Entries' title containing ոփ : 124 results

Ստրոփեմ

va.

to spin round.

· Calfa

NBHL (2)

ՍՏՐՈՓԵԼ. Տրոփելով շարժել. կամ շարժել որպէս ստռոբիլոս.

Երկի՛ր պագ, զի ստրոփիցէ զքեզ. (Եօթնագր.։)


Սրտատրոփ

adj.

palpitating, trembling for;
desirous, longing for.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ սիրտն տրոփէ, թնդայ, կամ տռփայ. եւ Անձկանօք.

Փափաքեցի սըրտատըրոփ (կամ սրտատրոփ), ես որ բնաւից բարեաց անփոփ. (Շ. յիշ. սողոմ.։)


Սփոփ

s.

cf. Սփոփանք.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

«մխիթարանք» Վանակ. յոբ. որից սփոփել «խմիթարել» Ծն. ծ, 21, Սիր. լ. 24, Ա. թես. բ. 11. սփոփութիւն Ա. կոր. ժդ. 3. Փիլիպ. բ. 1. սփոփումն Շնորհ. վիպ. սփո-փանք Պիտ. փիլ. սփոփիչ (նոր բառ)։

= Կազմուած է *փոփ արմատից՝ զ սաստ-կականով, որ յետոյ դարձել է ս, յաջորդ փ ձայնի պատճառաւ. արմատը առանձին չէ պահուած, բայց նոյնը գտնում ենք (հ)ամ մասնիկով՝ ամ-փոփ բառի մէջ. հմմտ. նաև փոփոգել։

է պարզական pu «փչել, հոտիլ, փտիլ» արմատի spa, spu ձևից, որից նաև կրկնութեամբ և գ յաւելուածով՝ փոփո-գել «շունչ տալ, ոգևորել». պարզ փոգ ձևից է *փոգի, որից հոգի և ոգի. հմմտ. սանս. pū, որից pāvana «քամի», pa-vana-«կրակ», յն. πνεω, πνεῦμα «շունչ» πōρ «հուր», πόω «հոտիլ», լտ. putere «հոտիլ, փտիլ» ևն։ Հիւնք. ամփոփել բառի հակառակից։ Ուղիղ մեկնեց Me-illet MSL 16, 124։

NBHL (2)

Արմատ Սփոփելոյ, որպէս Սփոփանք.

Ոչ ի գիշերի հանգիստ քնոյ, եւ ոչ ի տուընջեան պատրաստութիւն՝ սփոփ յումեքէ. (Վանակ. յոբ.։)


Սփոփական, ի, աց

adj.

relieving, cheering up, consolatory, comfortable.

· Calfa

NBHL (2)

Իսկ լուսաւորըն փոքր իշխան գիշերական՝ խաւարին ժամուն ի լոյս մեզ սփոփական. (Երզն. ոտ. երկն.։)

ψυχαγωγικός oblectatorius. Պատճառ սփոփանաց. սփոփիչ. մխիթար.


Սփոփանք, նաց

s.

relief, alleviation, solace, ease, consolation, soothing, comfort, balm;
diversion, recreation.

· Calfa

NBHL (7)

Սփոփանս մխիթարութեան գտանել։ Սփոփանք ողոքանաց. (Փիլ.։)

Ճանապարհացն դիւրութիւն, եւ սփոփանս օթեվանացն խրախութեան։ Սփոփանաց ուստեք ի յառաւել տրտմութենէս. (Պիտ.։)

Երեսք զսփոփանս ձեւացուցանէ, եւ արտասուքն զդառնութիւն սրտին ճշմարտէ։ Խառնեցից ընդ տխրութեանս զսփոփանսդ։ Որ ինձ յուսահատութեանն է, քեզ սփոփանաց է. (Նար.։)

Ի մխիթարութիւն եւ ի սփոփանս տկարութեան մերում. (Ժմ.։)

(Զերգս սաղմոսաց) ինձ մխիթարականս եւ սփոփանս վարկանիմ. (Մագ. ՟Ժ՟Ե։)

Օրհնեալ ես տէր աստուած, տնանկաց ապաւէն, սգաւորաց սփոփանս. (Մաշտ.։ 1)

παραμυθία solatium, consolatio, exhortatio θεράπευμα, μείλειγμα mitigatio, lenitas, recreatio. Սփոփութիւն. մխիթարութիւն. սրտի դիւր. զուարճութիւն. զբօսանք. զովացումն. դեղ եւ դարման զօրանալոյ բնութեան. բուժումն. մխիթարանք.


Սփոփեմ, եցի

va.

to relieve, to allay, to ease, to soothe, to assuage, to console, to comfort, to soften, to appease;
to rejoice, to divert, to recreate;
— զվիշտս, to calm, to assuage, to charm away, to beguile one's sorrow or grief.

· Calfa

NBHL (5)

Իբրեւ հայր զորդիս՝ մխիթարէաք եւ սփոփէաք. (՟Ա. Թես. ՟Բ. 11։)

Սփոփեա՛ զանձն քո, եւ մխիթարեա՛ զքեզ. (Սիր. ՟Լ. 24։)

Սփոփեաց զսիրտս նոցա. (Ծն. ՟Ծ. 21։)

Սփոփեա՛ ի տխրութեանցս. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)

Մեղմով սփոփէ զնոսա։ Զնախանձսն սփոփէր։ Աղբիւրս այս զվշտացեալս սփոփէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28. 30. 45։)


Սփոփութիւն, ութեան

s.

cf. Սփոփանք.

· Calfa

NBHL (2)

Մարդկան խօսի շինութիւն եւ մխիթարութիւն եւ սփոփութիւն։ Եթէ մխիթարութիւն իցէ ի քրիստոս, եթէ սփոփութիւն սիրոյ. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Դ. 3։ Փիլիպ. ՟Բ. 1։ Հոգւովդ քո՝ բարութիւն, եւ օծմամբ իւղոյ քո՝ սփոփութիւն. Նար. ՟Թ։)

παραμυθία, -ιον solatium, solamen, placamentum. Սփոփելն, իլն. սփոփանք.


Սփոփումն, ման

s.

cf. Սփոփանք.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր ըսփոփմամբ ծերատածեալ, յաշխատութեանցըն հանգուցեալ. (Շ. վիպ.։)


Սոփեստ, ից

cf. Սոփեստոս.

· Calfa

NBHL (4)

Խօսէաք ընդ սոփեստին փիլամոնի վասն օգտակար շնորհին. (այսպէս պատմեաց մեզ զայս սոփեստէսն. Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)

Էր արուեստիւ սոփեստէս։ Էր այր մի սոփեստէս։ Անհնարին սոփեստէս էր։ Պրւվտագորաս սոփեստէս. (Ճ. ՟Ա.։ Բուզ. ՟Դ. 10։ Եւս. քր. ՟Բ։)

Ի գեղ պատկերի դիմաց սոփեստի (որ նոյնանայ եւ ընդ սոփեր). (Նար. յիշ. խչ.։)

Զի եթէ իմաստութիւն ինչ պիտոյ էր, զսոփեստոսս ընտրէր, եւ ոչ զորսորդս. (Եփր. ՟ա. կոր.։)


Սոփեստէս

cf. Սոփեստոս.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«իմաստակ, գիտնական» (ար-դի գրականում «սուտ փիլիսոփայ») Բուզ. 60, 103, Եւս. քր. 584, 589, որ և սոփես-տոս Եփր. ա. կոր. 54. սովփեստեո Նոնն. 14. կրճատ՝ սոփեստ Նար. որից սոփեստու-թիւն Շնորհ. յուդ.։


Սոփեստոս

s.

sophist;
sage, philosopher.

· Calfa


Սոփեստական, ի, աց

adj.

sophistical.

