apium, ache, wild celery, smallage.
· Calfa
Նեխուրն ջերմ է, եւ ազնիւ յամենայնի։ Նիախուր կամ նիախօր կամ նեխուր. կարօս, քարաւս. (Բժշկարան.։)
cf. Նեպուկ.
· Calfa
Նեպուկ. գլորուկ ճիճին, որ շատ ոտվի ունի, որ ի փառչին յատակն կըփչի. (Բժշկարան.։)
milliped, wood-louse.
· Calfa
Նեպուկ. գլորուկ ճիճին, որ շատ ոտվի ունի, որ ի փառչին յատակն կըփչի. (Բժշկարան.։)
to endeavour, to exert oneself, to take pains, to make great efforts, to strive hard, to do one's best.
· Calfa
Որք յառաւելըն նկրտին, առ ի նըւազըն տկարանան. (Շ. խոստ.։)
sesame.
· Calfa
Շուշմա, սումսում, շիրիկ ձէթն. շիրիճ. ռուղանի դունճութ. ռուղանի շէր՝ շիրան շիրպախտ. (Բժշկարան.։) (որ եւ շիրուղան, շիմշիմ եաղը, շիրլըղան եաղը. լտ. oleum sesaminum ).
warehouse-keeper, store-keeper;
butler;
cellarman;
the Supreme Master.
· Calfa
Ոչ գոլով կարկատօղ ցանկի, կամ եթէ շտեմարանապետ կտակարանացն աստուծոյ. (Մագ. ՟Ի՟Ա։)
to walk, to take or lead about;
to turn, to twirl, to wind.
· Calfa
Շրջեցուցի զձեզ յանապատ ամս քառասուն։ Եւ զնոսա ընդ հրապարակսն առ առակէ, կամ շալակաւ շրջեցուցանէին։ Շրջեցոյց զիս ընդ չորս կողմանս սրահին։ Շրջեցոյց զիս շուրջ զոսկերօքն։ Զքորս կանայս շրջեցուցանել ընդ մեզ։ Զվրան ժամուն եւ զտապանակ կտակարանացն ընդ իւրեանս շրջեցուցանել.եւ այլն։
some, certain, some one, one;
այր —, a man;
կին — անուն մարգարիտա, a woman named Margaret;
ոմն քաղցեալ եւ ոմն արբեալ, one is dying of hunger while another is drunk;
ոմանք մեծատունք եւ ոմանք աղքատք, some are rich and others poor;
ցրուեցան ոմն յայս եւ ոմն յայն կոյս, they are scattered here and there;
զոմանս տեսի անցանել ընդ գետն, ոմանք ի լուղ, եւ ոմանք ի նաւակի, I saw several crossing the river, some swimming, others in a boat.
· Calfa
Յետ հնոյն աւանդութեան նորս կտակարան քարոզի. ոմն ասաց զլինելոցն, իսկ ոմն կատարեաց. նա պատկերօք, սա մերձ գոլով. (Դիոն. եկեղ.։)
gold;
gold coin;
gold, golden, of gold;
մուսիոնեան —, massive gold;
— շանթաձիգ, rum fulminans, fulminating gold;
մանեակ —, gold necklace;
— եղէգն, lysimachia, money-wort, loose-strife;
cf. Ընդելուզանեմ;
cf. Կշիռ.
· Calfa
ՈՍԿԻ ԵՂԷԳՆ. λυσιμαχία lysimachia. Անուն խոտոյ. ... (Բժշկարան.։)
ossifrage, osprey, sea-eagle.
· Calfa
Կլանօղ զոսկերս. որ է թռչուն գիշակեր՝ մեծ եւ սրաթռիչ ի բարձունս. (Բժշկարան.։)
to be stunted, emaciated, withered;
to etiolate, to dry up.
· Calfa
(ռմկ. հոսնիլ ). Ոսին լինել. սնանալ. ազազիլ. տկարանալ.
lentile;
freckles.
· Calfa
ՈՍՊՆ. որպէս Ոսպնաձեւ պալար երեսաց։ Բժշկարան.։ φακός lentigo.
orphan-asylum.
· Calfa
ὁρφανοτροφεῖον locus, ubi orphani aluntur. որ եւ բառական թարգմանութեամբ ի յունէ՝ ասի ՈՐԲԱՍՆՈՒՑԱՆՈՑ. Բնակարան եւ տեղի գարմանոյ որբոց.
enclosure, recinct, park, walled in space;
cf. Որմարգել.
