white, white-coloured, whitish.
Գոյնք վայելչականք աստուածոցն թերեւս իցեն սպիտակագոյնք յոստայնէ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
wrongheaded, headstrong, petulant, insubordinate, undisciplined;
impertinent, insolent;
knavish, rascally, roguish;
—ս իմանալ, to rebel.
Թերեւս ստահակ ոմն էր եղբայրն. յաղագս որոյ մատեաւ առ յիսուս գտանել իրաւունս. (Իգն.։)
cf. Գետնաքարշ.
Բեմական ստորնաքարշ։ Մարդ ստորնաքարշ երկրաւոր։ Մեք մարդիկ գոլով ստորնաքարշ ի մարմնոյս իրք։ Թերեւս ոչ կարողութիւն էր իմանալ ստորնաքարշ լսողաց. (Նար. ՟Ծ՟Զ։ Լմբ. ժղ.։ Ներս. աբեղ. ի լմբ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26։)
guard, guardianship;
guard, sentry, mounting guard;
watch;
watching;
hour, moment, time;
guard, guard-house, post, vedette;
prison;
occupancy;
siege;
— դուռն, cf. Պահակ;
— ընդ —, from time to time;
յայնմ —ու, then, at that time;
ի —ուն յորում, at the time when;
յառաւօտուն —ուն, it was already the morning watch;
ի չորրորդում —ու գիշերոյն, about the fourth watch at night;
ի — աշխարհին, to keep the country;
ի — անձին, to save his life;
— ունել, to guard, to defend;
to mount guard;
ի — արկանել, ունել, ի —ու առնուլ զոք, to arrest, to put in prison;
— արկանել, ի — առնուլ, to besiege, to occupy;
դնել ի — to keep or place in reserve.
Վասն այնորիկ կարգեցան աւո՛ւրքս այս պահոց. վասն զի եւ ժամանակն՝ իւրեանց բարբառովն ասի պահք. յն. վիճակք. թերեւս առ նմանութեան յն. ձայնիցս՝ ֆրո՛ւրիօն, պահպանութիւն. եւ ֆրուրէ՛, վիճակք։
swelling, tumour.
Բառ անյայտ. թերեւս որպէս Պաղպաջ. պալար ի մարմնի. ուռոյց կամ ուռուցեալ.
Ոտք քո ոչ փապարեցան. թերեւս բոկ շրջէին, եւ ոչ կեղեքեալ վիրաւորէին պաշպաճ անկանելով. (բշտելով). (Վրդն. օրին.։)
friday-breaking, fast-breaking.
ՈՒՐԲԱԹԱԼԷԶ կամ ՈՒՐԲԱԹԱԼԵԶ. որ գրի եւ ՈՒՐԲԱԹԱԶԷԼ. Թերեւս լիզումն եւ լուծումն միոյ ուրբաթու կամ աւուր միոյ ի պահոց, կարծեցեալ աւանդութիւն ինչ ռամկական առ յոյնս կամ առ ասորիս.
white poplar.
Անուն անպտուղ ծառոյ ի պէտս փայտի շինուածոց. թերեւս որպէս ազգ կաղամախի, որ ըստ իտալ. օ՛փփիօ. oppio.
very bad, worse;
more wicked;
of a bad colour;
cf. Չարաչար;
եւ որ —ն էր, and that which was most deplorable.
Երկոքեանս յանգիւտ կորուստն մատնիմք. եւ թերեւս ես չարագո՛յն քան զքեզ. (Եղիշ. ՟Բ։ 2)
sycophancy;
juggling tricks.
Բառ անյայտ՝ ի նշանակ հմայից եւ թովչութեանց, կամ վնասակարութեանց. թերեւս որպէս յն. սիգոֆանդի՛ա. συκοφαντία . որ եւ ԶՐՊԱՐՏՈՒԹԻՒՆ.
good-eared, sharp-eared.
Թերեւս ընդդէմ ոք գայցէ ինձ ի սրունկն լսողաց անտի։ Ընդդէմ բախիցէ ոք ի սրունկն լսողաց անտի. (Կոչ. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Դ։)
cabinet, lady's private room, boudoir;
nuptial bed, thalamus;
bed-curtain.
Որպէս թէ ի ներքսագոյն սրսկապանի խորանին. (Խոր. ՟Բ. 71։) (Սրսկապանի ասի, թերեւս որպէս վրան պահօղ ի սրսկմանէ անձրեւաց. ռմկ. թէնդէ։)
cincture, apron, linen girdle;
dressing-gown.
