excusable, pardonable
· Calfa
ἁνυπαίτιος. inculpatus, inculpabilis. Որ չէ արժանի մեղադրութեան. անստգտանելի. անպարտ. անանգոսնելի. անպարսաւ. մազուր օլաճագ.
Թէ ոչ գիտէր, անմեղադրելի էր։ Անմեղադրելի է ի պատուհասէն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ստիպ.։)
Որ բնութեան հետեւի եւ գործէ, անմեղադրելի է. (Շ. ամենայն չար.։)
Առ մարդկայինսս եւ անմեղադրելի կիրս. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Առանց մեղադրութեան.
Անմեղադրելի առ ի քէն օրհնեալ. (Նար. ՟Ձ՟Ա։)
Զմեզ անմեղադրելիս արձակեսցէ. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
excuse, apology.
· Calfa
Ոչ գոլն մեղադրելի. ազատութիւն ի ստգտանաց։
Եթէ գտցի ոք արարեալ, ընդ անմեղադրութեամբ է. (Կանոն.։)
to be innocent.
· Calfa
Անմեղ լինել կամ գտանիլ. անմեղութիւն զգենուլ. արդարանալ.
Կանայք բամբասեալ անմեղացան ապաշխարութեամբ. (Վրք. հց. ձ։)
Իբրեւ զձագս աղաւնեաց անմեղացեալք. (Նար. յովէդ.։)
impeccable;
innocent.
· Calfa
ԱՆՄԵՂԱՆՉԱԿԱՆ ԱՆՄԵՂԱՆՉԵԼԻ. Որ ոչ մեղանչէ ումեք. անվնաս.
Որպէս ի թիւնաւորաց՝ անմեղանչականն. (Յճխ. ՟Դ։)
Իմում ծառայից անմեղանչելիք մնան. (Արշ.։)
to acquit, to declare innocent, to clear.
· Calfa
Անմեղ կացուցանել. տալ անմեղանալ.
Ջրով մկրտութեան զօրացոյց զմեզ եւ անմեղացոյց. (Կանոն.։)
Անմեղացուսցէ զբժշկեալքս. (Վրդն. սղ.։)
not to be softened, hardhearted, inflexible, inexorable.
· Calfa
Յարաձիգ աղօթիւք, եւ անմեղկելի պահօք. (Բրս. հց. ՟Ժ՟Բ։)
Անմեղկելի սրտիւ։ Անմեղկելի ի շահաւոր գիւտս. (Յճխ. ՟Գ. ՟Է։)
Անմեղկելի վարուք քաղաքավարել. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
ἁνένδοτος. non remissus, non languidus. Որ ոչ մեղկի. անլքանելի. անխոնջ. անընդհատ.
innocence;
impeccability.
· Calfa
ἁκακία, ἁναμαρτησία. innocentia, probitas. Չունելն զմեղս. անարատութիւն ի մեղաց. կիւնահսըզլըգ. տե՛ս (Յոբ. ՟Բ. 3։ ՟Ի՟Է. 5։ ՟Լ՟Ա. 6։ Սղմ. ՟Հ՟Է. 72։)
Օծանի մարդկօրէն ըստ մեզ որդի՝ անմեղութեանն գովութեամբ. (Պրպմ. ՟Ա։)
Զանմեղութիւն զգեցեալ (ի յարութեան)։ Անմեղութիւն մանկութեան. (Ագաթ.։)
Փոփոխելով զմեղանչական մարմինն անմեղութիւն. (Շ. թղթ.։)
Զբոլոր յանցանս շնորհեսցէ քել յանմեղութիւն. այսինքն մինչեւ իսպառ անմեղ գտանիլ կամ արդարանալ. (Եղիշ. հայր մեր.։)
Իբր Ոչ մեղուցեալ գոլն. անպարտ գրիլն ի մեղաց.
Զգործ տգիտութեան նոցա անմեղութիւն համարեսցիս. այսինքն մի՛ համարիր մեղս. (Ագաթ.։)
Միամտութիւն. անկասկածութիւն.
Անմեղութեամբ, ոչ գիտացեալ զերկդիմի միտս թագաւորին, խաղացին գնացին. (Եղիշ. ՟Դ։)
Վարին յաւազակութիւնս ի վերայ խաղացելոց անմեղութեան. (Պիտ.։)
cf. Անմահ.
· Calfa
Խառնեաց զանմեռն ընդ մեռոտս. (Ագաթ.։)
Իբր զանմեռ ոք մեծամտեցի. (Նար. ՟Ի։)
Ի խոշտանգանս անմեռս. (Զքր. կթ.։)
s. bot. purslain.
· Calfa
տե՛ս Մեռանիլ։
ἁνδράχνη. portulaca. Բանջար պարարտ եւ զով, դժուարին ի մեռուցանել՝ այսինքն ի մարսել. որ եւ ՓՐՓՐԵՄ, ՓԵՐՓԵՐԱՆ. կոճկորակ. սէմիզ օթու. ֆէրֆէհէն. պագլէթ իւլ համգա.
not to be accosted, inaccessible;
untouched.
· Calfa
Մերձ յանմերձանալի լոյսն։ Որ հրեղինացն անմերձենալի. (Շար.։)
Յանմերձենալիսն նուիրողի. (Նար. խչ.։)
Գեղեցկութիւն անմերձենալի. (Առ որս ՟Ժ՟Գ։)
Խորհուրդքն անմերձենալի լեալ խաբէութեան չարին. (Խոսր.։)
Եւ Անշօշափ. անշաղախ. չիդըպլելու, եւ չիդպած. տօգանըլմազ. ել տօգանմամըշ.
Պաշտամանց անօթս, որք յոլովից անմերձանալիք էին. (Առ որս. ՟Ը։)
Անմերձենալի եւ մաքուր պահել. (Նիւս. կուս.։)
Նորին շնորհիւն անմերձենալի եմ ես յայլազգւոյն, որ յափշտակեացն զիս. (Ճ. ՟Ա.։)
Եւ խորշելի. հրաժարելի. հեռանալի.
Բիւր պղծութեամբ լի են, եւ կարի անմերձենալիք. (Խոսր.։)
Եւ Հեռաւոր. հեռի. անձնապահ.
Անմերձենալիս զինքեանս յարտաքուստ յարտաքուստ օտարոտի պատմուճանս արասցեն. (Պիտ.։)
ἁπρόσιτος, ἅδυτος. inaccessabilis, inaccessus. եւ այլն. Յոր ոչ լինի մերձենալ. անմատչելի. անմատոյց. եւ Անհասանելի. որուն մօտենալ չըլլար. եանաշըլմազ.
discordant, different, dissonant, diverse, divided, not agreed, at variance, contrary;
irreconcilable;
— լինել, to differ, to disagree.
· Calfa
Անմիաբան բարբառ թշնամեացն. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 10։)
Անմիաբանք լեալ միմեանց՝ արձակէին. (Գծ. ՟Խ՟Ը. 25։)
Նախարարք աշխարհիս մերոյ անմիաբանք լեալք. (Յհ. կթ.։)
Յայլ թիւս անմիաբան հանդիպին ժամանակագրութիւնք. (Տօմար.։)
ἁσύμφωνος. absonus, discors. Որ չմիաբանի. անմիաձայն. երկպառակ. իթթիֆագսըզ.
"cf. Անմիաբան լինիմ."
· Calfa
ԱՆՄԻ ԱՌՆԵԼ. Չթողուլ եւ զմի ոք. բնաջինջ առնել. կամ չթողուլ ի միասին, ցիր եւ ցան առնել.
Զամենայն զօրսն պարսից կոտորեալ, անմի արարեալ սպառեցին. (Բուզ. ՟Դ. 31. 47։ ՟Է. 5։)
Չմիաբանիլ. երկպառակիլ. երկբան լինել. մուխթէլիֆ օլմագ.
Հակառակ հոգւոյն խորհել անմիաբանեցան այլքն ի պատմագրաց. (Խոր. ՟Ա. 3։)
discord, dissension, disagreement, difference, misunderstanding;
— ձայնի, discordance, dissonance.
· Calfa
ἁσυμφωνία, διαφωνία. discordia, dissensio. Անհամաձայնութիւն. երկբանութիւն. երկպառակութիւն. տարաձայնութիւն. իթթիֆագսըզլըգ.
Անմիաբանութիւնք զօրացն, եւ այլ ազգականացն լինէին. (Խոր. ՟Բ. 27։)
Անմիաբանութիւն իմն կարծեցին։ Անտի լուծանիցեմք զկարծեալ բազում անմիաբանութիւնսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա 4։)
Արիանոսն ասէ. անմիաբանութիւն յոյժ ինձ թուի ի մերձակայ ժամուս՝ գրոց. (Աթ. ՟Ը։)
Ժամանակի անմիաբանութիւն, եւ պահոց. (Կամրջ.։)
immediately, directly.
