Your research : 1 Results for մուկն

Մուկն, մկան, մկունք, մկանց exact entry

See full entry →

s. pl.

mouse;
mice;
cf. Դնդեր;
ազգ մկանց, the micy tribe;
— մեծ, rat;
— վայրի, wood-mouse;
— դաշտի, field-rat;
— ջրային, craber, water-rat;
— ալպեան, marmot;
— լերանց, mountain-rat;
փարաւոնի, ichneumon, cf. Հետահան, cf. Հիլոս;
գեղացի եւ քաղաքացի —, the country mouse and the city mouse;
ծակ, բոյն, աղբ, ականատ մկանց, mouse-hole;
rat's nest;
mouse-dung;
mouse-trap;
որսորդ մկանց, rat-catcher, mouse-hunter;
(կատու) mouser;
որսորդութիւն մկանց, mouse-hunt;
— որսալ, to mouse, to catch a mouse;
— չչէ, the mouse squeaks.

Etymologies (1)

= Բնիկ հայ բառ, որ նոյն է նախորդ մուկն (կենդանին) ձևի հետ. նշանակութեան այս զարգացումը յառաջացած է ո՛չ թէ հայերէ-նի մէջ անկախաբար, այլ յատուկ էր հնդևրո-պական նախալեզուին, որից ժառանգաբար անցել է նաև նոր լեզուներին. հմմտ. յն. μῦς, լտ. musculus, ռուս. мышцa «մկան, դըն-դեր», հբգ. մբգ. mūs «դնդեր՝ յատկապէս վերնաբազկի», գերմ. Maus «ոտքի և ձեռքի մկաններ», հսլ. mуšica «թև, բազուկ», լեհ. mvszka, ռուս. мышкa «մկան, անթատակ» հոլլ. muis, անգսք. müs «մկան»։ Նոյն զար-գացումը ցոյց են տալիս նաև հպրուս. peles «մկանունք» (հմմտ. լեթթ. pele «մուկ») և ո՛չ-հնդևրոպական լեզուներ, ինչ. արաբ. օ [arabic word] fāra «մուկ. 2. նեարդ», ամհար. ayyit «մուկ. 2. բազկի մկանունք, bicepe» (BSL l8. 139), արաբ. [arabic word] yarbū' «խլուրդ, դաշտամուկ. 2. թիկունքի մսերը» (Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. 580)։ Հնդևրոպական ձևերի համեմատութիւնը տե՛ս Pokorny 2, 313, Trautmann 191, Boisacq 652, Kluge 324, Walde 503։-Հիւբշ. 475։

NBHL (2)

Աքիս, եւ մուկն, եւ մկնաքիս։ Որ ուտեն միս խոզենի, եւ զգարշելիսն, եւ զմուկն։ Եռացոյց երկրի նոցա մուկն։ Արարէ՛ք հինգ մուկն ոսկի ... զնմանութիւն մկանց ձերոց ... եւ զմկունսն ոսկիս ... մկունքն ոսկիք.եւ այլն։

Չուտել զմուկն ազդերն, ուստի ձգի ամոլաջիլն. (Վրդն. ծն.։)


Entries' title containing մուկն : 2 Results

Արմուկն, մկանց

See full entry →

s.

elbow;
fore-arm;
խթել արմկամբ, մղել, to elbow, to push or thrust with the elbow.


Գիշերամուկն

See full entry →

s.

bat.


Definitions containing the research մուկն : 56 Results

Արմուկ

See full entry →

s.

cf. Արմուկն.


Բազուկ, զկաց

See full entry →

s. bot.

arm, forearm;
power;
branch, bough;
beet, strawberry-spinach;
— առ — մարտնչել, կարկառել, to come to blows, to fight;
— առ — գնալ, to hold by the hand, to give each other the hand, to go arm in arm, together.

