crushed, shattered, broken;
weak, fragile;
click & spring work (in watches).
Խելայեղ եւ ջախջախ մտածութեամբ։ սու՛տ համարեսջիր լինել զքոյինդ ջախջախ եւ սխտլականդ խորհրդոյ իմաստ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to crush or breakup totally, to pound, to triturate.
Պահել ոչ կարես. իսկ ջաղջախել զմարմինս քո ծանրութեամբ կերակրոցն կարիցե՞ս. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
cf. Ջահալուցութիւն.
ՋԱՀԱԼՈՒՍՈՒԹԻՒՆ ՋԱՀԱԼՈՒՑՈՒԹԻՒՆ. Ունելն զլոյս ջահից. լուսաւորութիւն. պայծառութիւն. եւ Լուցումն կամ բորբոքումն ջահից.
torch-light;
bonfire.
ՋԱՀԱԼՈՒՍՈՒԹԻՒՆ ՋԱՀԱԼՈՒՑՈՒԹԻՒՆ. Ունելն զլոյս ջահից. լուսաւորութիւն. պայծառութիւն. եւ Լուցումն կամ բորբոքումն ջահից.
shining, luminous, brilliant.
Արեգակն ջահաւոր քո է, լուսին սպասավորուհի քո է. (Ոսկ. ղկ.։)
to shine like a torch, to blaze, to flash, to glitter.
Ճառագայթ քո փառացդ ի յիմաստիցս խորհրդանոց ջահեսցի։ Շօշափելեացս ընդ թովմայի ջահեսցի հրաման քո. (Նար. ՟Ձ՟Դ։ Մխ. աղ.։)
state of an acolyte, acolyteship.
Օրհնեա եւ այժմ զծառայս քո ի գործ ջահընկալութեան, լուցանել ջահս ի սուրբ եկեղեցի. (Մաշտ.։)
to nourish, to give to eat or to suck, to feed, to suckle, to foster, to rear.
Կերակրեցեր ըստ խնամոց սիրոյ ի սեղան քո՝ ջամբերով նաշիհ մսով օրհնութան եւ անոյշ գինով։ Որպէս մանուկն յետոյ ընդ կաթինն եւ զջամբելիսն ընդունի՝ զկակուղ կերակուրն. (Արշ.։)
ԳԳուէր ի գիրկն զիւր միածինն, կաթամբ ջամբէր զաստուածորդին։ Մարմնով ի գիրկըս գգուեցեր. մաքուր կաթամբ քո ջամբեցեր. (Տաղ.։)
diligence, care, study, work;
զուր —, labour lost, labour in vain;
— դնել, տանել, յանձին ունել cf. Ջանամ.
Ջան առաջին դնել, եւ ելս նեղութեան հնարել։ Յոքունց նախ քան զհոմերոս ջան եդեալ բազում աշխատութեամբ զուղղախոսութիւն սերմանել. (Յհ. կթ.։ Մագ. քեր.։)
to exert oneself, to endeavour, to study, to be diligent, to hasten, to take care, to do one's possible;
to take pains, to labour, to weary, to exhaust.
Ոչ ջանացի կեցուցանել զանձին իմ։ Ջանաց ասէ առ ինք ձգեալ՝ տէրըն զորդիս մարդկան փրկել։ Երկոքումբք կազմի առաքինութիւն, ե՛ւ աստուծոյ տալովն, ե՛ւ մեր ջանալովն։ Փակեցան դրունքն, որ այժմ բա՛ց են ջանացողին. (Վրք. հց. ՟Դ։ Շ. այբուբ.։ Խոսր.։ Իգն.։)
diligent, active, careful, laborious, painstaking, studious, assiduous, hardworking.
apologist, advocate, defender, protector, patron;
— լինել՝ կալ՝ մտանել cf. Ջատագովեմ.
