cf. Խրախճանութիւն.
Ի խրախճանս կենդանախումբ բերկրեցելոցն պարուց։ Պարեն ի խրախճանս անկէան երանութեան. (Նար. ՟Ձ՟Ա. ՟Ձ՟Բ.) (զորս մարթ է առնուլ եւ իբրեւ խրախճանարան)։
Զսառային այնուհետեւ կրեսցէ զխրախճանս բերկրանաց. փախուցեալ զաղախինն տեսանելով. իբր զուարճութիւն սրտի. (Անան. եկեղ։)
cf. Խրախճանութիւն;
առնել ումեք —, to give a banquet to.
Ի խրախութեան ինքեան տրտեցեալ։ Ունօղ հրճուանաց անթիւ խրախութեանց ասիուածային անկէտն խոստմանց։ Զաւակք խրախութեան գոդոյն աբրահամու. (Նար. լ։ Նար. կուս. եւ Նար. առաք.։)
rejoicings, feasting, entertainment;
—նս առնել, to feast, to hold a feast, to give a banquet.
Խրախունս առնէր տաճարին. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 9։)
Թագաւորական պատուով պատուեալ՝ ապա խրախունս առնէ. (Իգն.։)
Զաւակն՝ որ խոստացեալ էր ի խրախունս հրեշտակաց՝ ի ձեռն միջնորդին. (Եփր. գաղ.։)
cf. Խրախոյս.
Խրախոյս. յորդոր քաջալերութեան. Յամբողջ յաղթութեանն տալ խրախուսանս։ Յայտէր խրախուսանօք, իբրու թէ ինքն իցէ տուիչ յաղթութեանն. (Պիտ.։)
Եթէ այլոց պատճառ խրախուսանաց եմ։ քանիօ՞ն եւ ինձ եւս. (Ոսկ. փիլիպ.։)
to encourage or excite by mutual shouting, to call loudly, to address with a loud voice;
to encourage, to give courage to, to raise the spirits of, to reanimate, to excite, to incite, to embolden.
Խրախուսցին իբրեւ զայր մի։ Անդ խրախուսեաց այր անօրէն։ Խրախուսեաց այր իսրայէլի։ Յեգիպտոս խրախուսէին։ Տկարն խրախուսեսցէ, թէ հզօր եմ ես. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 7. ՟Բ. ՟Թագ. ՟Ի. 1. ՟Ի՟Գ. 10։ Ովս. ՟Է. 11։ Յովէլ. ՟Գ. 10։)
Գրեսջիք թէ զնա ի խաչ հանէք, ի կայսր զի. խրախուսէիք. (Ոսկ. ես.։) cf. ՀՐԱՀՈՍԵԼ
Խրախուսել բառս առ մեզ քաջալերել ասի. (Գէ. ես.) (այլ առաւել՝ քաջալերիլ։)
Խրախուսեալք յաստուած։ Որք խրախուսէք յանուն քաղաքին սրբոյ. (Ես. ՟Ծ. 10. եւ ՟Խ՟Ը. 2։)
Խրախուսեաց դաւիթ երթալ ընդդէմ այլազգւոյն. (Նախ. ՟ա. թագ.։)
Ընդդէմ մահու խրախուսեցաւ, եւ պարտելոյն վերայ ելաւ. (Շ. բարձր.։)
Բարձրացեալ աջոյ կարողին, առ որ քաջութեամբ խրախուսեալն արժան է ամենեցուն։ Լուայք զտեառն անսուտ ձեզ խոստմունս. խրախուսեցէ՛ք առ այս բարբառոյ. (Լմբ. ատեն.։)
that repairs a breach;
— առնել, to repair a breach, to patch.