· Calfa
Անմիջաբա՞ր աստուած ստեղծանէ, թէ միջնորդութեամբ բնութեանն. (Անց. պորփ։)
Անմիջաբար յիմանալիսն կոյս յարձակիլ տեսութիւնս. (Դիոն. երկն.։)
Րաբունական սիրոյն տիպար կացուցանէ անմիջաբար։ Խորհրդոցն աստուածայնոց անմիջաբար խորհրդածուք. (Շ. յիշ. առակ. եւ Շ. տաղ.։)
adj. adv. without mediator.
· Calfa
Զոր առեալ էր միջնորդօք, կամի՝ զի առցէ անմիջնորդ. (Վրդն. ծն.։)
Եւ վասն է՞ր անմիջնորդաբար որդի աստուծոյ շարադասի՝ ոչ ուրուք ընդմիջեցելոյ. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
Ի հօրէ առանց միջնորդի (այսինքն անմայր) ... Ի մօրէ՝ անմիջնորդաբար (այսինքն անհայր). (Խոսրովիկ.։)
Յեղելոցս ոչ ինչ է՝ զոր կամելն աստուծոյ ոչ միջնորդեաց. ո՛չ ուրեմն վասն անմիջնորդաբար լինելոյն՝ վասն այսորիկ միածին, այլ վասն միայն գոլոյն նորա պտուղ հայրական. (Կիւրղ. գանձ.։)
ԱՆՄԻՋՆՈՐԴ ԱՆՄԻՋՆՈՐԴԱԲԱՐ. ἁμέσως, ἁμεσιτεύτως. sine mediatore, immediate Առանց միջնորդի. անընդմիջաբար.
fleshless;
without meat.
· Calfa
Առանց մսոյ.
Իբրեւ զանմիս եւ զանմարմին. (Լմբ. սղ.։)
Մի անգամ ճաշակեն, զուտիքն՝ անմիս, եւ զպահքն՝ առանց կթեղինի. (Զքր. ծործոր.։)
mad, silly, brainless, senseless, stupid, foolish, irrational, crazy.
· Calfa
առաւել՝ որպէս Թափեալ ի մտաց. խելագար. յիմար. մորոս. անիմաստ. տգէտ. անհանճար. եւ Յիմարական. անխելք, խենդ, խեւ. ագըլսըզ, տէլի, շաշգըն. ἅφρων, ἁσύνετος, ἅνους, ἁνόητος, μωρός. amens, demens, insipiens եւ այլն.
Իբր Անսիրտ, ըստ յն. ἁκάρδιος. Տե՛ս (Առակ. ՟Ժ. 13։ ՟Ժ՟Է. 16։ Երեմ. ՟Է. 21։)
Անմիտ եւ անհանճար բանից. (Խոր. ՟Ա. 31։)
ἅνους. mente carens Ոյր չգուցէ միտ. չունօղ զկարողութիւն մտաւոր. անբան.
(Ապողինար) մարդ անմիտ ընդունելով զտէրունականն։ Եթէ յանմիտ մարդ յուսացաւ, առանց մտաց արդարեւ է. զի եւ ո՛չ անմիտ կենդանի մարդն է. (Առ որս. ՟Թ։)
Անմիտ գոլով (ասէր ապողինար) զմիաւորեալն ընդ բանին մարմին։ Մարմին անանձն (անհոգի) եւ անմիտ ոչ ընդունի յինքն տրտմութիւն։ Ոչ զանանձն եւ անմիտ մարմին առեալ. (Պրպմ. ՟Լ՟Ե։)
Մտաց մասն թուելով ոչ ունել ամենեւին՝ անմիտ թուիս ինձ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 28։)
Ազգաւ անմտաւ։ Իմաստնոց եւ անմտից։ Իբրեւ զաղաւնի անմիտ։ Ցանկութիւնս անմիտս. եւ այլն։
Իբրեւ ոչ եթէ անմիտ ինչ լինէր (այսինքն գտանիւր) յանձն իւր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 13։)
Որոշել զիմաստունն յանմտէն. (Փարպ.։)
Ո՛վ անմիտդ ի մտաւորաց. (Նար. ՟Ը։)
Զանմտացն վկայութիւն։ Անմիտ են մտօք։ (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2. եւ 3։)
Փոխարէն անմիտ մարտին. (Ագաթ.։)
Անմիտ խորհուրդ, կամ հետեւումն. (Փարպ.։ Նար. ՟Խ՟Ը։)
Թէ էութիւն նորա այլ է, եւ զոր իմանայն՝ ա՛յլ է ի նմանէ, անմիտ եղիցի էութիւն նորա. (Մաքս. ի դիոն.։)
Հետեւեցելոց տառից, եւ գծագրաց անմտից, եւ սիղոբէից, եւ բառից անծանօթից. (Դիոն. ածայ.։)
Անմտական, կամ գործ անմտութեան.
Եւ զի անմիտ է այս, անպիտանացուացն փոյթ ունել, ծանօթ է ամենեցուն.
Եւ որպէս Անխրատ. կամ անկիրթ. ἁπαίδευτος. indisciplinatus, ineruditus. (Սիր. ՟Ը. 5։ ՟Ի. 22։)
որպէս Անիմանալի. անիմաստ. ἁνόητος. qui intelligi non potest.
disconsolate, inconsolable;
disconsolately.
· Calfa
ἁπαράκλητος, ἁπαρηγόρατος. inconsolabilis, insolabiis. Անմասն ի մխիթարութենէ. չունօղ զմխիթարութիւն եւ զմխիթարիչ. տխուր.
Մնալոյ ի նոցանէ որբք եւ անմխիթարք. (Փարպ.։)
Մխիթարէ զանմխիթարսն. (Գէ. ես.։)
Անմխիթար տրտմեալս. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
Անմխիթար տեղի կամ վայր. (Վրք. հց. ՟Ը։) (Կլիմաք.։)
Որպէս Անմխիթարելի. անփարատելի. անբերելի. ծանր. տխրական.
Անմխիթար տրտմութիւն, կամ սուգ, խորհուրդ, ապաշաւ, սպառնալիք. (Եղիշ. ՟Բ։ Փարպ. ՟Գ։ Սկեւռ. յար.։ Սարգ. յկ. ՟Բ։) Թէպէտեւ սուղ ինչ իցեն տրտմութիւնքն, սակայն նա անմխիթարս կարծեցուցանէ. (Մանդ. ՟Է։)
Առանց մխիթարութեան.
Հեծել, կամ տրտմիլ, կամ ողբալ անմխիթար. (Փարպ.։)
incapable of cultivation.
· Calfa
Որ չէ մշակեալ. չվարած. չբանած.
Անմշակելի անդաստան։ Անսերմն է շառաւեղդ, անմշակելի է պտուղդ. (ՃՃ.։)
infallible, unerring;
— աստեղք, fixed stars.
· Calfa
Հօտ անմոլար. (Շար.։)
Վերատեսուչք անմոլարք. (Նար. առաք.։)
Անմոլար վկայ. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
Արար ուրախութիւն անմոլարիցն (ոչխարաց). (Շ. հրեշտ.։)
Զմոլորեալն յանմոլար հաստատութիւնն ածել. (Ձիլ. ել։)
Անմոլար շաւիղ, կամ գնացք վարուց. (Նար. առաք.։) (Պիտ.։)
Անմոլար տեսութիւն, կամ գիտութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։ Յճխ. ՟Գ։)
ԱՆՄՈԼԱՐ ԱՍՏԵՂՔ. Հաստատուն աստեղք հաստատութեան, հակադրեալ մոլորակաց.
Զմոլորակսն, եւ զանմոլար աստեղս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Աստեղօք անմոլարիւք. (Բրսղ. մրկ.։)
Ի պարունակեալ աստեղացն՝ անմոլարքն ամենայն ընդ նմին ընդ երկնի շրջաբերեալ լինին։ Անմոլարիցն բազմութիւն անգիտելի է մարդկան. (Արիստ.։)
Յաստեղացն մոլար եւ անմոլար գոլոյ. (Լմբ. սղ.։)
Երեւելիս այս երկին՝ ունի աստեղս մոլորականս եւ անմոլարս. իսկ երկրորդն այն երկին՝ ունի աստեղս բնաւին անմոլարս, ամենեւիմբ լուսաւորս, միշտ կենդանիս եւ անփոփոխելիս. (Վրք. հց. ՟Ա։)
որ եւ ԱՆՄՈԼՈՐ. ἁπλανής. non erraticus, inerrans. Որ չէ մոլար. ոչ մոլորեալ. անսխալ. անխոտոր. ուղիղ. ողջամիտ. սափմազ. եանըլմազ. խադասըզ.
