Definitions containing the research ուն : 10000 Results

Կերպաձեւեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Կերպագրեմ.

NBHL (1)

μορφόω formo. Կերպարանել զձեւն. ըստ բուն կերպին ձեւացուցանել. կերպագրել. դրոշմել. նկարագրել. յօրինել.


Կերպասագործ, աց

See full entry →

s.

silk-weaver, silk-manufacturer.

NBHL (1)

Որ գտանին ի կերպասագործ զեռունսն. (Վեցօր. ՟Ը։)


Կերպասածին որդ

See full entry →

s.

silk-worm.

NBHL (1)

Կեպասածին ճիճու նախ լինի իբրեւ զհունդ պարտեզի սեաւ, եւ ապա շնչաբերեալ կենդանայ, եւ դառնայ յորդն, եւ զկնի այնորիկ թեւաւորի. (Տօնակ.։)


Կերպասեղէն, ղինի, նաց

See full entry →

adj.

made of silk, silken, silky

NBHL (1)

Գունակ գունակ կերպասեղէն հանդերձիւքն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)


Կերպասի, սւոյ, սեաց

See full entry →

cf. Կերպասեղէն.

NBHL (1)

Գունակ գունակ կերպասեղէն հանդերձիւքն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)


Կերպարանաւոր

See full entry →

adj.

feigned, disguised, counterfeited;
figured.


Կերպարանեմ, եցի

See full entry →

va.

to give form to, to form, to figure, to shape, to fashion, to model;
to represent.

NBHL (1)

Զանազան օրինակօքս զստուեր եւ զունայն եւ զոչինչ կեանս կերպարանէ։ Զմեղսն որպէս զկամսն աստուծոյ կերպարանէ. (Լմբ. իմաստ. եւ Լմբ. հայր մեր.։)


Կերպարանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Կերպարան;
fiction, fraud, feint, deceit.

NBHL (1)

Զմարդոյ կերպարանութիւնս ունի. (Ճ. ՟Գ.։)


Կերպացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Կերպարանեմ.

NBHL (1)

Շրթունք զբանն կերպացուցեալ յառաջ բերէ։ Ունկն զձայնն կերպացուցանէ ի սիրտս, եւ այլն. (Լմբ. սղ.։)


Կթան, աց

See full entry →

adj.

milch

NBHL (3)

կենդանի, յորմէ կթի կաթն. կաթնաբեր անասուն.

Ո՛չ եզինք՝ որովք վարէին, եւ ոչ բեռնաբարձ անասունք, եւ ոչ այծք կըթանք, եւ ոչ կտուրք հօտից. (Իսիւք.։)

Տանիմ զգայլն ի տուն, որ կթեն. ասեն. դա զամէն աշխարհիս կթան է հատուցեալ. զայ դ որպէս կթա՞ն տանիս. (Ոսկիփոր.։)


Կթեմ, եցի

See full entry →

va.

to milk;
to gather, to reap, to get in, to harvest, to get in the harvest, to collect the fruits;
to win at play;
— զկովն, to milk the cow;
— զայգի, to gather the grapes;
ի քարէ կաթն —, to skin a flint.

NBHL (2)

Զկաթն կթեն, եւ զասրն զգենուն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ա։)

Հնձել զհունձս նորա, եւ կթել զկութս նորա. կամ զխաղաղ, զայգի, ձէթ, զմուռս. (եւ նմանութեամբ) զիշխանութիւնս, զմնացորդս իսրայէլի. (՟Ա. Թագ. ՟Ը. 12։ Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 5. 11։ Ղկ. ՟Զ. 44։ Օր. ՟Ի՟Դ. 20. 21։ ՟Ի՟Ը. 30։ Երգ. ՟Ե. 2։ Ամովս. ՟Զ. 1։ Երեմ. ՟Զ. 9։ Եւ Կթօղ. Երեմ. ՟Զ. 9. եւ այլն։)


Կթոտ

See full entry →

adj.

tottering;
staggering;
lingering, languishing, languid, feeble, weak.