· Calfa
Փակարան որմով. որմ. պատնէշ. պարիսպ.
new, fresh, young;
novel, recent, modern;
strange, extraordinary, curious;
inexperienced, unpracticed, new, raw;
newly, lately, freshly, recently;
— ինչ, curiosity;
— ոմն ղեւոնդիոս, like a second Leontius;
— նորոգող բնութեան մերոյ, the renewer of our nature;
ամիս —ոց, the month of first fruits;
—, cf. Նորանոր;
ի —ումն or —ումս, at present;
under the new dispensation, according to the christian law;
now, in the present age.
· Calfa
Մատուցանիցէք զոհ նոր տեառն։ Զհինն յերեսաց նորոյն հանիջի՛ք ի բաց։ Տուն նոր. տիկ նոր. կուժ մի նոր. սայլ մի նոր։ Կարովք նորովք։ Ի մռայլ լերինն զիփայի նորում։ Նստէր Դաւիթ ի նորումն։ Նորոյ ուխտի։ Նորոց կտակարանաց։ Գինի նոր։ Ի նոր հանդերձէ։ Ի նոր գերեզմանի։
recently accorded, granted or given.
· Calfa
Նորապարգեւ շնորհ աստուածութեան։ Աշակերտքն աւետարանիչք նորապարգեւ (կամ նորապարգեւք) կտակարանաց. (Ագաթ.։)
to diminish, to grow less, to decrease;
to be lessened, abated, lowered, brought down;
to be eclipsed.
· Calfa
կամ ՆՈՒԱԶԵՄ, եցի. չ. ὁλιγόομαι, ἑλάττομαι , σμικρίνομαι ad pauca reducor, immunuor, diminuor ὐστερέω, ἑκλείπω, ἁπορέω եւ այլն. deficior, destituor, desino եւ այլն. Նուազ լինել կամ գտանիլ. պակասիլ. յետնիլ. սակաւանալ, թողանալ. ամփոփել. սպառիլ. կասիլ. տկարանալ. քիչնալ, պակսիլ, վար ինջնալ, դադրել սկսիլ, հատնիլ, քաշուիլ.
to faint, to fail, to lose one's senses, to fall fainting, to fall into a swoon, to swoon or faint away;
to languish, to grow weak, to wear oneself out;
to diminish, to grow less, to decrease;
to become dim, obscure, to be eclipsed;
—ղեալ անկանել, to fall senseless;
—ղի սիրտ իմ, my heart grows faint within me.
· Calfa
ՆՈՒԱՂԻՄ կամ ՆՈՒԱՂԵՄ. ἁμυδρόομαι, ἁμαυρόομαι , ὁλιγοψυχέω languesco, obscuror, animo deficio. մանաւանդ ἑκλείπω . (որ է նուազիլ), ἑλάττομαι, σμικρύνομαι diminuor եւ այլն։ Նուաղ լինել. նուղանալ. նուազիլ որակի իրաց՝ քան քանակի. աղօտանալ. պակասիլ լուսոյ. խաւարիլ լուսաւորաց. տկարանալ. լուծանիլ. լքանիլ. հիւծիլ թալկանալ. թառամիլ. լուսը կամ ուժը բռնուիլ՝ պակսիլ, սիրտը քաշւիլ, մարմրիլ
s. bot. dittander, lepidium, cock's-foot;
fumaria, fumiter, fumitory;
gold-finch.
· Calfa
Իսկ ի Բժշկարանս մեկնի որպէս անուն խոտոյ.
s. bot. snake-root, serpentaria, dragon-wort, tarragon.
· Calfa
ՆՈՒԻՃ կամ ՆՈՒԻԿ, ՆՎԻԿ. պ. նիվիշթ. նէշէ. (իբրու գրեալ, նկարէն). Բանջար՝ խոշոր եւ պարարտ գծագրեալ տերեւօք. զոր եփեն եւ ուտեն ոմանք. serpentaria, dracunculus, dracontium. Իտ. draconcello. ... Բժշկարան.։
s. bot. nenuphar, water-lily.
