impossible;
յանհնարս մտանել, to get embarrassed, to be entangled, to want resources, to be reduced to extremities, not to know what to do;
յանհնարիցն է, it is impossible.
Յանհնարիցն է այսմ ժամանակի եւ տեղւոյ՝ անձամբ մերով զայս առնել. (Շ. ընդհ.։)
impossible;
extremely difficult;
insupportable, intolerable;
extreme, violent, excessive, enormous, horrible, terrible.
Անհնարին հաստատութիւն, եւ անընդդիմակ զօրութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
impossibility.
Մերձ գոլով ձեռինդ Աստուծոյ՝ ոչ գոյ անհնարութիւն։ Եւ նա փակեալ է ընդ կարեօք հասարակաց անհնարութեան. (Նար. ՟Կ՟Թ. ՟Հ։)
alteration, changement, variation, mutation;
emotion, perturbation;
corruption, degeneration;
falsification;
distemper, disorder, indisposition.
Զայլայլութիւնն (ընդ հրէայս եւ ընդ սամարացիս) ի ներքս ժողովէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 32։)
whimsical, odd, capricious, fanciful, fantastical, extravagant, mad, ridiculous, extraordinary, singular, strange, enormous, uncouth;
grotesque, distorted.
Գտանի գրեալ եւ ԱՅԼԸՆԴԱԿ. αλλόκοτος. alienus, inusitatus, absurdus, monstruosus Անընդել. անհեթեթ. արտօրէն. անկարգ. անվայել. ցուցանքաւոր. պէդ. մինասիպէթ. սիզ. եագըլմազ. եօլսուզ. աճալ. աճայիպ.
Սրբեաց զայլընդակ լսելիս նոցա. (Եղիշ. դտ.։)
extraordinariness, uncouthness, extravagance, strangeness, oddness;
dissoluteness, irregularity of conduct.
ԱՅԼԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ Որ եւ ԱՅԼԸՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ. Այլընդակն գոլ ըստ ամենայն առման. Որպէս անհեթեթ եւ անվայել ընթացք եւ գործք.
Բազում ունի այլընդակութիւն բարուց. (Եղիշ. դտ.։)
cf. Այլասեր.
to apostatise, to be heterodox, heretical;
to teach heresy;
to err in the catholic faith.
Այլափառեաց՝ թողլով զուղղափառ դաւանութիւն ... Այլափառեաց ընդ Սիմոնի մոգի. (ՃՃ.։)
heterodoxy.
ἁλλοδοξία, ἐτεροδοξία. heterodoxia, error Մոլորութիւն ընդդէմ ուղղափառ հաւատոյ. օտարութիւն ի ճշմարտութենէ. մոլար կարծիք. րաֆըզըլըգ, րաֆզ.
changed, altered, converted, turned;
degenerate;
different;
allegorical;
differently.
ԱՅԼԱՓՈԽ. Այլազգ. դէմ ընդդէմ, կամ փոխանակաւ.
goat, she-goat.
Զգեստ բեհեզեայ ընդ ասուոյ եւ այծեաց. (Շ. ընդհ.։)
that, it, the.
Մարդն այն. արքն այնոքիկ. արքն այն։ Յաւուր յայնմիկ. յաւուրսն յայնոսիկ։ Ընդ այն ճանապարհ։ Ընդ ամենայն երկիրն ընդ այն։ Յայնմ օրէ կամ յօրէ յայնմանէ եւ առ յապա։ Այնր ժամու։ Ծառային այնորիկ։ Մշակացն այնոցիկ։ Յայնց ժամանակաց։ Այն՝ որ ինչ վասն նիկանովրայ իրացն խօսք են, այսչափ։ Այս ա՛յն այր է։ Ո՞չ այս ա՛յն մեծ Բաբիլոն է. եւ այլն։
Ինչքն այն. (Շ. ընդհ.։)
Զի ընդ այնոսիկ քրիստոնէից փոխանակեսցէ. (Յհ. կթ.։)
Եւ այնք բազումք էին՝ որ առ ահին յիմարութեան ընդ իւրեանց զէնս ելանէին։ Շատք եւս այն են, որ եւ ննջեցեալք իսկ իցեն. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 22։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 30։)
Եղբայր ընդ եղբօր դատի, եւ զայն (յն. եւ այս)՛ի մէջ անհաւատից. (՟Ա. Կոր.։ ՟Զ. 6։)
Փախեան ընդ այս ընդ այն գնացին. (Բուզ. ՟Դ. 58։)
Իսկ այն՝ զի զցուցակն ասեն ոչ ընդունելի. սուտ են։ Եւ այն՝ զի ոչ կարացեր առանց Աստուծոյ տալ զշահն մեզ, վկայի ի ձայնէն։ Ի բանից իմաստնոյն ուսանիմք, այն՝ զի ասէ (այս ինքն ի բանից անտի՝ զի ասէ). (Շ. թղթ.։)
Եւ այն զի ո՛չ թէ ա՛յլ բնութիւն է նոցա, եւ ա՛յլ ձեր, այլ՝ ի միոյ կաւոյ. (Շ. ընդհ.։)
Որդի Մասեկայ ընդոծնի իմոյ, այն է Եղիազար Դամասկացի։ Ի ճանապարհին Եփրաթայ, այն իսկ է Բեթղահէմ։ Ետուն պատերազմ ընդ թագաւորին Բաղակայ, այսինքն է Սեգովր. եւ այլն։
Կամ մինչդեռ. ի լինել անդ իրացս. զոյգ ընդ. երբոր դեռ. տահա... ի քէն. յն. եւ լտ. պէսպէս.