ԱՆՄՈԼԱՐ ԳՈՒՆԴ, կամ ՇՐՋԱԲԵՐՈՒԹԻՒՆ. Անշարժ պարունակն վերնագոյն երկնի. եւ միօրինակ անվրէպ շրջան հաստատութեան.
Ի վերայ անմոլար գնդին միակն։ Ի վերջին տիեզերս ի բուն սպառուածինի ամենայնի (այսինքն աշխարհի՝) անմոլար գունդ. (Փիլ.։)
Ի վայր է լուսինն քան զայլ լուսաւորսն՝ սկսեալ յանմոլար գնդիցն. (Շ. բարձր.։)
Անմոլար գունդն ոչ են մոլորականք. (Վահր. երրորդ.։)
Զանմոլար շրջաբերութիւն ընկալաւ։ Զանմոլարն շրջաբերութիւն ամենայն երկնի. (Փիլ.։)
ԱՆՄՈԼԱՐԱԲԱՐ, ԱՆՄՈԼՈՐԱՊԷՍ, ԱՆՄՈԼԱՐԱՊԷՍ. Առանց մոլորելոյ, կամ խոտորելոյ. անվրէպ. անսխալ.
Անմոլար զհետ երթալ. (Նար. երգ.։)
Անմոլար գնամք ընդ ճանապարհս. (Լմբ. սղ.։)
Անմոլար առաջնորդէ յերկինս. (Լծ. կոչ.։)
Անմոլար՝ աստուածաւանդիւք առաջնորդութեամբք հետեւեցելոց ձեռն տուեալ. (Դիոն. եկեղ. ՟Բ։)
cf. Անմոլար.
· Calfa
Առատացեալ անմոլոր (կամ անմոլար) հանճարով. (Պիտ.։)
Առաւել ըստ բ. նշ.
Արեգական լոյս, եւ լուսնի, եւ այլոց մոլորակացն, եւ անմոլորից։ Որոշեալ ի մոլորակացն եւ յանմոլորացն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին. ստէպ.) ուր անխտիր գրի՝ Անմոլոր, կամ Անմոլար։
infallibility.
· Calfa
Անսխալութիւն. անվրիպութիւն.
Որպէս ի բոլորակի իմիք անմոլորութիւն պարգեւեալ նմա. (Դիոն. ածայ.։)
Անդրէն դառնայ, յօտար բոյն ոչ հպի, բայց ի վար արկանէ զանմոլորութիւնն. (Փիլ. լիւս.։)
infallibly.
· Calfa
Անմոլորապէսներգործելով ի լուսաւորութիւնն քրիստոսի. (Նեղոս.։)
Որովք զիմաստիցն տեսութիւն անմոլորապէս ապագայիցն թողցեն յիշատակ։ Զորս պարտ է մեզ ի կարգիս անմոլորապէս դնել. (Սարգ. յռջբ. եւ Սարգ. յկ. ՟Դ։)
that does not forget;
unforgotten;
that cannot be forgotten;
without fail, infallibly.
· Calfa
ἁλήστως. sine oblivione. Առանց մոռանալոյ.
ἅπλαστος, ἅληστος. non oblivisendus. Զոր չէ՛ օրէն մոռանալ. յաւէժաբար յիշելի. եւ Աանմոռաց. ոչ մոռացեալ. չմոռնալու, չմոռցուելու. ունուտուլմազ.
Անմոռանալի յիշատակ, կամ քաջութիւնք. (Պիտ.։)
Որում ամենայնքն յայտնիք են եւ անմոռանալիք. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ոչ մոռացօղ. ունութմազ.
Ծանիցէ ամենայն ոք զաստուծոյ անմոռանալի գթութիւնն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Անմոռանալի՝ ի բարեպաշտից մարդկանէ խոստովանեսցի երիցս երանելի։ Յիշատակելն սմին նորոգի անոմռանալի. (Պիտ.։)
Անմոռանալի ունել. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
Ոչ ի միտս իւրեանց անմոռանալի եդին. (Նանայ.։)
Զյիշատակ անուանն աստուծոյ անմոռանալի պահէր. (Տօնակ.։)
cf. Անմոռանալի.
· Calfa
Անմոռաց յիշմամբ. (Շար.։)
Անմոռաց իմաստութիւն. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
cf. անմոռանալի. (ըստ ՟Ա նշ.)
Անմոռաց յիշատակ, կամ անուն, գովութիւն. (Պիտ.։)
Յանմոռաց ուրախութիւնսն. (Յճխ. ՟Բ. ՟Ա։)
Անմոռաց պատուէր. (Նար. ՟Ի՟Է։)
Անմոռաց է ինձ. (Եղիշ. ՟Է։)
Գրեա՛ ի տախտակս սրտի քո անմոռաց։ Յիշեսջի՛ք զմեզ անմոռաց յուրախութեանն ձերում. (Փարպ.։)
eternal remembrance.
· Calfa
Չմոռանալն. անմոռաց յիշատակաութիւն.
Ճշմարտութիւն է առաքինութիւն ըստ անմոռացութեան. վասն զի արժանի է յիշատակի առաքինութիւն. (Փիլ. լին.։)
Միթէ զմտացդ անմոռացութիւն ո՞չ յիշիցէք. (Եղիշ. ՟Գ։ եւս եւ Վրդն. սղ.։) (Տօնակ.։)
indomitable, unbroken.
· Calfa
ἁδάμαστος. indomitus. Չեւ եւս մղեալ ի գործ. տրմուղ. անվարժ. անկիրթ. անսանձ. կինճ. եավաշլանմամըշ (հայվան).
Յաւանակ՝ անմուղ եւ անվարժ է. (Զքր. կթ.։)
Յաւանակն՝ որ էր անմուղ, եւ անկիրթ ի ծանրութենէ բեռին. (Մարաթ.։)
Չտան թոյլ բազում ժամանակս յաւանակին՝ անմուղ անվարժ շրջել։ Ածէ՛ք զպարարեալ զուարակն՝ զանմուղն, որ զմեղաց լուծն ոչ ընկալաւ։ Անմուղ երիվարաց նմանեցաք. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. յհ.։)
Եդին ի վերայ սայլի՝ լծեալ անմուղ զուարակս. (Մարթին.։)
Գիտէ եւ ուսուցանել անբան եւ անմուղ կենդանեացն. (Մագ. ՟Խ՟Դ։)
Անմեղիցն յայլսն դարձցի՝ բաց լծոյ. (Մխ. դտ.։)
the entrance to which is shut;
without entrance;
impenetrable, inaccessible.
· Calfa
Որ ոչ առնէ մուտս կամ չունի արեւմուտս. չմտնօղ.
Անմուտ արեգակն. (Խոր. առ սհկ. արծր.։ Նար. ՟Ղ՟Դ։)
Որում եւ մեք նոյն նըմանագոյն՝ երկրպագեմք անմուտ արեւուն. (Գանձ.։)
Ուր ոչ լինի մտանել. անմատոյց. կիրիլմէզ.
Տուն անմուտ թշնամեաց. (Լմբ. սղ.։)
Անմուտ արասցէ զտունն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Զի՞ այդչափ փութաս յանմուտսն մտանել. (Ոսկ. մտթ.։)
Անհաս եւ անմուտ մնաց (դրախտն). (Համամ առակ.։)
foolishly, stupidly, inconsiderately, ignorantly, rashly, madly.
· Calfa
Իբրեւ անմիտ. անմտութեամբ. անխելքի պէս, անխելքութեամբ, չմտմտալով.
Անմտաբար սահիլ, կամ ասել, թշնամանել, ի վերայ միմեանց յառնել, թողուլ զպատուիրանն. (Դիոն. եկեղ. ՟Գ։ Կիւրղ. գանձ.։ Խոսր. պտրգ.։ Սարգ. յռջբ. ՟Դ։)
Ներեա՛ ինձ հա՛յր, զի անմտաբար եղէ. (Վրք. հց. ՟Զ։)
inattention, want of application, carelessness, inconsiderateness, inadvertence.
· Calfa
to lose senses, to become crazy or stupid.
· Calfa
ἁφρονεύομαι, ἁσυνετέω, ἁνοηταίνω. desipio, insipienter ago. Անմիտ լինել. անմտութեամբ գործել. անխելք ըլլալ, անխելք բան ընել. ագըլսզլըգ էթմէք.
