cf. Դիզանեմ.
Բարդեա՛ եւ դիզեա՛ անձինդ մեղապարտի բամբասանս յոքունս. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
cf. Դիզեմ.
Բարդեա՛ եւ դիզեա՛ անձինդ մեղապարտի բամբասանս յոքունս. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
omentum.
ԴԻԿԼԻԿՈՆ լաւ եւս՝ ԴԻԿԼԻԴՈՆ. յն. տի՛գլիտօն. ի ձայնէս. δικλίς, δίκλιδος իբր Երկփակ. երկբացիկ, եւ այլն. ... պէսպէս առմամբ. եւ առանձինն՝ Թաղանթ որ պատէ ի ներքուստ իբրեւ պարկ զախոնդանս.
boldness, courage, assurance.
Ասել ընդ նահատակին (դաւթի), որ զայս դիմագրաւութիւն առ բարին ունէր միշտ, թէ վասն քո մեռանիմք զօրհանապազ։ Դիմագրաւութիւն զօրեղ եւ անհերքելի. (Նար. կ.։ Նար. ՟Հ՟Ա։)
opponent, contrary, enemy, adversary.
Մի՛ իբր զքո դիմամարտ։ Իբր զլեառն դիմամարտ։ Անհարուածելի ի դիմամարտից։ Պահպանութիւն ի դիմամարտից։ Յարձակմունք դիմամարտին. (Նար.։)
to oppose, to resist.
Սրեա՛ զսուր աղօթից քոց դիմամարտել ընդ նմա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։)
to run, to fall upon one, to run to, to rush, to dart;
to have recourse, to apply.
Առ քեզ դիմեցից, կամ դիմելոյս առ քեզ։ Յոտս քո դիմեցեալ։ Ի տէրունի ոտսն դիմելոց։ Առ մարգարէիցն գունդ ոչ էր դիմել. (Նար.։)
Առ քեզ դիմեն յուսով։ Դիմեալ առ զօրութիւն քո։ Հաւատով դիմեցելոցն. (Շ. բարձր.։)
gold stuff, brocade.
Լցին զգանձատուն քո դիպակով. (Ճ. ՟Բ.։)
brocaded.
Փոխանակ ոսկեհուռ դիպակագործ պատմուճանիդ քո՛ւրձ զգեցիր. (Ոսկ. ես.)
arrest;
prison;
ի դիպահոջ, arrested, prisoner;
դնել՝ արկանել ի դիպահոջ, to arrest some one;
to make prisoner;
լինել ի դիպահոջ, to be arrested, detained or under arrest.
Ի դիպահոջ արքուն լիցի. (Եղիշ. ՟Ը։)
to cause to touch or strike.
Ի ձեռն մահու քո ... կեանս յամենեսին դիպեցուցեր. (Եփր. համաբ.։)
to happen, to arrive by chance;
to match, to suit.
Դիպեսցիս պարու մարգարէից։ Ոգւոյ բարւոյ դիպեցայ։ Դիպեսցի մեզ պատերազմ։ Գուժկան գուժկանի դիպեսցի։ Կին ատելի եթէ դիպեսցի առն բարւոյ։ Փորձութեամբք՝ որ դիպեցան ինձ ի նենգութեանց հրէից։ Դիպեսցին նմա սնոտիք։ Լոյսն քո քեզ խաւար դիպեցաւ։ Դիպեսցին պերճութիւնքդ ձեր հանգոյն մոխրոյ։ Եւ այն դիպեսցի ինձ ի փրկութիւն.եւ այլն։
that has a fine face, elegant, charming.
Վայելուչ դիտակաւ. գեղեցկադիտակ. տեսքով, շնորքով.
intention, design, counsel;
destination, end, regard, look.
