in the same constellation.
Որոց մի է աստեղատուն. որ ունի զնոյն համաստեղութիւն ընդ այլում։ (Շիր.։)
to celebrate together.
together, conjointly;
— նստել, to sit beside, contiguous;
— —, by two and two, in pairs.
Զո՛յգ. ի միասին. միատեղ, ջո՛ւխտ.
Թերեւս երեքեան (խաչքն) զուգաց կալ (թաղեալ ի Գողգոթա)։ Ո՛չ զուգաց նստէին (հրեշտակք առ գերեզմանին). այլ զատ ի միմեանց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38. 39։)
to join together, to couple, to pair, to match, to tie or put two by two, to unite, to join;
to liken, to compare;
to marry, to join in wedlock.
προστίθημι, παραζεύγνυμι adjungo Միաւորել. միաբանել. խառնել. համադասել. յարել. կր. Յարիլ. միաբանիլ. համաձայնիլ. հաւասարիլ.
Ասէ զՄինովս զուգաւորիլ իննամսեայ ժամանակաւ ընդ Արամազդայ բանիւն, եւ ուսանիլ. (Պղատ. մինովս.։)
conjunction, union;
coition, embrace;
parity, equality;
the equinox;
relation, connexion;
union, match, marriage;
երջանիկ — դարնայնոյ ընդ աշնան, happy union of spring and autumn.
ἱσότης aequalitas ῤυθμός proportio Հաւասարութիւն. չափակցութիւն. միաբանութիւն. միաձայնութիւն. համեմատութիւն.
Կանա՛յք սիրեցէ՛ք զարս ձեր, իբրեւ զի մի մարմին էք զուգաւորութեամբ. (Ածազգ. ՟Ժ՟Գ։)
Որք միշտ ծնանելն կարեն, միշտ մերձենան ի զուգաւորութիւն. (Նիւս. բն.։)
cf. Զուգաւորեմ;
to sum up;
— զկերակուրս, to season, to flavour;
— զսապատ, to make basket-work;
— զոք ընդ աշխարհ, to join in wedlock.
Ըստ որում ի բառէս Զոյգք. ζευγνύω, συζευγνύω jungo, conjugo, conjungo, computo συνάπτω comparo Լծակցել. զուգաւորել. եւ Զօդել. շաղկապել. յօդել. եւ Յարել. յարմարել. յօրինել. ընդելուզանել. ջխտել, միացընել, կապել, կցել. յարմարցընել.
Զոր Աստուած զուգեաց, մարդ մի՛ մեկնեսցէ. (Մտթ. ՟Ժ՟Թ. 6։ Մրկ. ՟Ժ. 9։)
Միշտ խառնիմ զուգել, եւ ոչ եւս միանամ։ Իբր ի գոյից երկուց զուգելոց։ Առ մի կերպարան տեսակի զուգեալ. (Նար.։)
Ցուցանէ զինքն զուգեալ ընդ ծնողին, եւ ոչ բնաւ լինել խտրոց ի միջի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)
Զոր օրինակ ի կշիռս զմիտսն զուգելով. (Բրս. յուդիտ.։)
Թեթեւ եւ ըմբռնելի՛ յանցանք. զուգեսցի՛ եւ ապաշխարութիւն (ըստ նմին չափոյ). (Բրս. հայեաց.։)
that runs together, that accompanies, concomitant;
— զօրութիւն, concurrent.
ἱσόδρομος cursu aequans συντρέχων concurrens գրի եւ զոյգընթաց. Զո՛յգ եւ հաւասար ընթացօղ ընդ այլում. ընթացակից. միաբան. անմեկնելի.
Զուգընթաց են միշտ ընդ արեգական (արուսեակ եւ փայլածու). (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Զուգընթաց միմեանց լինել (բանիւ)։ Նորա կամացն զսոսա զուգընթաց լինել յորդորեաց. (Լմբ. պտրգ.։)
conjunction, coupling;
equality, likeness;
union, concord, agreement;
coupling, pairing;
conjunction, union, wedlock;
communication, intercourse;
կշիռ զուգութեան բերել (ընդ ումեք), to be like, to resemble, to seem like.
