Your research : 1 Results for փայլուն

Փայլուն, լնոյ exact entry

See full entry →

adj.

clear, polished, bright, shining, sheen, splendid, brilliant;
— պղինձ, brass, yellow copper.

NBHL (2)

Իբրեւ զտեսիլ փայլուն պղնձոյ։ Ոչ գոյր չափ պղնձոյ փայլնոյ։ Ձորձք նորա եղեն փայլուն սպիտակ յոյժ։ Փոխեցաւ հանդերձ նորա, եւ եղեւ սպիտակ փայլուն։ Լինիցի տեղի այրեցածին փայլուն։ Փոխեալ իցէ մազն ի սպիտակ ի փայլուն։ Եղիցի ի տեղի կեղոյն սպիտակ փայլուն. եւ այլն. որ եւ ասի ՓԱՅԼԱԾՈՒՆ։

Փայլուն ճաճանչիւք ճառագայթեալ ի մեզ։ Հրաշալի փայլուն պսակաւ ի քարէ պատուականէ. (Դիոն. ածայ.։ Յհ. կթ.։)


Entries' title containing փայլուն : 1 Results

Փայլունակ

See full entry →

adj.

resplendent.

NBHL (2)

Փայլուն՝ իբր նուազական. փայլունիկ, փալփլունիկ. կամ Ունօղ զփայլ իմն.

Դոյզն պալար փայլունակ տգեղ լսնացեալ. (Նար. ՟Ի՟Դ։)


Definitions containing the research փայլուն : 101 Results

Կայծ, ից

See full entry →

s.

spark;
cf. Կարկեհան.

Etymologies (1)

= Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. gaid-արմատեռ. Սրա հետ հմմտ. լիթ. gaidrus, giēdras «պայծառ, զուարթ», gaidrá, giedra «գե-ղեցիկ եղանակ», gaīsas «երկնքում գիշե-բային լոյս», gaisras «երկնքում լուսաւոր երևոյթ, հրդեհ, բարկութիւն», gaīzdras «լու-սաւոր երևոյթ երկնքում», լեթթ. dzīdrums «պայծառութիւն», gäiss «օդ, եղանակ», ga-išs «պայծառ, լուսաւոր», gaisma «լոյս», Հպրուս. gaylis «սպիտակ»։ Այս բառերը կարող են ներկայացնել թէ՛ g* և թէ g*h նախաձևը։ Լեզուաբանները այս բառերի հետ միացնում են յն. φαιδρός «փայլուն, պայծառ, զուարթ», φαίδιμος «լուսաւոր, փայլուն, սքանչելի», φαιδρὸνω «փայլեց-նել», φαιός «գորշ, մթագոյն», φαιϰόν «լուսաւոր» (Boisacq 1010-1011, Traut-mann 75, Pokorny, 1, 665), որոնք մատնանշում են միայն նախաձայն g*h։ Սրա համար էլ լեզուաբանները բոլորի նա-խաձևը դնում են g*haid-։ Այժմ, որովհետև հյ. կ նախաձայնը պահանջում է միայն g, ուստի պէտք է ընդունիլ թէ կայ հնխ. g' և g''h ձայների փոխանակութիւն՝ մի կամ միւս խմբի միջև։-Աճ.

NBHL (1)

σπινθήρ, ἁνθρακίς scintilla, pruna եւ այլն. (լծ. կիզուլ. գազազ.եւ թ. քեօզ ) Մասնիկ հրոյ փայլուն եւ դիւրաշէջ, որ մնայ ի մէջ աճիւնացեալ կրակի, եւ որ ոստնու ի կրակէ կամ ի ճրագէ. որ եւ ԿԱՅԾԱԿՆ ասի. եւ ՇԱՆԹ. կայծ, կած, պէծ. (որ եւ բեղեկ ըստ եբր)


Կիճ, կճոյ

See full entry →

s.

marble;
— կարծրակուռ, granit;
հանք կճոյ, — quarry.

