illegitimate child, bastard, whoreson.
whoredom, prostitution, whoring.
Անցուսցէ զբոզութիւն իւր ի միջոյ ստեանց իւրոց. (Մծբ. ՟Ժ՟Ե. (ըստ Ովս. ՟Բ. 2. շնութիւն)։)
round, circular;
circle, circuit, orb.
Ի մի մահաբեր բոլորակ էր եկեալ. (Վրդն. ծն.։)
all offered;
holocaust
Զմիամօրն մատուցանէր զօրէն բոլորապտղոց. (Պիտ.։)
toround;
to crown, to finish;
to environ, to surround, to begird;
to bring together.
Եւ Ամփոփել. հաւաքել. բովանդակել ի մի վայր.
Զանդրանկացն բոյլ ի միում խմբի բոլորեաց. (Նար. խչ.։)
Զամենայն կամսդ եւ զմիտսդ բոլորեա՛. (Լմբ. սղ.։)
Եւ Անթերի զբոլորն կատարել. աւարտել իբրեւ զբոլորակ լրացեալ, կամ միաբան. բովանդակել. գլխաւորել. կր. լրանալ.
Օրհնութիւնս բոլորել։ Ի նոյն աւարտումն բոլորեալ. (Եղիշ. միանձն. եւ Եղիշ. դտ.։)
Յաւէժանան մինչեւ ի բոլորելեացս յանկումն. այսինքն ցկատարած աշխարհի. (Պիտ.։)
all, every body, every one, all things.
Յառաջեալ ի բոլորեցունց հմտութեամբ միա՛յն դիմոսթենէս։ Ի հարկէ բոլորեքին զսա ստացեալ. (Պիտ.։)
cf. Բոլորեքեան.
Յառաջեալ ի բոլորեցունց հմտութեամբ միա՛յն դիմոսթենէս։ Ի հարկէ բոլորեքին զսա ստացեալ. (Պիտ.։)
round, circular, orbicular;
rotund.
Արար զծովն ձուլածոյ, գործ բոլորշի նոյնաձեւ։ Եւ բերան նորա գործ բոլորշի։ Չորեքկուսի, եւ ոչ բոլորշի։ Աշտարակ մի. գործած բոլորշի յամենայն կողմանց. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 23. 31։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 5։)
all, entirely, totally, quite, utterly;
all.
Բոլորովին իսկ՝ մի՛ զԱստուած պատճառ վարկիցս գոյութեան չարին, յն. իբր բնաւ իսկ միով բանիւ։
cf. Բոլորովիմբ.
Բոլորովին իսկ՝ մի՛ զԱստուած պատճառ վարկիցս գոյութեան չարին, յն. իբր բնաւ իսկ միով բանիւ։
whole, total;
roundness, rotundity.
Ոչ բոլորութիւն, եւ ոչ մասն։ Զամենայն զայսոսիկ զբոլորովիմբ ամենայն բոլորութեամբ՝ բոլորակատարի եւ ամենայն աստուածութեանն վերադրիլ։ Շաղկապութիւնք մասանցն, ամենայն մասանցն միութիւնք, կատարելութիւնք բոլորութեանցն. (Դիոն. ածայ.։)
Նմին իսկ պատճառաւոր (յն. (պատճառ) բոլորութեան (էիցս) վերերեւիլ. Մաքս. եկեղ.։)
Եւ ակն զգունդագունդս ժողովոց աստեղացն միանգամայն կարօղ է զբոլորութիւնն բովանդակել. յն. զպար մեծ. (Կոչ. ՟Զ։)
rotundity;
roundness, circle;
completion, accomplishment, end.
Բոլորումն սրտի զի՞նչ պարտ է իմանալ. սիրտ զմիտսն ասէ. նովաւ ասէ շուրջ բերցի զօրինօք եւ զվկայութեամբն Աստուծոյ. (Լմբ. սղ. (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։))
barefooted.
state of a barefooted person.
shoot, sprout, scion;
bud, germ.
Ըստ օրինակի բարետոհմիկ բողբոջաց, յորժամ յառաջին աճմանէն ի վեր ուղղին ... այսպէս եւ նա ի սկզբանէ ծաղեցաւ բողբոջօք. (Նիւս. ի Գր. սքանչ.։)
to bud, to bud again, to pullulate, to shoot, to germinate, to sprout.
Զի մի՛ բողբոջեսցի անօրէնն. (՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Գ. 5։)
new horn of animals, little horn.
to appeal, to complain, to claim;
to lodge an appeal;
to complain.
βοάω, ἁναβοάω, ἑπικαλέομαι , κράζω, κραυγάζω clamo, reclamo, advoco, appello որ եւ Բողոք արկանել՝ ունել՝ բառնալ, եւ այլն. Գանգատել՝ քանքարտալ աղաղակաւ. գոչել եւ ազդել միաձայն դատախազութեամբ. դիմել յատեան իրաւանց. ամբաստանել. գուժել.