Հովիւքն անմտացան. (Երեմ. ՟Ժ. 21։)
Քահանայքն անմտանան. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
Դադարեսցեն յանմտանալոյ. (Առ որս. ՟Թ։)
Մի՛ անմտասցուք զօրէն անասնոց. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Անմտանայ առ բանս. (Իգն.։)
madness, craziness, fatuity;
phrensy;
folly, silliness, imprudence, extravagancy, absurdity.
· Calfa
ἅνοια. amentia, stultitia. Պակասութիւն մտաց. անհանճարութիւն. անմտածութիւն. եւ Անխորհուրդ ինչ. անխելքութիւն, անխելք բան. ագըլսըզլըգ, ահմագլըգ.
Անմտութիւն բորբոքեալ ի սիրտ երիտասարդի։ Սկիզբն բերանոյ նորա անմտութիւն. Եւ այն է անհնարին անմտութիւն։ Միւս եւս անմտութեան խորհուրդ. եւ այլն։
Ամենայն չարեաց պատճառք անմտութիւնն է. (Ոսկ. ես.։)
Է առաւելութիւն իմաստութեան քան անմտութեան։ Զոր ինչ խորհի, ամենայն անմտութիւն է։ Զանմտութեան յիշատակ թողին յաշխարհի. եւ այլն. որք հային եւ ի յաջորդ նշանակութիւն։
Ընկենու յանմտութիւն, եւ յայլ երիս մասունս վատթարութեան. (Պիտ.։)
Հակառակացն բերմամբ, անմտութեան, եւ հեղգութեան, բղջախոհութեան. (Շ. ատեն.։)
Այնուհետեւ ո՛չ խոհականութիւն, այլ՝ անմտութիւն. (Գր. հր.։)
Եւ արդ՝ անմտութեամբ արարեր. (Ծն. ՟Լ՟Ա. 28։)
Կամ որպէս ἁφροσύνη, որ ստէպ դնի ի մեզ Անզգամութիւն. իբր անզգայութիւն եւ անխորհրդութիւն.
ԱՆՄՏՈՒԹԵԱՄԲ. ἁφρόνως. insipienter. Անմտաբար.
insatiable, greedy, gluttonous;
— ուտել, to devour;
cf. Անյագաբար.
· Calfa
ἁκόρεστος, ἅπληστος. insatiabilis, inexplebilis, avidus. Որ ոչ յագի, կամ ոչ գիտէ յագուրդ առնուլ ի կերակրոց, ի հեշտալեաց, եւյինչ եւ է իրաց. անլիր. դժոխորովայն. քաղցեալ. սովեալ. մոլեալ. անգահ, անկուշտ, ծակաչք. անգահ. անկուշտ. ծակաչք. տօյմազ. աջ կէօզլիւ.
ԱՆՅԱԳԱԲԱՐ. ἁκορέστως. avide, κατακόρως, ad satietatem, immodice. Առանց յագելոյ. անյագութեամբ, անչափ բաղձանօք. ցյագ. ցյափրութիւն. յանչափս. անդադար. անխոնջ. սերտիւ. եւ Անխնայ. առանց կշտանալու, անհագաբար.
Անյագ յորկորամոլութիւնս. (Պիտ.։)
Զլերինս եւս կլանել ախորժէր առ անյագ որկորստութեանն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
Որ զանյագ բերանս առիւծուցն սանձեաց, շանց անյագաց. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. եփես.։)
Ո՞ւր անյագից նմանեցի։ Յոյժ անյագիցն եւ պատուասիրացն. (Առ որս. ՟Ը. ՟Ժ՟Բ։)
Մանունքն ի կենդանեաց կերակուր են մեծացն եւ անյագիցն. (Տօնակ.։)
Դժոխք եւ կորուստ անյագ են։ Անյագ եղեւ իբրեւ զմահ. (Առակ. ՟Ի՟Է. 20։ Ամբ. ՟Բ. 5։)
Անյագ է հուրն ի կիզանելն զնիւթս. (Լմբ. սղ.։)
Ի պէտս կիզման յաստուծոյն անյագի. (Փարպ.։)
Անյագ եղեալ սիրովն. (Ոսկ. յհ. ՟Է. 27։)
Անյագ առ ցանկութիւնս ախտից. (Յճխ. ՟Ը։)
Անյագն ի չարիս. (Խոր. հռիփս.։)
Անյագ են ի պատերազմելոյ. (Լմբ. սղ.։)
Այնպէս եղաք անյագ անդադար՝ երթալ զհետ ճառիցն. (Վեցօր. ՟Զ։)
Իբր Անյագական, անյագելի. անդադար. սերտ. սաստիկ. անչափ.
Անյագ բաղձանօք. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Անյա ձայնիւք. (Եղիշ. խաչել.։)
Անյագ ցասումն կամ թշնամութիւն, կամ պատերազմ։ Անյագ բերկրումն, խնդութիւն, կամ վայելչութիւն. (Եզնիկ.։ Լմբ. անառակ. եւ սղ։ Փարպ.։ Վեցօր. ՟Ա։)
Եթէ ոչ կապեսցուք զբանս ընդ լռութիւն.. արտաքոյ անարգ սահմանին հանէ զմեզ. (Վեցօր. ՟Զ։)
Անյագ ուտել. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ըմպել անյագ. (յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Ստէպ ստէպ եւ անյագ առնել զընթերցումն. (Խոր. ՟Գ։)
Անյագ երդնուլ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Յանյագ ժողովեսցէ զարարս այլոց. (Վեցօր. ՟Է։)
Զմիս անասնոյ ոչ ուտեն, եւ զեղբայրն անյագաբար ուտեն. (Եզնիկ.։)
Անյագաբար հայել։ Անյագաբար ցնծութեամբ կայթել։ Անյագաբար տանջանօք. (Պիտ.։)
Անյագաբար ի գերագոյնս տռփել, կամ սիրել, կամ եղանակել զօրհնութիւնս. (Մագ. ՟Ձ՟Բ։ Լմբ. սղ.։)
Անյագաբար կոտորեցին զորս եւ գտին. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
Անյագաբար համբուրէր զփայտ խաչին. (Ոսկիփոր.։)
insatiableness, greediness, gluttony.
· Calfa
Տանջանք անյագութեան՝ սակաւապիտութիւն. (Փիլ. իմաստն.։)
Անյագութիւն ոչ էր (ի սկզբանէ), եւ այժմ ոչ է պարկեշտից. (Յճխ. ՟Զ։)
Անյագութիւն որովայնի. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)
Զի՞նչ է նոր ախտն, եւ անյագութիւնն. (Առ որս. ՟Ա։)
Ըմպելի անյագութեան նորին՝ արիւն անմեղաց. (Եղիշ. ՟Գ։)
Որք անյագութեամբն համակեալք ոսկւով. (Փարպ.։)
Զմին ապրեցոյց սիրոյն աստուծոյ անյագութիւնն՝ (Բրս. չար.։)
Անյագութեամբ զներքին կողմն այրին խուզեալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
ἁπληστία, τὸ ἁκόρεστον. insatiabilitas, aviditas inexplebilis. Չյագելն. որկորստութիւն. եւ անյագ լինելն. անգահութիւն. եւ Սաստիկ տենչ. անչափ կարօտ. գաթը հավէս.
invincible, unconquered, insurmountable, ungovernable.
· Calfa
ԱՆՅԱՂԹ որ եւ ԱՆՅԱՂԹԱԿԱՆ ԱՆՅԱՂԹԵԼԻ. ἁνήττιτος. invictus, invincibilis. Որ ոչն յաղթի յո՛ր եւ է կարգի. անպարտելի. վերագոյն հանդիսացեալ. հզօր. աննուաճելի. անվանելի. որ չյաղթիւր, տակ չի մնար. եէնիլմէզ, տայմա մուզաֆֆէր օլան.
Զաստուած՝ զզօրապետն անյաղթ զօրաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Անյաղթ թագաւորք. (Պիտ.։)
Անյաղթ իմաստութիւն. (Շ. բարձր.։)
Անյաղթ նիգք, կամ քաղաք. (Եղիշ. դատ.։ Եփր. յես.։)
Անյաղթ փիլիսոփայ. Ի խորագիրս գործոց դաւթ. անյ. եւ ի մեկնիչս նորա։ եւ Տօնաց.։ Յայսմաւ.։
Յետ եօթնամեայ անյաղթ համերութեանն. (Կլիմաք.։)
Դատաւոր անյաղթ ունելով զիւրն խղճմտութիւն. (Նոյնն։)
Զօրաւորօքն անյաղթականաց։ Անյաղթական զճշմարտութեանն բան ամենայն ազգաց ծանուցին. (Նար. ՟Ղ՟Ա. եւ Նար. խչ.։)
Անյաղթելի մարտիրոս, կամ ճգնաւոր, նշան, եւ այլն. (Շար.։)
to sprinkle, to be —, to asperse, to water, to spill, to shed, to spirt out, to bathe lightly.