Անդ ո՞վ ջատագով, զի՞նչ պատճառք, ո՞ր սուտ պատասխանի։ Բարի են մեզ ջատագով անդ տնանկքն, որոց արարաք ասա զողորմութիւն։ Առաքեալ մտանէ ջատագով տեառնն իւրոյ։ Զիա՛րդ եղեւ ջատագով քում աստվածութեանդ։ Առ երեսս՝ առաքիութեանն կեղծաւորին լինել ջատագովք։ Յովբայ ջատագովք էին (եւ բանք հակառակորդին)։ Ջատագովս արդարոցն զնոսա ցուցանէ։ Ջատագով լիցին ճշմարտութեանն։ Զերկնաւոր ջատագովն աղաչէ։ Եւ դուք աղօթիւք ջատագո՛վ լերուք. (Ածաբ. կարկտ.։ Ոսկ. համբեր.։ Եղնիկ. Սեբեր.։ Իսիւք. ստէպ։ Շ. թղթ.։)
to defend, to sustain, to plead, to excuse, to justify;
— զանձն, to defend, justify or excuse oneself.
Բարիոք ջատագովեցեր ի ձեռն ճոռոմաբան ամբարհաւաճութեանդ քո. (Ճ. ՟Բ.։)
to warm oneself, to get warm;
to catch a fever, to fall sick;
to burn, to be excited, inflamed, infuriate;
— յախտս, to plunge into vice;
առ պատկերս կռոց —, to give oneself up to idolatry.
Զմահու ցաւ ջերանի։ Հիւանդացեալ՝ զքուն մահու ջերանի. (Լաստ. ՟Դ. ՟Թ։)
warm, hot;
serene, calm, mild.
Խնդէ անքոյթ եւ ջերին եւ խաղաղուտ կայան հաստատութեան հոգւոյ։ Զխաղաղականն եւ զջերինն եւ զանքութացեալն սիրէ. (Փիլ. իմաստն.։)
warm;
serene, calm;
ardent, burning, fervid, fiery, passionate;
tender, affectionate;
heat, warmth;
hot viands;
— է, it is warm;
cf. Ջերմն.
θερμός calidus ζεστός, ζέων, -ον fervidus, fervens, ardens. Ջեռեալ. ջերեալ. ջերմին. եռացեալ. իրօք կամ նմանութեամբ. տաք, տաքուկ, թարմ. (լծ. արաբ. ճէրմ. պ. կէրմ. յն. թէրմօս ). ... եբր. խամ. (յորմէ համամ ).
Եւ քո ջերմ պատմուճան հանդարտեալ կայ ի վերայ երկրի. (Յոբ. ՟Լ՟Է. 17։)
very hot;
impassioned, ardent, fervent;
warmly, eagerly, fervently, passionately.
Այսպիսի բաղանեօք մաքրիլ՝ քոյվոդ ջերմագոյն արեամբ. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։)
thermometer;
— բնական, natural -;
— բուսական, vegetable -;
— օդեզէն, air — or atmospherical -;
— ալքոհլեան, spirit -;
— տարբերական, differential —;
— մետաղական, metallic —;
— ծայրագոյն ջերմութեան կամ ցրտութիւն, maximum — & minimum —, self-registering —, register —;
— հարիւրամասն —, centigrade -;
— Ռէօմիւրի, Ֆարէնհայթի, Reaumur's —, Fahrenheit's —;
—ն բարձրացաւ՝ էջ մի աստիճան, the — has ascended, has fallen one degree;
—ն զրոյէն մի աստիճան վար՝ վեր է, the — is one degree ahove or below zero.
rather warm, hot;
fiery.
θερμός calidus. Ջերմային. ջերմական. ջերմ. հրային բնութեամբ. տաք, տաքուկ, եւ կրակոտ.
heat, warmth;
caloric;
fever, fever-heat;
calefaction, warming;
temperature;
թագուն՝ ճառագայթեալ՝ տեսակարար —, latent, radiant, specific heat;
— առաձգութեան կամ գոլորշացման, steam-generating heat;
— սփռեալ or ցրեալ, diffused heat;
— կեդրոնական, central heat.