Etymologies (1)

-Պհլ. bazuk «թև» բառից, որ աւանդ-ւած է սխալագիր bāzih գրչութեամբ։ Այս բառի հետ նոյն են զնդ. bāzu-սանս. [other alphabet] bahu, պրս. [arabic word] bāzū, աֆղան. bā-zu, քրդ. bazink, bask, զազա bazin, բե-լուճ. bāzk «թև», օսս. bazug «թևի վերի մասը, թև» (Horn § 167)։-Արիական այս ձևերին ցեղակից են դրւում յն. πῆχος, πά-χος «արմուկ, նախաբազուկ», թոխար. po-kem «բազուկ», հհիւս. bógr, անգսք. bóz, հբգ. buog «յօդ, կցուածք, ուս» (Boisaq 781), որոնք նախորդների հետ միասին երե-վան են հանում հնխ. bhāg'hu-։ Կարելի է կարծել, որ հյ. բազուկ լինի բնիկ՝ լառա-ջացած հնխ. bhāg'hu-ձևից. հնխ. g'h>հլ. զ ունինք դեզ, լիզել, մոզի, ոզճի և տիզ բառերի մէջ. -ուկ մասնիկի համար էլ հմմա-արմուկն, աղմուկ։ Այս առթիւ եղած քննու-թիւնները տե՛ս Հիւբշ. Arm. Stud. էջ 21, որ վարանում է բառը բնի՞կ թէ փոխառեալ ոնդունելու մէջ. հմմտ. նաև Lagarde, Arm. Stud. § 323, Meillet MSL 7, 58, Pokorny 2, 130, որոնք փոխառութիւն են համա-րում։ Այսպէս է ընդունում վերջապէս նաև Հիւբշ. 114։

NBHL (1)

βραχίων brachium որ եւ արաբ. եւ պրս. պազու, սանս. պա՛հու. Մասն մարմնոյ կենդանւոյն ի դաստակէ ցարմուկն, եւս եւ ի ձեռաց մինչեւ ցանրակս. թեւ.


Աքիս, քսաց

See full entry →

s.

weasel;
— սպիտակ, ermine.

NBHL (3)

γαλεή, γαλή mustela Չորքոտանի՝ որպէս զմուկն մեծ, կամ որպէս զփոքր եւ բարակ կատու, որսօղ եւ գոլ որպէս զնա, փափակամորթ եւ քնքուշ, պէսպէս գունով ըստ տեղեաց. մկնհարմուկ.

Աքիս, եւ մուկն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 29։ եւ ԳԱղիան։)

Երեւեալ օձ, կամ մուկն, կամ աքիս. (Նոննոս.։)


Արածեմ, եցի

See full entry →

va.

to graze, to pasture, to keep, to take care of;
— զհողմս, to cherish vain hopes, to build castles in the air.

NBHL (1)

Զապականութիւն՝ որ տակաւին արածէր զմարմին նորա։ Թէ ի դնել սպասուցն մերձեսցի մուկն, եւ արածեսցէ ի նշխարոյն. (Կանոն.։)


Խլուրդ, լրդից

See full entry →

s.

mole.

NBHL (2)

ԽԼՈՒՐԴ ԽԼՈՒՐԴՆ. ἁσπάλαξ talpa. Սեւամորթ մուկն խաւարասէր կամ կոյր գետնաբիր ի դաշտս եւ յարտորայս. գետնի մուկ եէր սըլանը. քեօր մուշ. կամ մուշի քեօռ (այսինքն կոյր մուկն). քեօստէպէք, քեօսթէպէկ.

Անմի՛տ դու, եւ մուկն խլուրդ, որ ոչ ունելով աչս՝ կայ ի ներքոյ հողոյ. (Պտմ. վր.։)


Խլուրդն, լրդան

See full entry →

cf. Խլուրդ.

NBHL (2)

ԽԼՈՒՐԴ ԽԼՈՒՐԴՆ. ἁσπάλαξ talpa. Սեւամորթ մուկն խաւարասէր կամ կոյր գետնաբիր ի դաշտս եւ յարտորայս. գետնի մուկ եէր սըլանը. քեօր մուշ. կամ մուշի քեօռ (այսինքն կոյր մուկն). քեօստէպէք, քեօսթէպէկ.

Անմի՛տ դու, եւ մուկն խլուրդ, որ ոչ ունելով աչս՝ կայ ի ներքոյ հողոյ. (Պտմ. վր.։)


Ժխորումն, ման

See full entry →

s.

cf. Ժխոր.