Դիտեա՛ զդիտաւորութիւն քո (որպէս դէտ). (Ես. ՟Ի՟Ա. 4։)
Ի զգալի դիտաւորութեան գրաւորական քում նամակի՝ ընդ ծնեալս բանի տեսի եւ զհայրդ բանիս. (Շ. թղթ.։)
Ընկալցի զդա մաքուր ձեր դիտաւորութիւնդ. (Ճ. ՟Ա.։)
to consider, to look, to observe, to remark, to recognise, to see, to stare;
to leer;
to spy, to watch;
to examine, to study;
to speculate, to contemplate;
to consult;
to look, to aim;
to aim at, to tend;
to expect, to mean, to intend.
Դիտէ աղուէս զքունն, զի հաւս ըմբռնեսցէ. (Կլիմաք.։)
observation;
remark;
speculation;
episcopacy;
— առնել, to observe.
Այցելութեանց՝ բարեզգեստից դիտողութեան։ Զընտրեալն այցելութիւն մաքուր դիտողութեան։ Զքահանայապետն մեր դիտողութեան. (Նար.։)
keeper of the records;
librarian;
great officer.
ԴԻՒԱՆԱՊԱՆ ԴԻՒԱՆԱՊԵՏ. Պահապան եւ վերակացու արքունի դիւանին.
cf. Դիւանապան.
ԴԻՒԱՆԱՊԱՆ ԴԻՒԱՆԱՊԵՏ. Պահապան եւ վերակացու արքունի դիւանին.
dedicated or sacrificed to the devil.
Դիւանուէր սպանդք, կամ պանծանք, վրան, մեղք, պատկեր, քուրմք, տօնք. (Անան. եկեղ.։ Նար.։ ՃՃ.։ Տօնակ.։)
to charm, to enchant, to conjure, to fascinate.
Իբրեւ ընդ քուն ոք, եւ կամ անուրջ յարթնութեան երազանալով դիւթեաց զոտ. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
charm, incantation, enchantment, witchcraft, sorcery, magic, theurgy.
Դիւթութիւն քո ի գլուխ քո դարձցի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. (տպ. դիւութիւն)։)
cf. Դիւրահուպ.
(Շունն) շողոքորթ է, եւ դիւրամերձ. (Լմբ. սղ.։)
to boil;
to bubble;
to shudder;
to swarm;
to crawl.
Իբրեւ զջուր կաթսայից ի հրոյ եռացեալ։ Իբր ի քրայս ընտրութեան փութոյ քոյ սիրոյ հանապազ եռամ, եւ ոչ երբէք պարզիմ. (Նար.։)
ardour, heat;
warmth, bubbling, ebullition, overheating, effervescence;
fervour, fire, fury, rapture, zeal, devotion;
activity, vivacity, vigour;
abundance;
— մտաց, enthusiasm;
— ածել ումեք, to inspire one with ardour;
— մարտի, ardour for battle.
ζέσις, βρασμός , πύρωσις եւ այլն. fervor, succensio, aestus եւ այլն. որ եւ ԵՌ ԵՌԱՑՈՒՄՆ, ԵՌԱՆԴՈՒՄՆ. Եռալն՝ ըստ ամենայն առման. որպէս եփումն, բորբոքումն, վառումն, գրգիռ, փոյթ. եփ, եւ վառուիլը.
sparkling;
fiery.
Եռանդնակայծակ ահաւոր հուրն իջեալ ի վերայ քո. (Թէոդոր. խչ.։)
boiler, water-space (in the steam-engine).
Որք ներքուստ ի վեր բերեն ... եռացուցիչք (կոչին). (Արիստ. աշխ.։)
tripod, trivet.
I;
ես ինքն, myself;
յինէն կողմանէ, as for me, for my part;
ըստ իս, in my opinion;
ահաւասիկ ես, here I am, here am I;
ես եմ, it is I;
ոչ եմ ինձ եւ յիս, I am beside myself, distracted, I am not master of my self-possession, I am driven mad.
Ուխտեցի ես ընդ իս եւ ընդ ձեզ։ Յիս դա՛րձ տէր, եւ ո՛ւնկն դիր ինձ։ Յի՛ս տէր. տո՛ւք նմա զմանուկն կենդանի։ Ամենայն պակասութիւնդ քո զինեւ։ Ունիմ ընդ ինեւ զինուորս։ Եղիցի յինէն կողմանէ՝ այոն այո՛, եւ ոչն ո՛չ. եւ այլն։
subtle, brisk, cunning, ingenious, sly.
