so great;
such;
so, so much, in such a manner.
Յայնչափ քաջութենէ սրտի։ Զայնչափ տարապարտուց բռնութիւն։ Այնչափ հաց, մինչեւ յագեցուցանել զայսչափ ժողովուրդ։ Այնչափ նշանս արարեալ էր առաջի նոցա։ Այնչափ ինչ կայր, եւ ոչ պատառեցաւ գործին։ Ա՞յնչափ գնոց զգեօղն վաճառեցէք. եւ նա ասէ, այո՛ ա՛յնչափ։ Այնչափ ազգ ձայնից են յաշխարհի։ Այնչափ անցք անցին։ Յետ այնչափ ժամանակաց։ Այնչափ լաւագոյն ուխտի. եւ այլն։
so, also, equally, as much, in like manner, likewise, as well as.
Յաճախեցեր ի պոռնկութիւնս քո, սակայն եւ այնպէս ոչ յագեցար։ Սակայն եւ այնպէս ոչ կասէր ի հպարտութենէ անտի. եւ այլն. (ռմկ. բայց անանկ ալ, այսու ամենայնիւ։)
to this degree, in this quantity, so great;
so much, so.
Հրաման ետ նմա զայսչափ գանձս հանել։ Այսչափ ժամանակս ընդ ձեզ եմ։ Այսնչափ հաց, մինչեւ յագեցուցանել զայսչափ ժողովուրդ։ Այսչափ բազմութիւն վկայից։ Այսչափ մեծութիւն քո. եւ այլն։
thus, in this manner, in the same manner;
so.
Իբրեւ այս իրք այսպէս հաստատեալ կային։ Այսպէս եղիցի ամենայն առն՝ զոր արքայ փառաւորէ։ Կարծեալ այսպէս էր, եթէ, եւ այլն։ Յիսուսի Քրիստոսի ծնունդն էր այսպէս։ Այսպէս գրեալ է։ Այսպէս վայել է։ Այսպէս եւ այսպէս խօսեցաւ. եւ այլն։
such, like, in this manner, of this sort;
such, so great.
Յետ այսպիսւոյ գեղեցկայարմար կարգաց։ Զայսպիսի չար աղէտս. (Յհ. կթ.։)
today, this day;
մինչեւ ցայսօր, to this day, up to this time.
Մինչդեռ այսօրդ առաջի կայ։ Դարձեալ զայլ օր սահմանէ զայսօրն ի Դաւիթ. (Եբր. ՟Գ. 13։ ՟Դ. 7։)
cheek;
համբուրել զայտս, to embrace, to kiss the cheek.
Իբրեւ զնկար գեղեցկայարմար զայտսն զարդարէին. (Լաստ. ԾԶ։)
virile, manly.
Սեպհական առն մարդոյ. եւ մարդկային. մարդկեղէն. ἁνδρικός, -κη, -κον. virilis, humanus. էրիկ մարդու, մարդու.
to burn, to enflame, to fire;
to torrefy, to scorch, to parch, to dry.
Ի վերայ աշտանակին սրբոյ այրիցէք զճրագունսն առաջի Տեառն։ Այրիցի ճրագ հանապազորդ արտաքոյ վարագուրին ի խորանին վկայութեան։ Հուրն՝ որ այրիցի ի վերայ սեղանոյն. եւ այլն։
virile age, age of manhood, virility, manhood;
widow-hood.
Առանց մարդկային օգնականութեանց է այրութիւնն։ Քան զամենայն կանանց եւ աղջկանց տարաժամ հասեալ յայրութիւն։ Չեմք յայրութեան, զի զփեսայն ընկալաք. (Ոսկ.։)
Մնաց մայրն այրութեամբ ի մատաղ հասակի։ Ձմեռն այրութեան ի վերայ կայր. (Վրք. ոսկ.։)
visit;
search;
inspection;
— առնել, յայց ելանել, to visit, to go to see, to make a visit;
— եւ խնդիր առնել, յայց եւ ի խնդիր ելանել, to search, to examine, to observe.
Ոչ կայր նոցա (յանցաւորաց) այց եւ խնդիր. (Խոր. ՟Գ. 27։)
that does not grow, decreasing.
Ելով աճական մարմինն՝ այժմ անաճիցն հաւանի ստորակայիլ։ Որպէս անաճ մարմին, քար եւ երկաթ ... Եղեալ անուանակոչութիւն անմարմնոց եւ մարմնոց, աճականաց եւ անաճից. (Մագ. ՟Ժ՟Ա. եւ Մագ. քեր.։)
cf. Անայլայլակ.
Ամենեցուն գոյացուցիչ, եւ էիցս անլոյծ յարակայութեան անայլայլելի հաստատութիւն։ Հուր ընտրողական անայլայլելի. (Դիոն. երկն.։)
abandoned, forlorn, helpless.
Անկեալ կայցէ՝ անայցելու, անմխիթար. (Սարգ.։)
irreproachable, irreprehensible.