NBHL (1)

Բազմանայր աղմուկն ժխորման ռամկին. (ՃՃ.։)


Լեառն, լերին, լերանց

See full entry →

s.

mountain;
— տեառն, — սուրբ, heaven, paradise;
լիրինք յաւիտենից, յաւիտենական or մշտնջենաւոր, the angels, the prophets, the apostles;
արտեւան, գագաթն, կատար լերանց, the summit, the ridge of the mountain;
կապան, կիրճ լերանց, strait, defile, pass;
գօտի, շղթայ, պար լերանց, chain, ridges of mountains;
հրաբուղխ լեառն, volcano, a burning mountain;
սառնատափ լերինք, glaciers;
լուղական լերինք, iceberg;
մոլորակային, լուսնային լերինք, the planetary, the lunar mountains;
զլեառն լեռնայն գնալ, to go from mountain to mountain, or by mountain paths;
լեառն Սինա, Մասիս, mount Sinai, Ararat;
իբրեւ զլերինս ելանէին բարձրանային փրփրադէզ ալիքն, the foaming waves ran mountains high;
եւ լեառն մուկն ծնաւ, the mountain brought forth a mouse.


Թոբէկ, եկաց

See full entry →

s.

mole;
cf. Թեպեկ.

NBHL (1)

Անուն կենդանւոյ. (գուցէ կատու. կամ ընտանի նապաստակ, եւ այլն. որպէս եւ իտ. թօ՛բբօ է մուկն)


Առնէտ, նիտաց

See full entry →

s.

dormouse.

NBHL (1)

ԱՌՆԷՏ ռմկ. եւս առնէտ. μυοξός. (մուկն սուր) mus alpinus, glis. կամ bufo կամ talpa Վայրի մուկն մեծ՝ որպէս նապաստակ փոքր, նման ըստ իմիք եւ խլրդան. եւ այն պէսպէս ըստ գաւառաց.


Թակ, ի

See full entry →

s.

mallet;
large hammer;
pavers beetle, rammer.


Գռիճ

See full entry →

s.

rock-salt, mineral salt.

NBHL (1)

Անկեալ ի ներքս յաղմուկն ... ի գռճաց վերայ եթէ սատակեսցի. իսկ եթէ ի լեսած անկանիցի. եւ այլն. (Կանոն.։)


Գիշերաղուէս

See full entry →

s.

great mole.

NBHL (1)

νυκταλώπηξ Աղուէս գիշերաշրջիկ. կամ անծանօթ կենդանի, որ ըստ ոմանց մուկն հնդկային ասի, որպէս ազգ անճոռնի խլրդան.


Դնդեր, աց

See full entry →

s.

muscle.


Անկիւն, կեան, կեանց

See full entry →

s.

"angle;
corner, nook;
— ճանապարհի, turning of the road;
բութ —, obtus-angled, obtus-angular;
սուր — acute-angled;
— հատանել, cf. Ական հատանել."

NBHL (1)

Իբր արմուկն կամ թեւ աթոռոյ. ἁγκών.


Կանգուն, գնոց

See full entry →

s. adj.

cubit;
straight, standing, perpendicular, erect, on foot;
firm, stable;
— կալ, to be up or a foot;
to rise, to get up;
գնալ —, to be haughty, proud, vain;
նստաւ —, he sat upright;
եկաց —, he stopped, stayed, or did not pass beyond.

NBHL (1)

πῆχυς եւս եւ κύβιτον cubitus, -um . Անուն չափոյ, եւ ձող չափողական, ըստ հասարակ առման՝ Չափ միջոցի յարմկանէ ցծայր միջամատին, որչափ է եւ յուսոց ցարմուկն. այսինքն երկու թզաչափ. բայց սրբազան կանգունն էր կրկինն հասարակ կանգնոյ, այսինքն որչափ է ամբողջ բազուկն. ա՛յլ է եւ հսկայից կանգունն, եւ արքունին, եւ երկրաչափականն, եւ ազգայինն, եւ գաւառականն. զոր օրինակ Գ. Թագ. Է. 15. բարձրութիւն պղնձի սեան ասի լինել ԺԸ. կանգուն. որ ԼԵ դնի ի Բ. Մնաց. Գ. 15. եւ Երեմ. ԾԲ. 21. իսկ Փիլ. ել. Բ. 1. վեց թզաչափ դնէ զկանգունն, որպէս եւ զթիզն քիլ կոչէ. կանկուն .... եբր. ամմա.