Մինչեւ ցԱբրահամ, այն որ պարծին նովաւ եբրայեցիք։ Էր ընդ Պօղոսի Արիստարքոս, այն՝ որ վասն այսորիկ կոչէ զնա գերեկից իւր։ Դիոնեսիոսն այն որ ասէ վասն նորա ի գործս առաքելոցն. (Եւս. պտմ. ստէպ։)
Ինքն է պատճառ չարեացն՝ այնու զի ոչ եղծ զչարն։ Այնու՝ զի ընդ չարեաց գործոցն վրէժս պահանջէ, յայտ է՝ եթէ ոչ ախորժէ զչարիսն. (Եզնիկ.։)
so, also, equally, as much, in like manner, likewise, as well as.
Ոմն ա՛յսպէս կարծեօք, եւ ոմն՝ ա՛յն (այսինքն ա՛յնպէս). (Լմբ. էր ընդ.։ եւ Շ. թղթ.։)
such, similar, like;
equal, same;
as great, as much.
derision, mockery, raillery, ridicule, scorn, contempt.
Այպանութեան բաժակ, քացախ ընդ լեղւոյ. (Ագաթ.։)
raillery, mockery, derision;
— կատականաց, ignominy, contempt;
— առնել, — եւ կատակ առնել, — կատականաց առնել, to jeer, to deride, to mock, to ridicule, to rail, to insult, to despise, to scorn;
— լինել, to be derided or a laughing-stock.
Զի մի՛ ոք այպն լինիցի արտաքնոց տեսողաց. (Շ. ընդհ.։)
ԸՆԴ ԱՅՊՆ. իբր մ. Ընդ խաղս. ընդ կատակս. շագայըլա. լադիֆեիլէ.
Ոչ եւս ընդ այպն կամ ընդ խաղ խօսիմ ընդ ձեզ. (Հ=Յ. ապր. ՟Ժ՟Է.։)
noise, brawling;
gormandizing, gormandizer.
ԱՅՌԻՔ ՊԱՅԹԻՔ. Անյայտ իմն իմաստիւք՝ զոյգ ընդ բառիցս ԵՐԳ ԱՐԲԵՑՈՒԹԻՒՆՔ, դնի իբր յն. τραγῳδία. tragoedia որ է եղերերգութիւն.
Ե՛ւս չար անցք քան ընդ հրէայսն՝ ընդ մեզ անցանէին հանապազ այռիք պայթիք երգ արբեցութիւնք. (Ոսկ. եփես. ՟Զ։)
evil genius, evil spirit, demon, devil;
genius, spirit, ghost, apparition;
goblin, imp, sprite, hobgoblin, familiar, elf, fairy;
tempest, storm;
thundering noise, hurly-burly.