Etymologies (1)

«մի տեսակ կարծր և փայլուն քար մառմառեռն». որրծածուած է միայն հոլո-վեալ ձևով. այսպէս՝ ի կճոյ Յայտ. ժը. 13. կճոց Ոսկ. ճառք, էջ 109. ի կճէ (կամ կճեայ) Խոր. բ. 32. կճովք, ի կճեայց Ոսկ. հռովմ. 114 ածանրեալ ձևերն են՝ կճայատակ «քա-րայատակ» Նիւս. երգ. կճասալ յատակ նոյն նշ. Խոր. բ. 24. կճեայ «քարեղէն» (թակոյ-կի, սիւնի համար ասուած) Յհ. բ. 6. Երգ. է. 15. բցռ. ի կճէից Ոսկ. եփես. 782 (գրուած կճճեայ Սասն. էջ 65). կճեատարած «մար-մարով սալած» նորագիւտ Բ. մնաց. է. 3. կճեայարկ Անան. եկեղ.։ Յայտնի չէ թէ այս բոլորի արմատական ձևը ի՞նչ է, որովհետև կարող են նրանք գալ թէ՛ կիճ և թէ կուճ ձևից. բառարանների նշանակած կիճ ձևը չէ վկայուած. կայ միայն կուճ «մարմա-րիոն» Ոսկ. փիլիպ. ժ. 468 և Նիւս. երգ. (երկուսն էլ հայց. զկուճ, զկուճն), որից ե-րևում է որ կին ձևը սխալ ենթադրութիւն է։ -Յետնաբար ունինք և գրծ. կինճիւնք, կըն-ջիւք, կնջիւն, կճայովք, կճճայեօք, իբր «մո-գայիկի մանր քարերով» Անկ. գիրք հին կտ. էջ 153, 154, 172. Մարմարեայ կճայս ար-կանել յորմս. Ոսկ. ճառք 684. որից կճեայ-պաճոյճ «ակունքներով զարդարուած (պատ-մուճան)» Անկ. գիրք հին կտ. էջ 156։ Սրանց մէջ արմատն է կուն «մարմարիոն», որ սա-կայն շփոթուած է կինճ «մանր քար, խիճ» բառի հետ։ (Տե՛ս այս բառը առանձին)։-Նոր գրականում շինուած բառ է լուսակուն «սպիտակ և փայլուն մարմարիոն»։ Սրա-նի՞ց է արդեօք նաև ջրկիճ «շռնիճ, ըպրրխ» որ ունի Թորոսեան, Տետր. հմռ. բառարա-նի, 1794, էջ 24։ Brosset JAs. 1834, էջ 383 ևն խպտ. choich «աւազ» և քւշա բառերի հետ։ Հիւնք. գաճ բառից։ Աճառ. ՀԱ 1909, էջ

NBHL (1)

Քար կարծր եւ փայլուն. որ եւ Մարմարիոն. մէրմէր, րուխամ.


Ջնարակ, ի

See full entry →

s.

sandarac;
varnish;
glaze.

Etymologies (1)

«սանդարակ խէ-ժը, sandaraque» Գաղիան. բժշ. «մի տեսակ եղիճ» Գաղիան. (ըստ ՀԲուս. § 1889). որից ջնարակագոյն «ջնարակի պէս փայլուն» Բռ. q-ор4s ստեփ. լեհ.։ Սրա հետ նոյն է չնարէկ «կար-միր ծծմբաւոր զառիկի, sulfure rouge d'ar-šénic, sandaraque, réalgar», տր գիտէ մի-այն Նորայր, Բառ. ֆր. 1036 ա, որից և Քա-ջունի, Գ. 197։ Արդի գրականում ջնարակ նշանակում է «սըռ, հողէ ամանների ներսի փայլուն ապակեփայլ ներկը»։

NBHL (1)

ՋՆԱՐԱԿ կամ ՃՆԱՐԱԿ. ըստ յն. սանտարաք. σανδαράχη, -κη sandaracha, gummi. Բոյս ինչ եւ հիւթ նորա՝ ախորժելի մեղուաց, ուստի լինի ներկ կարմիր, փայլուն որպէս վէրնիջ ՝ ըստ իտալ. սէնտէրուս, սէնտէլուս.


Վառ, ի

See full entry →

adj. s.

ardent, burning, inflamed, on fire;
shining, brilliant;
fire, ardour, brilliancy, splendour;
— ի —, glittering, sparkling, resplendent, cf. Փայլուն, cf. Շողշողենի, cf. Պայծառ.