Ապա թէ ցուլն հարկանօղ իցէ յերեկն եւ յեռանդն, եւ բողոքեալ իցէ տեառն նորա (այսինքն այլոց առ տէրն նորա), եւ նորա չիցէ ի միջոյ բարձեալ. (Ել. ՟Ի՟Ա. 29. 36։)
cure;
remedy.
Զայն ոչ իւիք կարացի գիտել, բայց միովն եւեթ բուժօք. (Պիտ.։)
Scent, smell;
aroma
Վարդ անթառամից, հոտ անոյշ բուրից. (Գանձ.։)
wild ox.
Լինի ի դաղմատիա գազան մի՝ որպէս զեզն, բոնոսոս անուն, որ զկոյն ձգէ որսականացն եւ այրէ. (Խոր. աշխարհ.։ Զնոյն երկրորդէ Վանականն. (այլ գրիչք վրիպակաւ ունին բնինոս, կամ բոնոնոս).)
cf. Բոնոս.
Լինի ի դաղմատիա գազան մի՝ որպէս զեզն, բոնոսոս անուն, որ զկոյն ձգէ որսականացն եւ այրէ. (Խոր. աշխարհ.։ Զնոյն երկրորդէ Վանականն. (այլ գրիչք վրիպակաւ ունին բնինոս, կամ բոնոնոս).)
all, total, entire, perfect, complete;
—ն, the whole, the total, together.
all, entirely, totally, completely.
Եւ միոյն խօսից ոչ գոյ հնար զբովանդակ զմիտսն գտանել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։)
ԲՈՎԱՆԴԱԿ. որպէս Բովական, այսինքն բաւական, եհրիք. բազում. շատ. հարուստ մի. շատ, հերիք. խէլ մը
Որ լինին բովանդակ, ՟Ս.՟Խ.՟Գ. բիւրք ամաց։ Յանձանձիչս կալ իրացն, բայց բովանդակ եւ ոչ միում ումեք ունել (զաթոռ տէրութեան). (Եւս. քր. ՟Ա։)
to assemble, to gather;
to complete, to accomplete, to accomplish, to finish;
to contain, to inclose, to comprehend;
ի համառօտն —, to abridge.
Ոչ եթէ սահմանք ինչ զաստուածականն բովանդակեցին, որով լին է ամենայն, եւ է յամենայնի, եւ ի վերայ ամենայնի։ Վասն մեր էջ ի չքաւորութիւն, եւ ամփոփեցաւ ի մարմին, բովանդակեցաւ ճշմարտութեամբ ի մարմնին. (Ագաթ.։)
Անմարմին բնութիւն ի տեղւոջ ոչ բովանդակի. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։)
ԲՈՎԱՆԴԱԿԵԼ. συνίστημι constituo Ի մի վայր բերել զբովանդակն. հաւաքել. ժողովել ի մի, գումարել. ժողվել.
Որով բովանդակեաց ի միասին զաստուածեղէն զօրութեանցն զգերազանցութիւն. (Շ. բարձր. որ բերի եւ ի ՟Ա եւ ՟Գ նշ։)
ԲՈՎԱՆԴԱԿԵԼ. ἁνακεφαλαίομαι in summam redigo, perficio Վերածել ի մի ինչ գլխաւոր. գլխաւորել. յանգել. կնքել.
Եհան մինչեւ առ Ադամ, եւ ասաց, բայց Ադամ յԱստուծոյ, եւ բովանդակեաց. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 7։)
ԲՈՎԱՆԴԱԿԻԼ. պէսպէս առմամբք, որք վերածին ի նախանշանակեալ միտս.
Զի մի՛ երկուց եւ երից միայն բովանդակեսցի ողորմածացն ողորմութիւն. այսինքն ամփոփեսցի. (Երզն. մտթ.։)
Յոլով իջանեն յասպարէսն, բայց ոչ յոլով պսակին, այլ ի մի բովանդակի այն. այսինքն ի մին գլխաւորի. զի մի ոմն առնու զպսակն. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
total, totality, sum, amount;
summary, abridgement, contents;
completion.
Միով չափով, մի բովանդակութիւն քրովբէիցն. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 25։)
to torrefy, to toast, to brown, to parch.
Դրգալ մի պզրղատուն եւ ըռահնի հունդ բովհրէ. (Մխ. բժիշկ.։)
mow-worm;
moth, wood-fretter.
Գիւտք որովայնի՝ բոտոտք ճապուկք շարժողականք ... որդունք աղեաց ... անիծք ... զազրաթորմիք. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
mould, mouldiness, mustiness;
ունել զհոտ —ի, to smell musty.