θέρμη, θερμότης caliditas, calor, aestus. Ջերմ գոլն. որակ ջեռուցիչ. զօրութիւն ջերմին. Ջեր. տապ. տաքութիւն.
lukewarm, temperate.
cf. ՋԵՐԻՆ, եւ ՋԵՐ. ըստ կրկին նշ. տաքուկ, եւ բարեխառն.
nerve, sinew;
fibre, string;
whip;
nerve, sinews, force, vigour;
— տեսաբանական, optic nerve;
լուծանիլ ջղաց, to become enervated;
զ—ս հարկանել ուրուք, to shock a person's nerves, to frighten, to terrify;
զ—ս հատանել ուրուք, to hurt a person's nerves, to weaken, to enervate.
Եօթն ջլօք գալարովք։ Ջիլս գալարս։ Խզեաց զջիլսն։ Ոսկերօք եւ ջլօք հանար զիս։ Ջիլք իմ լուծեալ են։ Ջիլք երկաթիք՝ պարանոց քո.եւ այլն։
pure, clean, clear, polished, bright.
ἁπηλίδοτος purissimus եւ այլն. մաքուր. զուտ. պարզ. յստակ. վճիտ. տնաղօտ. փայլուն. շողշողուն.
Ըստ հայելւոյ օրինակի մաքուր պահելով զսիրտս, եւ ջինջ ի ժանգոյ մեղաց. (Շ. թղթ.։)
nervous, vigorous, sinewy, robust, strong;
— առնել, to give strength to, to fortify the nerves, to render robust.
Կրթութիւն վարժից եւ ստէպ ստէպ որսք ջլապինդ առնեն՝ կարի քաջ զմարմինս։ Պրկել՝ ջլապինդ արարեալ առ որ եղեւն, յայն՝ որ անկն է՝ կատարելութիւն։ (Ի քուն) միտք ի բաց կան ի զգայութեանցն, ոչ ջլապինդ առնելով, եւ ոչ շարժումն տալով. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին. ՟Ա. 24։)
to enervate, to shock the nerves, to unnerve, to weaken.
Կասեցուցանելով զմարմնոյս զօրութիւն, եւ ջլատեալ լքուցանելով ամենեւին զմտացս պնդութիւն։ Անհաւատքն ջլատէին զհաւատացեալսն՝ ասելով, թէ դժուար է կրօնք քրիստոնէից եւ աւելի պահքն։ Թէ գիտէր ոք զօր մահուան իւրոյ, թուլացեալ ջլատէր. (Պիտ.։ Տօնակ.։ Հց. աթ. կիւրղ.։)
to clean, to dust, to purge, to wipe;
to efface, to scratch out, to erase, to cancel, to expunge;
to abolish, to annul;
to destroy, to undo, to suppress;
to extirpate, to exterminate;
— զգաչինս, to cancel, to annul, to make void a contract.
Ջնջեցից զամենայն մարմին յերեսաց երկրի։ Ջնջեցան յերկրէ։ Ջնջելով ջնջեցից զյիշատակ ամաղեկայ յերկրէ ի ներքոյ երկնից։ Մի՛ ջնջեսցի անուն հօր մերոյ ի միջոյ ցեղի իւրոյ։ Ծնօտիւ իշոյ ջնջելով ջնջեցից զնոսա։ Մի՛ ջնջեսցի ցեղն յիսրայէլէ։ Ջնջեցից իբրեւ զամպ զանօրէնութիւնս քո։ Ի ջնջել անիրաւութեանց։ Ջնջեսցին հեղեղաւ.եւ այլն։
abstersion, cleaning;
effacing, erasure;
abolition, abrogation, cassation;
suppression;
extinction, extirpation, extermination;
— դտշանց, cancelling, annulling of contracts.
Ջնջումն քո եղիցի օրն այն. (Միք. ՟Է. 11։)
to assemble troops, to muster, to gather in crowds, to call together.