· Calfa


Սոփեստութիւն, ութեան

s.

sophistry, sophism.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ երբէք սոփեստութեամբ նոցին մոլորեսցուք. (Շ. յուդ. ՟Դ։)


Սոփեր

s.

sopher, book, writing.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

(ի, ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ. բայց կայ միայն սեռ. սոփերի Նար. էջ 231, Մծբ. 449) «գիր, գիրք, մատեան, գրուածք» Նար. 231, 268. Մաշտ. Մխ. այրիվ. էջ 3. որից կրճատ-մամբ (կամ աւելի՝ վրիպակաւ) սոփէ, ի հլ. «գիր, տառ, վանկ» Անան. եկեղ. կայ նաև սեփիր «գիրք» Բառ. երեմ. էջ 285։

NBHL (3)

Յարակայութեամբ բանի այսր սոփերի գրեցայց կենդանի։ Հաստատելով զբազմաստեղնեան դրուագս գրութեան այսր սոփերի արգասաւորի։ Սոփերք սոկեմատեանք ծածկութեան խորհրդոյ էին։ Ի մատեանս սոփերի անեղծական գրոյ։ Սոփերս օգտակար եւ աշխարհակեցոյցս մատենագրեաց. (Նար.։)

Արձանացիր ի վերայ աղիւսաձեւ սոփերիս. (Մաշտ.։) (ուստի Ոսկի սոփերայ) Անուն գաւառի, ըստ ոմանց՝ ծոփաց գաւառ ի հայս. տե՛ս բռ յտկ. ան։

(ուստի Ոսկի սոփերայ) Անուն գաւառի, ըստ ոմանց՝ ծոփաց գաւառ ի հայս. տե՛ս բռ յտկ. ան։


Սոփէ, ի

s.

letter, character.

· Calfa

NBHL (3)

Որպէս Սոփեր, գիր. կամ Սիղոբայ, փաղառութիւն տառից.

Յորում կայր փորագրեալ վերադիր եղանական (հեղենական) սոփէիւք՝ անգիտելի եւ անանունն ասհտուծոյ. (Անան. եկեղ։)

Իսկ Սոփիա, յն. սօֆի՛ա, այսինքն իմաստութիւն, տե՛ս բռ. յտկ. ան։


Վաշխամփոփ, ից

cf. Վաշխառու.

· Calfa

NBHL (1)

Ի զրկօղ մեծատանց, ի վաշխամփոփէ, եւ ի տոկոսառէ. (Մաշկ.։)


*Ծոփ

s.

large earthen pot.

· Calfa


Ցոփ, ի

adj.

garrulous, glib, chattering;
loose, disordered, dissolute, lewd.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

(ի հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկա-յութեան) «մեղկ, թոյլ, թուլամորթ, թեթե-ւամիտ, շաղփաղփ» Առակ. ժ. 8, իէ. 20. Ոսկ. Ես. 324 («շառլատան» իմաստով) և մ. ռ. 12. Խոր. «արագ խօսող, լփռտան» Տաթև. հարց. 251. որից ցոփացուցանել Եւա-գըր. զոփացուցիչ Ագաթ. ցոփութիւն Երեմ. գ. 7, բ. մկ. զ. 21. Ագաթ. ցոփոգի Մանդ. կոփաբերան Վեցօր. 119. ցոփանք Մանդ. ցոփինաճեմ, ցոփինընթաց Նար. տաղ (երկուսն էլ սխալմամբ գրուած յոփինաճեմ, յոփինընթաց)։

ԳՒՌ (dialectal) Խրբ. ցօփ «թոյլ, լայն (օր. մատա-նին մատին, կացնի կոթը ծակին, կօշիկը ոտքին)», Կր. ցօփ, Տիգ. ցուփ «անամօթ, լիրբ». Ախց. ցօփցած «լայնացած» (օր. գուլպան ոտքին. բայց նաև մարդոց համար է ասւում). Տիգ. ցուփնալ «բանալին փճա-նալ». Բլ. Մշ. ցօպնել, ցօպնըվել «անբարո-յական ճանապարհ բռնել»։ Նոյն է նաև ցոփ թռչել, ցոփ կանգնել Երև. «մի ոստիւնով թռչիլ՝ կանգնիլ», ցոփ գնալ, ցոփ ման գալ Երև. «ոտքերը թեթևակի բարձրացնելով ման գալ» (Ամատունի, Հայոց բառ ու բան 645), որոնց հետ հմմտ. ցոփինընթաց, զո-փինաճեմ։

ՓՈԽ (borrowing) Վրաց. ცოφი ցոփի «կատաղած, կատաղի, շնախտ» Մտթ. ե. 22, ცოუიანიցո-փիանի (ძაღლი ձաղլի) «կատաղած շուն», სიცოტე սիցոփե «կատաղութիւն, յիմառու-թիւն, զայրոյթ», განცკოუება գանցոփեբա «զայրացնել, բարկացնել, սաստիկ կատա-ղեցնել», დაცოუვა դացոփվա «թունաւորել»։ Բայց հայերէն և վրացերէն բառերի նշանա-կութեանց այսքան տարբերութիւնը չի թող-նում ենթադրել որ մին միւսից փոխառեալ լինի, այլ մատնանշում է մի երրորդ աղբիւր։

NBHL (8)

Նորափառ ցոփի՝ ամբարտաւանի. (Գանձ.։)

Ի պէսպէս եւ ի ցոփ հարսանիս այլազգեաց. (Կանոն.։ եւ Մխ. դտ.։)

Եւ եթէ առ ցոփս ոչ ունիցիս. (Խոր. ՟Բ. 7։)

Միթէ բաժանիցէ. զաստուած, որպէս յունաց ցոփքն, զկէսս՝ աստուածս սանդարամետականս անուանեն, եւ այլս՝ երկնաւորացն. (Ոսկ. ես.։)

Որպէս ցոփք յունաց բաջաղին. (Գէ. ես.։)

Որ ցոփ բերանով զեղբայրն արհամարհէ. (Երզն. մտթ.։)

Ցոփն շրթամբք գայթագղելով կործանեսցի։ Անխրատ եւ ցոփ լեզուաւ. (Առակ. ՟Ժ. 8։ ՟Ի՟Է. 20։)

Ո՛չ եթէ ցոփ ոք եւ թեթեւ, այլ՝ այր համեստ եւ հաստատուն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)


Ցոփաբան

adj.

silly-talking, nasty, indiscreet, unbridled;
debauched, licentious.

· Calfa

NBHL (2)

Ցոփաբանք եւ թանձրասիրաք են. (Շիր.։)

Լքան ցոփաբան շրթունք նոցա. (Համամ առակ.։)


Ցոփաբանութիւն, ութեան

s.

coarse language, idle prating.

· Calfa

NBHL (1)

Ցոփ բան. շաղփաղփութիւն. մեծաբանութիւն. եւ Անարժան զրոյց. յն. ὀμιλία . զրոյց. ճառատանք.


Ցոփաբերան

adj.

loose or filthy-tongued.

· Calfa


Ցոփագնաց

adj.

leading a dissolute life.

· Calfa

NBHL (2)

Ցոփ ի գնացս վարուց.

Ամենայն ցոփագնացաց, եւ աղուաշ լեզուաց։ Ի ցոփագնաց դիճութիւնս էիք յափրացեալ. (Մանդ. նոր ձ։ Ճ. ՟Գ.։)


Ցոփագնացք

s.

dissolute life, disorderly conduct;
— կեաց, cf. Ցոփագանաց.

· Calfa

NBHL (2)

ՑՈՓԱԳՆԱՑՈՒԹԻՒՆ ՑՈՓԱԳՆԱՑՔ. Ցոփութիւն գնացից եւ վարուց. ցոփ գնացք.

Միտք մոլորեալք (կամ մեղկեալք) ցոփագնացութեամբ։ Ի ցոփագնացս ինչ ցանկութեամբ յափրացեալք. (Մանդ. ՟Ժ՟Է. ՟Ի՟Ա։)


Ցոփագնացութիւն, ութեան

s.

cf. Ցոփագնք.