Etymologies (3)

«վառած, փայլուն» Ոսկ. յհ. բ. 4. Խոր. Տաղ. «բորբոքում, այրիլ վառիլը» Նար. տաղ. Շնորհ. այբուբ. որից վառել «այրել, բռնկցնել» ՍԳր. Եզն. Ոսկ. ես. Եփր. ծն. վառիվառ Լաստ. վառ ի վառեալ Նար. տաղ. վառ ի վառեան Տաղ. վառումն Եղիշ. վառա-րան Շար. վառվառիլ Յայսմ. բոցավառեալ Ոսկ. լուս. լուսավառ Խոր. հռիփ. կրակավառ Գնձ. հրավառ Վրք. հց. ջահավառ Մաշտ. վառվառուկ «մի տեսակ բոյս. alyssum alpes-tre L» (ըստ Տիրացուեան, Contributo § 156)» Գաղիան. բժշ. (տե՛ս աալուսան բառի տակ)։ Միջնադարեան ձև է վառչիլ Մխ. բժշ. 70, 90, Վրդ. առ. 333։ Նոր բառեր են լապ-տերավառ, վառելափայտ, վառվռուն, խան-դավառ ևն։

ՆՀԲ լծ. հուր, այրել, յն. πῦρ, լտ. uro, ardens։ Lag. Urgesch. 241 հսլ. wariti «եփել»։ Pictet 2, 263 պրս. war, wa-razm. warāγ և հսլ. wariti «եփել» ևն։ Տէրվ. Altarm. 51 օր, վաղ ևն բառերի հետ՝ կցում է սանս. uš «այրել», uša «փայլուն» ևն բառերին։ Canini, Et. é́tym. 27 սանս. vīra «պղպեղ» բառի հետ։ Հիւբշ. Arm. Stud. § 262 հսլ. vrčti «եռալ», variti «եփել», varu «տա-քութիւն», լիթ. virti «եփել» բառերի հետ իբր բնիկ հայ։ Տէրվ. Նախալ. 106 հնխ.

ՆՀԲ վառ «փայլուն» բառից է ուգում հանել։ Lag. Arm. Stud. § 2096 պրս. bar, որ յիշում է Հիւբշ. կասկածով։ Գ. Փառնակ, Անահիտ 1903, էջ 39 պրս. farr «պերճութիւն», farri kayāni «շուք արքայական» (հյ. փառք բառն է և կապ չունի այստեղ)։ Karst, Յուշարձան 40։, 4Ո3 սումեր. bar «պատուի պատմու-ճան»։ Հացունի, Հայ դրօշները, էջ 3


Փայլ, ից

See full entry →

s. adj. adv. vn.

shine, brilliancy, lustre, glitter, splendour;
shining, brilliant, glittering;
— ի —, extremely bright, dazzling;
sparklingly;
— զ—ի տալ, cf. Փայլեմ.

Etymologies (3)

