Your research : 1 result for ընդարմ

Ընդարմ exact entry

cf. Ընդարմացեալ.

· Calfa

NBHL (2)

Մարմին կրեալ ասի զհոգին, ուստի եւ կապարն զմարմինն կոչէ հոմերոս. վասն որոյ մարմին կոչի, այսինքն ընդարմ. վասն զի ընդարմացուցանէ զհոգին, եւ ընդարմանայ ի գերեզմանի. (Սահմ. ՟Ը։)

Ի մարմնի գոլ, որ է ընդարմն, թմուր, խօլ. զի ընդարմացեալ է հոգի ի նմա, եւ ինքն ընդարմանայ ի գերեզմանի. (Վրդն. յանթառամն.։)


Entries' title containing ընդարմ : 7 results

Ընդարմանամ, ացայ

vn. fig.

to grow stupid, numb, to fall asleep;
to be benumbed, dulled;
— ի ցրտոյ, to be benumbed with cold, to be frozen, to become torpid;
— աչօք յիմն, to gaze at, to stare at;
— զբաղանօք, to preoccupy one's self, to plunge in, to engulf one's self;
զբաղմակոյտ ոսկերաց նորա ընդարմացոյց, he has benumhed the multitude of his bones.

· Calfa

NBHL (7)

Լուծան լքան ընդարմացան, ի պարտութիւնս վատթարութեան մատնեցան յԱստուծոյ զօրութենէ անտի. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 24։)

Ընդ պատուհանն խոնարհեալ նայի, եւ կանգնի, մինչեւ ընդարմանայ. (Նեղոս.։)

Բազում սերմանիք ի բազում ամաց ընդարմացեալ կացին ընդ հողով անբոյսք. (Մամբր.։)

Մասն ինչ անդամոց ի յախտէ իմեքէ ընդարմացեալ՝ ոչ զգայ ցաւոց. (Շ. մտթ.։)

Պաղեալ ի ցրտոյ եւ ընդարմացեալ. (Սարգ. յկ. ՟Է։)

Ընդարմացեալ ի տգիտութենէ։ Աչօքն ընդ երեւելի վայելչութիւնս ընդարմանեալ։ Ընդարմացեալ եմք զբաղանօք աշխարհիս. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)

Նարկէն, ընդարմանալ. (Գաղիան.։)


Ընդարմացեալ

adj.

numbed, dull;
chill, stupid.

· Calfa


Ընդարմացումն, ման

s.

stupidity, numbness, inaction;
stupor.

· Calfa


Ընդարմացուցանեմ, ուցի

va. fig.

to benumb, to lull asleep;
to chill;
to stupefy.

· Calfa

NBHL (3)

Զբազմակոյտ ոսկերաց նորա ընդարմացոյց. (Յոբ. ՟Լ՟Գ. 19։)

Այսօր անմահութեան հոտ անոյշ բուրեաց ի Թաբօր, թմբրեալ ընդարմացոյց զդասս առաքելոցն. (Շար.։)

ναρκόω obtorpefacio, obstupefacio Տալ ընդարմանալ. թմբրեցուցանել. թմրեցնել.


Ընդարմացուցիչ, չի, չաց

adj.

that chills, lulls asleep;
charming.

· Calfa


Ընդարմիկ

s. zool. torpedo (fish).

· Calfa


Ընդարմացուցիչ

NBHL (2)

Որ ինչ ընդարմացուցանէ. թմրեցուցիչ.

Խոտս խայթողականս ինքնաթոյնս ընդարմացուցիչս. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)


Definitions containing the research ընդարմ : 28 results

Արմանամ, ացայ

vn.

to be benumbed;
to be stunned;
to be astonished.

· Calfa

NBHL (1)

Արմանայր՝ ընդարմանայր, ստրջացեալ ի միտ առնոյր զիրսն. (Բուզ. ՟Դ 15։)


Բազմակոյտ

adj. s. of a great assembly, where there are many people;
in great quantity, many;
crowd;
assembly.

· Calfa

NBHL (1)

Զբազմակոյտ ոսկերաց նորա ընդարմացոյց. (Յոբ. ՟Լ՟Գ. 13։)


Ամոլաջիլ

s.

ham-string, tendon of the ham.