οἱκοδόμος aedificator, sepiens. Որ կարկատէ զխրամ. որ լնու կամ խնու եւ նորոգէ զպատառուածն. շինօղ զցանկն քակեալ. (իրօք կամ նմանութեամբ)
Խրամակարկատ, որ ցանկէր զցանկ, որպէս եւ եկաց մովսէս խրամակարկատ ժողովրդեան. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Խնդրեցի ես ի նոցանէ այր մի խրամակարկատ, եւ ոչ գտի ի նոսա։ Եթէ ջնջել զնոսա կամէր, խրամակարկատի ժողովրդեանն (այսինքն մովսեսի) ոչ ցուցանէր. (Եփր. համաբ. եւ Եփր. ել.։)
breaching, making breaches;
separating, dividing.
Պատառօղ, քակօղ, հատանօղ տեղւոյ իրիք՝ որով լինի խրամ. կամ հատանօղ խրամոյ՝ որպէս ցանկոյ.
Ես խրամահատս լինել յօրէնս պագաւորացն ոչ կամիմ. (Վրք. ոսկ.։)
trench-guard.
Որ պահէ զխրամ քաղաքի.
breach, rupture, opening;
hollow way, ditch, trench.
Բնակեսցէ ի խրամատս նորա, այսինքն յամենայն աւերակս նորա. (Եփր. դտ.։)
Թէպէտեւ շինէ զնա, սակայն խրամատ կոչի. ըստ ձեռ. խրամ։
to breach;
to break, to defeat, to disperse;
to exterminate;
— զհամբաւ լաւութեան, to diffame, to destroy one's reputation.
διακόπτω, ῤηγνύω, -νυμι disrumpo, findo, reseco, decido, frango. Խրամ հատանել. խրամահատ լինել. պատառել, հեղձուլ, խորել, բանալ զտեղի փակեալ կամ ցանկ, զպարիսպ. քակել. խախտել. լուծանել. (լծ. արաբ. խարմ, խարէ, խարէպ, խարգ. եբր. ֆարաձ. իբր հերձուլ) պատռել, ճղքել.
Խրամատեցաւ վասն քո ցանգ։ Խրամատեցաւ քաղաքն, եւ ամենայն արք պատերազմի ելին արտաքս։ Տէր խրամատեաց զթշամիս իմ առաջի իմ, որպէս խրամատիցին ջուրք։ Խրամատեաց աստուած ձեր ի մեզ։ Խրամատեաց տէր զխրամատութիւն յողոյ. եւ այլն։ Խրամատեցին անձանց իւրեանց ցանգսանկարկատս. (Ագաթ.։)
Խրամատել զցանկ հաւատոց, կամ օրինաց, կամ զօրէնս. (Արշ.։ Շ. թղթ.։ Լմբ. պտրգ.։)
breach;
crack, crevice;
rupture;
division, party.
արար տէր խրամատութիւն ի մէջ ցեղիցն իսրայէլի։ Խրամատեաց տէր խրամատութիւն յոզայ։ Խրամատեաց իբրեւ զխրամատութիւն ջրոյ։ Ոչ գոյ խրամատութիւն ցանկոյ նոցա.եւ այլն։
league.
ԽՐԱՍԱԽ φαρασάγγης, -γας pharasanga. որ գրի ՀՐԱՍԱԽ, ՓԱՐՍԱԽ, ՓԱՐՍԱԳ. արաբ. ֆէրսախ. պ. ֆէրսէնգ. Չափ միջոցի երից մղոնաց. որպէս լտ. լէ՛ւգա. այլ ըստ ոմանց վարի պարզաբար որպէս մղոն.
Մղոնն՝ հազար քայլ. եւ խրասախն է երեք մղոն. (Խոր. աշխարհ.։)
Հեռի ի գեղջէն որպէս պարսիկ խրասախաւ միով. (Փարպ.։)
Ըստանձնեալ.. տասն խրասախ բերէր ըստ անձին. (Բուզ. ՟Ե. 37։) (Հերոդոտոս համարի զփարսանգն նշանակել ըստ պարսից՝ երեսուն ասպարէզ. գուցէ կա՛մ զասպարէզն այլազգ իմանալով, կամ զփափագն։)
to moralize, to advise, to admonish, to warn.