Անանգոսնելի պահեալ զիւրն սահման ամբողջ։ Յանձն առնուլ եւ զքուն, եւ խռովել եւ տրտմել, եւ զայլսն զմարդկայինսս անանգոսնելի (կամ անանկոսնելի) կիրս։ Անանգոսնելի համարիմ զամենայն. (Պրպմ.։)
inanimate, lifeless;
impersonal.
ἅψυχος, inanimis, inanimatus, ( ի բառէս անձն, ո՛չ ըստ որում դէմք, այլ ըստ որում հոգի կամ շունչ բանական. որպէս եւ անձնաւոր ասի հոգիաւորն, շնչաւորն. տե՛ս ի կարգին). անհոգի. անշունչ. մարդկային հոգի չունեցօղ. ճանսըզ, պիճան, նարեվան.
unconfined, wide, large;
disagreeable.
Անանձուկ կայան. (Նար. խչ.։)
mint.
Տասանորդէք զանանուխ. (Մտթ. ԻԳ. 23։ Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 42։) (Բժշկարան.) (կայ եւ ՋՐԻ ՆԱՆԷ. բունլինէ, պուտէնկ. եւ ՀՈՌՄԻ ՆԱՆԷ. մարսամէ)։
inseparable, indivisible.
ԱՆԱՆՋԱՏ ըստ փիլիսոփայից ասի այն ինչ, որում անհնար է բաժանիլ յէութենէ իրին կամ ենթակային. որպէս բանականութիւնն ի մարդոյ, կամ սեւութիւնն յեթովպացւոց.
unfatigued, fresh;
easy, not difficult;
easily, without fatigue or trouble.
Բեռն իմ անաշխատ է։ Անաշխատ կայր ի խորհրդոյն. (Վրք. հց.։)
impartial, showing no respect of persons, upright, disinterested, just, fair, righteous, exact;
strict, austere, severe, rigid, rigorous;
cf. Անաչառաբար.
Այսու բանիւք առանց կարծեաց արար զանձն իւր, եւ զվկայութիւնն՝ անաչառ. (Ոսկ. յհ.։)
impartiality, disinterestedness, uprightness, justness, sincerity;
strictness, rigour, austerity, severity.
Որ ներէ երկայնմտութեամբ, եւ հատուցանէ անաչառութեամբ. (Փարպ.։)
cf. Անաչեայ.
cf. ԱՆԱՉԵԱՅ. իբր կոյր ըստ մարմնոյ. աչիկայ. կէօզսիւզ, կէօզիւ կէօրմէզ.
incorruptible;
pure, chaste, inviolate.
Անեղն եւ անապականն եւ մշտնջենաւորն Աստուած։ Անապականն յանապական տան միշտ կայ մնայ։ Կենագործեալք անապականիդ։ Անապականք, եւ ոչ մահկանացուք։ Գրաւական կենդանութեանս անապական է. (Նար.։)
Ոչ ոք տանջեալ՝ անապական. հակառակք ուրեմն ոչ են անապականք։ Էութիւն՝ որ ոչ տանջի, անապական է բնութեամբ ... Անապական բարին՝ ոչ ինքն ապականէ զոք, եւ ոչ ցանկայ ընդ ապականութեան ուրուք. (Անյաղթ եւ Շ. յամենայն չար.։)
to become a desert, to be deserted;
to fall, to decay.
Հանցեն զիս ի լեառն սուրբ եւ ի յարկս քո զանապատացեալս ի գերակայ բնութենէն ի ստորին նուաստութիւնս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
without a guide or chief, indirected.
Յետ մահուն Յուսկայ անառաջնորդ լինէր երկիրս Հայոց։ Անառաջնորդք եղեալ՝ իբրեւ զկոյրս մոլորեցան. (Բուզ. ՟Գ. 3։)
irrational;
animal, brute.
Ո՞ ի վեր իցէ, մա՞րդն՝ որ անասնոյն տիրէ, թէ անասունն՝ որ մարդոյն ի հարկի կայ. (Եզնիկ.։)
immaculate, without sin, innocent, irreproachable;
clear, refined;
intact, pure, whole, perfect.
Է բնութիւն մարմնոյ՝ զոր կոչեն անարատ. որ ի բոց անկեալ կալով կայծանալ թուի. արտաքս առեալ ի հրոյն՝ որպէս ջրով փայլեալ՝ մաքրագոյն լինի. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
uneven, unpolished.
Որոյ չկայցէ արդ, այս ինքն զարդ կամ յօրինուած. անյարդար. անշուք. անհարթ. անհեթեթ. անձեւ. տձեւ. անզարդ, տգեղ, անշնորհք. ուսլուպսուզ, չիրքին, նասազ. ἁσχήμων, figura carens, deformis, turpis
without sun, dark, cloudy.
Ուր չկայցէ արեւ. անլոյս. խաւարին. արեւ չունեցօղ, մութ.
of no trade, or profession;
artless;
guileless;
immaterial, simple, natural;
rough, rude.