Զբնաւ իսկ զաշխարհի սքողաստիկոս ի մի վայր ջոլորեսցես։ (Զմանկունս ձգ) իբրեւ զգառնամոլսն զամենեսեան ջոլորեալ կացուցին առաջի թագաւորին. (Ճ. ՟Ե. եւ ՟Բ.)
opopanax.
ՋՈՇԻՐ կամ ՋՈԽԻՐ. ὁποπάναξ opopanicum, succus cinnamomi. Հիւթ եւ հոյզն կինամոնի, կամ խոտոյ պէնքուս կոչեցելոյ.
grub, caterpillar.
Բրուքոս (յն. վրուխօս). ջորեակ. (Գաղիան.։)
born of water, aquatic.
Ծովային ջրածնունդ կետային՝ երեքօրեայ թաղմանդ քո նախանշան յովնան մարգարէն. (Ժմ. յն.։)
cf. Յետախաղաց.
Զի մի՛ մեղրն իւրովն յետեւախաղաց խոնաւութեամբն արտաքոյ ամրածածուկ շտեմարանաց ծորեալ ելեալ հեղուցու. (Վեցօր. ՟Ը։)
tardy or late repentance.
Մի՛ տացես զքո կեանս ի յետնախոհութիւն. (Բրս. վաշխ.։)
back, backward;
behind;
after, then, since, afterwards, subsequently, posterior to, after that;
— կողմանէ, backward;
behind, from behind;
— հուսկ, — յետուստ or ուրեմն, at last, finally, at length, in fine, in conclusion;
— եւ առաջոյ, behind and before;
— ապա, after;
— ձերմէ, behind or after you;
— գտանիլ, to be deprived of.
Յետոյ չուեսցեն։ Երթային յետոյ ընդ անքուսայ։ Առ ժամանակ մի պարարէ զքիմս քո, բայց յետոյ դառնագոյն եւս գտանի քան զլեղի։ Յետոյ ասիցէ, թէ զղջացայ։ Յետոյ զղջացաւ։ Յետոյ գան։ Յետոյ մատուցեալ երկու սուտ վկայք։ Նախ թագաւորն ասորեստանեայց, եւ յետոյ արքայն բաբելացւոց. եւ այլն։
Տեսցես զյետոյսն իմ, բայց երեսօ իմ քեզ մի՛ երեւեսցին։ Ծովն ի վերայ նոցա, եւ յետոյքն իւրեանց ի ներքոյ. (Ել. չգ. 23։ ՟Բ. Մնաց. ՟Դ. 4։)
from behind;
after, at last;
back, the buttocks;
nakedness;
— ուրեմն, lastly;
— կողմանէ, behind, from behind.
Յայտնեցաւ յետուստ քո։ Մերկացից զյետուստ քո։ Յայնեցից զյետուստ քո. (Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 22. 26։ Նաւում. ՟Գ. 5։ Նար. ՟Ժ՟Թ։)
long;
a long or great while or time;
— հիւանդանալ, to have a long illness.
Խօսեցար վասն տան ծառայի քո յերկար. (՟Բ. Թագ. ՟Ե. 19։)
lengthily, very long.
Խօսեցար յաղագս տան ծառայի քո յերկարագոյն. (՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Է. 17։)
cf. Յերկարեմ;
— օր ի յօր, to procrastinate, to postpone or defer from day to day;
—ձգեցան իրքն, that affair went on slowly.
Վասն նոցա Աստուած զթագն թագաւորին Սենեքերիմայ յորդիս քո դարձուցեալ՝ յերկարաձգէ յերկրի. (Խոր. առ արծր.։)
cf. Երկարաւոր.
Ամենայն ի քարանց պատուականաց չափով յանկոփից կցեալ ընդ միմեանս յերկարաւոր ներքոյ եւ արտաքոյ. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 9։)
causing doubt;
disheartening.
Որ տայ յերկուանալ. երկաբեյցուցանօղ. լքուցիչ.
supported by, propped against;
confided in or relied on;
կալ — առ դրանն, to stop at the door;
ընդ միմեանս հարեալ — գթովն խանդազատանաց, united by the bonds of mutual affection.