· Calfa

NBHL (2)

ՑՈՓԱԳՆԱՑՈՒԹԻՒՆ ՑՈՓԱԳՆԱՑՔ. Ցոփութիւն գնացից եւ վարուց. ցոփ գնացք.

Միտք մոլորեալք (կամ մեղկեալք) ցոփագնացութեամբ։ Ի ցոփագնացս ինչ ցանկութեամբ յափրացեալք. (Մանդ. ՟Ժ՟Է. ՟Ի՟Ա։)


Ցոփահայեաց

adj.

lewd-faced, brazen, shameless.

· Calfa


Ցոփամիտ

adj.

loose-minded;
low-minded.

· Calfa

NBHL (4)

Ցոփ մտօք. ցոփասիրտ. ցոփոգի.

Լինի ցոփամիտ, հպարտ, քսմսոտ, նենգաւոր. (Պիտառ.։)

Ոչ կարացին խրատել զանզգամ եւ զցոփամիկ ազգն հրէից. (Համամ առակ.։)

Հրաժարիցէ եպիսկոպոսն ի ձեռնադրութենէ ցոփամտից, վատասրտաց. (Կանոն.։)


Ցոփամտեմ

vn.

to pique oneself extremely.

· Calfa

NBHL (2)

ՑՈՓԱՄՏԵԼ. Ցոփ լինել մտօք. մեծամտել. պօլ պօլ պարծենալ.

Նախագահութամբ նահապետացն ցոփամտէին հրէայքն. (Ոսկ. հռ.։)


Ցոփանամ, ացայ

vn.

to follow ill courses, to lead a dissolute life, to rush headlong into vice.

· Calfa


Ցոփանք

s.

cf. Ցոփութիւն.

· Calfa

NBHL (3)

Ցոփանալն. ցոփութիւն.

Փոքրանս եւ ցոփանս եւ թեթեւանս. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)

Յեկեղեցիս զգուշութեամբ, եւ մի՛ ցոփանօք եւ զրուցատրութեամբ լիցուք. (Ոսկ. գծ.։)


Ցոփասիրտ

adj.

lewd, indecent, pro-fligate, licentious.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ցոփ է սրտիւ.

Պատուասէրք, խիստք, եւ նեղասիրտք, եւ ցոփասիրտք մի՛ մերձեսցին ի պաշտօն քահանայութեան։ Հրաժարել ի ձեռնադրութենէ տգիտաց, ի ցոփասրտից, ի վատասրտից. (Կանոն.։)


Ցոփացուցանեմ, ուցի

va.

to debauch, to lead into wrong courses, to corrupt, to vitiate, to pervert.

· Calfa

NBHL (2)

Տալ ցոփանալ. ցոփ կացուցանել. ցոփագնաց առնել. թուլացուցանել.

Դեւքն յորժամ խորհրդօքն տեղւոջէ ի տեղի փոփախեսցեն զքեզ, յայնժամ դարձեալ զղջանալ տան. զի յամենայն կողմանց ցոփացուսցեն զմեզ. (Եւագր. ՟Ժ։)


Ցոփոգի

adj.

effeminate.

· Calfa

NBHL (2)

Ցոփ ոգւով. ցոփասիրտ. թու՝ամորթ.

Ցոփոգի մեղկութեամբն իգանան։ Ամենայն ցոփոգեացն եւ աղալեզուացն չեւ խօսք ի սրտին՝ երդումն ի լեզուն կալ պատրաստ։ Ցոփագեացն եւ աղալեզուացն, թէպէտեւ բիւր անգամ երդնուն, ոչ ոք հաւատայ. (Մանդ. ՟Դ. ՟Ժ՟Ե։)


Ցոփութիւն, ութեան

s.

profligacy, disorder, libertinism, licentiousness, debauchery, lewdness, scandalous behaviour.

· Calfa

NBHL (8)

Ետես զցոփութիւն նորա ուխտադրուժն յուդա։ Զհաստատեալ միտիս ի հրապոյրս ցոփութեան դարձուցանել ջանային. (Երեմ. ՟Գ. 7։ ՟Բ. Մակ. ՟Զ. 21։)

Առ պագշոտ յիմարութեան ցոփութեան բարոյիցն. (Ագաթ.։)

Զտեսիլ շռայլութեան ... եւ զամենայն ցոփութիւնս եւ զգոռոզութիւնս յանձանց թօթափել. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը։)

Շրջել ցոփութեամբ ի զբճսանս եւ ի զօշաքաղութեան. (Եփր. պհ.։)

Եւ ոչ վայրապար ուրուք շրջել ցոփութեամբ. (Մանդ.։)

Ոչ ի տեսիլ բարւոյ ցոփութեան զչարս քողարկեցիցի. ոչ խենեշացայց ի զարդ օտարոտի. (Նար. ՟Հ՟Բ։)

Յիմարութիւն ցոփութեան բարոյիցն յայլանդակ միտս զնա փոխաբերէր։ Ի հրապոյրս ցոփութեան բերեալ ի բանից բանսարկութեանց ոմանց. (Յհ. կթ.։)

ἁσυνθεσία praevaricatio եւ այլն. Ցոփ գոլն ի գնացս կամ ի բանս. թուլամորթութիւն. յողդողդութիւն. անառակութիւն. թեթեւութիւն.


Փայտակոփ

s.

carpenter, joiner.

· Calfa

NBHL (1)

Եօթանասուն հազար փայտակոփ, եւ ութսուն հազար քարակոփ ի լերինն. (Եփր. թագ.։)


Փայտկոփութիւն, ութեան

s.

carpentry, wood-work.

· Calfa

NBHL (2)

Կոփելն զփայտն յոր է ձեւ.

Հմուտ եմ եւ գիտակ գործոյ հիւանդութեան, փայտկոփութեան, (շինելոյ) լուծ, հարօք, եւ այլ եւս ինչ պիտոյ իցէ ումեք գործ. (Ոսկիփոր.։)


Փոփոգանք, նաց

s.

palliation, relief, solace.

· Calfa

NBHL (1)

Ի բաց բարձումն ծանրութեան ոգւոյ. սփոփանք։ Տե՛ս ի յաջորդ բայն։


Փոփոգեմ, եցի

va.

to palliate, to relieve, to lighten.

· Calfa

NBHL (2)

ՓՈՓՈԳԵԼ. αἵρω tollo. Բառնալ ի բաց ինչ մն ի ծանրութենէ. թեթեւացուցանել. սփոփել զոգին.

Կամի տէր ի ձեռն նորա փոփոգել ի ցաւոց անձինն նորա։ Փոխոգել ի ցաւոց անձինն իւրոյ. զի բազմացն հաւատք՝ փոփոգանք լինիցին ցաւոց նորա։ Զցաւասն փոփոգել՝ զյարոթիւնն յայտ առնէ. (Ոսկ. ես.։)


Փոփոգիչ

adj.

palliative, easing.

· Calfa


Փոփոխ

adj. adv.

alternate, mutual, reciprocal;
alternatively, by turns, mutually, reciprocally.

· Calfa

NBHL (4)

Պէսպէս պատերազմաւ փոփոխ (կամ փոխփոխ) մարտիցեն ընդ նմա. (Ես. ՟Լ. 32։)

Յերեսս բարւոյ եւ չարի փոփոխ մատուցեալ. (Իգն.։)

Ոչ կարօտանաս սպեղանեաց, պատանաց, փոփոխս մատուցանելոյ. (Նար. ՟Խ՟Գ։)

Մինչեւ ի ձեռն փոփոխ ընթացից գրով զգացուցանել կայսերն. (Խոր. ՟Գ. 57։)


Փոփոխական, ի, աց

adj.

changeable, variable, changing, mutable, varying, inconstant;
restless, unsettled, unsteady;
transmutable, alterable.