Զնոյն եւ երջանիկն պօղոս խրատաբանէ։ Զսոյն եւ մեծախորհուրդն խրատաբանէ սողոմոն. (Պիտ.։)
admonition, warning, advice, counsel.
Մեծն ի նոսա դիոգինէս հռչակի՝ փայլեալ իւրովքն միշտ խրատաբանութեամբք։ Քան զամենայն խրատաբանութիւնս նորա այս վայելչագոյն ասաւ բան։ Զյոքնագոյն նորա ասացեալ դիւցազնական տաղիւք խրատաբանութիւնս. (Պիտ.։)
admonishing by letter;
letter or book of admonition.
Բազում թուղթս խրատագիրս եւ զգաստացուցիչս առաքէր. (Կորիւն.։)
գրէր թուղթ առ նա խրատագիր. (Ճ. ՟Բ.։)
admonitory, didactic, moral, instructive.
Զխրատականսն առաջի դնէ։ Ընկալարու՛ք եւ զխրատականսն. եւ զի՞նչ են խրատականքն. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։)
Խրատական է աստուածային բանն, եւ ոգւոյ տկարութեան քաջ բժիշկ. (Փիլ. լին.։)
advising;
admonisher, adviser, instructor.
Խրատատու եղեւ մովսեսի աներն իւր։ Եղեւ նա նոցա խրատատու, եւ ոչ հրամանատու. եւ յորդորիչ, եւ ոչ օրէնսդիր. (Եփր. թուոց. եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
Որպէս եղեր խրատատու, եւ բազումք մեռան, լե՛ր այժմ խրատատու կենաց. (Փարպ.։)
Աքիտոբէլ խրատատուն չարեաց։ Խցան բերանք չար խրատատուացն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։ Եղիշ. ՟Գ։)
councillor, adviser;
instructor;
chastiser.
παιδευτής institutor, magister, castigator. Որ խրատէ (ըստ ամենայն նշ)
Գոյր այր խորագէտ բազմաց խրատիչ, եւ անձին իւրում անպիտան. (Սիր. ՟Լ՟Է. 22։)
Խրատիչ գիտէր զնոսա. (Եզնիկ.։)
Լեր միջնորդ արդար ի մէջ խրատչին եւ ի մէջ յանցաւորաց։ Ոչ ի վարդապետաց ձերոց, եւ ոչ ի խրատչաց ձերոց է, այլ, յաստուծոյ՝ որ աճեցուցիչ է. (Եփր. ել. եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
Մեր մեղացն փոխան զխրատիչն (չարեաց) ի նոյն դատապարտէ. (Լմբ. սղ.։)
cf. Խրատուկ.
Ոչ լսէի ձայնի խրատտուի իմոյ. (Առակ. ՟Ե. 13։)
Ոչ յումեքէ խրատտուէ դրդեալ. (Աբր. մամիկ.։)
Է ինչ փրկութիւն եւ ըարեօք գտանել՝ կամ ի բժշկաց, կամ ի գանէ խրատտուաց. այսինքն դաստիարակաց եւ այլն. (Ոսկ. ես.։)
Բանք անօրինացն զօրացան՝ խրատտուացն զանօրէնութիւնս. (Տօնակ.։)
Ըստ առաջին խրոհրդական խրատտուացն։ Պատգամ ի ներքս յղէին զնոյն խրատուն իւրեանց. (Եղիշ. ՟Բ։)
Զխրատտուի կարգ, եւ ոչ զօրէնդրի ցուցանէ այսոքիւք։ Այնպիսի իսկ միտք վայելէին խրատտուաց, ոչ միայն ողոքել, այլ եւ կասկծեցուցանել. յն. խոհրդատուաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20. 22։)
ԽՐԱՏՏՈՒ ոյ. գ. Որպէս Խրատտութիւն.
Իբրեւ խրատտուով յառաքինութենէ քաջութիւն. (Աթ. սղ.։)
admonition, warning.