Տեսանեմք զամենեսեան մի մոխիր, մի գարշահոտութիւն, մի բործբոս, մի որդն. (Մաշկ.։ եւ Ոսկիփոր.։)
to mouldy, to grow mouldy, to become musty.
Մի՛ բորբոսեալ տիղմն զզուարճութեան խորհրդով փորես քեզ ջրհոր չարեաց։ Մարմինս մաշեալս եւ բորբոսեալս տեսանեմ ի գերեզմանս։ Որ առաջի աչաց ձերոց այսպիսի բորբոսեալ եմք, եւ մեռեալ. (Մաշկ.։ եւ Ոսկիփոր.։)
that loves mire or mud;
lascivious, lewd.
Վաւաշն այն եւ բորբորիտն Շամիրամ. (Խոր. ՟Ա. 14. ուր հին տպ. բորբորիտոն։)
cf. Բորբորիտ.
Վաւաշն այն եւ բորբորիտն Շամիրամ. (Խոր. ՟Ա. 14. ուր հին տպ. բորբորիտոն։)
to inflame, to kindle, to set on fire, to burn;
to warm, to heat;
to rekindle, to revive.
Զփայտն բազմացուցից ... հուր բորբոքեցից, զի միսն հալեսցի. (Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 10։)
Այրեսցէ՛ մինչեւ ի դժոխս ներքինս. կերիցէ զերկիր եւ զարմտիս նորա. բորբոքեսցէ՛ զհիմունս լերանց. (Օրին. ՟Լ՟Բ. 22։)
cf. Բորբոքեմ.
Զի մի՛ ի բարկութիւն զնա բորբոքեցուցանիցէ. (ՃՃ.։)
to be inflamed, kindled, to flame, to crackle;
to be in a passion;
to be mad.
Եւ բորբոքեցաւ հուր ի վիմէ անտի, եւ եկեր զբաղարջսն։ Բորբոքեցաւ բոց հրոյն ի վերայ փայտից սեղանոյն։ Եւ հնոցն բորբոքէր եօթնպատիկ առաւել յոյժ։ Հուր եկի արկանել յերկիր. եւ զի՞նչ. կամիմ թէ արդէն իսկ բորբոքէր։ Ասող մի մեծ՝ բորբոքեալ իբրեւ զղամբար։ Առաջ նորա հուր ծախիչ, եւ վերջ նորա հուր բորբոքեալ։ Ի հնոցն հրոյն բորբոքելոյ։ Սրբեսցէ զնա հրով բորբոքելով։ Եւ ոչ շիջցի բոցն բորբոքեալ։ Եւ տեսիլ փառաց տեառն իբրեւ զհուր բորբոքեալ ի վերայ գլխոյ լերինն։ Երբեմն ի մէջ ջրոյն առաւել քան զզօրութիւն հրոյ բորբոքէր. եւ այլն։
Եւ լեառն բորբոքէր հրով մինչեւ յերկինս. (Օրին. ՟Դ. 11։ ՟Ե. 23։ ՟Թ. 15։)
Բորբոքեցան ցանկութեամբք իւրեանց ի միմեանս։ Անմտութիւն բորբոքեալ ի սիրտ երիտասարդի։ Հրով այրեսցէ, եւ բորբոքեսցին ամօթով իւրեանց.եւ այլն։
hyena.
Որջ բորենից իցէ ... գազանս այս զմեռեալս ուտէ՝ հանելով ի գերեզմանաց։ Ասի դարձեալ, թէ գարշահոտ է բորէ, եւ յորժամ մտանէ յորջ, կարծէ ի տեղւոյն զչար հոտն լինել, եւ յաղագս այնր ի բազում տեղի փոխէ. (Մխ. երեմ.։) Բորեն գրի եւ ի բառս Գաղիանոսի։ Եւ զի արաբացիք անխտիր զգայլն եւ զբորենին կոչեն զէիպ կամ զէպ, ըստ նմին ի Բժշկարանի եդեալ է նաեւ վասն բորենւոյ՝ ԳԱՅԼ ՋՈՐԵԿ, եւս եւ ՃԱԳԱՐ. որպէս եւ ՃԱԳՐԱ ի բառս Գաղիանոսի։
leprous;
scabby, itchy, scurvy.
Եւ բորոտ՝ յորում իցէ արած, պիղծ կոչեսցի։ Եւ էին արք չորք բորոտք։ Մատուցեալ բորոտ մի։ Զբորոտս սրբեցէ՛ք։ Եւ եղեւ ձեռն նորա բորոտ իբրեւ զձիւն.եւ այլն։
leprosy.