Հոլովք պէսպէս անսովոր գտանին՝ կա՛մ ըստ ինքեան, կամ ընդ միմեանս փոխանակութեամբ. զորօրինակ
Ուստի եւ ծնաք ի նոցանէ, այս ընդերկար ժամանակ, զոխակալութիւն առ եղբարս։ Չար վկայէք լինել ի բարւոյ Արարչէն. եւ այս ոչ զնիւթ միայն, այլ զմարդ. (Լմբ. ատ.։)
Ահա տաց ի նա այս։ Այսով պոռնկութեան մոլորեցան։ Այս դիւի պղծոյ։ Այս հարցուկ։ Այսք պիղծք։ Այսոց չարաց։ Ըստ իշխանին իշխանութեան օդոյս, այսոյ՝ որ այժմս ընդմտեալ է. եւ այլն։
Այսոցն օդայնոց։ Դասիմ ի պարս հեզոց, եւ ընդ այսս կաքաւեմ. (Նար. կ. ՀԱ։)
possessed with a devil or evil genius, tormented with a devil, demoniac.
possessed with a devil, demoniac.
Տե՛ս, զի ընդ այսահարիցն դասէ՝ զորս ի մարմնաւոր հեշտութիւնս են քարշեալք. (Մաքս. ի) (Դիոն.։)
cf. Այսպիսի.
to this degree, in this quantity, so great;
so much, so.
Հրաման ետ նմա զայսչափ գանձս հանել։ Այսչափ ժամանակս ընդ ձեզ եմ։ Այսնչափ հաց, մինչեւ յագեցուցանել զայսչափ ժողովուրդ։ Այսչափ բազմութիւն վկայից։ Այսչափ մեծութիւն քո. եւ այլն։
thus, in this manner, in the same manner;
so.
Եւ այսպէս ամ յամէ սովորութիւն կարգեաց։ Որպէս ոչ խառնեցաւ ի կարգ սուրբ ամուսնութեան աշխարհիս, այսպէս չեմուտ ընդ մարմնաւոր պիտոյիւք. (Եղիշ.։)
Այսպէսն մանկավարժ։ Այսպէս բարեկարգութեամբ։ Ոչ այսպէսն ընդ պատճառաւ է. (Պիտ.։)
in this quantity, such, so numerous, thus great.
today, this day;
մինչեւ ցայսօր, to this day, up to this time.
Ա՛յս է խոտորնակ ճանապարհ եւ մոլար, ընդ որ այսօր հետեւիմք։ Իսկ այսօր բարձաւ պատկառանքն։ Ո՞րքան չարիք գործի այսօր յարեւելս. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
that abandons her husband.
Մի՛ այրաթողաց կանանց առանց կանոնական հրամանին դիցէ ոք պսակ. (Շ. ընդհ.։)
manlike, manly.
Հոմանուն՝ մարդ կենդանի, եւ այրաձեւն. որպէս եթէ՝ մինչ այրաձեւ հարկանիցի, զայրն ասիցէ ոք զվէրս ընդունել. (Սարկ. հանգ.։)
love of the wife for her husband, conjugal affection.
Այրասիրութեանն առաւելութիւն ( ի Սառա)։ Զարմացեալ ընդ կնոջն այրասիրութիւնն. (Փիլ. լին. եւ Իմաստն։)
to burn, to enflame, to fire;
to torrefy, to scorch, to parch, to dry.
Պայթէ ասէ սիրտս, եւ այրիմ ընդ թշնամանս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
burning, deflagration;
burn, mark caused by fire;
soot;
torrid.
Եւ մարմնոյ եթէ լինիցի ի մորթ նորա այրեցած հրոյ, եւ եղիցի ողջացեալ մորթ նորա յայրեցածէ անտի, եւ լինիցի տեղի այրեցածին փայլուն։ Արած բորոտութեան է ընդ այրեցածին բորբոքեալ։ Սպի այրեցածոյն է։ Դրոշմ այրեցածոյն է. (Ղեւտ. ԺԳ. 24=28։)
ԱՅՐԵՑԱԾ, ի. իբր գ. ռմկ. այրեցած գօտի. կոչի եւ ԱՅՐԵՑԵԱԼ կամ ԱՅՐԵՑԱԿԱՆ ԳՕՏԻ. Տապագին գօտի երկնից ընդ հասարակածիւ. καπυρά. (ζώνἡ) torrida (zona). մինթագաի մահրուքէ.
dwarf, very little man.
Եւ այլ ոմն ընդ նմա փոքրիկ այրուկ մի։ Տեսանէր ի հովտի միում փոքրահասակ այրուկ մի. (ՃՃ.։)
late, late in the evening, at a late hour.
Անագան, իբր ի տարաժամել աւուրն. ընդ երեկս. յերեկոյի. ἐσπέρας, ἑν ἐσπέρᾳ. verspere. իրիկուն եղած, ուշկեկ. ագշամլայըն.
to delay, to linger, to loiter, to tarry, to stay;
to arrive late, to be late.