· Calfa

NBHL (1)

Բուռն եհար զամոլաջլէ զըստի նորա, եւ ընդարմացոյց զամոլաջիլ զըստին Յակոբայ ... Զամոլաջիլն՝ զոր ընդարմացոյց, որ է ի վերայ տախտակի զըստին. զի բուռն եհար զտախտակէ զըստին Յակոբայ, եւ ընդարմացոյց զամոլաջիլ նորա. (Ծն. ՟Լ՟Բ. 25. 32։)


Անբոյս

adj.

unfruitful, barren.

· Calfa


Թալանամ, ացայ

vn.

cf. Թալամ.

· Calfa

NBHL (1)

ԹԱԼԱՆԱՄ ἑκλύομαι dissolvor որ եւ ԹԱԼԿԱՆԱԼ, Թուլանալ. նուաղիլ. ընդարմանալ. թմրիլ. եւ Ցնորիլ կամ շարժլիլ նուաղութեամբ. որ եւ ասի ԹԱԼԹԱԼ ԽԱՂԱԼ. մարմրիլ.


Զմբրիմ, եցայ

vn.

to grow torpid, stiff, numb, to be benumbed, dulled;
to lose ones senses, to be stunned;
to feel giddy.

· Calfa

NBHL (1)

ԶՄԲՐԻՄ ԶՄՐԻՄ. Սաստիկ թմբրիլ. իսպառ թմրիլ. ընդարմանալ, յիմարիլ արբեցութեամբ. մոլեգնիլ. գինեհարութեամբ կծկիլ իբրեւ ամօթապարտ. թմրիլ, սըմքիլ, սըքիլ.


Լայնաջիլ

s.

cf. Ամոլաջիլ.

· Calfa

NBHL (1)

Յակոբ մարտեցաւ, եւ ընդարմացաւ լայնաջիլ ադամոյն առ ի մշանակ մարմնոյ տկարութեան. (Դամասկ.։)


Կռուիմ, եցայ

vn. fig.

to take offence, to wrangle, to strive, to contend, struggle or dispute with, to debate, to contest, to quarrel;
to skirmish, to grapple with each other, to clash together, to fight, to come to blows;
to take hold of, to cleave to, to cling, adhere or stick to, to hold fast by, to catch or grasp at, to get entangled in;
— ընդ միմեանս, to beat one another, to fight together;
to quarrel;
թօթափել զփոշին կռուեալ, to shake the dust off one's foot;
ի բեւեռ կռուեցաւ հանդերձ նորա, his coat is caught by a nail.

· Calfa


Ձգտիմ, եցայ

vn.

to stretch, to extend, to spread;
to reach, to arrive;
to grow longer, to be prolonged, protracted;
to drive at, to tend to, to abut in;
to stretch oneself, one's limbs;
to endeavour, to strive, to try, to seek;
— աչօք զհետ ուրուք, to follow with the eyes;
— ընդ ումեք, to vie, to emulate, to rival, to strive with.

· Calfa

NBHL (1)

Ձգտիմք, յօրանչեմք։ Ոչ յօրանչիցէ եւ ձկտիցի եւ ընդարմանայցէ յաղօթսն։ Յօրանչիցեմք, ձգտիցիմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։ ՟Գ. 4։ Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)


Մրգուզ

adj.

vile, abject, low, base, mean, despicable;
obscure.

· Calfa


Նարկա

cf. Նարկայ.

· Calfa

NBHL (1)

ՆԱՐԿԱ կամ ՆԵՐԿԷՍ. Բառ յն. նա՛րգա, կամ նա՛րգի. νάρκη, νάρκα torpedo. որ է թմրութիւն, կամ ընդարմացուցիչ. Անուն ձկան. թմբրաձուկն.


Մարմին, մնոց

s. geom.

body;
flesh;
man, creature, mortal;
corpse, dead body;
carcass, carrion;
body, consistency;
whole, ensemble;
solid;
— առնուլ, to become incarnate;
եւ բանն — եղեւ, and the Word was made flesh;
cf. Երկնային.