· Calfa
Սրսկէ զջուրս սրսկման։ Ջուրն սրսկման ոչ սրսկեցաւ ի վերայ նորա կամ զնովաւ։ Յոյր ձորձոց վերայ սրսկեսցի ի նմանէ արիւն։ Զկտակարանօքն իսկ եւ զամենայն ժողովրդեամբն սրսկեաց. եւ զխորանաւն եւ զամենայն կահիւ սպասուն նոյնպէս սրսկեաց զարիւնն. եւ այլն։
Արեամբ քո սրսկեա՛ զշրջարկութիւնս կայիցս. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
Սրսկեա՛ յիս զոպայիւ, եւ սուրբ եղէց. (Գէ. ես.։)
Զողորմութիւն իւր սրսկեսցէ ի վերայ մեղուցեալ անձին իմոյ. (Նար. ՟Ղ՟Ա։ Մաշկ.։)
ῤαντίζω aspergo περιρραντίζω, περιρραίνω circumspergo. (ռմկ. սըրսընքել, ցրցնքել. ի ցրելոյ, ցրուելոյ) Ցանել (զջուր կամ զարիւն). ցօղել. կր. Ցայտել.
aspersion, besprinkling.
· Calfa
Ջուր սրսկման. (Թուոց. ՟Ժ՟Թ. 9. 13. 20. 21։)
Ջուրք աղբերաց, եւ սրսկմունք անձրեւաց զերեւելի հուր շիջուցանել. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
ῤαντισμός aspersio. Ցանումն. ցօղումն. ցայտումն. հեղումն.
heart-burning, heart-rending, heart-wounding, poignant, bitter.
· Calfa
Լերդակեղ. բերօղ կեղ եւ վէրս սրտի.
Զսրբութիւն օտարութեան անձանց սրտկեղ ցաւոցն սրտաբեկութեան միւսանգամ հոգեւոր հարբն մխիթարեաց. (Բուզ. ՟Դ. 13։)
heart's ease.
· Calfa
Դիւրութիւն սրտի. սրտի դիւր. անդորրութիւն ոգւոյ.
Տալ առողջութիւն եւ սրտահեշտութիւն. (Գանձ.։)
cf. Սրտմտիմ.
· Calfa
Սրտմտութիւն քո՝ զոր սրտմտեցար, եւ դառնութիւն քո՝ ել առաջի իմ. (Ես. ՟Լ՟Է. 29։ 1)
cf. Սրտմտիմ.
· Calfa
ՍՐՏՆԻՄ որ եւ ՍՐՏՆՈՒԼ. Սրամտիլ. սրտնեղիլ. դժկամակիլ.
Պատրուակաւ ասացաւ. վասն որոյ սրտնեցաք, եւ բացայայտեցաք զառ ի քէն ծածկեալն։ Դաւիթ սրտնեալ ի վերայ նաբաղայ՝ խորհէր ի սպտնութիւն։ Ի հիւանդանալոյ, ի սրտնելոյ. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ժղ.։)
little heart;
sap.
· Calfa
Ծուծն բուսոց եւ տնկոց որպէս սիրտ նոցա։ (Վստկ. ՟Կ՟Բ։)
spread, dispersed;
diffuse, extended;
sporadical;
scattered about, spread here and there;
— ծախիւք, profusely, with great expense, splendidly;
—ք, dispersion, spreading out, scattering;
the Sporades;
dispersed nations;
ի —ս ծաւալել, to disperse, scatter or spread everywhere.
· Calfa
cf. Սփրիդ.
· Calfa
Սփիւրիդս առնէր։ Սփիւրիդիցն իմոց։ Եհան յիւրոց սփիւրիդիցն. (Վրք. հց. ձ։)
Ոմն սփիւրիդս առնէ. (Եղիշ. երէց.։)
Զառաջին նշանին մոռանային զսակառիսն, որպէս յետոյ զսփիւրիդսն։ Բարձին զնշխարս կոտորոցն եօթն սփիւրիդս լի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24. 28։)
to relieve, to allay, to ease, to soothe, to assuage, to console, to comfort, to soften, to appease;
to rejoice, to divert, to recreate;
— զվիշտս, to calm, to assuage, to charm away, to beguile one's sorrow or grief.
· Calfa
Իբրեւ հայր զորդիս՝ մխիթարէաք եւ սփոփէաք. (՟Ա. Թես. ՟Բ. 11։)
Սփոփեա՛ զանձն քո, եւ մխիթարեա՛ զքեզ. (Սիր. ՟Լ. 24։)
Սփոփեաց զսիրտս նոցա. (Ծն. ՟Ծ. 21։)
Սփոփեա՛ ի տխրութեանցս. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)
Մեղմով սփոփէ զնոսա։ Զնախանձսն սփոփէր։ Աղբիւրս այս զվշտացեալս սփոփէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28. 30. 45։)
παραμυθέω, παραψύχω, ἁγαπάω, ἁνακτάομαι consolor, mitigo, diligo, refrigero, recreo եւ այլն. Մխիթարել. արգահատել. դիւրել. բուժել. մեղմել զցաւս, փարատել. զովացուցանել.
iron-bar, cross-bar or crow-bar, tenon.
· Calfa
Երկուս սփռիչս միում սիւնակի՝ տգուցեալ ընդ միմեանս։ Երկուս սփռիչս առ մի մի սիւն՝ խառնեալ ընդ միմեանս. (Ել. ՟Ի՟Զ. 17։ ՟Լ՟Զ. 22։)
ἁγκωνίσκος parvus cubitus, catenatio, commissura, flexus brachii. Զօդ արմկաձեւ. ճարմանդ. աղխ պարզեալ, եւ որպէս բազուկ տարածեալ խոտորնակի. չափրաստ, գօլ.
expansion.
· Calfa
Սփռումն տարածութեան նորա ամփոփեցաւ. (Եփր. ծն.։)
Իբրեւ զսերմն է ողորմութիւնն, որ սփռմամբ մատանցն ցանի. (Վրդն. սղ.։)
basket.
· Calfa
Միոյ սփրիդի։ Արասցես զսփրիդ։ Երկուս սփրիդս ունէր։ Յաջու կողման սփրիդին։ Հիւսեաց երբեմն զսիրայ երկուց սփրիդաց, եւ կարեաց մին մի սփրիդ։ Քակեաց զունկունս սփրիդոցն. (եւ այլն. Վրք. հց.։ 1)
ՍՓՐԻԴ կամ ԸՍՓՐԻԴ. որ եւ ՍՓԻՒՐԻԴ, ՍՓԻՐԻԴ, ՍՊՐԻԴ, ՍՓՐԻԹ, եւ ՓԻՒՐԻՏ. Բառ յն. ըսփիռի՛ս, ըսփիռի՛տիօն. լտ. սփօ՛ռդա, սփօ՛ռդուլա. σπυρίς, σπυρίδιον sporta, fiscella, sportula, corbis, corbula, calatus vimineus, vas junceum. Զամբիւղ, կողով, սապատ՝ պրտուեղէն կամ ի սիրայէ արմաւոյ.
veil;
vest.
· Calfa
Քող կամ քօղ. ծածկոյթ. զգեստ.
Արկեալ սքող զստուեր երկրիս ի վերայ երեսաց իւրոց. (Շ. բարձր։)
Եպիսկոպոսն զգեցեալ լինի երկնանման սպիտակ սքողիւք երկնամած նափորտիւն. (Մաշտ։)
act of veiling, covering, wrapping up.
· Calfa
Սքողելն, իլն. պարածածկումն.
Հրեշտակական թեւոցն սքողմամբ ցանկարկեալ պահէիր. (Նար. կուս։)
murmuring of the breeze.
· Calfa
Սօսիւն, սօսափիւն, սաւառնաձայն, թեւաձայնել, խօշիւն, գանգիւն. (Հին բա։)
the thirtieth letter of the alphabet, and the twenty fourth of the consonants;
three thousand, three thousandth.
