Entries' title containing ա : 10000 results

Ամենադժնեայ, էի

adj.

cf. Ամենադժնդակ.

· Calfa

NBHL (5)

ԱՄԵՆԱԴԺՆԴԱԿ եւ ԱՄԵՆԱԴԺՆԵԱՅ. Ամենադաժան եւ անբերելի.

Ամենադժնդակ, եւ լի չարեօք այր։ Իբրու զայս ամենադժնեայ. (Պիտ.։)

Առ օծումն ամենադժնէիս՝ զօրութիւն քո. (Նար. լ։)

Ամենադժնեայ մեքենայք. (Ճ. ՟Ա.։)

Դաւող եւ վնասակար, եւ ամենադժնեայ իրք է ցանկութիւն. (Տօնակ.։)


Ամենադժոխ

adj.

very difficult, grievous, rigid.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՄԵՆԱԴԺՈԽ ԱՄԵՆԱԴԺՈՒԱՐ. παγχάλεπος. perdifficilis, gravissimus Դժոխըմբեր յոյժ յոյժ. դժուարին եւ ծանր ամենայն իրօք. անբերելի. անտանելի, շատ դժար. փէք. կիւճ. թէհամմիւլ օլունմազ.

Դժնեա՛յ է. այլ այն ամենադժոխ է։ Ամենադժոխ է եւ մանկանցն երկբայութիւնն (ի շնացեալ մօրէ). (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Ոչ եթէ մահ դժնեայ է, այլ որք լինին ի վերայ հիւանդութիւնք, եւ ամենադժուար հիւանդութիւնք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Ամենադժուար

adj.

cf. Ամենադժոխ.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՄԵՆԱԴԺՈԽ ԱՄԵՆԱԴԺՈՒԱՐ. Դժոխըմբեր յոյժ յոյժ. դժուարին եւ ծանր ամենայն իրօք. անբերելի. անտանելի, շատ դժար. փէք կիւճ. թէհամմիւլ օլունմազ.

Դժնեա՛յ է. այլ այն ամենադժոխ է։ Ամենադժոխ է եւ մանկանցն երկբայութիւնն (ի շնացեալ մօրէ). (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Ոչ եթէ մահ դժնեայ է, այլ որք լինին ի վերայ հիւանդութիւնք, եւ ամենադժուար հիւանդութիւնք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Ամենադժպատեհ

adj.

cf. Ամենադժոխ.

· Calfa

NBHL (2)

cf. Ամենադժոխ.

Ամենադժպատեհ պատահիւք լի է իրս (նաւարկութեան). (Պիտ.։)


Ամենադից մեհեան

s.

pantheon.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՄԵՆԱԴԻՒՑ կամ ԱՄԵՆԱԴԻՑ ՄԵՀԵԱՆ. Մեհեան երեւելի ի Հռովմ միով բացագլուխ գմբեթաւ կառուցեալ ի Մարկոսէ Ագրիպպայ ի պատիւ ամենայն չաստուածոց. որ այժմ է տաճար սուրբ Աստուածածնի՝ թագուհւոյ ամենայն սրբոց.

Պանթէոնն՝ որ է ամէնադիւց մեհեան, ի փայլատականց սատակեցաւ. (Եւս. քր. ՟Բ։)


Ամենազդաստ

adj.

very vigilant, watchful, diligent;
very sober, moderate, most temperate.

· Calfa


Ամենազուարճ

adj.

very amusing, full of pleasure.

· Calfa

NBHL (2)

Լի ամենայն զուարճութեամբ. բերկրապատար. սիրտը ճխացնօղ.

Ամենազուարճ խնդութեամբ գոհանալ, կամ տօնել. (Խոսր.։) (Գանձ.։)


Ամենազօր

adj.

omnipotent, all-sufficient;
most powerful, very strong.

· Calfa

NBHL (14)

παντοδύναμος, πανσθενής, πάντα ισχύων. omne superans, omnipotens Որ յամենայնի եւ ամենայնի զօրէ, իշխէ. ամենակարօղ. որ ամմէն բան կրնայ ընել, ամմէն բանի ուժը հասնօղ. հէր շեյէ գատըր.