γοργός acer Արագամիտ. արագ մտօք. սրամիտ. ճարպիկ մտքով.
dream;
fancy;
vision;
— տեսանել, to dream, to have a dream, to dream a dream, cf. Երազիմ;
եւ ոչ յերագի անգամ տեսանել, not even to dream of;
գեղեցիկ —ս տեսանել, to have pleasant, or bright dreams;
ցնորք զահանգելի խօլական —ոց, spectres or monstruous visions, dreadful, ghastly, frightful dreams;
յերազս լինել, յերազի անցք անցանել, to have a nocturnal pollution, a lascivious dream;
— է կեանք մարդոյ, life is but a dream.
ὔπνος somnium, insomnium Երեւեալն ի քուն անուրջք. տեսիլ ուրուական երեւութացեալ յանկողնի. որ ասի եւ ԵՐԵՒԱԿ, իբր երեւոյթ, եւ ցնորք.
cf. Յերազանամ.
Իբրու ընդ քուն, եւ կամ անուրջ յարթնութեան երազանալով՝ դիւթեաց զսա. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
pollution which happens during sleep.
ὁνειρωγμός somnium venereum Փորձութիւն մարմնոյ յերազի. գիջութիւն ի քուն. ցայգութեան բղխումն.
child, little boy, babe;
catechumen.
Երախային չէ՛ հնար հայր կոչել զաստուած։ Զերախայս արտաքոյ պահեմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 19. 23։)
vein;
string, filament, fibre;
metallic vein;
slender thread;
pulse;
պնգել զ—ս, զննել զթնդիւնս —ի, to feel the pulse of;
զարկ, թնդիւն —ի, beating, throbbing;
— առնուլ, հատանել, to breathe a vein, to bleed, to let blood;
զննել զ—, to sound.
Ի բարիոք երակէն նորա բարւոք որդին եղեւ։ Ի միջի երակք եւ խողովակք արեան, եւ է մարմին եւ ի վերոյ քան զերակս արեանն, եւ ի ներքոյ քան զերակսն. (Եզնիկ.։)
herd, flock, cattle;
— ձիոց, stud;
— այծից, ոչխարաց, flock of goats, of sheep;
— խողից, herd of swine.
ἁγέλη, ποίμνιον grex պ. րէմէք. Հոյլք չորքոտանեաց. երամ. ջոկ. պառակ. հօտ. հօրան. կէլէ, հէրկէլէ, սիւրիւ.
happy, full of felicity.
ԵՐԱՆ եւ ՏԱՆԵՐԱՆ. Ըստ պ. Է՝ Արեաց եւ անարեաց, Արանց եւ սինլքորաց. եւ ըստ քաղդ. Արթնոց եւ անարգաց։ (Եղիշ. ՟Բ։)
happy, blessed;
— առնել, to make happy;
— լինել, to be happy.
Երանելի կանայք քո, եւ երանելի ծառայք քո. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ. 8։ Ակն կալցուք երանելի յուսոյն. Տիտ. ՟Բ. 13։)
cf. Երաշխ.
Այր բարերար յերաշխի առնէ զմերձաւորն. (Սիր. ԻԹ. 19։) Կամ ἑνδέχομαι excipio Ընդունել. յանձն առնուլ. խօսք տալով՝ վրան առնել, քովը պահել.
Ես առնում զդա յերաշխի։ Ծառայի քո առեալ է յերաշխի զմանուկդ ի հօրէ իւրմէ. (Ծն. ԽԳ. 9։ ԽԴ. 32։)
pledge, guarantee, surety, answerable, responsible;
assurer, certifier;
— լինել՝ կալ, to be, to become surety or guarantee;
cf. Երաշխաւորեմ.