, ի հլ. «պայծառ վառիլը, շողալը, պայծառութիւն» Ոսկ. մտթ. գ. Յ0. որից փայլել «պայծառ վառիլ» Եզեկ. իա. 29. Ա-գաթ. փայլիւն ՍԳր. փայլուն ՍԳր. փայլա-ծուն «պայծառ» ՍԳր. Ոսկ. մ. բ. 22. փայ-լածու «մոլորակը» Շիր. Արիստ. աշխ. փայ-լական «բուրգ, պիւրամիդ» (իբր թրգմ. յն, πυράμις հոմանիշից, որ ծագում է πνρά «խարոյկ, փայտակոյտ» բառից1) Պղատ. տիմ. փայլակն ՍԳր. (կազմուած է փայլ+ ակն «աչք» բառից, ինչպէս յն. αστεροπη, ατέροπή, αστραπή «փայլակ» կազմուած են «աստղ»+ «աչք» բառերից՝ ըստ Meillet ՀԱ 1927, 760), փայլատակել ՍԳր. Ա-գաթ. ((կազմուած փայլ+հատանել՝ ըստ Meillet անդ), փայլատակն Դան. ժ. 6, Եւս. պտմ. զ. 9. Եփր. աւետ. փայլատա-կունք ՍԳր. Եզն. Եւս. քր. Ոսկ. բազմափայլ Փարպ. ջահափայլ Եփր. պհ. 169. լուսա-փայլ Ոսկ. յհ. ա. 14. Պիտ. գեղեցկափայլ Վրք. հց. կրկնութեամբ՝ փայլփայլումն Մեսր. եր. անփայլ (նոր բառ)։ Այս արմա-տի միւս ձևերն են՝ ՓԱՂ «փայլ». առանձին անգործածական, որից ունինք կրկնու-թեամբ՝ փաղփաղիլ «փայլիլ, ցոլցլալ» Բուզ, դ. 59, Յհ. կթ. փաղփաղուն «փայլուն» Վրք. ոսկ. փաղփաղեալ «փայլելով» Նար. կուս. 414. Օրբել. հրտր. Էմ. էջ 362 (տպուած է փաղփաջեալ). փաղփաղող «փայլուն» Վրդն. դան. (այս բառի վկայութիւնն է «Արջ ան-հեռեդ և փաղփաղող ատամամբք և ռնգամ-բըք և ոտիւք». ՆՀԲ, որից և ԱԲ, մեկնում է «պապաչող, մռնչող», որ անյարմար է. կա՛մ պէտք է հասկանալ «փայլուն» (իբր ած. ատամներին) և կամ կարդալ փաղաղող «գիշատիչ»՝ իբր ած. արջին)։ Յետնաբար արմատը ենթադրուած է փաղփ, ի հլ. «փայլ. շողիւն» Թէոդ. կուս. որից փաղփիլ «փայլիլ» Պիտ. Նիւս. կուս. իգն. Պտմ. աղէքս. 6Ո. փաղփեցուցանել Պիտ. փաղփեալ Լաստ. ժզ. Իգնատ. ղկ. 404. փաղփիւն «փայլուն» Պտմ. աղէքս. 155 (իմա՛ փաղփուն). փաղ-փումն Առ որս. Մագ. 120. փաղփուն Փիլ. սամփս. 569. Նիւս. կուս. ևն (առնուած է «փափուկ, կակուղ» իմաստով՝ Նար. խր. 506, ըստ Աճառ. Հայ. նոր բառեր հին մատ. Ա 154)։-ՓՈՂ «փայլ». առանձին անգռո-ծածական, որից փողել «փայլիլ» (նորա-գիւտ բառ) Օրբել. ողբ ժե. կրկնութեամբ՝ փողփողել «փայլփլիլ, շողշողալ» Բ. մկ. ժե. 21. Զենոբ. Ղևոնդ. Արծր. փողփողենէջ Նար. տաղ.։ Կայ նաև փող «լուսնի շուրջը փակ». անստոյգ և նորագիւտ բառ, որ մէկ անգամ գտնում եմ գործածուած Վստկ. 12 Եւ թէ տեսանես ի շուրջն լուսնի գերթ կալ փողեր, բազում անձրևաց նշան է (յն. եր-կուս կամ երիս կալս, այսինքն բակս)։

= Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. sphel-, phel-«փայլիլ» արմատից. ժառանգներից յիշենք ռանս. sphul-iiiga «կայծ», višpulingaká. «կայծակնացայտ», -g-աճականով՝ սանս. phalgu-«փայլփլուն, կարմրափայլ», լեթթ. spulgut «փայլիլ, կայծկլտալ», spulgans, soilgans «փայլուն, պայծառ», գերմ. flin-kern կամ flunkern «փայլիլ», d-աճակա-նով՝ լտ. splendeo «փայլիլ», հլիթ. splen-džiu, splendèti «լուսաւորել», միռլ. lainn «փայլուն, պայծառ», lēss «լոյս», նիռլ. loin-hreadh «փայլ», կիմր. llathru «մաքրել» ևն (Pokorny 2, 679, Boisacq 898)։

տուին նախ վերի մեկնութիւնը, բայց արմատը դնում են հնխ. sphelg-, ժում է, չընդունելով հնխ. -alg>հւ-այլ։ Մառ ЗВО 5, 320 զնդ. x'āϑra «փառք» բառի հետ։ Հիւնք. յն. ταλός «պայծառ» և տճկ. parl-aq «փայլուն» բառերից հանում է փայլ, իսկ պաղպաջ բառից փողփողել։ Scheftelowitz BВ 29 (1905), 35 հսլ. paliti «վառել» բա-յի հետ, որ կրկնում է Charpentier KZ 40 (1906), 477։ Գազանճեան, Արև. մամ. 1907, 934-5 փայլ և փողփողել կցում է թրք. partamaq «փայլիլ» բա-ռին, իսկ Յուշարձան 325 թրք. parla-maq հայերէնից է դնում։ Սագրզեան ՀԱ 1909, 335 սումեր. bil, pil «կրակ, ալ-րել», հյ. պլպլալ, թրք. yalən «բոց». yəldərəm «կայծակ», Karst, Յուշար-ձան 403 սումեր. bil, pil «կրակ, այ-ղել»։ Scheftelowitz KZ 53 (1925) 254 հսլ. paliti «վառել», սանս. sphuliiga «կայծ», sphulita «երևիլ»։-Պատա-հական նմանութիւն ունին պրս. pālā̄-yāl «յոյժ փայլուն», pālāyīdan «պար-զել», սանս. bhāla «փայլ» (=հյ. բալ), չաղաթ. [arabic word] balqəmaq «փայլ-կտալ» ևն։