· Calfa

NBHL (6)

Իմանալով զարարածոց անկայուն եւ անզօր եւ զփոփոխական բնութիւնս, թէ այլ արարօղ գոյ սորա։ Պատկեր հօր՝ ո՛չ փոփոխական, այլ անփոփոխ համանըման։ Ոչ փոփոխական ոք է, եւ ոչ անցաւոր. (Նար. երգ.։ Շ. Խոսր.։ Երզն. մտթ.։)

Եւ իբր Փոփոխ. փոխադարձական.

Է՛ զոր ընթեռնուն բանիւք, եւ է՛ զոր պաշտեն փոփոխական ձայնիւք. (Եղիշ. երէց.։)

Դարձեալ զփոփոխական յորջորջումն ի մէջ բերէ. (Ոսկ. ես.։)

Բարձրութեանն ծառոց փոփոխական յորջորջմամբ զզօրութիւնն նոցա յայտ առնէ. (անդ։)

μεταβλητικός mutabilis. Անկեալն ընդ փոփոխութեամբ. դիւրափոփոխ. այլայլելի. յեղյեղուկ.


Փոփոխականութիւն, ութեան

s.

variability, mutability;
transmutability.

· Calfa


Փոփոխամիտ

adj.

fickle-minded, fickle, unsteady, unsteadfast, inconstant, volatile.

· Calfa


Փոփոխամտութիւն, ութեան

s.

fickle-mindedness, fickleness, inconstancy.

· Calfa


Փոփոխանակի

adv.

cf. Փոփոխ.

· Calfa


Փոփոխելի, լւոյ, լեաց

adj.

subject to change, mutable;
transmutable.

· Calfa


Փոփոխեմ, եցի

va.

to change, to alter, to turn, to convert, to vary, to modify, to permute, to transform, to transmute.

· Calfa

NBHL (5)

Մինչեւ զլերինս փոփոխելոյ։ Նա փոփոխէ զժամանակս եւ զժամս. կացուցանէ զթագաւորս, եւ փոփոխէ։ Յաւելից փոփոխել զժողովուրդդ զայդ, եւ փոփոխեցից զդոսա։ Փոփոխեն զսահմանս։ Ի նախնեացն օրինաց փոփոխեսցի։ Փոփոխիք յայնմանէ, որ կոչեացն զձեզ ի շնորհսն Քրիստոսի, յայլ աւետարան։ Ի փոփոխել քահանայութեանն՝ հարկ էր եւ օրինացն փոփոխումն լինել։ Եւ այլոց գաւազանացն իշխանութիւն փոփոխեցաւ։ Ըստ ազգաց յոդիս սուրբս փոփոխի. եւ այլն։

Իւրաքանչիւր փոփոխմամբք յայտ առնեն, եթէ է ոմն որ փոփոխէ զնոսա. զի որ շարժին եւ փոփոխի՝ չէ էական. եւ որ էն եւ շարժէ զամենայն, ինքն ոչ շարժի եւ ոչ փոփոխի. (Եզնիկ.)

Յապաւէ զհերսն, եւ փոփոխէ (այսինքն զգենու) զհանդերձն սգատեսակ. (Լմբ. պտրգ.։)

Յորժամ ի պատկերացն փոփոխեալ գրեն. յն. փոխագրեն. (Բրս. գորդ.։)

Բիծ ինչ պիսակութեան, կամ այլ ինչ ախտ՝ որ փոփոխելով իցէ. այսինքն փոխագրական. (Կանոն.։)


Փոփոխիչ

s.

changer, modifier.

· Calfa

NBHL (3)

Այն՝ որ փոփոխէ, կամ փոխարկէ.

Չէ՛ առողջ մտաց՝ զշարժիչն եւ զփոփոխիչն թողուլ, եւ շարժնոցն եւ փոփոխելեացն պաշտօն տանել. (Եզնիկ.։)

Զջուրն ի գինի փոփոխիչն. (Լմբ. սղ.։)


Փոփոխութիւն, ութեան

s.

cf. Փոփոխումն.

· Calfa

NBHL (1)

Շրջեալ է ընտանութիւն պատկերին յանարգ փոփոխութիւն. (Նար. ՟Խ՟Զ։)


Փոփոխումն, ման

s.

change, mutation, alteration, variation, conversion, permutation, transformation, transmutation;
change, vicissitude, turn;
commutation;
season.

· Calfa

NBHL (13)

Զշրջանաց փոփոխումն։ Ծննդեան փոփոխումն։ Ի փոփոխումն եւ ի սրսկումն. (Իմ. ՟Է. 18։ ՟Ժ՟Դ. 26։ Զաք. ՟Ժ՟Գ. 1։)

Ի հօրէն լուսոյ. յորում չիք փոփխումն, եւ կամ շրջելոյ ստուեր. (Յկ. ՟Ա. 17։)

Ոչ մի ինչ ընդունելով յեղյեղումն եւ փոփոխումն։ Փոխադրութիւնն յեղումն երեւեցուցանէ եւ փոփոխումն. բայց առ ի լաւն է փոփոխումն. (Փիլ.։)

Զենովք փոփոխմամբ պատուեալ. (Ածաբ. պենտեկ.։)

Ոչ կարացեալ ժուժել՝ որք յարտաշատսն բնակէին, կամաւ յանձն առնուն զփոփոխումն. (Խոր. ՟Գ. 8։)

Փոփոխմանցն՝ որ լինիցին յօդս՝ բազում անդամ ի փոփոխմանց լուսնի տեղեակ լինիմք. (Վեցօր. ՟Զ. ։)

Փոփոխմունսշնչոց յայլեւայլ մարմինս։ Փոփոխմունս ոգւոց ի մարմնոց ի մարմինս։ (Եզնիկ.։)

Ընտրութեամբ հոգեւոր օրինացն փոփոխումն առցեն. (Յճխ. ՟Գ։)

Զառ ի հարսանիս փոփոխումն ջրոյն ի գինի. (Շ. մտթ.։)

Ոչ ի փոփոխումն անուանց (այսինքն յայլաբանութիւն) պարտ է հայել, այլ միտսն. (Ոսկ. ես.։)

Ի ժամանակի արդենաց արեգական փոփոխմանց. (Օր. ՟Լ՟Գ. 14։)

Յառաջքան զձմերական փոփոխմունսն. (Եւս. քր. ՟Ա։)

μεταβολή, μετάβασις, μετακίνησις , ἁλλαγή, ἑναλλαγή, παραλλαγή եւ այլն. permutatio, commutatio եւ այլն. μεταφορά metaphora. Փոփոխելն, իլն. յեղափոխութիւն, դարձուած. յեղանակումն. փոխարկումն, փոխադրութիւն. այլայլութիւն. եւ Փոխաբերութիւն.


Փոփոխմունք արեգական

sn.

tropic;
— անուանց, tropology, allegory.

· Calfa


Definitions containing the research ոփ : 1348 results

Մխիթար, աց

adj. s.

consoling, consolatory;
consoler, comforter;
cf. Մխիթարութիւն;
— լինել՝ տալ՝ մատուցանել, to comfort, to console, to solace;
— ինչ առնել մտաց, to flatter, to adulate, to wheedle, to coax, to allure.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«սփոփանք, մխիթարանք» Ոսկ. յհ. ա. 9. «մխիթարող» Իմ. ը. 9. Ես. խ. 11. Ոսկ. ես. 326. «Ջխիթարական» Բ. մկ. ը. 21. որից մխիթար տալ կամ մխիթար մատուցանել Ոսկ. մխիթարել ՍԳր. Եղիշ մխիթարական Ագաթ. մխիթարակից Հռ. ա. 12. անմխիթար Փարպ. Եղիշ. ևն։

NBHL (1)

որ եւ իբրեւ յատուկ անուն, ՄԽԻԹԱՐ, այ. παράκλησις, παραίνεσις consolatio, admonitio. Մխիթարութիւն. սփոփութիւն. արգահատանք. քաջալերութիւն. յորդոր. ախտակցութիւն. կարեկցութիւն. մխիթարանք.