Ամենազօր, ամենայն իրաց բաւական։ Ամենազօր ձեռն քո, կամ բան քո. (Իմ. ՟Է. 23։ ՟Ժ՟Ա. 18։ ՟Ժ՟Ը. 15։)

Բանն Աստուած՝ ամենազօր աջ։ Որդի ըստ բնութեան՝ ամենազօրին Աստուծոյ. (Պրպմ. ՟Լ՟Գ. ՟Լ՟Դ։)

Ինքնիշխան, ինքնազօր, ամենազօր. (Ածաբ).։ եւ (Շար.։)

Կարկառեա՛ զամենազօր աջդ յօգնականութիւն. (Եղիշ.։)

Զօրութեամբ կամացն ամենազօրաց. (Ագաթ.։)

Ազդեա՛ բանիւդ ամենազօրաւ. (Նար.։)

Ամենազօրին Աստուծոյ. (Յհ. կթ.։)

Որոց հովանի լինէր ամենազօրն. (Համամ առակ.։)

Իբր ամենայաղթ. եւ ամենայնիւ զօրաւոր.

Ամենազօր նշան։ Յամենազօր քո բարեխօսութիւնդ միշտ ապաւինեալ. (Նար. խչ. եւ Նար. կուս.։)

Մեծամուր. անվանելի. եւ կարօղ ըստ կարի առ ամենայն գործ.

Քաղաք էր ամենազօր մարդն Աստուծոյ առաջին լեալ եւ յարմարեալ. (Համամ առակ.։)

Ձեռքս ամենազօր՝ ապիկարեալ. (Բենիկ.։)


Ամենազօրութիւն, ութեան

s.

omnipotence.

· Calfa

NBHL (4)

Ամենազօրութեան աստուածայնոյն կենդանութեան. (Դիոն. ածայ.։)

Էապէս ունի զամենազօրութիւն. (Պրպմ. ՟Լ՟Դ։)

Յայտնեա՛ զամենազօրութիւն քո. (Ճ. ՟Ա.։)

τὸ πανστενές. ominpotentia Ամենազօրն գոլ. ամենակարողութիւն.


Ամենաթագաւոր

s.

king of the universe, the Creator.

· Calfa

NBHL (11)

Ճանաչել զամենաթագաւորն Աստուած ի համագոյականին իւրում որդւոջ. (Աթ. ՟Ը։)

Աստուածպետութիւն կոչէ ամենայն ուրեք զամենաթագաւոր երրորդութիւնն. (Մաքս. ի Դիոն.։)

Աստուծոյ ամենաթագաւորի զվայելչականն հատուսցես գոհութիւն։ Ամենաթագաւորն Աստուած՝ որ ամենայն բարութեանց է տուիչ. (Կիւրղ. եէմի թղթ.։)

Եթէ հրաշագործեսցես ամենաթագաւոր ես. (Նար. ՟Հ՟Զ։)

Ամենաթագաւորքն Քրիստոս. (Արծր. ՟Ե. 2։)

Իբրեւ զքաջ նախամարտիկ, ամենաթագաւորին Քրիստոսի զինուորեալ. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)

Ամենաթագաւորն Յիսուս. (Մագ. ՟Ի՟Թ։)

Ամենաթագաւորն ոչ գարշի զմեզ մշակել. (Լմբ. ժղ.։)

Արծաթոյ վաճառի ամենաթագաւորն Քրիստոս. (Գանձ.։)

Թագաւոր ամենեցուն. թագաւոր թագաւորաց եւ տէր տերանց. ամենիշխան. παμβασιλεύς. omnium rex, summus rex

Զամենաթագաւորն զՔրիստոս եւ զտուօղ բարութեանց ամենայն գործք օրհնեցէ՛ք. (Հարցնափառ.։)


Ամենաթշուառ

adj.

very unfortunate, most miserable, most calamitous.

· Calfa

NBHL (9)

πανάθλιος, ταλαιπώτερος. miserrimus, valde miser ac aerumnosus Ամենայն իրօք թշուառ եւ ողորմելի. հիքացեալ. չուառական. խեղճին խեղճը. փէք սէֆիլ. զավալլը. միսքին. գութսուզ.

Զամենաթշուառ ծերունի ծնողացն. (Պիտ.։)

Ամենաթշուառ չարագործս։ Ամենաթշուառ աղքատիս։ Վասն ամենաթշուառիս հեծութեան. (Նար.։)

Ի բանտի արգելուլ զամենաթշուառ անձն. (Լաստ.։)

Ոչ ազատեալ ամենաթշուառն ի ծանրութենէ սրտին. (Լմբ.։)

Եւ ամենադժոխ. չարաչար. ողորմ. յետին. անհնարին.