Աւարտահասակ

See full entry →

adj.

having a finest shape.

NBHL (1)

Զաւարտահասակ գիտակն իւր եււս առաւել փայլուն եւ պաղպաջուն զգեստիւք պճնաւորեալ. (Յհ. կթ.։)


Ամենապայծառ

See full entry →

adj.

very bright, very clear, very shining;
very splendid, very illustrious;
most honourable, right honourable.

NBHL (1)

παμφαής, περιφανής. ttotus lucens, splendidissimus, undique conspicuus Ամենայնիւ պայծառ. լուսապայծառ. ամենաճառագայթ. երեւելի ամենայն իրօք. չքնաղ. փառաւոր. վայելչապանծ. անարատ եւ յստակ. խիստ պայծառ՝ փայլուն. գայէթ նուրանի՝ րուշէն. շէօհրեթլի. միւքելլէֆ.


Արեգակն, ական, կունք, կանց

See full entry →

s.

sun;
cf. Արեւ.


Արեգակնափայլ

See full entry →

adj.

shining like the sun, brilliant, resplendent, clear.

NBHL (1)

Իբրեւ զարեգակն փայլուն կամ փայլեալ. յն. արեգակնատեսիլ կամ արեգակնակերպ.


Արծաթափայլ

See full entry →

adj.

shining or polished like silver, silvery, having the colour of silver.


Բարձք, ձից

See full entry →

s.

leg;
cf. Բարձ.

NBHL (1)

Արասցես նոցա անդրավարտիս կտաւեայս՝ ծածկել միջովք չափ, եւ բարձիւք չափ։ Մէջք նորա, եւ բարձք՝ պղնձիք։ Ի տալ տեառն զբարձս քո ի քակտումն, եւ զորովայն քո յուռուցումն։ Ոչ խորտակեցին զբարձս նորա։ Բարձք նոցա՝ բարձք ուղղորդք։ Բազուկք, եւ բարձք նորա իբրեւ զտեսիլ փայլուն պղնձոյ։ Եւ ոչ սասանեցան բարձք իմ։ Առնապանք պղնձիք ի վերայ բարձից նորա.եւ այլն։


Բազմաճամուկ

See full entry →

adj.

of many and various colours.

NBHL (1)

Բազմագունակ, երփն երփն. խատուտիկ, փայլուն.


Բազմապայծառ

See full entry →

adj.

very clear, brilliant, most illustrious.

NBHL (1)

λαμπρότατος, εὑφεγγής splendidissimus, lucidus Յոյժ պայծառ, լուսաւոր, մեծապայծառ. յստակ. մաքրափայլ. փայլուն՝ սիրուն.


Բազմափայլ

See full entry →

adj.

very shiny, bright, brilliant.

NBHL (1)

Յոյժ փայլուն, լուսապայծառ. փալփլուն, պայծառ.


Ապակի, կւոյ, կեաց

See full entry →

s.

glass;
drinking-glass;
bottle;
— պատուհանաց, window-glass.

NBHL (1)

պ. ապկիւն, ապկիւնէ, ապկինէ, այսինքն ջրագոյն. ὐάλος. vitrum. Նիւթ թափանցիկ եւ փայլուն՝ դիւրաբեկ եւ հալելի. եւ ամենայն անօթ կամ հայելի կազմեալ ի նիւթոյ անտի. որոյ ազնիւն է սառնատեսակ. ապիկի.


Ապիկի

See full entry →

s.

varnish;
cf. Ապակի.

NBHL (1)

ԱՊԻԿՈՅ ՓՐՓՈՒՐ. Խոտ փայլուն եւ մածուցիկ, որ կռուի յորմս եւ ի տունկս. ազգ բաղեղան.