Երրեակն առաջին հաստատ եցոյց զուգութիւն, սկիզբն կալեալ եւ միջութիւն եւ վախճան. զոյգ (այսինքն հաւասար) են ամենեքեան. եւ ութերեակն՝ առաջին քուեայ, զի յայլսն զուգութիւն դարձեալ նախ երեւեցոյց։ Բանիւքն զուգութիւնն, զայն՝ որ ի ձեռն գործոցն անզուգութիւնն ծնցի. իսկ անզոյգն աղբիւր է չարեաց։ Զուգութիւնն արդարութիւն ծնաւ. զի աստուածասէր ազգն զուգութեամբ եւ արդարութեամբ զարդարեալ է. (Փիլ.։)
Եթէ մի է բնութիւն աստուծոց քոց, հաւասարեսցին առ միմեանս զուգութեամբ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զուգութիւն կամի մեզ, եւ սէր առ իրեարս, եւ ո՛չ անհաւասարութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Եթէ՝ մինչ ի զուգութեանն են՝ մահ տիրեսցէ. (Կանոն.։)
ԶՈՒԳՈՒԹԻՒՆ. Ո՛ր եւ է միաւորութիւն, կցորդակցութիւն. հաղորդակցութիւն. զօդումն։
to splay, to fall headlong, to dislocate or sprain the shoulder, to put the shoulder out of joint;
cf. Երթամ.
Ոտն երիվարին շաղեալ ընդ փոքր թուփ մի, եւ զուլամբեալ ի վերայ գլխոյն, ջարդեալ զողնուլարն՝ ի բաց ընկէց զհեծեալն. (Արծր. ՟Գ. 12։)
vain, useless, futile, trifling, frivolous;
—, ի —, ընդ —, — ուրեմն, vainly, in vain, uselessly, invalidly, unjustly;
— սարջանք, unavailing regrets;
— ջան, անօգուտ վաստակ, labour lost;
— խօսել (զումեքէ), to calumniate, to impute, to accuse;
ի — ճգնել, to labour in vain.
Մի՛ զուր զումեքէ խօսիր. յն. մի՛ զրպարտեր։
to tremble, to shudder, to shake, to quiver, to take fright, to be scared, startled;
to be uneasy, alarmed, to concern one's self;
— ի ցրտոյ, to shiver with cold.
Զչարչարանս եւ զտրտմութիւնն եւ զզոփալն Աստուծոյ բանին ասեմ ո՛չ բնութեամբ աստուածութեանն, այլ միաւորութեամբ տնօրէնութեանն. (Թէոդոր. մայրագ.։ եւ Յհ. իմ. երեւ. ի Բարսղէ։)
Եսաւ (առ նախանձու) դժուարի եւ զոփայ։ Ի մոլորելն՝ ստրջանայ, զոփայ։ Զոփայ՝ տրտմի եւ վշտանայ մեղաւորն, կամ մահապարտն, եւ այլն. (Փիլ.։ Լմբ.։ Պիտ.։)
to be exasperated, irritated, to put one's self in a passion, to take offence, to resent, to be vexed, to bear malice;
to grieve, to complain, to lament.
Այնքան զչարացան հրէայքն, մինչեւ զի սպանանել զնա կամէին. (Նանայ.։)
Զի մի՛ յայտնի բանիւս ե՛ւս զչարասցին. (Ոսկ. ՟բ. թես.։)
Զզատչելն յազգականաց մի՛ զչարիցիս. (Իսիւք.։)
cf. Զչարանամ.
Այնքան զչարացան հրէայքն, մինչեւ զի սպանանել զնա կամէին. (Նանայ.։)
Զի մի՛ յայտնի բանիւս ե՛ւս զչարասցին. (Ոսկ. ՟բ. թես.։)
Զզատչելն յազգականաց մի՛ զչարիցիս. (Իսիւք.։)
to bind, to tie close, to press;
to subdue, to hold, to hinder;
to draw, to draw again.
Ըստ իրաւանց նորա (վախճանելոյն՝) զսպեա՛ զմարմին նորա. (Սիր. ՟Լ՟Ը. 16։)
Պնդեցին զմարմինս իւրեանց հանդերձիւ, եւ զսպեցին. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 12։)
Ժողովել եւ զսպել (զմարմինս վկայից). (Ճ. ՟Բ.։)
Փրկիչն՝ որ կացոյց զխորհուրդ պատարագին, ոչ զսպեաց զկարողութիւնն իւր ի մի նշխար, կամ ի մի քահանայ, եւ կամ ի մի սեղան. (Մխ. ապար.։)
to clear, to cleanse, to fine, to refine;
to clarify, to filter, to purify;
to rectify;
to revive.
Իբրեւ զհուր՝ ո՛չ առ ուտել եւ ծախել, այլ առ ի զտել եւ սրբել։ Զտեա՛ զմիտդ, սրբեա՛ զսիրտդ. (Ոսկ. ես.։)
that belongs to Zoroaster.
Ի մի դարձուսցես օրէնս զրադեշական պատուիրանին։ Տեղեակս զրադեշական օրինացն. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Ը։)
that thinks uselessly, vain, foolish.