Կարեցին տերեւս թզենւոյ, եւ արարին իւրեանց սփածանելիս։ Ստացի՛ր քեզ սփածանելի կտաւի, եւ ա՛ստուած զմիջով քով։ Արկաւ զիւրեւ զսփածանելին. (Ծն. ՟Գ. 7։ Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 1=11։ Յհ. ՟Ի՟Ա. 7։)
plane-tree, platane;
white poplar.
Պայծառ գունով. (թերեւս ի գոյն սպիտակ կաղամախի.)
stately, lofty, haughty, proud;
clear (colour);
— երիվար, high-mettled, prancing, fiery or spirited horse.
Պայծառ գունով. (թերեւս ի գոյն սպիտակ կաղամախի.)
offered to plane-trees.
Թողլով իւր որդի զանուշաւանն սօսանուէր. (Յհ. կթ. (զի թերեւս այնպէս ընթեռնոյր ի Խոր. Ա. 11. ուր այլ օրինակք հասարակօրէն ունին ի խորագրի եւ յընթացս. Որ սօս անուանիւր։))
sticking.
Բառ անյայտ. թերեւս որպէս Վականակ, հասուն. տե՛ս եւ զբառն ՍԻՐ.
cf. Պտղաբերիմ.
Պտղաբերեսցուք նմա ... ոսկի՞ թերեւս զիս կարծիցէք ասել կամ զարծաթ. պտղաբերեսցուք զմեզ ինքեանս. (Ածաբ. պասեք. ՟Ա։)
apocryphal books on the Apostles.
Թերեւս նոքին իսկ այնոքիկ գրեցին զպրակսաւաթայսգ, որ խառնեալ եւ գրեալ են ի ճշմատրութէան եւ ի ստութէան։ Եւ ի նոցանէ իսկ (յաշակերտաց բարգեծանու) գրեցան պրակսաւթոյքն. (Եփր. ՟բ. կոր. եւ Եփր. ՟գ. կոր.։)
Թերեւս նոքին իսկ այնոքիկ գրեցին զպրակսաւաթայսգ, որ խառնեալ եւ գրեալ են ի ճշմատրութէան եւ ի ստութէան։ Եւ ի նոցանէ իսկ (յաշակերտաց բարգեծանու) գրեցան պրակսաւթոյքն. (Եփր. ՟բ. կոր. եւ Եփր. ՟գ. կոր.։)
rush, bulrush;
papyrus.
πάπυρος papyrus, juncus. որ եւ ար. պէրտի, պէրտիյէ. Կնիւն եւ եղէգն լայնատերեւ կամ երկայնատերեւ ՝ ազգի ազգի. յորմէ հիւսին փսիաթք եւ սիրայք. որպէս եւ այն որ բուսանի յեգիպտոս առ նեղոսիւ, զորոյ զտերեւս ի հնումն վարէին ի դրութիւն.
heathen feasts.
Ջալհանց տօնից տարեկանաց հեթանոսաց չհաւասարել. (Եւագր. ՟Ծ՟Ը։ Աստի առեալ է թերեւս եւ գրութիւնն Հին բռ.)
more;
much more, in greater number;
often, very frequently, generally.
Եւ այլ յոլովագոյն բանս գրեաց առ նոսա։ Յոլովագունիւք հրապարակել բանիւք։ Թերեւս յոլովագունից պէտք էր բանից. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ի.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Փոտ. առ աշոտ.։)
ill-will, malice, rancour.
Բառ անստոյգ. թերեւս որպէս Մռմռումն, տրտունջ.
clearness, pureness, cleanness;
limpidity;
purity, candour, sincerity, ingenuousness.
Եւ իբր Յստակամտութիւն. անկեղծութիւն. (թերեւս լծ. ընդ ստուգութիւն).
cf. Յօժարիմ.
Սակս որո՞յ իրի ի հարսանիս ոչ յօժարանաս։ Թերեւս յօժարասցին. (Ճ. ՟Ա.։ Նանայ.։ Վրք. հց. ձ։)
he, she;
that, it;
ուտէ նա, he or she eats;
ուտեն նոքա, they are eating;
խնդրեմ զնա, I am looking for him, her or it;
ասեն նոքա, they say;
նա է, it is he or she;
անուն նորա, his, her or its name;
ետու նոցա, I have given them;
նոքա նոքին, they;
նմա, to him or her;
նորա, to him or to her;
նոցա, to them;
but, however, nevertheless, yet;
indeed, really, in fact;
նա՛ է, that is, that is to say, i.e.;
նա աւանիկ, նա աւասիկ, look there, look here;
but, yet;
նա եւ, also, even, likewise, again;
moreover, besides;
նա զի, նա մանաւանդ թէ, above all, the more;
rather;
նա եւ ոչ, neither, nor;
not even;
նա եւ արդ իսկ ոչ, not even now;
նա ուրեմն, certainly;
perhaps, it may be that;
well;
now, then.