Կկու, աց

See full entry →

s.

cuckoo.

NBHL (1)

Խոլամուկն՝ կըկուի չափ հաւ է. (Վանակ. հց.։)


Հոլամուկ

See full entry →

s.

bat, vampire.

NBHL (1)

Կարծի որպէս Թեւաւոր մուկն, այն է չղջիկան. սեկեմուկ.


Ճաշագործ, աց

See full entry →

adj.

dinner-giving;
invited, asked to dinner, guest.

NBHL (1)

Զաղմուկն ճաշագործացն տե՛ս. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 17։)


Ճարտարախաբ

See full entry →

adj.

deceiving adroitly;
cunning, artful, astute.

NBHL (1)

Խոլոմուկն կկուի չափ հաւ է, ձայնաւոր՝ ճարտարախաբ ասեն. (Վանակ. հց.։)


Հաղորդատուփ

See full entry →

s.

pyx, box, sacred vase, ciborium.

NBHL (1)

Եթէ մուկն զհաղորդատուփն կտրէ (զփայտեղէն), եւ զհաղորդն ուտէ, քահանայն վասն անհոգութեանն տարի մի ապաշխարեսցէ. (Կանոն.։)


Կրծլի

See full entry →

adj.

rapacious, ravenous, greedy.

NBHL (1)

ԿՐԾԼԻ կամ ԿԾԼԻ. Կրծօղ՝ որպէս զմուկն. յափշտակօղ. ագահ. գող. կծծի. կծուծ.


Ճագար, աց

See full entry →

s.

rabbit, coney;
էգ, մատակ —, doe-rabbit;
արու —, buck rabbit;
ձագ —ի, young rabbit;
որջ, դադարք —ի, rabbit-burrow, rabbit-hutch;
կաղկանձել —ի, to squeak;
ղօղել —ի, to squat, to lie squat or cowering.

NBHL (1)

χοιρογρύλλιος chirogrillum եւ cuniculus. իտ. coniglo. Ծակարար կամ ծակամուտ կենդանի՝ կարճոտն, գէր, եւ երկչոտ, որպէս նապաստակ փոքրիկ, կամ մուկն մեծն, կամ ոզնի անփուշ, կամ խոզիկ. սըվորիկ. եբր. ղաքան.


Ճամկաւոր

See full entry →

adj.

embellished, decorated, adorned;
embroidered.

NBHL (1)

Զբեհեզն ... եւ զճամկաւորն, եւ զոսկեճամուկն. (Մխ. դտ.։)


Նախատիպ

See full entry →

cf. Նախագաղափար.

NBHL (1)

Հայեսցու՛ք ի նախատիպն Յովսէփ։ Զկուզ եւ զմուկն (դրօշեալ) պաշտեցին, զորոց նախատիպ կենդանիսն որսային ի կորուստ. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. իմ.։)


Մկան, ի

See full entry →

s.

reins, loin, haunch, flank.


Մկնանկ, աց

See full entry →

adj.

murepollutus, polluted or contaminated by the presence of dead mice.

NBHL (1)

Այն ինչ՝ յոր մուկն անկեալ իցէ, մկնապիղծ.


Մկնապէս

See full entry →

adv.

like a mouse.

NBHL (1)

Որպէս զմուկն կամ զմկունս. մկան պէս.


Մկնաքիս

See full entry →

s.

mus-araneus, shrew-mouse.

NBHL (2)

μυγαλή, μυγαλεή mus araneus, sive mustela. Աքիս նման մկան, կամ մուկն նման աքսի.

Աքիս, եւ մուկն, եւ մկնաքիս. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 30։ յն. միղալի՛.)