Հանգուշն

adj. fig. adv.

turned or tucked up, close;
modest, reserved;
cautions, wary;
gathering up, picking up, closely;
modestly, decently;
cautiously.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«պարկեշտ, զգոյշ, ամփոփ, կոկիկ» Ոսկ. ա. տիմ. 68 (յն. «զգուշու-թեամբ»). Փիլ. այլաբ. Վանակ. յոբ. գրուած է նաև յանկուշն։

NBHL (3)

(Իբր ունօղ զհանգոյցս, կամ որպէս համ գոյշ. համագոյշ։) Զգուշաւոր. քաջապինդ. ամփոփ. զուսպ. եւ Զգուշութեամբ. զսպելով.

Հրամայէ կրել զնա ի վերայ սրտին, զոր հանգուշն ամփոփ առնել եւ հանգրիճեցուցանել (յն. վերագօտեւորել) պարտ եւ արժան էր. (Փիլ. այլաբ.։)

Զարդ խոնարհութեան զո՞ր կոչից. յորժամ ի քնքշելոյ ի յօցտելոյ հանգուշն զիւրեաւն ամփոփիցէ. (անդ։)


Պակշոտ, աց

adj.

impudent, salacious, lascivious, libidinous, lewd, lecherous, licentious, libertine, obscene.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

(որ և պագշոտ), ի-ա հլ. «ցոփ, շոսայտ, լիրբ, անառակ» Ոսկ. յհ. բ. 15 և խչ. Ագաթ. որից պակշոտիլ Առակ. է. 10. Մծբ. 228. Ոսկ. մ. բ. 9 և Եբր. փարպ. պակ-շոտութիւն Ոսկ. յհ. բ. 13. Պիտ. պակշոտե-ցուցանող Լմբ. իմ. սրանց արմատական ձևն են ներկայացնում պակշիլ «զմայլիլ տես-քից» Լմբ. իմ. պակշեցուցանել «զմայլեցնել» Լմբ. իմ. որոնք ենթադրել են տալիս պակշ-(պակիշ կամ պակուշ) արմատր. որով պակ-ոտ կազմուած պիտի լինի -ոտ մասնիկով։

NBHL (2)

Առ պակշոտ յիմարութեան ցոփութեան բարոյիցն. (Ագաթ.։)

ՊԱԿՇՈՏ որ եւ ՊԱԿՇՈՏԵԱԼ. գրի եւ ՊԱԳՇՈՏ. (որպէս պակուցեալ եւ ափշեալ շուայտութեամբ, կամ որ պագանէ զօշոտութեամբ) ἁκόλαστος lascivus ἅσωτος luxuriosus. Խենէշ, ցոփ. անառակ. լկտի. վավաշոտ. գէշ աչք տնկօղ .... շփացած, երեսը պատռած, քեղըրթած, առ սըզ, էտէպսիզ.


Սակռ, կռուք

s. zool. saker, goshawk;
bittern.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

«մի տեսակ ագռաւ» Մխ. առակ, ճիա։ Բառիս համար մի հին վկայութիւն էլ է տալիս Սոփոն. բ. 14. «Գազանք գոչեսցեն ի նկուղս նորա և սակռուք (իմա՛ սակռունք) ի դրունս նորա» (եբր. տարբեր է այստեղ. հայերէնի համապատասխանն է յն. ϰόραxες որի համեմատ էլ մեր հատուածում այլ ձ. ագռաւք՝ փոխանակ սակռուք ձևի)։

=Գտնւում է մի խումբ լեզուների մէջ. ինչ. արաբ. [arabic word] yaqr «որսի բազէ. շա-հէն» (Կամուս, թրք. թրգմ. Ա. 938), քրդ. sakkar «որսկան մի թռչուն» (Justi, Dict, Kurde 270), արևել. թրք. ❇ soqur «վայրի բադ», իտալ. sagro, ֆր. sacre «մի տեսակ մեծ շահէն», մբգ. sackers, մյն. σάϰρε, մլտ. sacer, որոնց վրայ տե՛ս Hehn, Kulturpfl. 3, 537։ Յայտնի չէ թէ հայերէնը ի՛նչ ճամբով հասած է մեզ։ Հիւբշ. Ուս. փոխ. բառից 66 և Arm. Gram. 276 մեր բառը հա-մարելով շատ յետին (Սոփոն. բ. 14 սակ-ռուք համարում է սխալ ընթերցուած՝ փո-խանակ ագռաւք), դնում է փոխառեալ արա-բերէնից։

NBHL (1)

Գազանք գոչեսցեն ի նկուղս նորա, եւ սակռուք (այլ ձ. ագռաւք) ի գրունս նորա. (Սոփոն. ՟Բ. 14.) (ուր ակիւղաս դնէ πελεκᾶνος fulica. այն է թռչուն ծովային. իսկ πελεκάν pelecanus, է հաւալուսն։ Յն. ձայնն ստուգաբանի սակրաւոր, կամ որոյ կտուցն է սակրանման. վասն որոյ ի դէպ դնի ի մեզ Սակռուք)։


Սեղմ

adj.

close, dense, compact, firm, strait, narrow, compressed, confined.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

Տէրվ. Altarm. 100 սեռն և սերտ բա-ռերի հետ՝ սանս. sara «ամրութիւն»։ Նոյն, Նախալ. 128 վերջաձայն մ հա-մարում է մասնիկ։ Հիւնք. սաղմն բա-ռից։ Գազանճեան, Արև. մամ. 1907, 934-5 թրք. səγ-maq «պարփակուիլ, ամփոփուիլ, տեղաւորուիլ»։

NBHL (1)

ռմկ. սըղմած, սըխմած .... ναστός solidus παχύτατος crassissimus συμπεπηγός compactus. Հոծ. խիտ. ամփոփ եւ պինդ. կուռն. սերտ. հաստ. հաստատուն. մածեալ. տխած, կռած, կոխած, ամուր, պիտդ.


Ստոյա

s.

portico, porch.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

(բց. ի ստոյայ) «սրահական կամ ստոյիկեան (դաս փիլիսոփայից)». մէկ ան-գամ ունի Փիլ. ել. 547. «ի ստոյայ իմաս-տասիրակքն են»։

= Յն. στοά́ «սրահ», որից από τής στοας «ի ստոյայ իմաստասիրակք, ստոյիկեան փիլիսոփաներ». յոյնից է նաև վրաց. სვოა ստռա ևամ სროვა ստովա «գաւիթ, սրահ, փոքր խորան». հմմտ. նաև ստոյիկեան։-Հիւբշ. 382։

NBHL (2)

Ոմանք յեպիկուրեանցն եւ ի ստոյիկեանց (կամ ի ստուիկեանց, կամ ի ստուկեանց) փիլիսոփայից. (Գծ. ՟Ժ՟Է. 18։ 1)

յորմէ Ստոյիկեան, եանք. Բառ յն. սդօա՛. στοά porticus այսինքն սրահ. ուստի սդօիգօ՛ս. στοϊκός stoicus. Սրահեան անուանեալ դաս փիլիսոփայից, եւ վարդապետութիւն նոցա.