· Calfa
Բաղաձայնն տառիս Ւ, որպէս թաւ ու, անուանեալ Վեւ, կամ վէվ. որպէս եւ յարաբ. եւ յեբր. վաւ կամ վավ երբեմն է բաղաձայն վ. եւ երբեմն ձայնաւոր՝ ու, իւ, օ. հանգէտ իփսիլօն Ψ տառի յունաց, որ վարի որպէս իւ, ի, եւ ւ վ։ Թո՛ղ զի վի՛դա տառ նոցա ունի զտեղի մերոյս վ, եւ ւ տառից, ուստի ի Քեր. թրակ. ի բաց ձգի տառն մեր վ. որպէս թէ շատ իցեն ւ, եւ պ ըստ յն. իսկ լատինք զմի եւ զնոյն տառ u, v, ՌՌՌՌ ու կամ վու ՝ վարեն որպէս ու, ւ, վ։
Վ. Դնի ի մեզ ստէպ ի սկզբնատառս բառից. իսկ ի վերջկոյս գտանի երբեմն որպէս յուղղականն ծով, սով եւ այլն. եւ երբեմն ի հոլովականն, որպէս գործով, սիրով. քով. քոյով. այլ ի մէջ բառից դուն ուրեք, զի յայնժամ գրի ւ, բաղաձայն կամ ձայնաւոր։
Վ. Ի յատուկ անուանս մեր յաճախեալ է. որպէս Վարդան, Վասակ, Վաղարշ, եւ այլն. ուր յոյնք դնեն ου կամ . β իսկ ուր առ յոյնս իցէ β նախնիք մեր դնէին բ, այլ ի յետին դարս՝ ոյք կամեցանն հնչել ըստ յունց, եդին վ. զոր օրինակ Բասիլիոս կամ Բարսեղ, եւ Վասիլ. Բասիլիսկոս կամ Վասիլիսկոս. Բեկտոր կամ Վիկտոր, եւ այլն։ Վարդան, վասակ, եւ այլն, յոյնք գրեն՝ ուարտանիս, ուասսագի՛ս, կամ β տառիւ. ուստի եւ լատինք անխտիր դրոշմեն՝ վարտանէս կամ պարտանէս, վասսա՛չէս կամ պասսա՛չէս, եւ այլն։
Վ. գրով գրին ի մեզ լատին անուանքս վա՛լէնս, վալէրիանուս. որ են ըստ յն. ուա՛լիս, ուալէրիանօս. եւ ըստ հյ. վաղէս, վաղերիանոս.
Վ. ՟վ. որպէս թիւ համարոյ է Երեք հազար։
Ի խորհուրդ տառիս նուագէ Շնորհալին.
Վեւն, վերնոցըն լոյս՝ ասէ, մաքրից, ծագեաց յաշխարհ այս ըստուերից։ Վեւն՝ վարք ասէ, պիղծ անառակ, տեառըն կամացն է յոյժ ներհակ. (Շ. այբուբ.։)
to relate, to tell, to recount, to recite, to narrate.
· Calfa
Պատմել, վիպասանել. պատմագրել. ճառել.
Զոր եւ յոյնք վիպեն հաւաստեաւ։ Որք վիպեն հաւաստեաւ։ Որպէս վիպէ մեծ քարտուղարն ագաթանգեղոս։ Որչափ հնար էր տկար բնութեան մարդկան յաղագս աստուծոյ վիպել բանիւք. (Եւս. քր. ՟Ա։ Յհ. կթ.։ Ի գիրս խոսր.։)
Ամփիոն ... զորմէ վիպի եւ այլն. (Եւս. եւ Շիր. քրոն.։)
Վիպէ եւ զայս խորհուրդ խորին՝ զլուսոյ տեսիլն ի թաբորին. (Յիշատ.։)
cf. Վէսութիւն.
· Calfa
Մենամարտիկ ոգորել առ վիսութեան, եւ ընդ գազանս կռուել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։)
Ի կամակորութենէ, ի սիգութենէ, եւ ի վիսութենէ. (Կանոն.։)
sorcery, witchcraft, divination, magic.
· Calfa
Չար արուեստ վհկաց. դիւթութիւն, հմայք, կախարդութիւն.
Ակնունէր դիւթութեամբ վհկութեան իւրոյ կենդանացուցանել. (զարայ. Խոր. ՟Ա. 14։)
to be greatly concerned or grieved.
· Calfa
(եթէ իցէ ստոյգ գրչութիւն). Վշտանալ յոյժ, կամ վշտօք վրդովիլ.
Զի եւ զմեզ խրատեսցէ ի փորձութիւնսն՝ յորժամ վշտովիմք. (Կիւրղ. ղկ.։)
to make lean or thin, to emaciate, to weaken.
· Calfa
Ոչ վտտացան երեսք մովսեսի. (Մամբր. ըստ Լեհ.։)
Յապահովս առնիցէ ի տագնապէն, առ ի չվատել զհաւատսն երկիւղիւ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 36։)
Թէպէտեւ բիւր անգամ վտտիցէ զպատիւ քոյոյ մարդասիրութեանդ. (Ոսկ. ես.։)
Ոչ վտտիցեն նոքա զձեզ. (անդ։)
Զանարատ հոգիս մարմնոյս փափկութեամբ յաւէտ վտտեցի. (Նար. ՟Ի։)
Վտտեսցէ (կամ վատեսցէ) զնոսա, եւ բացուստ ի բաց հալածեսցէ՝ իբրեւ զունգ յարգի հոսեալ։ Ոչ եւս վտտեսցին ի սովոյ ի վերայ երկրի։ Եօթն ջլօք գալարովք չվտտելովք. (Ես. ՟Ժ՟Է. 13։ Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 29։ Դտ. ՟Ժ՟Զ. 7։)
Վտտեսցէ անարգեսցէ զնոսա, եւ արասցէ փախստականս. (Գէ. ես.։)
ՎՏՏԱՆԱՄ ՎՏՏԵՄ ՎՏՏԻՄ. διαφθείρω, -ομαι, ἁποσκορακίζω , ἁπόλλυμι եւ այլն. corrumpo, -or, diminuo, -or διενοχλέω moestus sum, turbo եւ այլն. Վտիտ լինել, եւ առնել. նուազիլ. նուազեցուցանել. նեղել. իլ. տկարանալ, տկարացուցանել.
stony, abounding in stones, pebbly.
· Calfa
Ուր իցէ վիրգ շատ. քարուտ.
Ի վրգուտ տեղիս բուսանի քարաբեկ ասացեալ խոտն. (Երզն. քեր. ըստ Լեհ.։)
cf. Վրդովումն.
· Calfa
Յինքն ամփոփեալ ի զգայութեանցն խուճապոյ, եւ ի ժխոր վրդովութենէն. (Փիլ. բագն.։)
Շարժումն խռովութեանց եւ վրդովմանց։ Խաղաղութիւն իմ ոչ ըստ աշխարհի ինչ խաղաղութեան իմանի, որ մերձունի զվրդովումն, այլ խաղաղութիւնն իմ անխառն է ի վրդովմանց։ Զբազմաստուածութեանն առ հասարակ ջնջեցին զվրդովմունս, խաղաղութիւն արարեալ բոլոր աշխարհի. (Փիլ. իմաստն.։ Նանայ.։ Խոր. հռիփս.։)
alarm, trouble, disquiet, restlessness, agitation, confusion, disorder, tumult.
· Calfa
Յինքն ամփոփեալ ի զգայութեանցն խուճապոյ, եւ ի ժխոր վրդովութենէն. (Փիլ. բագն.։)
Շարժումն խռովութեանց եւ վրդովմանց։ Խաղաղութիւն իմ ոչ ըստ աշխարհի ինչ խաղաղութեան իմանի, որ մերձունի զվրդովումն, այլ խաղաղութիւնն իմ անխառն է ի վրդովմանց։ Զբազմաստուածութեանն առ հասարակ ջնջեցին զվրդովմունս, խաղաղութիւն արարեալ բոլոր աշխարհի. (Փիլ. իմաստն.։ Նանայ.։ Խոր. հռիփս.։)
revengeful, vindicative, avenging;
— լինել, to call for vengeance, to be revenged.
· Calfa
Աստուած վրէժխնդիր. Աստուծոյ սպասաւոր է, վրէժխնդիր ի բարկութիւն այնմ՝ որ զչարն գործիցէ։ Վրէժխնդիր է տէր ի վերայ ամենայնի այդորիկ. եւ այլն։
ἕκδικος, ἑκδικητής vindex, ultor. եւ բայիւ ἑκδικέω, ἑκδικάζομαι vindico, ulciscor. Որ խնդրէ զվրէժ. քինախնդիր. նախանձախնդիր. իսկ Վրէժխնդիր լինել, է խնդրել զվրէժ.