· Calfa
ՆՈՒՆՈՒՖԱՐ կամ ՆՈՆՈՒՖԱՐ. Բառ ռմկ. որպէս նիլուֆէր ... Շուշան ջրային՝ լայնատերեւ, բուսեալ ի լճակս։ Ըստ Մենինսքեայ՝ նիմֆէա, որ է ըստ հյ. հարսնամատն։ Ըստ ոմանց եւ ազգ սմպուլի։ Բժշկարան.։
almond;
դառն —, bitter -;
իւղ նշոյ, almond-oil;
կիթ նշոյ, milk of almonds;
— շաքարապատ, sugar-plums;
բլիթ ի նշոյ, crisp almond, almond-paste.
· Calfa
ἁμύγδαλον, -λίς amygdalum. Ազնիւ եւ իւղային պտուղ անոյշ՝ մատնաձեւ կամ կաղնաձեւ տափարակ երկայն, ընտիր քան զամենայն չոր միրգս փեճեկաւորս։ Ծառն եւս կոչի Նշենի կամ Նշի, եւս եւ Նուշ. պատէմ, պատամ։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
pomegranate;
նռան ծաղիկ, flower of wild-tree.
· Calfa
Իսկ ի Բժշկարանի ՝ ՎԱՅՐԻ ՆՈՒՌՆ, մեկնի նաղիշդ. որպէս պղպեղ ինչ յեթովպիա։
Իսկ ի Բժշկարանի ՎԱՅՐԻ ՆՌԱՆ ՍԵՐՄՆ, մեկնի Շառնաջ. որպէս եւ ազգ ինչ նռան՝ Ջոլիրան կոչի։
seat, residence;
— փեթակի, the bottom of a bee-hive.
· Calfa
Նստարան. նիստ. կայք. բնակարան. արքյանիստ քաղաք. եւ Յատակ փեթակի կամ մեղուանոցի, եւ այլն.
s. bot. basil.
· Calfa
ՇԱՀԱՍՊՐԱՄ կամ ՇԱՀՍՊՐԱՄ. cf. ՌԱՀԱՆ. շահսիփէրէմ. լտ. իտ. basilicum, basilica. (Բժշկարան.։)
s. bot. malabathrum;
filbert, nut, chestnut.
· Calfa
Բառ պ. շա՛հ պէլուտ. որ է Արքակաղին. որպէս նուշ. ընկոյզ. եւ Շաղգանակ. կաստանայ. քէստանէ։ (Բժշկարան.։)
turnip;
— վայրի, rape.
· Calfa
որ եւ ՇՈՂԳԱՄ. սալղամ, շէլղէմ, շէլճէմ. Արտամիք նման բողկի՝ սպիտակ եւ մորենագոյն խառն, դոյզն կծութեամբ, այլ ծանրահոտ, բոլորակ տափարակ կմ գլանաձեւ։ (Գազիան։ Բժշկարան.։)
to teach, to instruct in, to lecture, to be a teacher or professor of, to profess, to enlighten, to form, to make erudite or wise.
· Calfa
Լո՛ւր իրաւանց եւ դատաստանաց, զոր ես ուսուցանեմ քեզ այսօր առնել։ Ուսուսջի՛ք որդւոց ձերոց։ Ուսուցից զբանս իմ ձեզ։ Զշաւիղս քո ուսո՛ ինձ։ Ուսուցանես հեղոց զճանապարհս քո։ Ուսուցեր զձեռս իմ ի պատերազմ։ Զկտակարանս իւր ուսուցանէ նոցա։ Ուսուցէ՛ք զիս, եւ ես լռեցից.եւ այլն։
s. gr. mark of quotation, inverted commas.
· Calfa
Նշանագիծ իբրեւ զգլուխ բոլորագիր չայ տառի, որպէս կերտօղ զչայ. զոր վարեն գրիչք ի սկիզբն տողի կամ ի լուսանցս՝ ի նշանակ բնաբանի, կամ կոչելոյ զվկայութիւնս գրոց եւ հարց. որպէս եւ ի վերայ տառից եդելոց ի լուսանցս՝ առ ի կոչելի ներքս ի տողն, եւ ի վերայ տառից ինչ տողի՝ առ ի ցուցանել զաւելորդն գոլ նոցին կամ զպակասիլն յայլում օրինակի, եւ այլն։ Են եւ որ դնեն կրկին չակերտ կամ ստորակէտ, եւ կամ երիս միջակէտս, եւ այլն։ Այս բառ ի յիշատակարանս գրչաց յետին դարուց եւեթ գտանի։
cumin.