· Calfa

NBHL (1)

Մարմինն կրեալ ասի զհոգին. ուստի եւ կապարան մարմինն կոչէ հոմերոս։ Վասն որոյ մարմին կոչի, այսինքն ընդարմ. վասն զի ընդարմացուցանէ զհոգին, եւ ընդարմանայ ի գերեզմանի. (Սահմ. ՟Ը.) (որ է ստուգաբանութիւն հյ. յարմարեալ յունին. զի սօ՛մա, է մարմին, եւ սի՛մա, նշան, կնիք, կապարան, բանտ, գերեզման։)


Հիանամ, ացայ

vn.

to wonder, to marvel, to be astonished, surprised, amazed;
to fall into ecstasies or raptures, to fall from the clouds;
հիացեալ զարմանամ, I am lost in wonder, I am filled with admiration.

· Calfa

NBHL (1)

(լծ. հյ. ահի, վհի, ի՛հ, հի՛մ) Բերանաբացեալ կալ զարմացմամբ եւ ահիւ. ապշիլ. պակնուլ. սքանչանալ. յակճիռս կալ. թմբրիլ. ընդարմանալ. պաղիլ մնալ արմննալով ու վախնալով. ... Ի թարգմանութիւնս դնի որպէս յն. ἁπήνεομαι, κατανύσσω, διαπορέω obstupesco, compugnor, sileo, haesito եւ այլն.


Ծիծառն, առան, առունք, ռանց

s. ornith. swallow;
վայրի —, marten, martlet;
ձագ —ռան, young -;
ճչէ —, the — twitters;
cf. Ծաղիկ;
մի — ոչ բերէ գարուն, one — does not make spring;
one bee makes no swarm.

· Calfa


Լծակռուիմ, եցայ

vn.

to quarrel (among yoke-fellows);
to fall out with one's companions, to make a quarrelsome household;
to litigate, to contend, to dispute.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ միայն ընդարմանայ ձեռնդ ... այլ եւ լծակռուիս յաղագս յոլովոյ։ Անհնարին է՝ որք յառաջնումն լծակռուին, եւ այլն։ Հաւատալ պարտ է ասէ, թէ է՛ աստուած. ոչ խուզել եւ ոչ լծակռուել թէ զի՛նչ է. (Բրս. սղ.։)


Լծակռիւ լինիմ

sv.

cf. Լծակռուիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ միայն ընդարմանայ ձեռնդ ... այլ եւ լծակռուիս յաղագս յոլովոյ։ Անհնարին է՝ որք յառաջնումն լծակռուին, եւ այլն։ Հաւատալ պարտ է ասէ, թէ է՛ աստուած. ոչ խուզել եւ ոչ լծակռուել թէ զի՛նչ է. (Բրս. սղ.։)


Խուճապեմ, եցի

va.

to startle, to alarm, to frighten, to terrify, to appal, to strike with terror;
to frighten away;
to hasten, to precipitate.

· Calfa

NBHL (1)

Զգալի խաւարաւ խուճապեաց զնոսա եւ ընդարմացոյց (Լմբ. իմ.։)


Խուճապեցուցանեմ, ուցի

va.

cf. Խուճապեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զգալի խաւարաւ խուճապեաց զնոսա եւ ընդարմացոյց (Լմբ. իմ.։)


Թմբրեմ

va.

to lull asleep, to make sleepy, drowsy, lethargic, to benumb.

· Calfa

NBHL (1)

Թմբրեալ ընդարմացոյց. (Շար.։)


Թմբրեցուցանեմ, ուցի

va.

cf. Թմբրեմ.

· Calfa


Թմբրիմ, եցայ

vn.

to fall asleep, to doze, to be lethargic, drowsy;
to be astonished, thunder-struck, to get deranged;
— ի գինւոյ, to get intoxicated, to be plunged in drunkenness;
թմբրեալ սիրտ, a sluggish understanding.

· Calfa


Թմբրութիւն, ութեան

s.

numbness, stupefaction;
sleepiness, drowsiness, doziness;
թօթափել զ—, to awake up from one's stupor;
անկանել ի խոր —, to fall in a profound lethargy.