Զի մի՛ ընդունայնամիտ զրախորհուրդ հեթանոսք պարծեսցին առաջի սնոտեաց իւրեանց. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 9։)
that flows, inundates uselessly or unjustly.
cf. Զրահետ՞՞՞վարիմ.
ԶՐԱՀԵՏ ՎԱՐԻԼ, ԲԵՐԻԼ, ԼԻՆԵԼ, եւ այլն. Ի զուր զհետ վարիլ, պնդիլ. եւ զհետ սնոտեաց կամ յընդունայն շաւիղս ընթանալ. ըստ յն. միջամուխ լինել. ἑμβατέω ingredior, ineo
that labours in vain.
Զրավաստակս եւ անմիտս եցոյց. (Տօնակ.։)
to terminate, to finish;
— ի կենաց, to kill, to take away life, to put to death, to slay, to cut the thread of one's days.
Ի միում ամի զրաւեալ յաստեացս՝ բարձան ի կենաց. (Լաստ. ՟Ժ։)
extortion, exaction, encroachment, injustice, insult, rapine;
breach, diminution, loss, grief, wrong, injury, hardship;
despoiling, privation, degradation, exclusion, dispossession.
Տրտմէր ընդ իւրն միայն անտուն ամայութիւն եւ զրկանս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to deprive, to rob, to despoil, to commit rapine;
to defraud, to frustrate;
to vex;
to strip, to displace, to depose, to leave destitute;
— զանձն, to deprive, to debar one's self from.
Զի մի՛ զրկիցիմք ի սատանայէ. այսինքն դաւիցիմք, պատրիցիմք. (՟Բ. Կոր. ՟Բ. 11։)
Մի՛ զրկիր ի լացողաց. յն. մի՛յետնիր. (Սիր. ՟Է. 28։)
Շահէր ի նոցանէ ինն առաքինութիւն, եւ զրկէր զմինն։ Շահէր ութ, եւ զրկէր զերկուս. այսինքն կորուսանէր. ըստ յն. ոճոյ, կասեցուցանէր, յետնէր. (Վրք. հց. ՟Ը։)
cf. Զրկանք.
Ատելութեամբք, զրկութեամբք միմեանց, սպանութեամբք. (Ղեւոնդ.։)
term, word, discourse, recital, narrative, narration;
talk, conversation, familiar chat;
news, hearsay, rumour;
— առնել, բերել, տալ, to bring, to give news, to announce, to recount, to inform, to relate;
— արկանել, to talk, to converse;
ի — or ի —ս լինել, to become a by word;
ընդ հանճարեղս եղիցի — քո, let thy conversation be with the wise;
ել —, the tale spreads, the report prevails.
Երթային միամտութեամբ, եւ ոչ գիտէին ամենեւին զզրոյցսն. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ե։)
who brings news;
— լինիմ, to bring news.
Զի զրուցատարք լինիցին պարսից արքային. (Մամիկ.։)
recital, discourse, narration, dialogue.
Անյարմար եւ անհաւան զրուցատրութեամբքն խաբեն, եւ խաբին։ Ի ժամու աղօթից մի՛ զրուցատրութեամբ եւ յօրանչմամբ. (Ոսկ. գծ.։)
Ոչ ի հասարակաց զրուցատրութիւնս զմիմեանս ձաղել. (Երզն. մտթ.։)
Զի՞նչ արգելու զրուցատրութիւն առնել ընդ միմեանս, որչափ պատշաճ է։ Յաղագս որոց առնեմք զզրուցատրութիւնս. (Պղատ. սոկր. եւ Պղատ. օրին. ՟Գ։)
cf. Զրուցատրեմ.
Զորս եւ բազումք ի գեղջկաց զրուցեն մինչեւ ցայժմ։ Զրուցեն զսմանէ եւ պառաւունք։ Ընդ որ հիացեալ՝ զրուցեաց երանելւոյն Նունէի։ Զրուցեցից քեզ. (Խոր. ՟Ա. 5։ ՟Բ. 68. 83։ ՟Գ. 1։)
Մի՛ զրուցեսցես զմեղս օտարաց ... մի՛ դիցես ականջս այնոցիկ՝ որ զրուցեն զմեղս այլոց սուտ կամ իրաւ. (Մաշտ. ջահկ.։)
to calumniate, to be censorious;
to slander.
Մի՛ գողանայցէք, եւ մի՛ ստիցէք, եւ մի՛ զրպարտիցէք իւրաքանչիւր զընկեր իւր. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ. 11։)
Մի՛ զոք խուիցէք, եւ մի՛ զոք զրպարտիցէք. (Ղկ. ՟Գ. 14։)
calumniator, imposter;
slandering, defaming.