Ի գովութենէ անտի զմիտս նոցա ողորկեալ՝ յայս քրատտուութիւնս գայ. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Խրատտուութեամբ վարդապետի։ Աստուածաշունչ գրոց խրատտուութեամբ։ Ի խրատտուութենէ խնամոցն աստուծոյ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Խրատեալ յօրինացն խրատտուութենէ. (Երզն. մտթ.։)
to thrust in, to plunge;
to stick in the mire, to be mire;
to run aground, to strand.
Մօտ ի նաւահանգիստն խրիցէ զնաւն, կամ բախիցէ. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Դ։)
Անկեալք ի տիղմն հանդերձ երիվարօքն խրէին. (Փարպ.։)
Խրիլ ի ծակ խլրդան. (Մեսր. երէց.։)
կաքաւէր ի վերայ սառին, եւ խրեալ ոտք նորա՝ եհատ սառն զպարանոց նորա. (Երզն. մտթ.։)
to be difficult to understand;
to darken, to become obscure;
to lose pristine excellence or beauty, to grow dull, to deteriorate, to get spoiled.
ἁκοσμέω incomposite me gero, ornatu destituor. անշքանալ, անզարդանալ. յետնիլ ի պայծառութանէ եւ ի վայելչութենէ. մթագնիլ.
Եկեղեցի հայաստանեայց խրթնացեալ ի բարեզարդութենէ բեմբին. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Կամ պարզապէս Կտսիլ. կթոտիլ. տկարանալ. դժուարութիւն կրել.
cf. Խրթին;
երեկորնեայն —, Venus, Vesper (the evening star).
Նոյն ընչ Խրթին, որպէս խրթնային. այսինքն Մթին. մթագին. նսեմ.
Զի թէ յաջ կողմն գնասցեն, ի տիւ եւ յարեգակնդ. իսկ եթէ յահեակ, երեկս կոյս ի խրթնին. (Փիլ. լին. ՟Ա. 7։)
Ծածկէ յայլագունակ խրթնի եկամտից. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
cf. Խխնջեմ.
Զի ի խոնջիլն եւ ի քրտնիլն խրխնջէ, եւ հանգիստ խնդրէ. (Մխ. երեմ.։)
Ոչ խրխնջէ չարժեալ յարձակմամբ ախտիցն ցանկութեան. (Նեղոս.։)
cf. Խխնջիւն.
Լուաւ նա զահագին խըրխընջիւն (նոր ձ. խըրխընջմունսն), եւ ասէ. զի՞նչ է ձայնս այսշ խըրխխընջի՞ւն ձիոյ է, եթէ գոչիւն առիւծու. (Պտմ. աղեքս.։)
to become like a bundle, to be bound in a sheaf.
ԽՐՁԱՆԱՄ կամ ԽՐՁՆԱՆԱՄ. Լինել իբրեւ զխուրձն. դիզանալ. երեւիլ բոլորշի կապեալ ի մտորէ, կամ ցնցղկեալ ի վերուստ.
cf. Խրոխտալիր.
ԽՐՈԽՏԱԼԻ ԽՐՈԽՏԱԼԻՐ. ի խրոխտանօք. փառացի. սէգ. եւ սոնք.
full of haughtiness.
ԽՐՈԽՏԱԼԻ ԽՐՈԽՏԱԼԻՐ. ի խրոխտանօք. փառացի. սէգ. եւ սոնք.
to carry the head high, to bid defiance, to bully, to hector, to gasconade, to brag, to laugh to scorn, to rail at, to use insolent language, to swagger, to be disdainful, overnice, to turn up one's nose at, to be proud, pretentious, defiant, arrogant.
ԽՐՈԽՏԱՄ կամ ԽՐՈԽՏԱՆԱՄ. γαυριάω glorior, superbio, me jacto, efferor φρυάσσω, φρυάττομαι fremo. Խրոխտաբար վարիլ. յոխորտալ. խիզախել. մեծաբանել. սպառնալ. ձեռներէց լինել. գրոհ տալ. համարձակիլ. յանդգնիլ. վստահանալ. պանծալ.