շղ. ՆԱ՛ ՈՒՐԵՄՆ. շղ. καίτοι, τάχα που, τάχα δε, τυχόν atqui, quasi, aut fortasse եւ այլն. Ապաքէն. բայց արդ. այլ. թերեւս արդեօք. անշուշտ. թուի թէ.
orange;
բանդակ ի նարնջոյ, conserve of oranges, marmalade;
շաքարապատ կեղեւ նարնջոյ, candied orange-peel.
պ. նարէնգ, նարէնկ (այսինքն հրագոյն). թ. նարէնճ, նարինճ. ուստի լտ. narantium malum, pomum aureum. իտ. narancia, arancia, melarancia. Պտուղ գեղեցիկ իբրեւ ոսկի խնձոր, կամ անոյշ թուրինջ. եւ ծառ նորա. ռմկ. փօրթուգալ, եւ թուրունճ. ի Բժշկարանի եւ առ Մենինսքեայ անխտիր գնին՝ նարինճ, եւ թուրինճ. (թերեւս իբր կրկին տեսակք նոյն բերոց)։
gently undulating.
Բառ անյայտ. թերեւս Նամաշարժ կամ նայաշարժ, իբր հոսանուտ, կամ տարաշարժ, բազմայոյզ.
lake.
(իբր նայաբաշխ). λίμνη palus, stagnum, lacus. Լիճ, ակմ ծովակ, ուր կայ բաժին ինչ ջրոյ կամ ծովու, (յն. լի՛մնի. յորմէ թերեւս եւ Լիմն անապատ ի ծովն բզնունեաց).
cf. Նաւագործ;
— լինել, cf. Նաւակառեմ;
to navigate;
to steer.
Սակաւ թերեւս (նիւթ) գտցէ ոք, որով վարիլ նաւակառուցացն հարկաւոր է. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
idolatrous sacrifice or oblation.
Յաշտ առնէր զհազար ամ։ Մին յաշտ առնելով, եւ միւսն թերեւս ասելով ... ցայժմ ես քեզ յաշտ արարի. (Եղիշ. ՟Բ։)
entrance, entry, coming or going in, introduction, access, approach, admission;
gate, street-door, portal;
porch, atrium, vestibule;
income, revenue, rent;
carnal knowledge;
cf. Կանացի;
—ք արեւու, sun-set, setting, going down;
the setting sun, the west;
—ք արեւային, heliacal sun-set;
—ք աստեղ, immersion;
յելից մինչեւ ց-ս արեւու, from sun-rise to sun-set;
— եւ ել or ել եւ —, income and expenses;
— եւ ել նաւաց, arrival and departure of ships;
—ք եւ ելք, entering and leaving;
comers and goers;
— ամսոյ, first day of the month;
ի մտից արեւու, towards or near evening;
ի —ս լինել or դառնալ արեւու, to disappear, to set;
— առնել, to make one's entry, to enter to go in;
— or —ս գտանել, to be admitted, to have access, to be received;
— եւ ել առնել, to come in and go out;
իմանալ զ—եւ զել ուրուք, to know all a person's goings out and comings in, all his designs and actions;
ժամս որոշել ել եւ մտից, to fix the times of audience;
համարձակ — շնորհել առ ինքն, to give free access to him;
ոչ գիտեմ զել եւ զ— իմ, I do not know how to act;
խաղաղութի՞ւն իցէ —դ քո, is peace with you? do you bring peace?.
Թերեւս գոյր մուտ այնպիսի բանից. այսինքն տեղի. (Եզնիկ.։)
myrtletree, myrtleberry.
Տերեւս մրտոց խնկենեաց։ Զտոսախն, զմուրտն, եւ զնոճն։ Փոխանակ դժնկին՝ մուրտ ելցէ. (Նեեմ. ը՝. 15։ Ես. ՟Խ՟Ա. 19։ ՟Ծ՟Ե. 13։)
to emaciate, to become extenuated.
Բառ անստոյգ, որպէս յն. ἁπολεπτήνομαι extenuor, premor. որպէս թէ Սղիլ, սղանալ, բարականալ, կամ տափակիլ. կծկիլ որպէս զմսեալն. (թերեւս գրելի է, Մռողիլ, ի բառէս Մռուղ. զոր տեսցես)
purely, neatly;
chastely, modestly;
merely, simply.