Մկունք, մկանց

See full entry →

s.

muscles;
cf. Մուկն .


Մուշկ, մշկոյ

See full entry →

s.

musk;
— երէ, moschifer.

NBHL (1)

μόσχος muscus, moschus moschiferus. թ. միւք, ... յն. լտ. մօսխոս, մօ՛սքուս, մուսգուս . (ի պրս. բառէ մուշ, որ է մուկն) Մկնաձեւ եւ մկնաչափ կենդանի ի հնդիկս՝ անուշահոտ, եւ իւղ նորա. եւ լայնաբար ամենայն անուշահոտ իւղ եւ պտուղ եւ ըմպելի. որպէս եւ բէշկ մշկոյ՝ է փիսիկ, այսինքն կատու մշկաբեր. (ուստի եւ միւսքէթ, մուշքաթ եւն)


Մսան, ի, նունք, նաց ou նանց

See full entry →

cf. Մսանունք.

NBHL (1)

մսանունք նանց ՄՍԱՆ կամ ՄՍԱՆՈՒՆՔ. μηρίον, μηρός ile, ilium, ilia ὁσφύς lumbus, coxa ὅσχεος, ὁσχέα, -ον scrotum. Ասի եւ ՄԿԱՆ. ըստ որում ի յն. մի՛ս է մուկն. եւ պրս. միյան, իբրու միջանք։ Իբր զի Մսանն է Մսուտ մասն մարմնոց կենդանեաց, կամ փափուկ միսն մկնաձեւ. եւ միանգամայն վարի որպէս Մէջք, երանք. ազդր. բարձք. զիստ. գաւակ, համեմատութեամբ այլեւայլ բառից յունաց. ձկնմիս. դնդղուց, լօփ միս .... եւ մէջք, աճուկ.


Ձեղուն, ուանց

See full entry →

s.

ceiling;
— նաւաց, deck of a ship;
— գահուց, canopy;
— կառաց, roof of a coach;
— բերանոյ, palate;
— գլխոյ, skull, cranium.

NBHL (1)

Ի ձեղուան երեւեալ օձ կամ մուկն. (Նոննոս.։)


Ոսկեճամուկ

See full entry →

adj.

embroidered with gold, covered with gold embroidery, spotted with gold, gold braided.

NBHL (2)

Զճամկաւորն, եւ զոսկեճամուկն, եւ զոսկէտտունն. (Ես. ՟Գ. 23. յն. ոսկւով անկեալ կամ հիւսեալ։)

Առ զոսկիճամուկն ի պարանոցէն, եւ եբարձ զապարանջանսն եւ զմեհեւանդս. (Եփր. արմաւ.։)


Ոսկետտուն

See full entry →

adj.

gilt-tailed;
gold-fringed or tasselled.

NBHL (1)

Զոսկեճամուկն, եւ զոսկէտտունն. (Ես. ՟Գ. 23. (յն. ըստ իմաստից)։)


Ուռչիմ

See full entry →

vn.

cf. Ուռնում.


Որմափոր, աց

See full entry →

adj.

wall-piercing;
— լինել, to pierce or bore through a wall;
to steal.

NBHL (2)

Փորօղ որմոյ. որպէս մուկն, գողն, ականահատն. պատ փորօղ՝ ծակօղ.

Յորմափոր կենդանւոյն. որ նա ինքն է մուկն։ Զորմափոր կողոպտողացն, որ զնմանութիւն մկան եւ խլրդան բերեն յինքեանս։ Կցորդ է ամենայն աւազակաց, եւ որմափոր գողոց. (Կանոն.։)


Տրէզ, տրիզի

See full entry →

s.

hem.

NBHL (1)

Զոսկեճամուկն. տրէզն է խայտիւն յուս եւ ի կուրծս. (Գէ. ես.։)


Տապեան

See full entry →

adj.

ardent, burning.

NBHL (1)

Արկանել զաղմուկն իբր տենդ տապեան. (Մծբ. ՟Ժ՟Դ։)


Տիտեռն, ռան

See full entry →

s.

crocodile.