Արած բորոտութեան է։ Բորոտութիւն է։ Ցանեսցէ ի վերայ սրբելոյն ի բորոտութենէ։ Երեւեցաւ բորոտութիւն ի ճակատն նորա։ Աւաքեսցէ զբորոտութիւնս։ Այր մի լի բորոտութեամբ։ Գնաց ի նմանէ բորոտութիւնն.եւ այլն։
flame;
fury;
— արձակել, to flame.
Ելանէր բոց երկրին իբրեւ մրրիկ հնոցի։ Եւ երեւեցաւ նմա հրեշտակ տեառն բոցով հրոյ ի միջոյ մորենւոյ։ Եւ եղեւ ընդ ամբառնալ բոցոյն ի վերուստ ի սեղանոյն յերկինս՝ ամբարձաւ հրեշտակն տեառն բոցով սեղանոյն Եւ մի՛ ապրեցուսցեն զանձինս իւրեանց ի բոցոյ անտի։ Թռիչք նորա իբրեւ զթռիչս հրոյ բոցոյ։ Խարուկածին բորբոքեալ բոցք.եւ այլն։
that flames, flaming, blazing.
Որ կամիցի զերծանել ի բոցածաւալ ծովէն (ի դժոխոց), աստ ծովացուցանէ զաչս իւր արտասուօք. (Յհ. գառն.։)
thumb;
prop, support;
pin, peg;
coppel, crucible;
cork;
ring put on the thumb.
(որպէս թէ բոյթ փոքրիկ). Սամիքն, կամ ծակ գործին, զոր ագուցեալ ի սեպս նուագարանաց, եւ պտոյաքեալ պնդեն կամ թուլացուցանեն զաղիս, կամ զթելս.
obtuse angle.
Եռանկիւն բութանկիւն՝ այն, որ բութ ունի զանկիւնսն (կամ զմի յանկեանց). (Եւկղիդ.։)
to cure, to heal, to physic;
to deliver;
— զծարաւ, to quench or slake thirst.
Բժիշկ յայնժամ բուժէ զմարմին, յորժամ զփուտն չբժշկեալ ի բաց կտրիցէ։ Կարող դժուարակիր վիրացն բուժելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։)
Ոչ զնոսա միայն կազմեցաւ բուժել յերկիւղէն, այլ եւ զմատնիչն ածել յուղղութիւն. (Ոսկ. մտթ.։)
little horned-owl.
Բըւիճակ աղաղակէ կա՛ս. եւ միւսն ասէ՝ կա՛մ. սակայն ոչ կայ, այլ թռուցեալ այլուր երթայ. (Մխ. առակ.։)
to nourish, to feed;
to treat, to dress;
to fatten.
nourishment, maintenance.
to nestle, to make ones nest;
to place one's self.
Ժողովէ բերէ նմա զծուփս բազումս, եւ մտանեն բունին ի միտս նորա. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ամբարտաւանութիւնն բունեալ ի հոգի ուրուք։ Զի մի՛ երբեք բունեալ ի մեզ զօրէն իժի վնասեսցէ զհոգիս մեր. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Բունեմ.
Ժողովէ բերէ նմա զծուփս բազումս, եւ մտանեն բունին ի միտս նորա. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ամբարտաւանութիւնն բունեալ ի հոգի ուրուք։ Զի մի՛ երբեք բունեալ ի մեզ զօրէն իժի վնասեսցէ զհոգիս մեր. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
small nest.
Ծիծառն յորժամ զտառապանաց բունիկն կամիցի շինել. (Վեցօր. ՟Ը։)
vegetative.
Ձիաւորեալ ոչ միայն ի վերայ բուսաբեր արմատոյն (փայտի խաչին)։ Որ եբարձ զփշաբեր անիծադրութիւն բուսաբերին (ծառոյն գիտութեան). (Շար.։)
to spring, to grow, to pullutate, to bud, to shoot, to take root, to appear, to vegetate, to sprout out;
to grow again.
Զամենայն խոտ վայրի՝ մինչչեւ բուսեալ էր։ Բուսաւ խոտն։ Սերմանիքն բուսանիցին։ Ընդ բուսանելն չորացաւ. Բուսցի ի նմա փուշ, կամ փայտ փշաբեր։ Մի՛ սերմանեսցի, եւ մի՛ բուսցի։ Թուփ առ թուփ բուսեալ. եւ այլն։
Բուսանել բուսանին մարմինք նոցա. (Ագաթ.։)
Որ մինչեւ զջրհեղեղն բուսեալք եղեն (ծնունդք Ադամայ)։ Բուսանի յայսմանէ եւ միւս եւս այլ մեծ չար։ Յորմէ եւ ամենեցուն բուսանի դաւող ամպարհաւաճութիւն։ Մինչեւ թողեալ է, զոր առաջի տրկեալ է՝ կռիւ, ա՛յլ բուսանի. (Փիլ.։)