Ամենաթշուառ կորուստ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)

Ամենաթշուառ հիքութեանցն եղանի պատճառ. (Պիտ.։)

Ամենաթշուառ շիրիմ, կամ ախտաւորութիւն, կամ տարակուսանք. (Նար.։)


Ամենաժողով

adj.

of general assembly.

· Calfa

NBHL (9)

ԱՄԵՆԱԺՈՂՈՎ ՏՕՆ, կամ ՇԱՀԱՎԱՃԱՌՔ. πανήγυρις (յորմէ ռմկ. փէնայիր, փանայըր, իբր տօնանմա) panegyris, coetus publicus, celebritas publica, nundinae, pompa. Տօն մեծահանդէս. ալայ. զիննէթ. եւ տօնավաճառ.

Զենումն (պասեքի) ամենաժողով. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Ամենաժողով է հանդէս ապաշխարողաց։ Ամենաժողով լինելոյ ժողովոց ապաշխարողաց. (Կամրջ.։)

Ամենաժողով բարեկենդանութիւն մահն իմ լինելոց է հաւատացելոց. (Երզն. մտթ.։)

Զենլի պատարագօք, եւ ամենաժողով տօնիւք։ Փութա՛ պսակիլ զբարգաւաճ պսակն, զոր եւ ոչ մի ամենաժողով տօնք մարդկան տանել կարացին։ (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ.։)

Յամենաժողով տօնին. (Իգն.։)

Տօն ամենաժողով վասն գիւտի սուրբ Աւետարանին Մատթէոսի. (Հ. կիլիկ.։)

Յայսմ աւուրս սրբութեան պահոց՝ ամենաժողով տեառնաժողով շահավաճառք մարգարտին լուսոյ եւ ականցն պատուականաց. (Եփր. ի ՟խորդս.։)

Ուր իցէ ժողով ամենայն բազմութեան. աշխարհախումբ. տե՛ս եւ ԱՄԵՆԱԽՈՒՄԲ, ԱՄԵՆԱՀԱՆԴԷՍ. բոլոր ժողովրդով. ումումի. զիննէթլի. πάνδημος. publicus, plebejus, universus


Ամենալաւ

adj.

best, finest, choicest, most exquisite;
excellent, worthiest.

· Calfa

NBHL (2)

Լաւն ի լաւաց. ամենագովելի. աղէկին աղէկը.

Ամենալաւ քաջ սեպուհն Մամիկոնէից Վասակ. (Փարպ.։)


Ամենախնամ

adj.

that takes care of all his creatures, all-provident.

· Calfa

NBHL (6)

Ամենայն խնամով խնամօղ բոլորից. նախախնամօղ. զամմէնքը հոգացօղ, ամմէն պէտընայօղ.

Զնա ժողովրդեանն ամենախնամն Աստուած եցոյց հովիւ. (Եւս. քր. ՟Ա. յորմէ եւ Խոր. ՟Ա. 3։)

Տուաւ շնորհ հոգողութեան յամենախնամէն Աստուծոյ. (Փարպ.։)

Ամենախնա՛մ դու։ Յամենախնամ աչաց հզօրիդ. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)

Ամենախնամ սէր. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)

Եւ մեզ լիցի հոգին պահապան՝ ամենախնամ շնորհօքն իւրական. (Գանձ.։)


Ամենածախ

adj.

all-consuming.

· Calfa

NBHL (6)

ԱՄԵՆԱԾԱԽ. Ամենայն ծախիւք եղեալ. անխնայ. բազմածախ. առատաբաշխ. բազմապատիկ. շատ ծախքով՝ ըստըկով եղած. չօգ հարճլը. մասրաֆլը. փահալը, պօլ. παντοδαπός կամ παντοδαπής (ի δαπανή ծախք. եւ δάπενον գետին) sumtuosus, pretiosus, omnigenus

Որ զամենայն ինչ ծախէ եւ մաշէ, կամ այրէ տոչորէ ամենայն իրօք. բոլորովին էրօղ մրկօղ, փճացնօղ, ամմէն բան հատցընօղ.