NBHL (1)

Աքիս եւ մուկն, եւ տիտեռն յոստին (այսինքն ցամաքային), եւ մկնաքիս եւ գենառիւծ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 29։)


Տամկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

humidity, moisture, dampness.

NBHL (1)

ὐγρότης humiditas, humor. Տամուկն գոլ. խոնաւութիւն. գիջութիւն. թացութիւն.


Վատթարագոյն

See full entry →

adj.

worse, more wicked.

NBHL (1)

Զի՞նչ վատթարագոյն քան զլուն եւ զմուկն կայցէ։ Ամենեւին վատթարագոյնք ի տնկոց սեխենի եւ մորենի. (Եզնիկ.։ Պիտ.։)


Օձամարտ, ից

See full entry →

adj. s.

inimical to serpents;
ophiomacus;
ichneumon.

NBHL (1)

ՕՁԱՄԱՐՏ. գ. ὁφιομάχης, ἱχνεύμων ichneumon. կենդանի՝ թշնամի օձի. ազգ մարախոյ, կամ մուկն եգիպտական, ոսոխ կոկորդիլոսի.


Քարաթոշ, ի, ից

See full entry →

s.

cf. Քարաթոթոշ.

NBHL (1)

ՔԱՐԱԹՈՇ կամ ՔԱՐԱԹՈԹՈՇ. ռմկ. եւս՝ քարթօշ, քարթօշիկ, քարթաթօշիկ. ἁσκαλαβότης, γαλεώτης, κωλώτης stellio, araneus mus. իտ. tarantula. Ազգ մողէղի. կովադիաց փոքր՝ մկնաձեւ՝ սեւագոյն. սիվրի սըլան. (որ ի լտ. ասի սարդ մուկն. որպէս եւ սարդն՝ ռմկ. մամուկ ասի). պ. քէարթէն. յորմէ թ. քէրթէն քէլեր (զի քէլէր է կովադիաց, իսկ մուշ է մուկն).


Քարաթոթոշ, ի, ից

See full entry →

s.

stallion, newt.

NBHL (1)

ՔԱՐԱԹՈՇ կամ ՔԱՐԱԹՈԹՈՇ. ռմկ. եւս՝ քարթօշ, քարթօշիկ, քարթաթօշիկ. ἁσκαλαβότης, γαλεώτης, κωλώτης stellio, araneus mus. իտ. tarantula. Ազգ մողէղի. կովադիաց փոքր՝ մկնաձեւ՝ սեւագոյն. սիվրի սըլան. (որ ի լտ. ասի սարդ մուկն. որպէս եւ սարդն՝ ռմկ. մամուկ ասի). պ. քէարթէն. յորմէ թ. քէրթէն քէլեր (զի քէլէր է կովադիաց, իսկ մուշ է մուկն)


Հաղորդատուփ, տփոյ

See full entry →
NBHL (1)

Եթէ մուկն զհաղորդատուփն կտրէ (զփայտեղէն), եւ զհաղորդն ուտէ, քահանայն վասն անհոգութեանն տարի մի ապաշխարեսցէ. (Կանոն.։)


Ջերմուկ, մունք, մկաց

See full entry →
NBHL (1)

Էին ի պռուսա ջերմուկք. հրամայեաց իշխանն ընկենուլ զնա յեռացեալ ջերմուկն։ Ուր ջերմուկն է ծար անուն. (Հ=Յ. մայ. ՟Ի.։ Կիր. պտմ.։)


Արմ, մի

See full entry →

s.

stump, root;
stem, set, block, chump;
առ արմամբ խլել, to eradicate;
առ արմին դնել, to place near the root.