Տաշ

s.

rasping, scraping, smoothing, polishing.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

= Պհլ. tāšītan, պազ. tāšīdan «տաշելով շինել, ձևել», սոգդ. taš «տաշ, տաշելը», պրս. [arabic word] tas «կացին, ուրագ», զնդ. tas «կտրել, տաշել, կոփել, ձևել, շինել», taš̌a։ «կացին», սանս. takš «կտրել, արուեստով շինել, կոփել». այս բոլորը պատևանում ևն հնխ. tek'-(կամ tek'ϑ-ըստ Pokorny 1, 717) արմատին, որի բնիկ հայ ժառանգն է թեքել։ Աւելի ընդարձակ տե՛ս այս բառի տակ.-Հիւբշ. 251։

NBHL (1)

Արա՛ զարուեստ հիւսնութեան, զկոփ, եւ զտաշ նոցա։ Որ գիտեն առնել տաշ եւ կոփ. (Ոսկիփոր.։)


Խենէշ, ից, աց

adj.

effeminate, luxurious;
lascivious, debauched, wanton, dissolute.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

(գրուած նաև խենեշ, խէնեշ) «թռ-լամորթ, մեղկ, կնատ» Պիտ. փիլ. «ցոփ, զեղխ, զազիր» Վրք. հց. Ա. 546, որից խե-նեշանալ Ոսկ. յհ. ա. 21, բ. 14. խենեշացու-ցանել Եփր. յհ. մկ. 133. Փիլ. Կղնկտ. խենեշութիւն Ոսկ. յհ. բ. 5. Պիտ. խենեշա-գօյն Պիտ. խենեշիլ Նար։

NBHL (1)

Կամ Ցոփ. զեղփ. պիղծ. զազիր. գարշ. անպիտան. գէշ.


Խլայ, ից

s.

robe of honour.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

(ըստ ՆՀԲ ի հլ. բայց առանց վկայութեան) «ազնիւ և ծանրագին զզեստ, որ սովորաբար թագաւորը կամ իշ-խանն է պարգև տալիս, կանանց բարակ շղարշ» Երգ. ե. 7. Նիա. և Վրդն. երգ. Փիլ Գնձ. գրուած է նաև ղիլայ Երզն. քեր. լիշ. Կոստ. եոզն. 99. խլղաթ Առաք. պտմ. 25. վրիպակով՝ խիշայ Արձ. 1275 թ. (Վիմ. տար. 149)՝ ըստ սրբագրութեան Թ. Աւդալբէգեա-նի, Տեղեկ. ինստիտ. բ. էջ 52. այս բառից են խլատեռ «կանանց բարակ քօղ» Ոսկ. ես. 37. խլայել կամ խիլայել «մի զգեստ նուէր տալով պատուասիրել և մեծարել» Մխ. այ-րիվ. էջ 10. Օրբ. հրտր. Էմ. էջ 291, 310. Վրդն. պտմ. Ադամ. 130. որ և խիլաթել Պղնձ. 6, 55. Փոնց. 81. խլաթել «խալաթով պատուել» Մեծոփ. 20։

NBHL (1)

Նոր արքայ գայ՝ բերել քեզ խլիայ՝ ոսկւոյն սոփերայ. (Գանձ.) այն է զգեստ ոսկեթել, կամ ոսկեհուռն հանդերձ ի պարգեւ։


Փակ, ոյ, ի

s. adj.

fastening, lock, padlock;
stick;
shut;
— արկանել, to lock, to padlock, to latch, to bolt, to shut.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«փակել, ծածկել, գոցել, կողպել» և յետնաբար «կպցնել, փակցնել». որից փակ «կողպէք» Նէեմ. վ. 14. է. 3. Ոսկ. մ. ա. 12 Եփր. պհ. «գոց, գոցուած, փակուած» Փարպ. փակել «գոցել, ծածկել, շրջապատել» ՍԳր. Իւս. օր. Կիւրղ. ծն. փակնու Ոսկ. յհ. ա. 21. փակուցանել «կպցնել, փակցնել» Թէոփիլ. խ. մկ. փակչուտ «շուտ կպչող» Վստկ. փա-կանք ՍԳր. Ոսկ. մ. ա. 9. Եփր. պհ. փակոց Բարուք զ. 17, փակաղակ Երգ. ե. 6. փակա-կալ Ոսկ. ա. թես. Կոչ. Մծբ. Փարպ. շրջա-փակել Փարպ. Խոր. անփակ Ագաթ. դռնա-փակ Օր. գ. 5. Ա. թգ. իգ. 7. Բարուք զ։ 17, Նորագիւտ բ. մն. ը. 5. սպարափակ Ագաթ. Փարպ. պարփակել Պիտ. 543, 549 (գրուած նաև պարպակել), Յհ. իմ. վա-հանափակ Բուզ. կողմնափակ Ագաթ. զուա-րափակ Ագաթ. ծրափակել Փարպ. փակա-նագործ (նոր գրականում) ևն.։

NBHL (1)

Դրունս դնիցես, եւ փակս եւ նիգս արկանիցես։ Այսպէս արգելեալք ընդ փակով՝ թարգմանեցին զամենայն կտակարանս։ Շարեցան յիրար յիրար որպէս յոսւոյ հիւսեալ, եւ փակք ամենայն (այսինքն աղխք կամ օղք) զմի պայծառութիւն փայլեցին՝ յստակեալ ի հրոյ եւ ի ջրոյ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 12։ ՃՃ.։ Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)


Տիպ, տպոյ, տպի, տպաց

s. anat.

type, model, example, pattern;
manner;
figure, image, form;
expression;
style;
impression, stamp, print, mark;
edition;
—ք կերպարանաց, feature, lineament, character;
—ք մեռելոց, phantom, ghost, shadow;
— կերպարանաց բանից, style;
այսու տպով, in this manner or way;
ի —, similar, like, conform, in the form of;
վաթսներորդ —, sixtieth edition;
բերել զ— ուրուք, իրիք, to be like, to resemble, to have likeness to;
hymen, the virginal membrane.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ի-ա հլ. «ոստրէ, գաղտակուր կամ նրա պատեանը» Եփր. մրգ. էջ 351-358 գործածուած 14 անգամ). նոյնը տիփ ձևով «խեցեմորթի խեցի կամ պատեան» Պիսիդ. Վեռօռ. 1103. «Զգաղտակուրսն, ւռոժամ լիւրեանց խեցեղէն տիփսն ամփոփին, ըս-տուգեալ ճարտարութեամբ բանան զնոսա»։

NBHL (1)

Յորժամ ի պատկերացն փոփոխեալ դրեն (նկարիչք), բազում անգամ՝ որպէս ի դէպ է՝ ի սկզբան տպացն ի բաց նուազին. (Բրս. գորդ.։)


Քաջալ

adj.

bald, hairless.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«մազերը թափած, կունդ, ճա-ղատ» Մեծոփ.։

NBHL (1)

Կունդ եւ քաջալ անուն տային. (Մեծոփ.։)


Օթ, ից

s.

pernoctation, passing the night in a place;
sleeping place, lodging, inn;
evening;
առ —, towards dusk, in the evening;
— առնել, to stop or stay with, to logde at;
գնացեալ ընդ անապատ —ս երկուս, journeying two nights in the desert.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ի հլ? «գիշերը մի տեղ անց կացնե-լը» Եզեկ. իգ. 17. Խոր. «մի օրուայ ճանա-պարհը, մէկ իջևան» Փարպ. Եղիշ. ը. էջ 111. Ճառընտ. «երեկոյ, գիշեր» Սոփոն. բ. 7. ոճով ատւում է օթ առնել «օթևան տալ» Ոսկ. տտր. տող 185 և 202. որից օթել կամ օթիլ «գիշերել, գիշերը մնալ» Յհ. իմ. ստ. Կանոնր տահ. 112. Իգնատ. ղկ. 68. «պարտքի փոխարէն տրուած գրաւր երկար ժամանաև մօտը պահելը» Մխ. դտ. 358, օթագայանալ, օթագայիլ ևն Երեմ. իե. 24. Յոբ. բ. 9. Ոսկ. յհ. բ. 37, 39. օթագանիլ «աշխատանքի վրայ տքնիլ, անքուն գիշեր-ներ անց կացնել» Սոկր. 568. օթանոց «սե-նեակ, բնակարան» Խոր. Արծր. օթեկ, օթե-կան «նախորդ օրուանից մնացած, քարթու» Կանոն. օթեվան ՍԳր. Փարպ. օթոց «ննջա-րան, սենեակ» Արծր. ցայգոթ Եպիփ. ծն. բացօթեագ Ղկ. բ. 8. Փիլ. որ և բացօթեայ Ճառընտ. Շիր. Յհ. կթ. (կայ և ախալ գրչու-թեամբ բացօդեայ, իբր թէ օդ բառից լինէր. որ և այժմ բաւական ընդհանրացել է տր-գէտների մօտ). գիշերօթիլ Փիլ. բագն. երե-կօթք Ագաթ. Յհ. կթ. երեկօթոց «կէսօրից յետոյ հանգստանալու համար պառկիլը» Կոչ. 18 (ըստ Վարդանեան ՀԱ 1922, 578), օթեակ «թատրոնի առանձնասենեակ» (նոր բառ) ևն։

NBHL (1)

Ի տունս ասկաղոնայ առ երեկո. (ընդ երեկս. Սոփոն. ՟Բ. 7։)


Ամպրոպ, աց

s.

thunder-clap, thunder;
noise, explosion, crash, report.