· Calfa
ՉԱՄԱՆ ՀԱՅՈՑ. ըստ Բժշկարանի ՝ քամոնի էրմանի, քարաւիայ. քէմմունի էրմէնի.
galbanum;
cf. Մաղթ.
· Calfa
Չարահոտ. պիրզատ կամ բարկիժատ։ (Մալխթ. չարհոտ. Բժշկարան.։ Գաղիան.։)
cf. Շատանամ.
· Calfa
Շատեալ ի նմին՝ կոխեաց զմեծութիւն։ Ի հնոց կտակարանաց անտի շատեալ իցէք. (Կոչ. ՟Ե. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Շարապ.
· Calfa
Ընկուզի շարաբ, որ օգտէ փողացաւի։ Սերկեւլի շարաբ, որ օգտէ վերաբերութեան եւ փորանցի։ Խաշխաշի շարաբ. որ օգտէ հազի. եւ այլն. (Բժշկարան.։)
composition, wording;
work, writing, works, treatise;
memory, monument.
· Calfa
σύγγραμμα, συγγραφή conscriptio, scriptura, scriptum, liber, opus, commentarius Շարագիր՝ ըստ ՟բ. նշ. եւ շարագրածութիւն, շարագրութիւն, բան կամ գիրք շարագրեալ. մատենագրութիւն. բան կամ գիրք շարագրեալ. մատենագրութիւն. պատմագրութիւն. յիշատակարան.
sugar;
մաքուր, սպիտակ, refined or lump -;
խակ —, moist, brown or raw -;
— վանի —, candy;
գործատուն —ի, sugar-mill;
զտարան —ի, rugar-refinery;
համեմել —աւ, to —, to sweeten, to strew or sprinkle with -.
· Calfa
Շաքար, սուքքար, հոռոմ զախարի. (Բժշկարան.։)
to found, to build, to erect, to construct, to make;
վերստին —, to rebuild, to build up again or anew;
to renew, to restore;
to edify, to instruct, to set a good example.
· Calfa
οἱκοδομέω, ἑποικοδομέω, κτίζω եւ այլն aedifico, fabrico, condo եւ այլն. Շէն եւ տուն՝ տաղաւար եւ բնակարան կառուցանել. հիւսնել. կերեալ՝ կազմել զո՛ր եւ է իրս. հաստել. յօրինել. յարդարել. յարմարել. շէ՛ն եւ կանգուն պահել նորոգութեամբ զիրս, կամ բարի օրինակաւ զմարդիկ. բարեկարգել. բարեզարդարել. օգտել. օգնել. շինել, ընել, շտկել.
husks or grapes, grounds or dregs of pressed grapes.
· Calfa
Խաղողի շիւն. սէճիռ, ճիպրէ. (Բժշկարան.։)
s. bot. pine-thistle or golden-thistle.
· Calfa
ՈՒՂՏԱՓՈՒՇ կամ ԸՂՏԱՓՈՒՇ. Փուշ անապատի՝ որպէս ակքան կամ ոքոզ, եւ այլն. յիշի ի Բժշկարանի, եւ մեկնի՝ շատծըլվի (բազմաճիւղ)։
galbanum;
benzoin, gum-benzoin.
· Calfa
ՈՒՊԱՆ որ եւ ՈՒՊԱՆԻ ԽԻԺ, ՈՒՊԱՆԻ ՏԱԿ, ՈՒՊԱՆԱՏԱԿ. χαλβάνη galbanum, -us . Խիժ հոտաւէտ, կամ ծանրահոտ, եւ տունկ նորա. որպէս քաղբան կամ գաղբան. անկուտան, էնկտար, ... ըստ ոմանց՝ եւ կնդրուկ. ասըլպէնտ. տ. որպէս յն. σίλφιον laserpitium. իտ. belzuino. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
willow, osier;
վարսաւոր or վայրակախ —, weeping willow;
դնդագլուխ —, pollard-willow;
—ք, willow-plot, willow-hedge, osier bed.
· Calfa
Ի մէջ ուռեաց նոցա կախեցաք զկտակարանս մեր։ Ոստս ի տերեւախիտ ծառոց եւ յուռեաց. (Սղ. -ճլզ. 2։ Ղեւտ. ՟Ի՟Գ. 40։)