Etymologies (1)

Pictet 1, 304 Պլինիոսի armon ձևը կցում է մեր բառին։ Տէրվիշ. Altarm 8 արմուկն բառի հետ նոյն ծագումից։ Canini, Et. êtym. էջ 127 յն. ϰορμός «ծառի կոճղ»։ Thomaschek. Deutsche Litteraturh. 1883, էջ 1254 չեչէն. օրում «արմատ» բառի հետ։ Bugge, Lyk. Stud. 1, 18 լիւկ. Ἀρμόασις և նման յատուկ անունների մէջ։ Scheftelowitz BВ 29, 25 հհիւս. oromr, հբգ. drum, անգլ. thrum, յն. τέρμα ևն բառերի հետ, որոնց իմաստն է «ծայր, եզր»։ Pat-rubány ՀԱ 1906, 57 sero «հոսիլ» ար-մատից է հանում։ Karst, Յուշարձան 104 սումեռ. erim, rim «հիմնարկու-թիւն»։-Մառ ИАН 1917, 444 ընդարմ և զարմանալ հանում է ահ, զարհ «վախ» արմատից։ Պատահական նմա-նութիւն ունին չեչէն. orum, arumeš «արմատ»։ արաբ. [arabic word] äruma «ար-մատ» (Կամուս, թրք. թրգմ. Գ. 391), ասոր. [syriac word] ︎ 'amrā «բոյս»։ Ուղիղ մեկնեց Persson. Beitr. 657։ Ernout-Meillet 810 լտ. ramus ձևի հետ։


Արջ, ոց, ուց

See full entry →

s.

bear;
— մատակ, she-bear;
կորիւն արջու or արչուկ, bear's cub.

Etymologies (1)

, ո, ու հլ. (յետնաբար նաև ի հլ.) «արջ գազանը» ՍԳր. Ագաթ. Եզն. «Բևեռի մօտ գտնուած և եօթ-եօթը աստղերից բաղկացած երկու համաստեղութիւն, որոնք զանազանւում են իրարից՝ Մեծ Արջ և Փոքր Արջ անուննե-րով» Շիր. 49. Խոր. աշխ. «հիւսնի մեծ յըղ-կիչ գործիք, խարաբուզ» ՋԲ (իբրև ռմկ.) և ԱԲ. «ԳՁ ձայնին պատկանող մի եղանակի անուն» Մանրուս. Արրտ. 1894, 257 և 259։-Երկրորդական նշանակութիւնները ծագած են թարգմանաբար. հմմտ. յն. ἀρϰτος «արջ և Մեծ Արջ ու Փոքր Արջ համաստեղութիւննե-րը», իտալ. orso «արջ և յղկիչ գործիք»։ Այս արմատից են ծագում մկնարջ Բռ. ստեփ. լեհ. կամ արջամուկն «մի տեսակ անասուն» ԱԲ. արջենի «արջի մորթուց զդեստ» ԱԲ, արջային «հիւսիսային» Խոր. աշխ. (իբր թրգմ. յն. ἀρϰτιϰός «հիւսիսային» բառի), արջտակ կամ արջատակ «թաղթ, վայրի շող-գամ, cyclamen» Բժշ. (հմմտ. պրս. [arabic word] xirs-giyāh, յն. ἀρϰό-πους, ἂρϰὸ-φυτον, ἂρϰτιον, որոնք այլևայլ բոյսերի անուններ ևն և բոլորն էլ կազմուած «արջ» բառից. այս-պէս նաև հյ. արջախստոր, արջու ականջ, ար-ջու աչք, արջընկոյզ, արջի հատ, արջու խա-ղող ևն)։ Նոր բառեր են արջապան, արջմե-ղու, արջամագիլ ևն։-Ունինք գրուած առջ Վրդ. առ. 84։


Երի, երւոյ

See full entry →

s. prep.

spine, or part of the back of animals;
—, առ —, յ—, on the edge, towards, on the side of, near;
առ — ընթանալ, to go, to rank, to put on the same footing with, to agree, to be of one mind.

Etymologies (1)

Հիւնք. հեռի բառից։ Ենսէն, ՀԱ, 1904, 183 և 274 հաթ. r, ar, ri «թև, ձեռք»։ Karst, Յուշարձան, 402 սումեր. arik «ոտք, խարիսխ», հյ. արահետ, 403 bar «կողմ», 408 ur «կող», gur «կողմ»։ Meillet, Dict. étym. st. 70 կցում է յերիւրել, արմուկն, առնել ևն բառերին։ Վերի մեկնութիւնը հրատարակած եմ նախ MSL, 20, էջ 163։