Աստուած ոչ միայն ինքեան է վրէժխնդիր, այլեւ մարդկան. (Մխ. երեմ.։)
Եղիցուք վրէժխնդիր ճշմարտութեան. (Եղիշ. ՟Գ։)
Հովուացն դիմադարձ լինէր. եւ աղջկանցն զրկելոց վրէժխնդիր. (Կիւրղ. ծն.։)
ՎՐԷԺԽՆԴԻՐ. իբր Վրէժխնդրական. որ ինչ հայի յոճիր արժանի վրիժուց.
Կապեալ ի չար հրեշտակաց, եւ ի վրէժխնդիր գործոց. (Իսիւք.։)
cf. Վրէժ.
· Calfa
Արասցէ վրէժխնդրութիւն։ Աւուրք վրէժխնդրութեան։ Իմ է վրէժխնդրութիւն։ Ի վրէժխնդրութիւն չարագործացն.եւ այլն։
Աստուծոյ վրէժխնդրութիւնն յայտնեսցի։ Սուրբ աւետարանին թողուին զվրէժխնդրութիւնն. (Եղիշ. ՟Գ։)
Զի մի՛ վրէժխնդրութիւն նոցա նախ քան զժամանակն լիցի. (Իգն.։)
ἑκδίκησις ultio, vindicta. Խնդրելն զվրէժ. քինախնդրութիւն. վրէժ. հատուցումն (ներգ. եւ կր)
deceiver, knave, cozener, hoaker.
· Calfa
Վրիպեցուցիչքն զպատճառքն չասէին, վասն որոյ նաեւ սոքա զիջանէին։ Վրիպեցուցիչքն բամբասէին, թէ ինքն միըայն է՝ որ քարոզէ զայն. (Ոսկ. գաղ.։)
Խաբեբեյս աստ զվրիպեցուցիչսն եւ զզրպարտիչսն (ասէ). (Ոսկ. ես.։)
ἁπατίων impostor, deceptor. Վրիպեցուցանօղ. մոլորեցուցիչ. խաբեբայ. ի դերեւ հանօղ.
frustratory, annulling.
· Calfa
Որ խափանիչ եւ վրիպիչ է շահաւոր օգտութեանցն։ Յճխ. (՟Ե։)
to neigh;
to neigh after.
· Calfa
Ձիք մատակախանձք եղեն, իւրաքանչիւր ի կին ընկերի իւրոյ վրընջէին. (Երեմ. ՟Ե. 8։)
Զվրնջելն ունի ի կանայս նման ձիոյ. (Խոսր.։)
Հաջելն շանց է, եւ վրնջելն ձիոց։ Յորժամ լուան երիվարքն զձայն փոյոցն, սկսան վրնջել։ Դաբր հատեալ վրնջէր, մինչեւ զարթուցանէր զռոստոմ։ Վրնջօղդ մոլի ի մատակս։ Որ ի բաց ձգեսցէ զպահք, ձի վրնջօղ եղիցի. (Հին քեր.։ Զենոբ.։ Մագ. ՟Լ՟Է. ՟Ծ՟Է։ Վրք. հց. ՟Ե։)
χρεμετίζω hinnio, adhinnio. Խխնջել՝ խրխնջել ձիոյ. մատակախանձ լինել.
cf. Վրնջումն.
· Calfa
Անդ էր տեսանել (կամ լսել) զձիոցն վրնջիւն։ Յայտ առնէ եւ ձիոցն վրնջիւն զերիտասարդացն գիջութիւն. (Զենոբ.։ Կոչ. ՟Թ։)
Շնութիւն եւ վրնջիւն քո, եւ օտարանալն յինէն պոռնկութեամբ քով. (Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 27։)
ՎՐՆՋԻՒՆ կամ ՎՐՆՋՈՒՄՆ. χρεμετισμός hinnitus. Վրնջելն. խխնջիւն. վրնջողութիւն. խխնջականութիւն. եւ Մատակախազութիւն.
cf. Վրնջիւն.
· Calfa
Զանբանական վրնջողութիւն ասուն կենդանեաց ողջախոհաբար զգօնացուցանէ. (Նար. խչ.։)
the thirty first letter of the alphabet, and the twenty fifth of the consonants;
four thousand, four thousandth.
· Calfa
cf. Բաղաձայն տառ՝ անուանեալ Տիւն (կամ տի-ուն), ի կարգէ անձայնից՝ իբր նուրբ կամ լերկ քան զլծորդ իւր, որ է դ. որ եւ մեղմի երբեմն որպէս տ. վասն որոյ անխտիր գրի՝ բանտ, բանդ. արգանդ. արգանտ. ընտել, ընդել. դոփել, տոփել. որպէս եւ դրամն է տրամ։
Տ. Ի տառադարձութեան յայլոց ազգաց փոխի ի մերս դ. եւ դ այլոց՝ ի մերս տ. զոր օրինակ, յն. տի՛տիմօս, դիրիտա՛դիս, բէ՛դրօս, արիսդօդէ՛լիս. , ըստ հյ. դիդիմոս. տրդատէս. պետրոս. արիստոտէլ։
Տ. ՟տ. Որպէս թիւ համարոյ է Չորք հազարք, որպէս չորրորդ յետ նշանադրոյս ՟ռ.։
Տ. Ի մէջ բառից տայ զսաստկիութիւն նշանակութեան հանգոյն մասնկանս, ոտ, ուտ. զոր օրինակ Բեկանել, բեկտել. փեռեկել. փեռեկտել. նողկալ. նողկտալ. քակել. քակտել. ոլորք. ոլորտք. եզերք. եզերտք։
Տ. Ի սկիզբն բառից ունի զզօրութիւն պակասական մասնկան, որպէս ան. կամ բացբարձական եւ եղծական, որպէս տար. եւ իբր լտ. տէ, եւ յն. տիս. լծ. ընդ մերս դժ, թշ. զոր օրինակ Տգեղ, Տգէտ, Տմարդի, Տքնութիւն. եւ այլն. տե՛ս եւ ՏԱԲՈՒՆ։
Տիւն տայ ասել բան ծայրագոյն՝ վասն բանին իմանալոյն, Տեառն փառաց խոնարհելոյն, մինչեւ խաչի համբերելոյն։ Տիւնըն տերանց եւ իշխանաց՝ խրատ ընծայէ իմաստութեանց, թէ մի՛ սիրէք ժողովել գանձ, այլ ժողով բարի արանց. (Շ. այբուբ.։)
cf. Սրովբէ.
· Calfa
ՍԵՐՈՎԲԷ ՍԵՐՈՎԲԻՄ. cf. Սրովբէ, էք, եւ զածանցս նորին.
Սերովբէ հողեղէն, եւ մարմնաւոր քերովբէ։ Բազմաչեայ քերովբէք, եւ վեցթեւեան սերովբէք։ Վեցթեւեան սերովբէք, քառակերպեան քերովբէք. (եւ այլն. Շար.)
Եթէ քերովբիմն, եթէ սերովբիմն. (Եփր. աւետար.։)
procreation, generation.
· Calfa
Աստուծոյ սպասաւորք առ ի յորդւոց սերումն ծնօղքն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
having procreative or generative virtue, fecund, prolific.
· Calfa
Ունօղ զզօրութիւն սերելոյ. բեղուն. բեղնաւոր.
Ոչ բնաւորեցաւ ոչինչ պտղաւոր եւ սերուն կատարելաբերել վատթարին հոգի։ Առ դիւրընկալ եւ բեղնաւոր եւ սերուն փոփոխելով փոխանակ այնր, որ յառաջ սակաւ մի էր ամլութիւն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին. ՟Դ. 209։)
offspring, scion, progeny, race, lineage, line, descent, posterity, descendants, generation.
· Calfa
Սերունդք արշաւրի թագաւորին են. (Խոր. ՟Բ. 26։)
παραφύας, γένος propago, satus, generatio, suboles. Սերելն, իլն. սերումն, եւ սերեալն. սեր. ազգ. ծնունդ. զաւակ.
to strengthen, to fix, to make firm, to establish, to consolidate;
*to learn, to study.