Պարզամտութեամբ եւ կենօք անարուեստիւք (կային ի դրախտի). (Ածաբ. ծն.։ եւ Երզն. մտթ.։)
Ոչ եղեալ մարդկային արհեստիւ. անձեռագործ. աննիւթ.
cf. Անբաժան.
Վասն այնր թագաւորութեան, որ կայ եւ մնայ յաւիտեան, եւ անբաժանելի է յառողէն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)
Ելուզմունք բարունակացն ընդ գերակայ ծայրս ծառոցն շարամանեալք, ոյց գրեթէ անորիշ յիրերաց եւ անբաժանելի թուէր յանկութիւն. (Պիտ.։)
cf. Անբաժ.
Որպէս զեղբարս հարազատ անբաժինս։ Անքակ սէր արասցուք ընդ Արշակայ, զի մինչեւ յաւիտեան անբաժին լիցի նա ի մէնջ. (Բուզ. ՟Դ. 16. 20։)
irreproachable, irreprehensible;
frank, sincere;
irreproachably;
frankly, openly.
ԱՆԲԱՂԱՅ որ եւ ԱՆԲԱՂԲԱՂԱՅ. Ուր չկայցեն պատճառանք կցկցելիք. անպատճառ, եւ անմեղադրելի. անստգիւտ. անպարտ. որպէս յն. ἁνυπαίτιος. սէպէպսիզ, մահանասըզ.
irrational;
dumb;
animal;
blockhead.
Ետես զդեւսն, զի կային տխուրս եւ անբանս. (Վրք. հց. ԺԹ։)
cf. Անբանս.
Լռեալ կայր ամենեւիմբ անբանաբար. (Վրք. հց. ՟Գ։)
infinite, unbounded, unlimited, innumerable, immense.
Ի նախագրեալ կրկին առմունս յունականս անխտիր բերին եւ հայկաբան վկայութիւնք. զոր օրինակ զԱստուծոյ ասի.
infinity, immensity.
Զջուրսն՝ որ իբրեւ զկատարս լերանց յայսկոյս եւ յայնկոյս բաժանեալ կային անբաւութիւնքն. (Ագաթ.։)
mouthless, speechless.
Մանկունքն լռեալ վասն Քրիստոսի վկայեցան, քանզի ոչ էին անբերան քան զՄկրտիչն. (Եփր. երաշտ.։)
infertility, barrenness.
Առընթեր կայ երկրագործութեան անբերութիւն. (Բրս. մկրտ.։)
houseless;
uninhabited, desert;
— առնել, to depopulate, to unpeople.
Ուր չկայցէ բնակիչ. անմարդի. անշէն. ամայի. զայրի մամուր, զայրի մեսքուն.
unfruitful, barren.
Ընդարմացեալ կային ընդ հողով անբոյսք. (Մամբր.։)
infinity, immensity.
Բովանդակութեան հակակայ անբովանդակութիւնն ... իսկ Աստուած զամենայնիւք գերազանցեալ է. քանզի ի նա բովանդակ ամենայն, եւ անբովանդակութիւն է յամենեցունց անբովանդակելի. (Մաքս. ի Դիոն.։)
without flame.
Զհուր եթէ թաքուցանէ ոք ի յարդի, կայ մնայ ի մէջ յարդին անբոց. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
thin, incompact, porous;
rare, subtile;
soft, liquid.
Անգայտն՝ ներկուց աղօտաց երկամանակ. հի՛պէս. Եօնոօք։ Զանգայտն եւ զմեծասարն գործիցէ երկայն. (Թր. քեր.։)
rarefaction;
liquefaction.
Ունել հրոյ՝ սրութիւն, անգայտութիւն, շարժութիւն. երկրի՝ բթութիւն, խտութիւն, կայս։ Արտաշնչութիւն, ըստ որում շոգիք իմն բազում ի ձեռն անգայտութեան մորթոյն թափանցիկ լինին. (Նիւս. բն.։)
unfindable, rare, precious, dear.
Պասքեալ ի ծարաւոյ յանգիւտս ջրոյ՝ կայր յաղօթս (Սամփսոն). (Ոսկ. հերոդ.։)
vulture.
ԱՆԳՂ. գրի եւ ԱՆԿՂ. γῦψς. Vultur. ագպապա. Թռչուն մեծ՝ գազանային՝ կորակտուց՝ շաղղակեր, որոյ այլ եւ այլ են տեսակք, բազմադիմի օրինակաւ նշանակեալ առ մատենագիրս. կայ եւ նմանն արծուոյ, որպէս եւ ոսկրկուլի.
not existing, having no being;
non-existence, non-entity;
nothing;
արար Աստուած զաշխարհս յանգոյից, God created the world from nothing;
յանգոյս, vainly.
Որ ոչ գոյ. չգոյ. չեւ եղեալ. ոչինչ. որ չկայ. եօգ.
nothingness, nothing.
Ցանկային յանգոյութիւն անկանել. (Վրդն. սղ.։)