Զշնորհ երաշխաւորի մի՛ մոռանար, զի ետ զանձն իւր վասն քո. (Սիր. ՟Ի՟Թ. 20։)
Սա՞ է երաշխաւորն եւլոժի. այո՛ տէր, սա է երաշխաւորն նորա։ Դու երաշխաւո՛ր կաց անձին նորա։ Ընդէ՞ր առաւել քան զկար քո երաշխաւոր եղեր ումեք. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
guarantee, gage, bail, assurance, protestation, promise, surety;
տալ զանձն or անկանիլ յ—, cf. Երաշխաւորեմ.
Մի՛ տար զանձն քո յերաշխաւորութիւն. (Առակ. ՟Ի՟Բ. 26։)
Զշնորհ երաշխաւորութեան ննորա մի՛ մոռանար, զի նա ետ զանձն փոխանակ քո. (Սիր. նոր. ՟Ի՟Թ. 19։)
Ստուգիւ տուժեցից ի քէն զերաշխաւորութիւն դորա։ Ո՞չ գնաս լնուս զերաշխաւորութիւն քո։ Բերկրեցայ ընդ զերծանելն իմ յերաշխաւորութենէն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
dry, arid, parched;
cf. Երաշտութիւն.
ԵՐԱՇՏ ἁβροχία pluviae defectus, siccitas որ եւ ԵՐԱՇՏՈՒԹԻՒՆ. Պակասութիւն անձրեւի եւ խոնաւութեան. ցամաքութիւն, չորութիւն. որոյ հակառակն ասի Թօն. ... (լծ. հյ. աշտուճ. իտ. ասչիո՛ւտտօ).
ԵՐԱՇՏ. ա. իբր Անխոնաւ, անջրդի. չոր, ցամաքուտ.
to dry, to become dry (speaking of earth or air).
Երաշտացեալ, եւ թարշամեալ պասքութեամբ։ Գարուն երաշտացեալ. (Խոր. ՟Գ. 68։)
dryness, aridity.
Եւ եւս՝ Պասքութիւն. պապակումն. տոչորումն ի ծարաւոյ.
to smell, to exhale, to issue;
— զհոտ անոյշ, to embalm, to perfume;
— ժահահոտ, to stink, to have a bad smell.
Հոտոտելեացս բուրեսցի՛ հոտ կենաց քոց. (Մխ. աղ.։)
cf. Բճիճ.
Նմանութեամբ, որպէս Բերան թոքաց. խուչափող. կամ երակք թոքոց σήραγξ fissura, hiatus եւ fistula (Որպէս պօռու, եւ պօռալ ի ռմկ. են լծորդ, նոյնպէս եւ բջիջ (սրնգաձեւ), եւ բջել։)
Զթոքին տեսակն բնաւորեցին նախ իսկ կակուղ եւ առանց արեան, եւ ապա զբջիջքն, ներքոյ ունելով ծակոտեալ իբրեւ զմշտիկ (զսպունգ). (Պղատ. տիմ.։)
with unsparing hand, by handfuls, liberally.
Լի բռամբ. եւ Որ ինչ լնու զբուռն. լեցուն ձեռքով. եւ ձեռք լեցնօղ.
tyrannically.
Ոչ բռնաւորաբար հպեալ։ Մինչեւ ցքո բռնաւորաբար ի ներքս վազելն. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. թղթ.։)
violently, forcibly, in spite of, by all means, involuntarily;
forced, violent, involuntary, constrained;
bound.
Բռնի ի քուն հարկէ մտանել։ Ի վայր կոյս բռնի քարշեալ ձգէ. (Փիլ.։)
recompense, prize, laurel, palm;
Tuberose.
Զմարտ քո ոչ առնեմ առանց բրաբիոնի. (ՃՃ.։)
to crumble;
— ի բարկութիւն, — ի սրտմտութիւն բարկութեան, to be on a passion, to be angry, mad.
Բաղարջ լինիցի, եւ բրդեսցես զայն պատառս պատառս։ Բրդեա՛ քաղցելոց զհաց քո. (Ղեւտ. ՟Բ. 6։ Ես. ՟Ծ՟Ը. 7։)