Լուսակիզն

See full entry →

adj.

of very white wool;
bright, shining.

NBHL (1)

Որոյ կիզն այսինքն գզաթն կամ բուրդն է սպիտակ փայլուն եւ պայծառ որպէս զլոյս.


Լուսապայծառ

See full entry →

adj.

brilliant, bright, luminous, resplendent.

NBHL (1)

Պայծառ որպէս զլոյս, կամպայծառացեալ լուսով. լուսափայլ. պայծառափայլ. լուսաւոր, մաքուր, փայլուն, յստակ, եւ յայտնի. անաղօտ.


Լուսաւոր, աց

See full entry →

adj. s. fig.

clear, bright, brilliant;
luminaries, stars;
apostles, prophets, doctors;
— առնել, cf. Լուսաւորեմ.

NBHL (1)

φωτεινός lucidus λαμπρός splendidus. Ունակ լուսոյ յիւրմէ. եւ Հաջորդ լուսոյ. (որ զգալի եւ որ իմանալի) պայծառ. լուսափայլ անաղօտ. Մաքուր. ջինջ. յստակ. փայլուն. եւ Լուսատու.


Լուսափայլումն, ման

See full entry →

s.

cf. Լուսափայլութիւն.

NBHL (1)

Լուսափայլելն. փայլուն լուսոյ.


Լուսափետուր

See full entry →

adj.

having very white plumage.

NBHL (1)

Լուսաւոր եւ պայծառ կամ փայլուն փետրովք.


Լսնագոյն

See full entry →

adj.

whitish, rather white.

NBHL (1)

ὐπόλευκος subalbus. Որոյ գոյնն է փոքր մի սպիտակացեալ եւ փայլուն, կէս մի սպիտակ իբրեւ զլուսն աչաց. ճերմկած.


Լսնանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become white, to whiten, to bleach.

NBHL (3)

ԼՍՆԱՆԱՄ որ եւ ԼՍՆԻԼ. λευκαίνομαι, λευκαντίζω albesco, albus evado. Սպիտականալ ըստ իմիք. սպիտակ եւ փայլուն երեւիլ որպէս զլուսն. ճերմկնալ, ճերմկիլ.

Եղիցի ի տեղի կեղոյն սպիտակ փայլուն լսնացեալ։ Լինիցի տեղի այրեցածին փայլուն, կամ լսնացեալ. (Ղեւտ. ՟Ծ՟Գ. 19. 24. 38. 39։)

Դոյզն պալար փայլունակ տգեղ լսնացեալ. (Նար. ՟Ի՟Դ։)


Թիթեղն, թղան

See full entry →

s.

plated metal, plate, lamina;
tin, tin-plate.


Եզնակն

See full entry →

s.

chasselas.

NBHL (1)

ԱՍՏՈՒԾՈՅ ԵԶՆԱԿ. ՈՍԿԻ ԵԶՆԱԿ. Ճճի թեւաւոր. որպէս բզեզ փայլուն գունով, եւ ոսկեգոյն. κάνθαρος scarabaeus, musca hispanica, cantharis, cantherius .... եւս եւ Ազգ մարախոյ կամ ջորեկի. որ եւ ԽԱՐԱԳՈՒԼ ասի.


Գեղգեղափայլ

See full entry →

adj.

brilliant, resplendent, fulgid.


Ականակիտ

See full entry →

adj.

limpid, clear.

NBHL (1)

Վճիտ եւ մաքուր՝ փայլուն իբրեւ զականս. կամ պայծառ իբր յաղբերականց կիտեալ. յստակ. անխառն. զուտ, փայլուն. զիւլալ. փարլագ. ըստ յն. լուսանշոյլ կամ յստակափայլ. διαυγής, διαυγέστατος, pellucidus, limpidus, limpidissimus


Անճառագայթ

See full entry →

adj.

without rays, without light.

NBHL (1)

ԱՆՃԱՌԱԳԱՅԹ ԱՆՃԱՌԱԳԱՅԹԱՁԵՒ ἁφεγγής. որ եւ ԱՆՃԱՃԱՆՉ, ԱՆՆՇՈՅԼ. Ոչ փայլուն. եւ ուր չհասանեն ճառագայթք արեւու.


Այրեցած, ի, ոյ

See full entry →

s.

burning, deflagration;
burn, mark caused by fire;
soot;
torrid.