Եւ յանագան ժամու՝ ընդ երեկս գալ. ὁψίζω vesperi venio
cf. Անագանիմ.
Յոչ սակաւ բառս եւս է նշանակ ստորասականի, ըստ որում նոյնանայ ընդ նախդիրդ Ըն, ընդ. եւ ընդ մասնիկդ Հան, որպէս համ, Համա. պրս. հէմ որպէս յն. եւ լտ. ἑν, ἑμ. in, im, συν, συλλ. con, coll. եւ այլն. տե՛ս զբառսդ ԱՆՋԱՏԵԼ, ԱՆՋՐՊԵՏ, ԱՆՈՏՔ, ԱՆԳԱՄ, ԱՆՏԱՌ, եւ այլն։
ignoble, vulgar, of low extraction, of mean birth.
Անազգի ասաց. ընդ այս ուրախանալ պարտ էր քեզ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
unexpected, sudden.
Անհաշտ թշնամի է, եւ անազդ եւ անզգաստ պատերազմ կալաւ ընդ մեզ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)
insipid, tasteless;
pernicious;
very unproductive.
Զյորձանուտն բաժանէ ընդհարմամբ զանալոցագոյն բերմունք կենցաղոյս. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
not subject to diseases or passions;
innocent, pure.
Անախտ յամենայն չարէ մնալ։ Ոչ կարի դժուարել (ընդ մահ սիրելւոյ), եւ ո՛չ անախտ կալ մնալ. (Փիլ. իմաստն.։)
without vices or passions, honestly, innocently.
Զերկնայնոցն զօրութեանց անախտաբար ընդունելութիւնն աստուածպետականին լուսափայլութեանց. (Դիոն.։)
without salt, unsalted;
insipid, tasteless.
Բանք ձեր ոչ լինիցին անհամ եւ անաղ՝ որպէս զռամկաց անմտաց. (Շ. ընդհ.։)
not salted.
Որ չէ յաղեալ ընդ ծնանիլն. չաղած, հոտած.
unspotted, unstained, unsullied, pure.
without shame, impudently;
audaciously.
Գիտեն գալ ընդդէմ ամբծից անամօթաբար. (Վրք. հց.։)
cf. Անամօթանամ.
Ոմանք ընդ կանայս անամօթէին։ Անամօթել ի կին մարդ. (Վրք. հց. ԻԶ։ ՃՃ.։)
Եթէ քօղով լուսոյ խաւարականի մտանել ընդ աչս անամօթեսցի. (Նար. ԿԶ։)
impudence, audacity, effrontery.
cf. Անայլայլակ.
invariability, immutability.
Զհաւասարութիւնն եւ զանփոփոխ զանայլայլութիւնն (ընդ Հօր)։ Տեսանե՞ս զանփոփոխելի անայլայլութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37. 38։)
inanimate, lifeless;
impersonal.
Մարմին անանձն եւ անմիտ ոչ ընդունի յինքն տրտմութիւն։ Յորժամ եղեւ մարդ միածինն, ո՛չ անանձն եւ անմիտ մարմին առեալ, այլ շնչաւոր յաւէտ։ Ընդ անձնաւոր մարմնոյ, եւ ո՛չ անանձին զինքն անճառաբար միացուցեալ։ Որք Ապողինարի կարծեօքն պատրեալք, ասելով անանձն եւ անմիտ գոլ զմիաւորեալն ընդ բանին մարմինն. (Պրպմ. ստէպ։)
Ոչ եթէ ըստ Ապողինարի անանձն մարմին ընդ ինքեան միաւորեաց բանն, այլ՝ մարմին՝ բանական անձն ունօղ. (Սարկ. հանգ.։)
unconfined, wide, large;
disagreeable.
Ոչ անձուկ. ոչ նեղ. լայն. ընդարձակ. լանուարձակ. չանուարձակ, կէնիշ.
that passes not away, eternal;
impassable.
Անխափան կացցէ ընդ աստուածային անանց տօնին. (Եղիշ. ՟Գ։)
Գնել ընդ անցաւորիս զանանցն։ Անանց բոցոյն։ Անուն բարի յերկրի եւ անանց յազգաց ազգս. (Փարպ.) ուր եւ հաւախօսն անանց կոչի, իբր հաստատուն եւ ընդաբոյս։