Մի՛ այդպէս խրոխտար (կամ խրոխտանար) թագաւորութեանդ պատուով. (Պտմ. աղեքս.։)
Սա խրոխտացեալ՝ ամբարձ զձեռն ընդդէմ բռնաւորութեանն բէլայ։ Գոռալով խրոխտայր ջնջել զզօրութիւն մարաց եւ պարսից. (Խոր. ՟Ա. 9. եւ Խոր. հռիփս.։)
Սկսան խրոխտալ ընդդէմ արքային պարսից. (Ղեւոնդ.։)
Ընդէ՞ր խրոխտացան հեթանոսք. քանզի չեւ եւս խրոխտացան. եւ այլն. ի Սաղմոսի դնի, խռովեցան, ըստ սիմաքոսի եւ ըստ ոմանց ի հարց. այլ հասարակ ընթերցուած յն. է խրոխտալ φρυάσσω ։
cf. Խրոխտամ.
ԽՐՈԽՏԱՄ կամ ԽՐՈԽՏԱՆԱՄ. γαυριάω glorior, superbio, me jacto, efferor φρυάσσω, φρυάττομαι fremo. Խրոխտաբար վարիլ. յոխորտալ. խիզախել. մեծաբանել. սպառնալ. ձեռներէց լինել. գրոհ տալ. համարձակիլ. յանդգնիլ. վստահանալ. պանծալ.
Մի՛ այդպէս խրոխտար (կամ խրոխտանար) թագաւորութեանդ պատուով. (Պտմ. աղեքս.։)
Սա խրոխտացեալ՝ ամբարձ զձեռն ընդդէմ բռնաւորութեանն բէլայ։ Գոռալով խրոխտայր ջնջել զզօրութիւն մարաց եւ պարսից. (Խոր. ՟Ա. 9. եւ Խոր. հռիփս.։)
Սկսան խրոխտալ ընդդէմ արքային պարսից. (Ղեւոնդ.։)
Ընդէ՞ր խրոխտացան հեթանոսք. քանզի չեւ եւս խրոխտացան. եւ այլն. ի Սաղմոսի դնի, խռովեցան, ըստ սիմաքոսի եւ ըստ ոմանց ի հարց. այլ հասարակ ընթերցուած յն. է խրոխտալ φρυάσσω ։
rhubarb plant;
the tendrils of the vine.
ῤεόν βαρβαρικόν rheum barbaricum. գրի եւ իբր ռմկ. Խավարծիլ. Խաւրծիլ, Խօրծիլ, Խործովիլ, Խործուիլ, Խործիլ. Գաբծիլ. գաբն. բոյս խաչնդեղի. ռավէնտ, ռէվէնտ։ (Գաղիան.։)
Իսկ ի գիրս Վաստակոց Վստկ. ՟Ձ՟Ա. ՟Ձ՟Դ. ՟Ճ՟Բ. Խաւրծիլ ասի որպէս Խորձուիլ, այն է ծիլն որթոյ. ասմայի ֆիլիզ.
Խաւարածիլն հո՛վ է.
Խաւարածլի շարաբ. ա՛ռ Խաւարածիլ, կտուէ. եւ զայն սպիտակն՝ որ ի տակին լինի, ձգէ, եւ զայիսն կտրտէ՛ եւ ծեծէ՛։
darkening, offusca-tion;
tenebrse;
eclipse;
— արեգական՝ լուսնի, solar, lunar -;
— բոլորական, մասնական, մանեկաձեւ, total, partial, annular -.
Լուսին է պայծառ խաւարման արեգական. (Շիր.։)
Արգելեալ զլոյսն՝ խաւարումն գործէր երիս ժամուն. (Շ. բարձր.։)
obscure, gloomy, dark;
murky, misty, foggy.
