

adj.

that imposes a yoke;
— լինել, to suhject, to place under the yoke.


Լծակ, աց

See full entry →

s. mech.

lever;
balance;
— քառաթեւին, arms of the cross;
— կշռոյ, beam of an assaying balance;
— թեքեալ or արմկնաձեւ, crook or elbow -;
— արգելիչ, detent -. lever.

NBHL (5)

μοχλός, διωστήρ, φορεύς vectis, repagulum ψαλίς forfex. Որպէս թէ լուծ փոքր կամ բարակ. Երկայն ձող. Բանալիք. նիգ. խոյակ. սըրըգ, դըրգազ, սիւրմէ, քիլիտ, մագաւչամա (եւ որ ինչ նման է սոցին)

Արասցես զլծակսն յօղամանեակսն։ Կայցեն լծակքն անշարժք անդստինի նմա։ արկցես զլծակսն ընդ օղսն, եւեղիցին լծակքն յերկոցունց կողմանց սղանոյն առ ի բառնալոյ զնա։ Զսրահակն, եւ զլծակսն. (Ել. ՟Ի՟Ե. 13. 1ձ։ ՟Ի՟Է. 7։ ՟Լ. 5։ ՟Լ՟Է. 28։ ՟Լ՟Թ. 35։)

պանծալի լծակօք ամբառնալեաց նոր տապանակիդ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)

ԼԾԱԿ. ζυγός jugum, trutina, libra. Լուծ կշռոց. ձող կամ թեւ կշռորդի. կշիռ. կշռորդ.

Զամենայն ուրուք զկենցաղ՝ մտացն լծակաւ կշռէր։ Լծակօք իմն կշռէր՝ նախ զիւր, եւ ապա զամենեցուն կենցաղս. (Խոր. ՟Ա. 23։ Յհ. կթ.։)


Լծակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj. s. gr.

bearing the same yoke, yoke-fellow, companion, fellow, colleague, partner;
husband, spouse;
— հարազատութիւն, consanguinity;
— լինել, to be united, accompanied;
to be married. (letters) of similar sounds.

NBHL (6)

σύζυγος, ὀμόζυγος conjunctus, socius. Ձգօղ զլուծ զոյգ ընդ այլում. ամոլակից. մանաւանդ նմանութեամբ՝ Վաստակակից, գործակից, ընկերակից՝ որ եւ է օրինակաւ. սրտակից. զուգական. հաջորդ. հաւասարորդ.

Լծակից քրիտսոսի անդամոցն հաւասարել. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Զ։)

Լծակից է սատանայի՝ չար նախանձմամբն. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)

ԼԾԱԿԻՑ. Նմանութեամբ ասի եւ զանանձն իրաց.

ԼԾԱԿԻՑ. ὀμόζυγος conjux. կողակից. զուգակից. ամուսին. այր, կամ կին.

Լիցի այրն լծակից ում եւ կամեսցի. (Մխ. դտ.։)


Լծակռուիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to quarrel (among yoke-fellows);
to fall out with one's companions, to make a quarrelsome household;
to litigate, to contend, to dispute.

NBHL (1)

Եւ ոչ յաղագս անուանց լծակռիւք լինիմք, ցորքան ի նոյն միտս ասացուածքն բերեցին։ Ընդ միմեանս լծակռիւ լինին։ Ոչ լծակռիւ լինէր առտարողսն (ի խաչ հանել)։ Կամ թէ յաղագս այսոցիկ լծակռիւք լինիցին. (Ածաբ. յայտն.։ Ածաբ. պենտեկ.։ Ածաբ. աղքատ. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Դ։)


Լծակռիւ լինիմ

See full entry →

sv.

cf. Լծակռուիմ.

NBHL (1)

Եւ ոչ յաղագս անուանց լծակռիւք լինիմք, ցորքան ի նոյն միտս ասացուածքն բերեցին։ Ընդ միմեանս լծակռիւ լինին։ Ոչ լծակռիւ լինէր առտարողսն (ի խաչ հանել)։ Կամ թէ յաղագս այսոցիկ լծակռիւք լինիցին. (Ածաբ. յայտն.։ Ածաբ. պենտեկ.։ Ածաբ. աղքատ. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Դ։)


Լծակռուութիւն, ութեան

See full entry →

s.

yoke-fellow war, dispute among persons subject to the same authority;
a quarrelsome household;
controversy, dispute, quarrel;
law-suit.

NBHL (1)

Ասեմ զլծակռուութիւն (կամ զլծակռութիւն) եղբայրական, որով եւ՛ աստուած անպատուի, եւ՛ մարդն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)


Լծակցեմ, եցի

See full entry →

va.

to place under the same yoke, to harness together;
to conjoin, to join, to league, to unite, to confederate;
to couple, to pair;
to unite in marriage.

NBHL (1)

եւ չ. ԼԾԱԿՑԵՄ ԼԾԱԿՑԻՄ, եցայ. ձ. συζεύγνυμι, -μαι conjungo, -or. Առնել կամ լինել լծակից (ըստ ամենայն առման). զուգել. զուգակցել. կցորդել. հաւասարել. ընդ միմիանս կապել, իլ. միացուցանել, միանալ.


Լծակցութիւն, ութեան

See full entry →

s. ast. gr.

conjunction, junction, union, tie;
marriage;
conjunction, syzigy;
substitution of letters having similar sounds.

NBHL (8)

Անասնայինն լծակցութեամբ երկրասիրաբար գետնակոխ սայլիւք. (Նար. ՟Հ՟Ե։)

Մարմնակցութեանն լծակցութեամբ օրինադրեալ անլուծանելի։ Զլծակցութիւնն ոչ արձակեաց։ Աղտեղացուցանեն զգործ ամուսնութեան, եւ զլծակցություն առնեն իւրավի. (Մխ. դտ.։)

Բարձրագոյն քան զլծակցութիւն ամուսնութեանն ամբարձելո. (Պիտ.։)

Ի բաց պատառեսցէ ի խաւարային լծակցութենէս։ Զլծակցութիւնս, եւ զերկպառակութիւնս (կամ զսիրելութիւնս). (Առ որս. ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։)

Մախսաւորն ընդ անօրէնութիւն լծակցեալ՝ յառաջագոյն ժամանեաց եւ անց զփարիսեցւոյն լծակցութիւնն. (Ոսկ. ղկ.։)

Լծակցութիւն իմանալեաց կամ զգալեաց ի մարդն. կամ սրտի ընդ բերանոյ, կամ հոգւոյ ընդ մարմնոյ. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։ Երզն. մտթ.։)

Համոզեալ ի մէջ նոցա՝ զվայելուչ եղբայրական լծակցութիւն պատրաստեալ ի մէջ նոցա, ջանահնար լինէի (Յհ. կթ.։)

ԼԾԱԿՑՈՒԹԻՒՆ. Ըստ քերականաց՝ Լծորդութիւն բայից, կամ լծորդ գոլն տառից, որք փոխանակեն զտեղի իրերաց ի յունական բայս. (զոր հայ թարգմանն եւ մեկնիչք յայլ եւ այլ միտս ձգեն)