· Calfa
Երրորդ տեսակին՝ ի մեջ խոհեմութեցն (ախոնդանաց) եւ պորտոյն սերտիլ. (Պղատ. տիմ.։)
Զերկիր ի վերայ ոչնչի սերտէ։ Սերտէ զնոսա բարւոք եւ պինդ կայիւք։ նմանիւն զնմանն սերտեալ։ Սրբոցն սերտել զսրբութիւնսն ըստ աստուածայնոյն աւանդութեան. (եւ այլն. Դիոն.։)
Սեպհականեաց, սերտեաց զմեզ ասէ իւր բնական ժողովուրդ անքակ յիւրմէ տէրութենէն. (Խոսր. պտրգ.։)
Զամենայն զիւրսն առ մեր տկարութիւնս միաւորեալ, եւ խառնեալ ընդ միմեանս՝ իբր ջղօք սերտիցէ զմարդոյս բնութիւնս, եւ առ իւրն փոխադրիցէ կարծրութիւն. (Պիտառ.։)
Սերտէ չվստահութիւն մեր առ ինքն եւ տէր՝ ասելով, յիս յուսացաւ, եւ փրկեցից զնա. (Գէ. ես.։)
Այնպէս սերտեցան ի հաւատսն քրիստոսի, մինչեւ ինքեան ձեռօք իւրեանց խորտակէին զմեհեանս եւ այրէին։ Յորժամ սերտեալք հիմնացան հաւատք կողմանցս այսոցիկ։ Յընկերսիրութիւնն սերտեալք էին։ Սերտեալք եւ անշարժք։ Ըստ ինքեան սերտիլ ոչ կարացեալք. (Ճ. ՟Բ.։ Խոր. ՟Բ. 88։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։ Դիոն.։) (իսկ ռմկ. սերտել, է յուշիկ կապել զբանն վերծանեալ. ի բերան առնուլ)։
ՍԵՐՏԵՄ ՍԵՐՏԻՄ. ἰδρύω, ἑνιδρύω, ἰδρύομαι solido, firmo, colloco, -or;
sedeo, persto եւ այլն. Սերտ առնել. պնդել. հաստատել. ամրացուցանել. զետեղել. կր. Սերտանալ. հաստատուն եւ անյողդող լինել.
to be strengthened by, consolidated, to gather strength from.
· Calfa
Զերկիր ի վերայ ոչնչի սերտէ։ Սերտէ զնոսա բարւոք եւ պինդ կայիւք։ նմանիւն զնմանն սերտեալ։ Սրբոցն սերտել զսրբութիւնսն ըստ աստուածայնոյն աւանդութեան. (եւ այլն. Դիոն.։)
Սեպհականեաց, սերտեաց զմեզ ասէ իւր բնական ժողովուրդ անքակ յիւրմէ տէրութենէն. (Խոսր. պտրգ.։)
Զամենայն զիւրսն առ մեր տկարութիւնս միաւորեալ, եւ խառնեալ ընդ միմեանս՝ իբր ջղօք սերտիցէ զմարդոյս բնութիւնս, եւ առ իւրն փոխադրիցէ կարծրութիւն. (Պիտառ.։)
Երրորդ տեսակին՝ ի մեջ խոհեմութեցն (ախոնդանաց) եւ պորտոյն սերտիլ. (Պղատ. տիմ.։)
Սերտէ չվստահութիւն մեր առ ինքն եւ տէր՝ ասելով, յիս յուսացաւ, եւ փրկեցից զնա. (Գէ. ես.։)
Այնպէս սերտեցան ի հաւատսն քրիստոսի, մինչեւ ինքեան ձեռօք իւրեանց խորտակէին զմեհեանս եւ այրէին։ Յորժամ սերտեալք հիմնացան հաւատք կողմանցս այսոցիկ։ Յընկերսիրութիւնն սերտեալք էին։ Սերտեալք եւ անշարժք։ Ըստ ինքեան սերտիլ ոչ կարացեալք. (Ճ. ՟Բ.։ Խոր. ՟Բ. 88։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։ Դիոն.։) (իսկ ռմկ. սերտել, է յուշիկ կապել զբանն վերծանեալ. ի բերան առնուլ)։
ՍԵՐՏԵՄ ՍԵՐՏԻՄ. ἰδρύω, ἑνιδρύω, ἰδρύομαι solido, firmo, colloco, -or;
sedeo, persto եւ այլն. Սերտ առնել. պնդել. հաստատել. ամրացուցանել. զետեղել. կր. Սերտանալ. հաստատուն եւ անյողդող լինել.
solidity, firmness, hardness, constancy;
fixation.
· Calfa
Յարակային նոցա սերտութեանն։ Անշարժ կայիցն եւ սերտութեան։ Աստեղաացն կարգաց եւ սերտութեանց. (Դիոն.։)
Երկինն վերին կալաւ սերտութեամբ զտարերս ընդ ինքեամբ. (Շիր.։)
Յիսուսի հետեւեալ բոլորն այրական սերտութեամբ. (Մագ. ՟Ա.։)
Անշարժ սերտութեամբ մնալով ի բեմն սուրբ. (Լմբ. պտրգ.։)
ἴδρυσις, ἰδραιότης constantia, firmitas, inficio, stabilitas. Պնդութիւն. հաստատութիւն. առաքինութիւն.
to blacken, to render black, to imbrown;
to paint black.
· Calfa
Սեւացուցանել. եւ Սեւկաւ նկարել. սեւցընել, մրոտել.
Հրով զգլուքն եւ զմորուսն այրեաց, եւ սեւեաց զերեսն. (Ճ. ՟Բ.։)
Գեղապաճոյճ նկարողացն սեւել զիս ընդ այլ հայրապետսն տամ յորմ եկեղեցւոյն։ Սեւել զերեսս դեղով ընդ այլ հայրապետսն. (Յհ. կթ.։ Վրդն. պտմ.։)
Սեւեցին զհանդերձս, եւ կէսք զերեսս, եւ ոմանք զձեռս եւ զոտս, եւ չոքան առաջի սուլիտանին՝ վայ կարդալով անձանց յերեսաց դաւթին. (Պտմ. վր.։)
to nail, to stud, to fasten with a nail, to fix well;
to attach, to stick.
· Calfa
Բեւեռել. հեղուսել. մածուցանել. պնդել. հաստատել. զօդել. յարել. շաղել. գամել, կպցընել, փակցընել.
Մակագրել ... եւ սեւեռել բեւռօք։ Ոչ ի փայտ դատապարտութեան սեւեռեալ, այլ ի պատուիրան երկիւղին աստուծոյ պնդեալ. (Շար.։ Նար. մծբ.։)
Մեղուքն հաւաքեալ վարսիւքն սեւեռեն ի կրկնուած ոտիցն փոշե տեսակն ի ծաղկաց. (Ճ. ՟Ե.։)
Կնգութիւն եւ ապրի ի վիրէ սեւեռեալ ... այսինքն տարրացեալ, եւ իբր նիշ հաստատուն մնացեալ. (Անյաղթ պորփ.։)
fixation;
fixed or rooted idea.
· Calfa
Դնելով ի փայտի զոտըս սեւեռմամբ. (Տաղ.։)
black-faced, shameful.
· Calfa
Բառ ռմկ. որպէս Սեաւ կամ սեւացեալ երեսօք. սեւադէմ. ամօթապարտ.
Եւ ինքն գենակորույս եւ սեւերես լիցի յիւր աստուծոյն. (Ուռպ.։)
black-footed.
· Calfa
Μελαμποῦς (որ է յատուկ անուն՝ Մելամպոս). Melampus. Ոյր ոտն է սեաւ. ոտքը սեւ.
Յաղագս սեւոտանն, եւ պրովտեայ։ Մելանպուս՝ որ ասի սեւոտն, դիւթ էր. (Նոննոս.։)
Հռոմերոս էր որդի մելապոդոսի , այսինքն սեւոտան (կամ սեաւոտան). (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
blackness, black or brown colour, swarthiness.
· Calfa
Սպիտակութիւն եւ սեւութիւն։ Դեղնութիւն կամ սեւութիւն. (Արիստ. ստորոգ.։)
ածուխ սեաւ է քան զստուեր, եւ որ այլ ինչ սեւութիւնք իցեն։ Ի ծագել լուսաւորաց նոյնպէս կան մնան սեւութիւնքն. (Յճխ. ՟Զ։)
Վասն միագոյն սեւութեան սնարի բարձիցն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Տեսեալ զմարդկային բնութիւնս ի սեւութենէն գեղեցկացեալ։ Սպիտակացեալք ի սեւութենէ անգիտութեանն։ Զաղջամուղջին սեւութիւն գունոյն փոխարկել ի ձեան պայծառութիւն։ Զագռաւացեալ սեւութիւն մեղաց մերոց հրով ապաշխարութեամբ սրբեսցուք. (Նիւս. երգ.։ Արշ.։ Նար. ՟Ծ՟Բ. եւ Նար. յովէդ.։)
μελανία nigredo. Սեաւն գոլ. թխութիւն.