· Calfa

NBHL (1)

Թուի ամպուռք, ամպուռոյցք. կամ րոպէ՝ այս ինքն արկած՝ ամպոց. տրոփումն ամպոց. ամբոխումն օդոց. մրրիկ. փոթորիկ. եւ ամենայն խառնակութիւն, վրդով, յոյզք. խռովութիւն. κηδοιμός tumultus, turba ըստ մեզ նաեւ turbo, procella. գայ, գըյամէթ, գառսամպա, գարըշըգլըգ. քիւթիւրտիւ. փաթըրտը. Ըստ նախկին նշանակութեան կարծին բանքս.


Ամրածածուկ

adj.

very secret, very private;
very intricately fortified;
protecting, sheltering.

· Calfa

NBHL (1)

Ամփոփեալ յորջսն՝ ամրածածուկ լինի. (Վեցօր. ՟Թ։)


Այլ, այլոյ, այլում, յայլմէ

adj.

another, other;
different, unlike;
some;
—ով ճանապարհաւ, by another way;
—ով օրինակաւ, in another manner;
—ոք, another;
եւ ոչ — ոք, even another;
յայլմէ կողմանէ, another side, the other side;
— է ասել եւ — գործել, it is one thing to say, another to do;
եւ այլն, —ովքն հանդերձ, and so on;
— ընդ այլոյ, one for another, pellmell;
— յայլմէ լինել, to lose one's presence of mind, to be overcome by joy or fear;
ոչ — իւիք, in no other way;
— ընդ —ոյ ասել, to say equivocally, ambiguously.

· Calfa

NBHL (2)

այլայլել. փոփոխել.

Իբրեւ արտաքս ելանեմք, դարձեալ այլք ընդ այլոց լինիմք". այս ինքն փոփոխիմք. ուրիշ մարդ կդառնանք. (Ոսկ. մտթ.։)


Այլ, Այլ արդ

conj.

but, yet, still, however;
only, but;
now, then.

· Calfa

NBHL (2)

այլայլել. փոփոխել.

Իբրեւ արտաքս ելանեմք, դարձեալ այլք ընդ այլոց լինիմք". այս ինքն փոփոխիմք. ուրիշ մարդ կդառնանք. (Ոսկ. մտթ.։)


Այլ

adv.

besides, moreover, more.

· Calfa

NBHL (2)

այլայլել. փոփոխել.

Իբրեւ արտաքս ելանեմք, դարձեալ այլք ընդ այլոց լինիմք". այս ինքն փոփոխիմք. ուրիշ մարդ կդառնանք. (Ոսկ. մտթ.։)


Այլագոյն

adj.

of a different colour;
unlike, different.

· Calfa

NBHL (1)

Զի՛նչ բնութիւն է մարդոյ փոփոխել ի միում ժամանակի յայլագոյն անդամոց, եւ դարձեալ ի նոյն գոյն հաստատել. իմա՛ ըստ յն. ձեռին մարդոյ փոփոխիլ ի միում ժամու յայլ գոյն (կամ տեսակ)։


Այլագունիմ, եցայ

vn.

cf. Այլագունեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՅԼԱԳՈՒՆԵՄ ԱՅԼԱԳՈՒՆԻՄ Այլագոյն լինել. յայլ գոյն կամ ի կերպարան փոխիլ. այլակերպիլ. այլայլիլ. փոփոխիլ. յեղաշրջիլ. փոխուիլ, ուրիշ կերպ ըլլալ. թէպտիլ օլմագ. ἁλλοιόομαι, μεταπίπτω. mutor, immutor, degenero


Այլակերպ, ից, աց

adj.

transformed, transfigured;
changed, metamorphosed;
different, unlike;
disguised, masked;
յայլակերպս, incognito, in disguise;
յայլակերպս լինել, to be masked, to be in disguise, to disguise ones self;
to be transfigured;
to be metamorphosed, to be transformed;
— յորջորջումն, allegory, metaphor.

· Calfa

NBHL (1)

Ուստի չիք ինչ բնաւ այլակերպաց ինչ փոփոխումն. (Կոչ. ՟Է։)


Այլակերպութիւն, ութեան

s.

transfiguration;
metamorphosis;
transformation, disguise.

· Calfa

NBHL (2)

Կամ այլայլութիւն. փոփոխութիւն. թեպետտիւլ.

Չգոյր ինչ ի միջի նոցա այլակերպութիւն մինչեւ ի նշանագրացն փոփոխումն։ Խելամուտ լինել այլակերպութեան իւրաքանչիւր գուշակաւոր պատմութեանցն. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Այլայլեմ, եցի

va.

to alter, to change;
to vary, to diversify;
to corrupt;
to disaffect, to alienate;
to discountenance;
to falsify, to counterfeit;
to distemper, to disorder.

· Calfa

NBHL (2)

Ի վերայ այլայլող եւ դիւրափոփոխ բնութեանս։ Այլայլող ի բարւոյն ի չարն. (Լմբ. սղ. ԾԹ։)

Փոխել. փոփոխել. այլագունել. եւ խանգարել. պղտորել. վեր ի վայր առնել. իբր ἁλλοιόω, ἐτερόω. muto, altero. թէպտիլ՝ ալթիւսթ էթմէք.


Այլայլիմ, եցայ

vn.

to vary, to be altered, to change;
to degenerate, to become corrupt;
to be disaffected, to be alienated;
to be indisposed.

· Calfa

NBHL (2)

որպէս փոփոխիլ. այլափոխիլ. թէպտիլ՝ թէզայիւր օլմագ.

Այլայլին երկինք յանեղծ փոփոխութիւն. (Նար. ՀԹ. ՀԶ։)


Այլայլութիւն, ութեան

s.

alteration, changement, variation, mutation;
emotion, perturbation;
corruption, degeneration;
falsification;
distemper, disorder, indisposition.

· Calfa

NBHL (3)

Ոչ փոփոխումն կամ այլայլութիւն ունելով ի միաւորութեանն. (Շ. թղթ.։) Այլայլութեան վիճակեալ. (Լմբ. սղ.։)

Այլայլելն. նորոգումն, եւ փոփոխիչ գոլն. թէպէտտիւլ.

Այլայլին. այլազգ իմն լինելն իւիք օրինակաւ. փոփոխումն. յեղումն. այլութիւն. այլայլումն. եւ ըստ իմաստասիրաց՝ փոփոխութիւն որակի. ἁλλοίωσις. mutatio. փոխուիլը. թէզայիւր.


Այլափոխեմ, եցի

va.

to change, to alter;
to counterfeit;
to metamorphose;
to diversify.

· Calfa

NBHL (1)

Փոխել յայլ. փոփոխել. այլայլել. տէյիշթիրմէք, թէպտիլ էթմէք.


Այլափոխութիւն, ութեան

s.

change, transmutation, conversion;
metamorphosis;
corruption, degeneration.