Խաւարային. (որպէս եւ թ. գարանլըգ ՝ է Խաւարային, եւ Խաւար, կամ խաւարին վայր)
cf. Խաւարուտ.
Իբրեւ զլունակայ երեւէր տիւն, եւ ոչ ամենեւին խաւարչուտ գոլ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Որպէս ի խաւարչտի տեսանել խափանել՝ անձինն առնէ զչար։ Որպէս ակն ի խաւարչտի արգելեալ լինի ի տեսանելոյ. (Մաքս. ի դիոն.։)
cf. Խաւարուտ.
Ոչ ետես, զի երեկոյ խաւարտի էր. (Վրք. հց. ձ։)
Որ տայցէ լոյս ի խաւարչտին տեղւոջ. (՟Բ. Պետ. ՟Ա. 19։ Յհ. կթ.։)
Ի ներքնատուն մի գէճ խաւարչտին գոլով եւ սառնային բնութեամբ. (Արիստ. աշխ.։ Չարն է անկարգ, եւ խաւարչտին. Դիոն. ածայ.։)
greens, pot-herbs, vegetables, garden-stuff;
salad.
λάχανον (յորմէ թ. լահանայ) olus (լծ. ոլոռն). Բանջար ուտելի մարդկան. կանաջեփէն. ... Իսկ Լեհ. իմանայ վարունգ.
Եթէ ոք զբանջար հատանէ, կամ խաւարտ. (Կոչ. ՟Զ։)
bearing or producing vegetables;
reared on vegetables.
Որ ծնանի կամ բերէ յիւրմէ զխաւարտ. կամ սերեալ խոտաբուտ կենօք.
amphora, urn, earthen pitcher, jug, jar, pot.
(լծ. թ. գաւանռղ ). κεράμιον amphora, arceus եւ այլն. vas fictile. Աման խշեցեղէն. սափոր փոքրիկ.
hinderance, impediment, obstacle;
encumbering;
inactivity, idleness, sloth;
idle, unoccupied;
hindered, prevented;
stopped, discontinued;
— առնել՝ լինել, to hinder, to impede, to prevent;
— կալ, to be disoccupied;
to be in idleness.
ἑγκοπή impedimentum ἑμπόδιον obex. Արգել. խոչընդակն. խոչընդոտն. խոչ եւ խութ. որպէսխափանիչ, կամ խափանարար. ընդհատիչ. եւ Խափանումն. ընդհատումն. անգործութիւն.
Ամենայն բարեաց խափան է տրտմութիւնն։ Որպէս զգալի աչաց խաւար է խափան՝ ներգործել, նոյնպէս եւ անգիտութիւն՝ մտաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։ Տօնակ.։)
Ոչ եթէ խափան ինչ ոչ կամիմ զիրաց արքունի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Խափան՝ մարմնոյս գործոյ տիրէ, եւ ոչ անմարմնոյն. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
Զխափան գիշերոյն մտաւ ածեալ՝ աղօթէ եկեղեցի. (Յհ. իմ. կարգ.։)
Ի խափանի, եւ իւրոց շարժութեանցն հանդարտութիւն բերելով տկարագոյն լինել հարկ է. (Պղատ. տիմ.։)
Մի՛ ոք ի ձէնջ խափան կայցէ. զի խափանումն մայր է կարօտութեան. (Ածազգ. ՟Ժ՟Ա։)
Դատարկ եւ խափան կալ։ Անաշխատ եւ խափան կալն ուսուցանէ զամենայն չարիս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 43։)
Ոչ եղեւնա խափան՝ գալանգէն ի նոյն քահանայապետութիւն. (Կոչ. ՟Բ։)
hinderance;
delay;
idleness, leisure;
revocable.
Զխափանած հարկած քաղախացն, որ ցայսօր խափանեցէք. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 31։)
cf. Խափանած.