NBHL (1)

Եւ մարմնոյ եթէ լինիցի ի մորթ նորա այրեցած հրոյ, եւ եղիցի ողջացեալ մորթ նորա յայրեցածէ անտի, եւ լինիցի տեղի այրեցածին փայլուն։ Արած բորոտութեան է ընդ այրեցածին բորբոքեալ։ Սպի այրեցածոյն է։ Դրոշմ այրեցածոյն է. (Ղեւտ. ԺԳ. 24=28։)


Անագ, ի, ոյ

See full entry →

s.

tin;
օծանել՝ գրուագել անագաւ, to tin, to cover with tin;
օծումն անագաւ, act or employment of tinning.

NBHL (1)

արաբ. էնիւգ. κασσίτερος stannum Հրահալելի սպիտակ փայլուն՝ անարգ քան զարծաթ, եւ ազնիւ քան զկապար. կլայեկ. եբր. պէտիլ (իսկ անախ՝ եբր. եւ օնխօ՝ ասոր. է կապար)


Այլակերպութիւն, ութեան

See full entry →

s.

transfiguration;
metamorphosis;
transformation, disguise.


Ծիրանագոյն, ունի

See full entry →

adj.

purple-hued, purple, purplish, carnation.

NBHL (1)

որ եւ ԾԻՐԱՆԱԳՈՅՆ. Կարմիր իբրեւ զծիրանիս, եւ կանաչագոյն փայլուն.


Ծիրանափայլ

See full entry →

adj.

splendid as purple.

NBHL (1)

Ծիրանեօք կամ որպէս զծիրանիս փայլեալ. կարմրափայլ, եւ կանաչազգեաց. կապուտակ փայլուն.


Ծիրանեգոյն

See full entry →

cf. Ծիրանագոյն.

NBHL (1)

cf. ԾԻՐԱՆԱԳՈՅՆ. իբր վարդագոյն կարմիր, եւկանաչագոյն, կամ կապուտակ փայլուն.


Ծիրանի, նւոյ, նեաց

See full entry →

s. zool. adj. fig.

purple-fish, Venus-shell;
purple;
purple clothes, stuffs;
imperial dignity;
cf. Ծիրանագոյն, — Տիւրոսի or Ծուրայ, Tyrian purple;
—ս արկանել, to be clad or clothed in purple, to assume the purple;
to assume the imperial dignity.

NBHL (1)

Իբրու գոյն պտղոյ, կարմրերփեան՝ ոսկեփայլ՝ դեղին կանաչախառն. (լծ. եւ թ. զէր, զէրտալի, եւ սարը ). կամ որպէս գոյն ծիրանի (ծիրանի գօտւոյ), յորում է ամենայն ազգ փայլուն գունոց. քանզի եւ ծիրանի ասի ո՛չ միայն վարդագոյնն, եւ ոսկեգոյնն, այլեւ փայլուն մանուշակագոյնն, կանաչն, եւ կապուտակն, ծովագոյն, երկնագոյն. (յն. բօրֆի՛րա. լտ. բու՛ռբուռա լծ. հյ. փրփուր). եբր. էրկիւվան, արկէվան, արկասման. թ. պ. քըրմըզ, իւկէրլէթ, փարանղուն, ֆիրֆիր, պիրֆիր։


Ճորտ, ի

See full entry →

s.

boy, domestic, waiter.

NBHL (1)

Թուղթն խօսուն՝ լուսով ի լի (սուրբ կոյսն), գիրըն գրեցաւ յինք ձոյլ ոսկի (յիսուս), կենաց թղթին ճորտ ու գերի։ Ճերմակ ձի դաւեղ եւ գէր (գաւակաւ). աչեր սպիտակ փայլուն ունէր (ճրագ կանթեղին). ճորտն ըզպախուցըն կուքաշէր, խըրխընջալով ի վեր վազէր. (Շ. առակք.։)


Միատեսակ

See full entry →

adj.

of one kind, uniform, like, equal.

NBHL (1)

Միատեսակ սեռ, փայլուն, պատուականագոյն ստացուած ոսկի. (Պղատ. տիմ.։)


Պղինձ, ղնձոյ

See full entry →

s.

copper;
coppercoin;
— ծխեալ, yellow copper, brass, bronze, tombac;
— հրաքարային, copper pyrites, yellow copper-ore;
— երփներանգ, variegated copper-ore, phillipsite.