NBHL (2)

Զձեռս լքեալս, եւ զծունկս կթոտս հաստատեցէք. (Եբր. ՟Ժ՟Բ. 12։)

Զօրացարուք ձեռք լքեալք, եւ ծունկք կթոտք. (եւս. Պտմ. ՟Ժ։)


Կթոտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to totter, to languish, to grow weak;
կթոտէին բարձք նորա, he could hardly keep on his legs;
կթոտէին դողդոջուն ծունկք նորա, his trembling knees sank beneath him, or failed under him.


Կթոց, աց

See full entry →

s.

fruit-basket.

NBHL (1)

Պարունակ, (որպէս) կթոցն զընդունելութիւն պտղոյն. (Երզն. քեր.։)


Կիզական, ի, աց

See full entry →

adj.

burning, caustic.


Կիզողական, ի, աց

See full entry →

adj.

incentive;
caustic.


Կիզումն, ման

See full entry →

s.

causticity;
ignition;
combustion;
burning;
conflagration.

NBHL (2)

Անքուն որդանցն, եւ կիզման հրոյն. (Յճխ. ՟Ի։)

Որոտմունք եւ փայլատակմունք, կիզմունք, եւ ամպահարութիւնք. (Արիստ. աշխ.։)


Կիզողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Կիզումն.

NBHL (2)

Սերովբէին համանունութեամբ կոչելն՝ յաղագս կիզողութեանն ասացելոց՝ ի մեղացն ջնջումն. (Դիոն. երկն.։)

Զի արգելցէ զկիզողութիւն հրեղէն երկնից։ Ի բնութենէ չունին կիզողութիւն, այլ հրամանաւ աստուծոյ. (Վրդն. պտմ. եւ Վրդն. սղ.։)


Կիզում, կիզի

See full entry →

va.

to burn, to set on fire, to set fire to, to fire;
— արեգական, to tan, to brown, to make swarthy.

NBHL (1)

Իջոյց եղիա հուր, եւ եկեզ զյիսուն զօրականսն. (նխ. ՟Դ. Թագ.։)


Կինամոմոն

See full entry →

s. bot.

cinnamon.

NBHL (1)

Մի ի խառնուածոցն խնկոց կինամոմոն է՝ պտուղ բանջարոյ, որ եւ գտանի ի տմորիս հայոց, եւ յայլ աշխարհ. եւ ոչ միայն անուշահոտ է, այլ գոյ եւ գիտական զօրութիւն ի նմա. զի ընդ քուն խօսել տայ, եւ յայտնէ զծածուկս սրտի։


Կիսաբաժին

See full entry →

adj.

divided in halves;

NBHL (2)

Արեգակն՝ ի ստուերս միջօրէի կիսաբաժին աւուրն ողջունի. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)

Արեգակն՝ ի ստուերս միջօրէի կիսաբաժին աւուրն ողջունի. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)


Կիսաբոլոր

See full entry →

s.

hemicycle, semicircle, half-circle.

NBHL (2)

ԿԻՍԱԲՈԼՈՐ. ἠμιόλιος, -ον sescuplus, sesquialterum. Քանակ կամ թիւ, որ ունի ի վերայ երկմասնեայ բոլորին իւրոյ եւ զկէսն բոլորին. որպէս ի ՟ժե կայ ՟ժ, եւ կէս նորա է.

Երաժշտականն խնդրէ, եթէ ո՞ր է՝ որ զերկպատիկ բան ունի, եւ ո՞ր է՝ որ զկիսաբոլոր. եւ ո՞ր զմակեռակն, եւ ո՞ր զմակաքառակն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Երզն. քեր.։)


Կիսադաւան

See full entry →

adj.

heretical.

NBHL (1)

Ապա ոչ ունէր բանական ոգի, որպէս կիսադաւանն ասաց ապողինար. (Թէոդոր. մայրագ.։)


Կիսաժամ, ու

See full entry →

s.

half an hour.

NBHL (1)

Որով ցուցեալ լինին ժամք, եւ կիսաժամք, եւ մասունք նոցա. (Սարկ. տոմար.։)


Կիսալոյս

See full entry →

adj.

half-luminous

NBHL (1)

Լուսին՝ մանգաղաձեւ, կիսագունդ, կիսալոյս. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)


Կիսակ

See full entry →

s.

sharp, diesis;
cf. Կիսակատար.