· Calfa

NBHL (1)

ἕκστασις, θάμβος stupor, sopor, torpor Թմբի՛ր. թմբրիլն. ընդարմացումն. ընկղմումն ի քուն, յարբեցութիւն. հիացումն. պակուցումն. ափշութիւն. յիմարութիւն. թմրութիւն. (լծ. եւ թէմրէ. եւ յն. թա՛մվօս. լտ. թօ՛րբօր, եւ այլն) տե՛ս (Ծն. ՟Բ. 21։ ՟Ժ՟Ե. 12։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Զ. 12։)


Պակումն, ման

s.

fright, start.

· Calfa

NBHL (1)

Տարորոշի եւ երկիւղ ի վեց. ի պակումն, ի խորշումն, յամօթ, ի հիացումն, ի զարհուրումն, ի տագնապ. եւ է պակումն՝ մածումն արեան եւ ընդարմացումն ոգւոյ, եւ երկիւղ ապառնւոյ ներգործութեան. (Նիւս. բն. ՟Ի։)


Ցուրտ, ցրտոյ

adj. fig. s.

cold;
cold, senseless, silly, stupid, insipid;
vain, frivolous, trifling;
cold, chill;
— մարդ, cold, frigid, unconcerned, indifferent person;
— ցաւ, piercing cold;
— պատճառք, poverty of argument;
— մահահամբոյր, chill of death;
— սաստիկ, a violent or biting cold;
սոսկալի, խիստ, անտանելի, թափանցող —, horrible, bitter, insupportable, piercing cold;
— է, it is cold;
սարսռացեալ դողալ ի ցրտոյ, to tremble all over with cold, to be benumbed with cold;
պատսպարիլ ի ցրտոյ, to provide against the cold;
վարժիլ ցրտոյ, to be inured to cold;
— առնուլ, to take cold, to catch cold;
դի — յերկիր ընկենուլ, to kill on the spot, to strike, a cold corpse, to the ground;
cf. Ընդարմանամ.

· Calfa


Փտեմ, եցի

va.

to rot, to let rot, to corrupt, to render putrid, to putrefy, to spoil;
— or փտիմ, cf. Փտիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Փտեցան մարմինք իմ ընդ մորթով իմով։ Կոտորեալ արար զիս, փտեալ ընդարմացեալ։ նեխեցան եւ փտեցան վէրք իմ. (Յոբ. ՟Ժ՟Թ. 20։ ՟Ժ՟Զ. 8։ Սղ. ՟Լ՟Է. 6։)


Փերփերան

s. bot. purslain, portulaca sativa.

· Calfa

NBHL (1)

ἁνδεάχνη portacula. Խոտ ինչ, որ բառնայ զընդարմացումն ատամանց։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)


Մատզիմ, եցայ

NBHL (1)

Սուսերաւն՝ որ արեամբ թշնամեացն մատզեալ ընդարմանայր. (Պտմ. վր.։)


Արմ, մի

s.

stump, root;
stem, set, block, chump;
առ արմամբ խլել, to eradicate;
առ արմին դնել, to place near the root.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