· Calfa

NBHL (1)

Փոփոխմամբ եւ այլափոխութեամբ անուանցն։ Խորհրդոցն այլափոխութիւն. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ.։)


Այս, այսու, ոց

s.

evil genius, evil spirit, demon, devil;
genius, spirit, ghost, apparition;
goblin, imp, sprite, hobgoblin, familiar, elf, fairy;
tempest, storm;
thundering noise, hurly-burly.

· Calfa

NBHL (2)

Սաղարթօք վարսից, այս է՝ արտաքին դիմօք։ Որ է հաստատուն, այս է անփոփոխ. (Նար. Թ. եւ Մծբ.։)

Ոչ է բարւոք խորհուրդն՝ զոր խորհեցաւ Աքիտոփէլ այս անգամ. (Բ. Թագ. ԺԷ. 7։)


Այսակիր

adj.

possessed with a devil or evil genius, tormented with a devil, demoniac.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ զայր մի այսակիր։ Մարգարէք նորա այսակիրք։ Այսակիր (կամ այսաբեկ) եղեւ. (Ովս. ՟Բ. 7։ Սոփ. ՟գ. 4։ Երեմ. ՟Բ. 24։)


Անախորժելի, լւոյ, լեաց

adj.

cf. Անախորժ.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ Թէոփիլոսի անախորժելի թուէին գրեալքն Յովհաննու. (Վրք. ոսկ.։)


Անայլայլաբար

adv.

invariably, immutably, constantly.

· Calfa

NBHL (2)

Չայլայլեալ. անայլայլակ. անփոփոխ.

ἁναλλοίωτος. sine immutatione Առանց այլայլութեան. անփոփոխապէս. եւ անշարժ.


Անայլայլելի, լւոյ, լեաց

adj.

cf. Անայլայլակ.

· Calfa

NBHL (3)

Զանփոփոխելի եւ զանայլայլելի համագոյութիւնն. (Աթ. ՟Դ։)

Միշտ անփոփոխելի եւ անայլայլելի եւ անախտ. (Արիստ. աշխ.։)

ἁναλλοίωτος, ἁνετερείωτος, immutabilis, alterationis expers. Որ ոչն այլայլի. անփոփոխելի. անյեղլի. անշարժ. անվրէպ. անփոփոխ. տէյիշիլմէզ, թէղայիւրսիւզ.


Անայլայլութիւն, ութեան

s.

invariability, immutability.

· Calfa

NBHL (3)

Հանդերձ անփոփոխութեամբ եւ անայլայլութեամբ. (Պրպմ. ԺԳ։)

Զհաւասարութիւնն եւ զանփոփոխ զանայլայլութիւնն (ընդ Հօր)։ Տեսանե՞ս զանփոփոխելի անայլայլութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37. 38։)

Անփոփոխութիւն. τὸ ἁναλλοίωτον. immutabilitas


Անանջատ

adj.

inseparable, indivisible.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՆԱՆՋԱՏ ըստ փիլիսոփայից ասի այն ինչ, որում անհնար է բաժանիլ յէութենէ իրին կամ ենթակային. որպէս բանականութիւնն ի մարդոյ, կամ սեւութիւնն յեթովպացւոց.


Անապատացուցանեմ, ուցի

va.

to cause to be deserted, to lay waste, to unpeople.

· Calfa

NBHL (1)

Ասէ Սոփոնիաս. անապատացուցից զճանապարհս նոցա՝ ամենեւին ոչ գնալ. (Առ որս. ՟Ժ՟Ա. (Իսկ Սոփ. ՟գ. 6, աւերեցից)։)


Անասնախառն

adj.

of or belonging to the brute creation, animal;
brutal, brutish.

· Calfa

NBHL (1)

Խառն ընդ անասնաբանութիւն, եւ ընդ ցոփ զրոյցս.


Արձանանամ, ացայ

vn.

to become like a statue, to be firm, fixed;
to stop;
to stand, to stand upright.

· Calfa

NBHL (1)

որպէս Ամրանալ. յարատեւել. պնդիլ. հաստատիլ. անփոփոխ մնալ յո՛ր եւ է կարգի, եւ ո՛ր եւ է բանի.


Արձանացուցանեմ, ուցի

va.

to convert into a statue;
to raise, to erect;
to establish;
to exhibit, to represent;
to inscribe, to write;
to register, to record.

· Calfa

NBHL (1)

Արձանացո՛ անփոփոխ պատրաստական վստահութիւն։ Զփափագ ըղձիցն արձանացուցեր։ Արձանացուսցես զմեզ ընդ հովանեաւ թեւոց սուրբ խաչիդ։ Մի՛ արձանացուցանեէ զմեղկութեանցն. (Նար.։)


Արմատախիլ առնեմ

sv.

cf. Արմատախլեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Լի՛ց զտեղի արմատախիլ անկոց. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)


Արմատանամ, ացայ

vn.

to take root, to take hold, to grow.

· Calfa

NBHL (1)

Ե՛կ ծառ սաղարթաճեմ արմատացի՛ր ի բուրաստանս. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)


Արմաւ, ոյ, ու, ոց, ուց

s.

date;
date-tree;
phenix.

· Calfa


Արտաքին, աքնոց

adj.

exterior, external, extrinsic;
superficial;
profane.

· Calfa

NBHL (1)

մանաւանդ՝ Օտարազգի կամ այլազգի հեթանոս մատենագիրք, քերթողք, եւ փիլիսոփայք որպէս լտ. profani auctores եւ այլն.


Արփիագեղ

adj.

beautiful, luminous like the sun, bright, brilliant.

· Calfa

NBHL (1)

Արփիագեղ տիկնոջն՝ մեծին սոփեայ. (Արծր. ՟Դ. 12։)


Արօր, ոյ, իւ

s.

plough;
— առնեմ, to plough.

· Calfa

NBHL (1)

ἅροτρον aratrum (լծ. հյ. վար, վարել. յն. լտ. արօդրօն, արադրում.) ռմկ. հարօր. Փայտակերտ գործի վարելոյ զերկիր հանդերձ խոփով եւ մաճով.


Աւաքեմ, եցի

va.

to cure, to deliver from sickness;
cf. Հաւաքեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մի տէգ նիզակաց աւաքեալ ամփոփեալ (կամ առեալ հաւաքէր ամփոփէր) զերկիրն. (Գ. Մակ. Զ. 4։)


Աւելորդ, աց

adj. s.

exceeding, redundant, superfluous, too much;
rest;
—ք որովայնի, excrement.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞ր տեղի իցէ աշխարհի, որ ոչ լինիցի յանկարծակի աւելորդ ի մասնէ լուսոյն, յորժամ ամփոփիցէ զճառագայթս իւր. (Վեցօր. ՟Բ։)


Աւետեմ, եցի

va.

cf. Աւետաւորեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի սոփոփանոս զուարթարարս ոմանց աւետէ։ Պետրոս աւետէ. (դուք ի վէմն կենաց շինիք. Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. մծբ.։)


Բագձաձեմ, եցի

va.

to amass, to gather, to collect.

· Calfa

NBHL (1)

ԲԱԳՁԱՁԵՄ կամ ԲԱԿՁԱՁԵՄ. περιλαμβάνω, ἑμπεριλαμβάνω completor, comprehendo Բովանդակել. բոլորել. պարփակել. պարագրել. ամփոփել. հաւաքել։


Անվաւեր

adj.

invalid, null, illegal, insufficient;
apocryphal;
— առնել, to invalidate.

· Calfa

NBHL (1)

Անվաւեր եւ փոփոխական ամենայն ինչ եղեւ։ Սոցա տառապանքն եւ հեծութիւնն անվաւեր առնէ զհեշտութիւնն. (Շ. ատեն.։) (Լմբ. սղ.։)


Անվրէպ

adj. adv.

unfailing, punctual, exact, regular, correct, sure, certain;
without fail, punctually, precisely, exactly, correctly.

· Calfa

NBHL (1)

ἁπαράλλακτος. immutabilis. Անայլայլակ, անյեղլի, աննփոփոխ.