NBHL (2)

Հնգեակն ունի եւ զարականն եւ զիգականն եւ չէզոք. եւ լուծ կիսակիւ միակին չէզոք. (Մագ. ՟Ձ՟Դ։)

Երեսուն զաւուրս մի լուսին ասէ, որ ի պակասեցուցանել զվերադիրսն եւ զկիսակսն՝ զծնունդ լուսնին յայտ ածէ։ Կիսակ ամսոց այսպէս արա՛. կա՛լ զնաւասարդի ամիսն, եւ ե՛րթ ՟Ի՟Թ, եւ կէս, մնայ կէս. եւ կէս օրն՝ կիսակ է հռւոյ։ Նորէ, եւ լնի լուսինն ի նորէ նոր՝ ՟Ի՟Թ աւուր եւ կիսոյ. եւ կէս օրն՝ կիսակ կոչի. (Տօմար.։)


Կիսակեր

See full entry →

adj.

half eaten.

NBHL (1)

Զայլսն լափատեն, եւ ձրձելով կիսակեր թողուն. (Փիլ. տեսական.։)


Կիսակուժ

See full entry →

s.

half a jug or jarful.

NBHL (1)

Գոզն լաւ այգեացն քան զաղբն, որ յամէն տունկքն կիսակուժ մի լնես ի տակքն. (Վստկ.։)


Կիսակտուր

See full entry →

adj.

cut in two, in half;
cut off at the middle, divided in halves or in two, bipartite.

NBHL (1)

Գունդ կիսակտուր՝ հեցի օրինակաւ բարձրացեալ ի վեր, եւ կորացեալ. (Պիսիդ.։ եւ Վրդն. ծն.։)


Կիսահաւ

See full entry →

s.

harpy, monster half bird half human.

NBHL (1)

Գազանք անծանօթք, վիշապատունք, կիսահաւք. (Խոր. աշխարհ.։)


Կիսաձայն, ից

See full entry →

s. mus.

half-tone;
semi-vowel;
diesis, semi-tone;
flat.

NBHL (1)

Կիսաձայնք են ութ, զ, ց, ն, ժ, շ, մ, ս, թ. կիսաձայնք ասին, զի փոքր ինչ նուազ քաջաձայնք են քան զձայնաւորսն ի մրմունջս եւ ի սռինչս (կամ շռինչս)։


Կիսաձի

See full entry →

s.

mule.

NBHL (1)

Իբրու կէս ձի. այն է ջորի, որ առաւել կիսէշ ասի, ի հօրէն առեալ անուն, եւ ոչ ի մօրէն.


Կիսամասն

See full entry →

adj. s. adv.

half.

NBHL (2)

Թէ յաչաց կամ ի ձեռաց ունիցի ոք կիսամասն, զիարդ եւ իցէ զհարկաւոր կեանս հայթհայթէ. (Երզն. քեր.։)

Իսկ ի դիրս Դամասկ. վրիպակաւ Կիսամասն, կիսամասունք, դնի, իբր Նմանամասն, նմանամասունք. ընթերցեալ ի յն. իմիմէրի՛ս, փոխանակ ընթեռնելոյ միօմէրի՛ս։


Կիսապարգեւ

See full entry →

adj.

parsimonious, giving half.

NBHL (1)

Մի՛ կիսապարգեւ առներ զմեզ յերկնից բարութենէն։ Ոչ իբրեւ զկիսաձեւ, այլ իբրեւ զբարերար առատ մեծանուն. (Եղիշ. ՟Ը. եւ Եղիշ. ի խաչել.։)


Կիսասարկաւագ, աց

See full entry →

s.

subdeacon.

NBHL (1)

Տեսանէր զոմն ի կիսասարկաւագացն, յորոց զքշոցն ունէին. (Ճ. ՟Ա.։)


Կիսասեռ

See full entry →

adj.

epicene.

NBHL (2)

ἠμιγενής semigenitus, imperfectum genus habens. Անկատար ըստ սեռի. ըստ իմիք ի նոյն սեռէ. Հոտոցն ամենայն կիսասեռ է. եւ տեսակի եւ ոչ միոյ պատահեալ է զուգաչափութիւն առ ի ունել զիմն հոտ. (Պղատ. տիմ.։)

Հոտոցն ամենայն կիսասեռ է. եւ տեսակի եւ ոչ միոյ պատահեալ է զուգաչափութիւն առ ի ունել զիմն հոտ. (Պղատ. տիմ.։)


Կիսենթամնայ

See full entry →

s. gr.

division.