(սեռ.-ի) «արմատ» Լծ. նար. Տօնակ։ Բրս. ապաշխ. ոսկեդարեան հայերէնի մէջ գործածւում է արմն ձևով (սեռ. -մին, գրծ. -մամբ) Մտթ. գ. 10. Ղուկ. գ. 9. Կոչ. ածանց-ման մէջ մտնում է հետևեալ ձևերով. 1. Փրմ, Արմճ ձևից՝ արմնիլ «արմատ բռնել, հաս-տատուիլ» Ոսկ. ես. արմախարիսխ «հաս-տարմատ» Նար. խչ. յարմնիլ «հաստատուիլ մնաւ» Եփր. մն. 493. արմոջ «դեռ չհըն-ձուած, թարմ, արմատը վրան (խոտ)» Նար. երգ. 330 (տե՛ս իմ Հայ. նոր բառեր հին մատեն. Ա. էջ 144)։-2. Արմաչ (ևառմուած -ատ մասնիկով), ո հլ. «ծառի արմատ. 2. ցեղ, զարմ. 3. հիմ, խարիսխ» ՍԳր. Սեբեր. Ագաթ. (այժմ նաև բառի արմատը, այսինքն պարզագոյն սկզբնական ձևը). որից արմա-տեւ «արմատ բռնել» Ճառընտ. արմատագէտ Վեցօր. արմատախիլ Ոսկ. արմատակեր Բուզ. Ագաթ. արմատանալ ՍԳր. Ագաթ. Ոսկ. յհ. բ. 8. արմատաքի ՍԳր. Ոսկ. Ագաթ. եր-կարմատեան Եզն. հաստարմատ Սղ. խէ. 2 խորարմատ Վեցօր. արմտիք ՍԳր. Եւս. ատմ կամ արմատիք Եփր. համաբ. իբր եզակի՝ արմտի Եփր. աւետ. որից արմտաժողով Մծբ. ժթ. նոր բառեր են արմատական, բա-յարմատ, արմատացեալ ևն. գաւառաևան-ների մէջ հետաքրքրական է կնիկարմատ կամ կինարմատ, որի հին վկայութիւնն ունի Վրք. հց. Ա. 694 կին արմատ։-3. Ջmւմ (կազմուած զնախդիրով), ի, ի-ա հլ2 «ցեղ, սերունդ» Սիր. խ. 15. Ես. ծդ. 22. Խոր. Կա-նռն. Պիտ. որից անզարմ «անզաւակ» Մագ. քաσացարմ Սկևռ. բարեզարմ Շնորհ. լուսա-զարմ Նար. կայսերազարմ Գնձ. զարմուհի «սերունդի համար պահուած էգ ձի» Վստկ. 197. (ցեղ ցուցնող բառերը առհասարակ կոճ-. ղի և արմատի են նմանեցրած. հմմտ. վերի արմատ բառի երկրորդական «ցեղ, զարմ» նշանակութիւնը, ինչպէս նաև ճիւղ, շառաւիղ՝ որոնք հաւասարապէս երկու նշանակութեւն, ներն էլ ունին)։-4. Արմաճալ «զարմացած մնալ» Բուզ. Փիլ. (հմմտ. աշխ. փայտ կտրիլ «սաստիկ զարմացած մնալ»). որից զ նախ-դիրով՝ զարմանալ ՍԳր. Կոչ. Եւագր. Ոսկ, (խոնարհման մէջ տարօրինակ է զարմա-նասցի Եփր. դատաս. 164). ընդ նախդիրով՝ ընդարմանալ «թմրիլ» ՍԳր. Բուզ. այս ձևե-րից են՝ արմանալի Փիլ. նխ. արմացումն Փիլ. արմացք Մխ. բժշ. զարմանագործ Վե-ցօր Սեբեր. Ոսկ. զարմանազան Ա. եզր. ա-Եզն. զարմանք ՍԳր. Եզն. Բուզ. զարմա-ցումն ՍԳր. ընդարմացուցանել ՍԳր. ըն-ռարմ Վրդն. ևն։

Pictet 1, 304 Պլինիոսի armon ձևը կցում է մեր բառին։ Տէրվիշ. Altarm 8 արմուկն բառի հետ նոյն ծագումից։ Canini, Et. êtym. էջ 127 յն. ϰορμός «ծառի կոճղ»։ Thomaschek. Deutsche Litteraturh. 1883, էջ 1254 չեչէն. օրում «արմատ» բառի հետ։ Bugge, Lyk. Stud. 1, 18 լիւկ. Ἀρμόασις և նման յատուկ անունների մէջ։ Scheftelowitz BВ 29, 25 հհիւս. oromr, հբգ. drum, անգլ. thrum, յն. τέρμα ևն բառերի հետ, որոնց իմաստն է «ծայր, եզր»։ Pat-rubány ՀԱ 1906, 57 sero «հոսիլ» ար-մատից է հանում։ Karst, Յուշարձան 104 սումեռ. erim, rim «հիմնարկու-թիւն»։-Մառ ИАН 1917, 444 ընդարմ և զարմանալ հանում է ահ, զարհ «վախ» արմատից։ Պատահական նմա-նութիւն ունին չեչէն. orum, arumeš «արմատ»։ արաբ. [arabic word] äruma «ար-մատ» (Կամուս, թրք. թրգմ. Գ. 391), ասոր. [syriac word] ︎ 'amrā «բոյս»։ Ուղիղ մեկնեց Persson. Beitr. 657։ Ernout-Meillet 810 լտ. ramus ձևի հետ։