Թերեւս եւ ոչ լսես, մաքրապէս հրաման եղիցի քեզ. (Սեբեր. ՟Թ։)
greater, bigger;
major, elder;
maximum.
Որպէս մեծատունն, զի մեծագոյն աղաչէր, թէ թերեւս հնար լիցի երթալ. (Երզն. մտթ.։)
to grow mild, to be softened, to become moderate or temperate;
to diminish, to abate, to relent.
Ահաւոր առնել սովոր է աստուած զպատահմունս իրացն. զի այնու թերեւս մեղմասցին. (Մխ. երեմ.։)
cf. Մենարան.
Առաքեաց ի վերայ մենաստանեաց կուսանացն. կամ գրելի է՝ մենաստանաց, եւ կամ ուղղականն թերեւս իցէ Մենաստանիք, կամ Մենաստանեայք։
cornel, cornelian cherry;
cornel-tree.
ՀՈՅՆ կամ ՀՈՅ. Ահ, կամ ահարու անուն քաջութեան. (թերեւս որպէս Ախոյենի, կամ խոյի)
cold, cool.
Բառ անյայտ. թերեւս՝ Անստաց հրոյ, անբաժ ի ջերմութենէ.
democratic.
Բաժանումն այսպէս լինելով՝ միջոց թերեւս ունիցի միիշխանական եւ հրապարակակալական քաղաքավարութեան. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
democracy.
Այժմ են քաղաքավարութեանց երկու ոմանք իբրու մարք. միիշխանութիւն, եւ հրապարակակալութիւն. զմինն ունի սեռն պարսից, եւ զմիւսն մեք ... Եթէ եւ հրապարակակալութիւն էր ի սմա միայն լեալ ազատ արանց, ոչինչ էր թերեւս լեալն յոյժ չարաչար. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
shower of fire;
volley of musketry, discharge of fire arms;
report, detonation;
thunder-bolt.
Զգեցաւ տէր զօրութիւն. զո՞ր զօրութիւն. թերեւս հրացանութի՞ն, կամ սաստ, կամ պատուհաս. ո՛չ բնաւ. այլ զի՞նչ, զտկարութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
to tremble with age, to write in a trembling hand.
ՁԱԲՌՏԵԼ. Բառ ռմկ. թերեւս ի ձայնիցս՝ Ափ, ծափ. որպէս Խարխափել, կամ այսր անդր ձգել զձեռն. դժուարաւ տեսանել եւ դողդոջել առ ծերութեան.
tedium;
cf. Ձանձրութիւն;
cf. Ձանձրանալի;
— առնել, լինել, cf. Ձանձրացուցանեմ;
cf. Ձանձրանամ.
Որ հիւանդն եւ տկարն է, եւ ի կարճ բանից ձանձրոյթ եղեալ գտանի։ Թերեւս աւելի ինչ քան զչափն երեւեցաք ձեզ ձանձրոյթ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26. եւ 11։)
wearisomeness, tediousness, irksomeness, ennui, annoyance;
laziness, idleness;
— մեծ պատճառել, տալ, to annoy greatly, to tease or plague excessively.
Փոքր ինչ թէ ընթեռնումք, եւ զայն ձանձրութեամբ։ Թերեւս վասն ձանձրութեան ոչ երկայնեաց զբանն. (Խոսր.։)
olive-tree, olive;
— վայրենի, wild -;
ծաղիկք —նւոյ, olive-blossom;
լեառն —նեաց, Mount of olives.
Տերեւ ձիթենւոյ։ Տերեւս ձիթենեաց։ Թափեսցին ձիթենիքն քո։ Իբրեւ զձիթենի պտղալից։ Ի լեառն կամ ընդ զառ ի վերն ձիթենեաց, եւ այլն։
mark, trace, sign, vestige, indication;
— գեղոյ, some remains of beauty.
Թերեւս սակաւ ինչ նշմարանս ճշմարտութեան յանդիման կացուցանել. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
new-built.
Հաստատունքն եւ նորաշէնքն թերեւս ի միոջէ իսկ որոտմանէ կործանիցին. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
cf. Նուաղիմ.
Էր թերեւս երկայնագունիւք շարադրութեամբք աւանդութեանցն նուաղանալ մտացն. (Պրպմ. ՟Լ՟Զ։)
cf. Նուաղիմ.
Էր թերեւս երկայնագունիւք շարադրութեամբք աւանդութեանցն նուաղանալ մտացն. (Պրպմ. ՟Լ՟Զ։)