Զի մի՛ պատճառս ինչ տացէ զրպարտչաց. (Վրդն. ել.։)
calumny, imposture, inculpation, slander;
զրպարտութեամբ, calumniously.
Զրպարտութիւն ասի, քանզի ոչինչ յանձանց նոցա կամ՛ի կամաց ունէր նիւթ մարտին, այլ ի զուր պարտաւորէր եւ չարչարէր զերանելիսն։ Փրկեա՛ զիս ի զրպարտութենէ մարդկան. այսինքն ի չարչարանացն, զոր՝ ի զուր պարտաւորեալ զմարդկային բնութիւնս, յարուցանէ թշնամին ի վերայ մեր։
Ոչ զի զմարմինս իւրեանց ի տանջանաց երկրակոխաց ի զրպարտութենէս ապրեցուսցեն։
withe, band;
tie, bond, link, joint, union.
σύνδεσμος conjunctio, vinculum Յօդ ամուր, որպէս սերտ միաւորութիւն, եւ իր միաւորիչ պնդութեամբ. զուգակապ. շաղկապ. կապ.
to tie, to bind, to fasten, to attach;
to salder.
ζευγνύω, ἑπιζεύγνυμι jungo, adjungo συνδέω colligo, (-gas,) connecto Յօդել պնդութեամբ ընդ միմեանս. զուգել. յարել. կցել. շաղկապել. միաւորել ո՛ր եւ է օրինակաւ.
Զօդեալ կամարքն հանդէպ միմեանց. (՟Գ. Թագ. ՟Ե. 6։)
Ի մի լուծ կշռոց զօդեցից։ Ի մի կերպարան տեսակի զօդեաց։ Մի զօդեցաւ Քրիստոս յերկուց գոյութեանց։ Արձան անձնական իմաստիւք զօդեալ. (Նար.։)
seam, joint, suture;
cf. Յօդ;
cf. Յօդուած.
Ո՛չ ... զօդուած ծնոտիցն բաժանեցեր՝ քակտեալ ի միմեանց. (Նար. ՟Լ՟Զ։)
avaricious, sordid, stingy, niggardly, miserly.
Մի՛ զօշաքաղ, այլ հիւրասէր, բարեսէր։ Մի՛ գինեսէրս, մի՛ զօշաքաղս. (Տիտ. ՟Ա. 8։ Տիմ. ՟Գ. 8։)
to seek unlawful profits, to gain illeeitly, to procure by fraud;
to flatter, to allure.
sordid interest, avarice;
sordidness, niggardness, stinginess;
թիւրիլ զհետ զօշաքաղութեան, to turn aside after lucre.
Վերակացու լինել ... մի՛ զօշաքաղութեամբ, այլ յօժարութեամբ. (՟Ա. Պետ. ՟Ե. 2։)
Ապա եթէ զօշաքաղութեամբ ածիցի, զհարկսն միայն պահանջել. (Կանոն.։)
covetousness, lust;
ogling, wooing;
filthiness, lewdness.
Զոշոտութիւն (այսինքն զզօշոտութիւն) զլսելեացն գեղեցիկ լեզուաւ կախարդեաց։ Ո՞ զօշոտութիւն (յն. զզօշոտն) մեզ եւ զապերախտ ողոքեսցէ զորովայն։ Նենգաւոր օձին բռնաւորութիւն միշտ զօշոտութեամբ հեշտութեան քարշեալ։ Ոչ բարւոք՝ պարզամտացն տակաւին եւ ցանկացելոցն զօշոտութեան (կամ զօշոտութիւն). (Ածաբ. կարկտ. եւ Ածաբ. աղքատ. եւ Ածաբ. ծն.։)
bravely, valorously.
Սոքա երկոքին զօրաբար մարտնչին ընդ հոգի։ Կռուիմ զօրաբար ընդ նոսա։ Ոչ թոյլ տայ Տէր զօրաբար պատերազմիլ ընդ նոսա. (Վրք. հց. ՟Զ. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի՟Զ։)
levy of troops, enrolment, recruiting;
— առնել, լինել, to levy soldiers, to enrol troops, to subsidize an army, to recruit;
— է նա, he is gathering together an army;
he is ready with an army;
— առնել հոգւոց, to select, to separate, or to gather together souls.