Զպէտս բարեկամաց վճարիցես, եւ ոչ մի ինչ այսպիսի պատճառս խափանածոյի երբէք պատաղեցայք (կամ խափանուածոյի պատատեցայք). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
Առանց խափանածուի զվարդապետութիւնն ամենեցուն պատմեսցէ։ Հարկ է եւ այսմ լինել առանց խափանածուի. (Երզն. մտթ.։)
Փոքր ինչ արդպիսեացդ ահա իբրեւ խափանածուի արարեալ փոյթ. Ըստայնմ, թէ մարգարէութիւնք են՝ խափանեսցին. (Վրդն. սղ.։)
cf. Խափանած.
Զպէտս բարեկամաց վճարիցես, եւ ոչ մի ինչ այսպիսի պատճառս խափանածոյի երբէք պատաղեցայք (կամ խափանուածոյի պատատեցայք). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
Առանց խափանածուի զվարդապետութիւնն ամենեցուն պատմեսցէ։ Հարկ է եւ այսմ լինել առանց խափանածուի. (Երզն. մտթ.։)
Փոքր ինչ արդպիսեացդ ահա իբրեւ խափանածուի արարեալ փոյթ. Ըստայնմ, թէ մարգարէութիւնք են՝ խափանեսցին. (Վրդն. սղ.։)
to hinder, to stop, to impede, to obstruct, to embarrass, to cross, to delay, to interrupt;
to intercept;
to interdict, to prohibit;
to abolish, to abrogate, to annul, to revoke;
to take away;
to sippress;
— զճանապարհն, զանցս ուրուք, to stop the way or passage, to stop up, to obstruct, to encumber;
— զերկիր, to encumber the earth.
καταργέω, ἁργέω, εἵργω, ἑμποδίζω arceo, impedio, prohibeo. Խափան առնել. խափան լինել. արգելուլ. խոչընդոտն լինել. Չթողուլ. կասեցուցանել. անգործ առնել. դադարեցուցանել. կր. դադարիլ. եբր. պաթէլ, թ.
Խափանելզգործս, զերկիր. կամ զմարդիկ ի գործոյ, զհրէայսն ի շինելոյ. կամ զհաւատս. Զօրէնս, զաւետիս, զամենայն իշխանութիւնս. զայն՝ որ զիշխանութիւն մահուն ունէր։ Խափանեսցի մարմին մեղաց, կամ մարգարէութիւն, գիտութիւն, մահ։ Քրիստոսիւ խափանելոց է։ Որ խափանելոցն էր։ Ի վախճան խափանելոցն։ Խափանեալ էք ի քրիստոսէ։ Զիշխանաց աշխարհիս այսորիկզխափանելեացս։ Յորժամ եղէ այր, զտղայութեանն ի բաց խափանեցի։ Խափանեցաւ շինուած տաճարին։ Մի՛ խափանեցէք զիս, զի տէր յաջողեաց զճանապարհս իմ։ Ընդէ՞ր խափանէք զժողովուրդն ի գործոյ իւեանց։ Խափանեցան գործք նորա։ Խափանեսցուք զգործս նոցա։ Խափանեցից ի տերւոջէդ յայդմանէ զձայն զնծութեան։ Ոչ խափանեսցինգնացք քո։ Խափանեցին զօրէնս քո. եւ այլն։
Մի՛ լռեսցուք ի խնդրելն, թէպէտեւ յոլովիւք խափանողօք արգելեալ լիցուք. (Խոսր. պտրգ.։)
ԽԱՓԱՆԵԼ. συγκλείω concludo ὐποσκελίζω supplanto եւ այլն. որպէս թէ Խափուցանել ի հաղբս. (թ. գափաթմագ ) կամԽաբանօք կարթել. խոչընդոտն եւ խափան լինել.
hindering, obstructive.
ԽԱՓԱՆԵՑՈՒՑԻՉ ԽԱՓԱՆԻՉ. ἑμποδίστης, ἑμποδίζων qui impedimento est. Որ խափանէ. խափան. արգել. խոչընդոտն. դադարեցուցիչ.