NBHL (1)

Էր ճարտարապետ դարբին պղնձոյ եւ երկաթոյ։ ոսկի եւ արծաթ, եւ պղինձ։ Պատեսցես զնա պղնձով։ Իբրեւ զտեսիլ փայլուն պղնձու եւ այլն։


Պճնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to bedizen oneself with coquetry and too great attention to effect, with studied neatness.

NBHL (1)

Ընդ անզարդութեան երկաթոյս սեւութեան գունոյս, պղինձ պճնելի՝ ցոյցք առաքինութեան՝ հրաշեկ լիբանանու , իմա պղինձ փայլուն. որ եւ Ծխեալ ասի. ըստ յն. լիբանանապղինձ, կամ կնդրկապղինձ։


Սպիտակափայլ

See full entry →

cf. Սպիտակափառ.

NBHL (1)

Փայլեալ սպիտակութեամբ, սպիտակ փայլուն. պայծառ. մաքուր.


Սպրկիկ

See full entry →

cf. Սպրկուկ.

NBHL (1)

ՍՊՐԿԻԿ կամ ՍՊՐԻԿ ՍՊՐԿՈՒԿ. գրի եւ ՍՐԲԿԻԿ. Մաքուր. ջինջ. յստակ. փայլուն. ողորկ. արծնեալ.


Սպրկուկ

See full entry →

adj.

neat, tidy, spruce, clean, terse.

NBHL (1)

ՍՊՐԿԻԿ կամ ՍՊՐԻԿ ՍՊՐԿՈՒԿ. գրի եւ ՍՐԲԿԻԿ. Մաքուր. ջինջ. յստակ. փայլուն. ողորկ. արծնեալ.


Պալար, աց

See full entry →

s.

aposteme, imposthume, abscess, suppuration, pustule;
— երանաց, bubo.

NBHL (1)

οὑλή cicatrix σημασία signum ὔδερος aqua intercus ἕκκαυμα adustio κήλη tumor, ulcus. Պաղպաջ. փայլուն այտուց մարմնոյ. եւ Սպի. եւ Կեղ. խոյլ. խաղաւարտ. խարան. նիշ. բշտիկ, ուռ, ուռէցք, ուլ.


Պալարակապ

See full entry →

adj.

studded, adorned or set with studs.

NBHL (1)

λαμπήνη, λαμπηνικός . (որպէս փայլուն գահաւորակ) lampena, currus regius contectus, lectica. Մակդիր գրաստու՝ յորոյ վերայ կապեալ է պալարաձեւ կազմած, այսինքն պաղպաջունք. կամ որ լծեալ է ի հովանաւոր կառս.


Պաղպաղակ, ի

See full entry →

s.

specular stone;
rock-crystal;
ice, ice-cream.

NBHL (1)

σκέπλον (իբր հայելեակ) speculum, specularis lapis. Սառնատեսակ քար թափանցիկ փայլուն, որպէս վանակն եւ բիւրեղ. պիլլօռ.


Պաղպաջ, ոյ

See full entry →

s.

shining pimple or eruption;
lustre, glitter, brilliancy.

NBHL (1)

Փայլիւն, եւ Փայլուն. τηλαυγής, -γές, αὑγάζων praefulgens, splendens, candidum. Բիծ եւ նիշ փայլուն իբրեւ զպաղ, կամ հանգոյն սառին. որպիսի է առաւելապէս սկզբնաւորութիւն բորոտութեանն՝ փայլուն պալարօք ի մարմնի. բշտիկ.


Պաղպաջուն

See full entry →

adj.

shining, sparkling, brilliant.

NBHL (1)

τηλαυγής, λαμπρός, καταλάμπων splendidus, fulgens, candidus. Փաղփուն. փայլուն, պայծառ. փալփլուն, պսպղուն.


Սրբամաքուր

See full entry →

adj.

very pure, holy.

NBHL (1)

Սուրբ եւ մաքուր. ջինջ. փայլուն.


Սրբատաշ

See full entry →

adj.

well polished, bright.

NBHL (1)

Մաքուր տաշեալ՝ կոփեալ. ողորկ. փայլուն.


Ջինջ

See full entry →

adj.

pure, clean, clear, polished, bright.

NBHL (1)

ἁπηλίδοτος purissimus եւ այլն. մաքուր. զուտ. պարզ. յստակ. վճիտ. տնաղօտ. փայլուն. շողշողուն.