Մատնեաց զարքունի տունն, որ յինքն յեց էր. (Բուզ. ՟Գ. 6։)
to support, to shore or prop up.
Զդրդուեալ աշակերտսդ յեցո՛ ի ստուգութեան քո յոյս. (Տաղ.։)
lost foolishly or imprudently.
Որ իբրեւ քուն ընդ արթունս եղեալ՝ յիմարակորոյսք անմտեալք՝ ընդ վայր թօթափեցան. (Ագաթ.։)
remembrance, recollection, memory;
reminiscence, commemoration, mention;
memorial;
monument;
—աց արժանի, worthy of memory, memorable;
— ննջեցելոց, commemoration of the dead;
— սրբոց, Saints' days, commemoration days;
զոհ —ի, sacrifice or oblation in memory of;
հաց —ի, bread for a memorial;
—աց դպիր, amanuensis, secretary;
ի —, in memory of;
առ իմոյ —ի, for my sake, in remembrance of me;
աղօտ —, a confused recollection of;
—աւ, by the memory of;
առ ի —է, in memory of;
as a memorial;
— առնել, to mention, to make mention of;
ածել ի —, to recall, to recall to mind;
to remind of, to recall to the memory of;
պահել զ—, to keep or treasure up the memory of;
պրծանիլ ի յուշոյ —աց, to have forgotten, to have no recollection of, not to recollect more.
Ոչ գոյ յիշատակ առաջնոցն։ Հեծութիւն անցելոց յիշատակաց։ Բարեաց յիշատակաց արժանի։ Խոստովա՛ն եղերուք յիշատակի սրբութեան նորա։ Զյիշատակ բազում քաղցրութեան քո բղխեսցեն։ Յիշատակ արդարոյ գովութեամբ։ Յիշատակ յաւիտենական թողուլ։ Յիշատակ առնել.եւ այլն։
mention;
memory.
to remember, to recollect, to call to memory;
to mention, to make mention of;
to remind, to put in mind.
Յիշատակեալ զարտասուսն քո։ Ողորմութիւնք քո յիշատակեցան առաջի Աստուծոյ եւ այլն։ Յիշատակելով յիշեա՛ զասացեալն. (Կլիմաք.։)
keepsake, souvenir, memento, love-token;
mass-dues.
Ետ զմատանին, եւ ասէ, պահեա՛ զյիշելիքս զայս։ Ահա յիշելիքն քո։ Ոչ եղէ արժանի, որ ունիցի աղքատն զիմ յիշելիքն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
to bear in mind, to call to mind, to remember, to recollect;
to record;
յիշեա զիս, remember me;
don't forget me;
յիշե՞ս, do you remember ?
չյիշեմ զանունն, I don't remember his name, I have forgotten his name.
Յիշեաց Աստուած զՆոյ։ Ո՞վ է մարդ, զի յիշես դու զնա։ Յիշեա՛ Տէր զգթութիւնս քո։ Յիշեա՛ զիս Տէր ըստ ողորմութեան քում։ Այլ զիս յիշեսջի՛ր, յորժամ բարի լինիցի քեզ։ Յիշեսցես զիս առաջի փարաւոնի։ Յիշեցի զԱստուած, եւ ուրախ եղէ.եւ այլն։
to put one in mind of, to remind, to recall to the memory of, to recollect, to remember, to bring to mind;
to admonish, to warn.
Զյանցանս իմ յիշեցուցանեմ այսօր։ Յիշեցուցանել զաւուրս մանկութեան քո։ Առ յիշեցուցանել (կամ ըստ յն. առ յիշեցուցանել) նոցա զմա՛րտ պատերազմաց։ Յիշեցուսցէ ձեզ զճանապարհս իմս։ Յիշեցուցանեմ քեզ արծարծել զշնորհսն Աստուծոյ։ Յիշեցուցանել ձեզ վասն շնորհացն՝ որ տուեալ են ինձ յԱստուծոյ. եւ այլն։