Աքար խափանիչն իսրայէլի. (՟Ա. Մնաց. ՟Բ. 7։)
Ի ցասմանէ, եւ ի հոգոց, եւ ի յայլ եւս բազում խափանչաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)
hinderance, impediment, obstruction, obstacle;
difficulty;
interdiction, prohibition;
diversion;
interception;
abolition, abrogation;
suppression;
cessation;
ի խափանումն գալ՝ անկանել, to cease, to fall in desuetude, to be no longer in force.
Զնշանս եւ զզօրութիւնսն զանց առնես որպէս զչարին խափանուածովք ձեր. (Վրք. սեղբ.։)
cf. Խափանուած.
Որ զպտղոյն խափանութիւն գործեսցէ (այս ինքն դատարկութեան). ո՛վ զազի՛ր եւ վատթար անպարապութեան. (Սեբեր. ՟Ժ։)
cf. Խափանուած.
Խափանումն հարկացն արքունի, կամ գործոյն, սովորութեանց, խաբէութեանց. (Խոր.։ Եղիշ.։ Յհ. իմ. Յճխ.։)
Ո՛չ յանկեան ուրեք խափանմամբ փողէ, այլ ընդ ծագս տիեզերաց անարգել ճայթմամբ աւետարանէ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Զանգիտութեան ծնունդ է առ մեզ՝ խափանումն, եւ ծուլութիւն՝ խափանման եւ փափկութեան ծնունդ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ։)
Բնութիւնս մեր՝ խափանման ոչ ներէ։ Ի դատարկ խափանումն արկանել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 35. 43։)
to shut;
to faint;
to be extinguished;
to be blinded.
Խփմամբ կամ կափուցմամբշիջանել, դադարիլ. եւ Խափանիլ ի տեսութենէ, կուրանալ. σβέννυμαι extinguor ἁπέρχομαι recedo ἑκκεκόμμενος excaecatus.
Զի՞ պիտոյ իցէ մարմնոյ առողջութիւն, եթէ աչքն խափնուցու, չվայելեմք ի բարիս ինչ։ Այնպիսի արտօսր անհանճար սգոյ է. վասն այնորիկ վաղվաղակի խափանու։ Այս գեղ՝ մինչչեւ երեւալ խափանու. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։ Ոսկ. փիլիպ.։ Ոսկ. ՟գ. եբր. ՟Ի՟Ը։)
Առընթեր եղեալ անապականի՝ իբր ի հարկանէ խափանուլ ապականութեան. (Սանահն.։)
to hinder;
to shut;
to extinguish;
to blind;
— զճրագ, to put out the candle, to blow out the light;
— զհուր, to quench the fire, to extinguish the conflagration.
Զի թէ զնա խափուցանիցեմք՝ որով եւ այլ անդամքն լուսաւորին, ի՞ւ տեսանիցեմք զլոյս։ Սոքա աչօք խափուցելովք ... նոքա աչօք բացօք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 7։)
Որ խափուցանէ զամենայն կենդանեացզյորդորումն։ Զհանգամանս չարին խափուցանել հանդիսաւոր յառաջադիմութեամբ. (Յճխ. ՟Ի՟Բ. ՟Ի՟Գ։)
squinting;
short-sighted;
dim-eyed or blear-eyed;
խեթի հայել, to look askance at, to look surlily, to scowl upon, to look at with aversion or dislike.
Թերսիդէս՝ կաղ, եւ խեդ աչօք. (Նոննոս.։)
Արեգակն լուսաւորէ զառողջ աչս, եւ կուրացուցանէ զխեթ աչս. (Վանակ. յոբ.) Ա՛յլ է եւ խեթի, զոր տեսցես. բայց երբեմն գրի ԽԷԹ՝ որպէս խեթ.
Գիտա՛, զի ակն խէթ՝ ուղիղ նայել ոչ կարէ. (Ոսկիփոր.։)
Շլացուցանէ զմիտս ... որպէս զխէթ աչօք պշուցեալ՝ առաւել վաասի. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ Ի գիրս խոսր.։)