NBHL (1)

Կէս կամ փոքրիկ ենթամնայ՝ դնելի ի վերջ տողին, ուր անկատար մնայ, բառն. զոր օրինակ. ա-ռա-ւօտ. առ-նել, ա-սել. ե-ղեւ. ճա-նա-պարհ եւ այլն։ Իսկ մեծ կամ կատարեալ ենթամնայն դնի ի ձեռագիրս՝ ի ներքոյ բարդ բառից, որոյ մասունքն են նշանական. զոր օրինակ, բարձ--ընտիր, նոր--ընծայ. եւ այլն։


Կիտակ, աց

See full entry →

s.

point, rule, guidance.

NBHL (1)

Արիստոտէլ ոչ հեղգացաւ բացակապտել զհնարս բանից ի նոցունց իսկ յիրողութեանց, եւ կիտակս՝ այս ինքն է կանոնս առնել ... էին կտակք եւ հնարք հաւաքաբանութեան ի ժամանակս պղատոնի։ Առաքինիքն եւ մեծքն բնութեամբ ոչ ունին պէտս կիտաց (կամ կիտակաց) ... ինքեանք կիտակք յետ նոցայցն. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Կիտուած, ոյ, ով

See full entry →

s.

dotting, pointing;
embroidery;
enamel.

NBHL (1)

στίγμα punctuatio, distinctio, nota. Կէտ կէտ յօրինուած, անկուած նկար, գործած. պուտ պուտ՝ գունզգուն բանուածք.


Կիրակամուտ, մտից

See full entry →

s.

sunday eve, saturday night.

NBHL (1)

Երիկունն կիրակմտի։ Կիրակմտի, լոյս զուարթ. (Տօնացոյց. ձ։)


Կիրակէ, ից

See full entry →

s.

sunday, the Lord's day.

NBHL (2)

ԿԻՐԱԿԷ կամ ԿԻՒՐԱԿԷ. ռմկ. կիրակի. Բառ յն. գիրագի՛. κυριακή (ἠμέρα ) dominica (dies) այս ինքն Տէրունական, տէրունի, տէրունեան (օր). այն է Օր միաշաբաթու, որ եղեւ օր յարութեան անուանեցին հարքն սուրբ, որ լսի օր տէրունի. (Երզն. մտթ.։)

Ամէն կիրակի՝ տէրունի ասի, զի սուրբ եղիցի. (Գանձ.։)


Կիրառութիւն, ութեան

See full entry →

s.

use, employment.

NBHL (2)

Զփրկչականն պարտ եւ արժան է ասել զկիրընդունակութիւնս. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Իսկ ԿԻՐԸՆԴՈՒՆԱԿ. ա. իբր Ընդունակ բնաւորական կրից։ (Ճ. ՟Է.։ եւ Խոսրովիկ.։)


Կիրք, կրից

See full entry →

s.

passions;
movement of the soul, emotion, sentiment, feeling;
animal passions, sensuality, vice;
suffering, pain, torment;
accident;
attributes, properties;
— լուսնի, phases of the moon;
յոյզ կրից, transports, fits of passion;
զաչացու՝ խօլական՝ նորածին՝ մոլեգին —, blind, extravagant, furious, outrageous passion;
յուզել զկիրս, to stir up, to provoke or excite the passions;
գգուել զկիրս, to flatter, to soothe one's passions;
անձնամատն լինել ի կիրս իւր, to give oneself up, to abandon oneself to one's passions, to indulge, to let loose, to gratify one's passions;
ի դժուարին կիրս գտանել, to find oneself in a painful, embarrassing or awkward position;
նուաճել զկիրս, to rule, to subjugate or control one's passions, to bring one's passions under subjection.

NBHL (2)

որպէս որակութիւն, եւ պէսպիսութիւն, այլայլութիւն բնական իրաց, զգածմունք. բերմունք.

որպէս Բնաւորական յատկութիւն. վիճակ. գովելի հանգամանք՝ զոր կրէ ոք յինքեան, այս ինքն տիրապէս ունի. եւ Վարք՜ կիրթք.


Կիւիւ

See full entry →

s.

cuckoo.