Կա՛մ յանապատի բնակեսցէ, եւ կամ ի զօրաժողովոյ (տպ. ի զօրաժողովս) եղբարց. իմա՛, ի մէջ միաբան ժողովոյ։
Զօրաժողով լինէր Տիմոթէոս, կամ Դեմետր արքայ։ Զօրաժողով է Յուդա։ Զօրաժողով եղեւ յէու ի վերայ Յովրամայ։ Զօրաժողով եղեն ի վերայ Երուսաղէմի։ Մարախ զօրաժողով լինի իբրեւ ի միոջէ հրամանէ օրինօք.եւ այլն։
army, guards, soldiery, militia;
soldier, militiaman;
soldierlike, military;
strong, robust, valorous.
Սեպուհ մի ընտրեցին յամենայն զօրականէն։ Մի ոմն ի քաջ զօրականէն հայոց. (Եղիշ. ՟Ե. ՟Է։)
Զօրական երկչոտ սարսէ ի փողոյ։ Զօրական երկչոտ լքանէ զձեռս ի պատերազմի. (Նեղոս.։)
Հանդիպեցաւ նմա դեւ մի ի նմանութիւն զօրականի. (Հ=Յ. յունիս. 17.։)
to grow stronger, to recover one's self;
to take root;
to revive;
to reign, to predominate;
to grow, to increase;
to be able;
— անդրէն, to collect one's strength, to gather strength, to recover;
to fortify one's self;
զօրասցին ձերք քո, courage! thy arms shall be strengthened;
զօրացիր, take heart! courage! cheer up!
Զմիջաւուրբ զօրացաւ տօթ. (Կլիմաք.։)
valorously, courageously;
energetically, efficaciously.
Որ միացեալ է զօրապէս ընդ հացին. (Լմբ. պտրգ.։)
Ընդ սա վանեալ թշնամին զօրապէս դեւն պոռնկութեան. (Վրք. հց. ՟Զ։)
general, commandant.
Որպէս եւ Հոմերոս ասէ՝ հովիւ ժողովրդոց գոլ զբարի զօրավարն. (Պղատ. մինովս.։) (Գտանի գրեալ եւ ԶՕՐԱՒԱՐ)։
aid, support, help;
defender, partisan;
succour, reinforcement;
—, — օգնականութեան լինել, to aid, to help, to bring succour;
— ունել զոք, to be sustained, or supported by;
որդեակ, — լեր ծերութեան հօր քում, my son, help thy father in his age.
(Աստուած) լիցի քեզ զօրաւիգ առ թշնամին արդարութեան. (Ճ. ՟Ա.։)
(Աստուած) լիցի քեզ զօրաւիգ առ թշնամին արդարութեան. (Ճ. ՟Ա.։)
to fortify, to strengthen, to sustain, to harden, to fence, to establish, to secure, to repair, to reinforce, to restore, to corroborate;
to brighten up, to comfort, to embolden, to reanimate, to revive, to cheer up, to make revive;
— զձեռս or զբաղուկս ուրուք, to lend or bring help, to succour, to aid;
ի յազթութիւն — զոք, to render victorious, to give the victory.
Զօրացուցանել զոք ի վերայ այլոց, կամ ի պատերազմ, կամ զվտեալն եւ զտկարացեալն. կամ զձեռս, եւ զբազուկս. կամ զխորհուրդս. կամ ուխտ մի. (Դտ. ՟Գ. 12։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 40։ Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 4. եւ 6։ ՟Բ. Եզր. ՟Ա. 6։ Եզեկ. լ. 25։ ՟Ի՟Է. 9։ Դան. ՟Զ. 7։)
Անմիտք, եթէ Աստուած տկարանայ, ո՞վ է՝ որ զօրացուցանէ. (Յճխ. ՟Ի՟Բ։)
to be able, worth;
to govern;
to act, to produce an effect.
Ոչ զօրէին առ մի նահատակ. (Շար.։)
as, like, so that;
as if;
almost;
for instance;
— անասնոց, like beasts;
for instance.
պէս, նման, կերպ, կերպով, կիպի, միսալը
Զօրէն կոկեցելոյ իմն մոմոյ։ Զօրէն խոզի ի տղմի կելով։ Զօրէն ուխից, կամ քաջ բժշկի, կամ բոցոյ, կամ աղբեր։ (Փիլ.)
Զօրէն՝ որք սպառազինելն կամին ընդդէմ թշնամեաց։ (Մագ. ԿԸ. իսկ անդ. Կ.)
daily, every day, always.
διαπαντός, καθ’ ἐκάστην ἠμέραν per omne tempus, quotidie, semper Յամենայն օր. զամենայն աւուրս. միշտ. հանապազ. ամմէն օր.
virtual;
dynamic;
— միութիւն, dynamic unity.