NBHL (2)

ԿԻՒԻՒ գրի եւ ԿՒԻՒ. ռմկ. եւս, կիվիվ, կամ կիւ, կամ կիվկիվ. Թռչուն խայտափետուր, եւ թագ ի գլուխ, որ դնէ զբոյն ի մարգագետինս, եւ ի լսել զոտնաձայն՝ թռչի ճռուողով, որով ի յայտ գայ բոյնն.

նոյն թուի եւ ԿԻՒԿԻՒ, որ ի հայս ասի լինել գունով նման լորամրգի՝ մեծ քան զնա. եւ բնակիլ մօտ ի ջուրս, գնալ ի վերայ ջրոց, եւ լուղիլ։


Կծանեմ, կծի

See full entry →

va.

to prick;
to sting;
to nip, to bite;
to pique.

NBHL (2)

Ըստ ժամանակի աղօթիցն զունկն կսկծեցուցանէ, եւ զքիթն կծեցուցանէ։ Ի ներքուստ կծեալ ի խղճէ մտացն դատի. (Երզն. մտթ.։)

Առաքեալքն ի վերնատունն գային, եւ կծանէին զհացն։ Ժողովէին ի ժամու՝ յորում կիծ տէր մեր զմարմին իւր ի վերնատան անդ. եւ իբրեւ ուտէին զմարմինն, եւ առնուին. (Եփր. ՟բ. թես.։ եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)


Կծատեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Կծանեմ.

NBHL (2)

Ըստ ժամանակի աղօթիցն զունկն կսկծեցուցանէ, եւ զքիթն կծեցուցանէ։ Ի ներքուստ կծեալ ի խղճէ մտացն դատի. (Երզն. մտթ.։)

Առաքեալքն ի վերնատունն գային, եւ կծանէին զհացն։ Ժողովէին ի ժամու՝ յորում կիծ տէր մեր զմարմին իւր ի վերնատան անդ. եւ իբրեւ ուտէին զմարմինն, եւ առնուին. (Եփր. ՟բ. թես.։ եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)


Կծեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Կծանեմ.

NBHL (2)

Ըստ ժամանակի աղօթիցն զունկն կսկծեցուցանէ, եւ զքիթն կծեցուցանէ։ Ի ներքուստ կծեալ ի խղճէ մտացն դատի. (Երզն. մտթ.։)

Առաքեալքն ի վերնատունն գային, եւ կծանէին զհացն։ Ժողովէին ի ժամու՝ յորում կիծ տէր մեր զմարմին իւր ի վերնատան անդ. եւ իբրեւ ուտէին զմարմինն, եւ առնուին. (Եփր. ՟բ. թես.։ եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)


Կծեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Կծանեմ.

NBHL (2)

Ըստ ժամանակի աղօթիցն զունկն կսկծեցուցանէ, եւ զքիթն կծեցուցանէ։ Ի ներքուստ կծեալ ի խղճէ մտացն դատի. (Երզն. մտթ.։)

Առաքեալքն ի վերնատունն գային, եւ կծանէին զհացն։ Ժողովէին ի ժամու՝ յորում կիծ տէր մեր զմարմին իւր ի վերնատան անդ. եւ իբրեւ ուտէին զմարմինն, եւ առնուին. (Եփր. ՟բ. թես.։ եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)


Կծծի

See full entry →

adj.

stingy, saving, scurvy, niggard, beggarly, paltry, shabby, mean, sordid, penurious, parsimonious, avaricious, covetous;
filthy, dirty, impure, unchaste.

NBHL (1)

Կծծի գողք էին իբրեւ զմանկունս. (Տօնակ.։)


Կծկեմ, եցի

See full entry →

va.

to wind, to coil up, to make into a clew or coil;
to bind, to narrow, to contract, to straiten.

NBHL (1)

συσφίγγω constringo, contraho, cogo κάμπτω, διακάμπτω flecto, inflecto ἕχω teneo καταστέλλω reprimo. առնել որպէս զկծիկ, կամ որպէս զկուզ (ըստ յն) ամփոփել. յինքն ժողովել. պինդ ունել. կաշկանդել. կր. կարկամիլ, կորանալ. եւ այլն. կծկել, սխմել, կծկտիլ, ետ քաշել, քաշուիլ.