Զամենածախն յայտնատեսիլ։ Ամենածախ հրովն. (Նար. ՟Ի՟Ը. եւ Նար. խչ.։)

Անօթք ամենածախք՝ ոսկեղէնք եւ արծաթեղէնք։ Տունս ստանան մեծամեծս, լցեալ զնոսա ամենածախ գանձիւք. (Բրս. հայեաց.։)

Ամենածախ գանձիւք՝ առատաձեռն պատուով. (Արծր. ՟Ա. 3։)

Վաղ ժամանեաց յամենածախ սեղանակազմութիւնսն. (Ոսկիփոր.։)


Ամենակալ, ի, աւ

adj.

preserving or governing all things, omnipotent, all-powerful.

· Calfa

NBHL (22)

Գո՞յ Աստուած ամենակալ (յն. հարուստ կամ հզօր δυνάστης ) յերկինս. այո՛, գոյ տէր ամենազօր (յն. նոյնպէս) կենդանի. ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 3։

Ասի ամենակալ՝ աստուածպետութիւնն, որպէս զամենայն կալլով, եւ անխառնաբար կարգաւորացելոցն տիրելով, եւ որպէս ամենեցունց փափագելի եւ տռփելի գոլով. (Դիոն. ածայ. ՟Ժ։)

Ամենակալն այն է, որ ամենայնի իշխան է. (Կոչ. ՟Ը։)

Նոյն տէր է ամենեցունց եւ բաւական առ ամենեսին, եւ զամենայն ունի ընդ իւրով իշխանութեամբ. զի ա՛յս է ամենակալն. (Խոսր.։)

Ամենակալ է Հոգին Սուրբ, վասն զի ընդ հօր եւ ընդ որդւոյ իշխէ երկնաւորացն եւ երկրաւորացս, եւ կալեալ ունի զսոսա ի ներքոյ զօրութեանն. (Լմբ. պտրգ.։)

Ամենակալ, զի զամենեսեան կալեալ եւ պնդեալ ունի յանքակտելի միութիւն եւ խաղաղութիւն. (Վահր. երրորդ.։)

Ամենակալդ ձեռօք ըմբռնեալ։ Ամփոփեա՛ ամենակալդ թեւօք. (Նար. ՟Լ՟Է. ՟Ձ՟Դ։)

Բարեկամքն Յոբայ եւ Եղիուս Աստուծով միայն ամենակալաւ խօսէին ընդ նմա. (Եզնիկ.։)

Իսկ ի սուրբ գիրս ՝ ուր յն. եւ հյ. է ՏԷՐ ԱՄԵՆԱԿԱԼ, ըստ եբր. է զի դնի սէպաօթ, կամ սաբաւովթ (տէր զօրութեանց), եւ է՛ զի սատտայի կամ սադդայի (բաւականն). որք զնոյն միտս ընծայեցուցանեն, որպէս յայտ է ի նախագրելոց։

Ի նոյն բերի եւ այս եւս բացատրութիւն.

Ամենակալ, այս ինքն զամենայն ունող, զգթութիւն եւ զողորմութիւն, զնախախնամութիւն, եւ զամենայն պէտս բարեգործութեան. (Խոսր.։)

Նովին ամենակալ ինքնիշխանութեամբ եւ անբաւելի զօրութեամբ ասի եւ է Աստուած.

Ամենակալ՝ ամենակարող. կամ ամենազօր. (Շար.։)

παντοκράτωρ. omnitenens (թարգմանի ըստ լտ. եւ omnipotens) Որ զամենայն իբրեւ ի բռին կալեալ ունի տիրապէս. ամենիշխան. ամենատէր. ինքնակալ ինքնակալաց, եւ թագաւոր թագաւորաց. որուն ձեռքն է ամմէն բան. հէր շէյին սահիպի. գատըրի մուդլագ.

Զօրացեալք ամենակալիդ (այս ինքն ամենակարողէդ)։ Եթէ նորոգես, ամենակալ ես. (Նար. ՟Հ. ՟Հ՟Զ։)

ԱՄԵՆԱԿԱԼ, ի, աց. Պիտակաբար դնի որպէս ինքնակալ կամ տիեզերակալ յաշխարհի. որպէս հոգեպէս իշխեցօղ տիեզերաց, եւ որպէս յինքն պարունակօղ զամենայն հաւատացեալս.

Յայդ իսկ որոշեալ զատուցայք յամենակալն ասեմ թագաւորաց. (Պիտ.։)

Եկեղեցին՝ դիտանոց է՝ բոլորից ամենակալ. (Վրդն. սղ.։)

Իսկ Վահրամ ի ճառն յարութեան, ի մեկնելն զբան.

Ատեան ամենակալաց, ընթեռնու ամենակալաց. վասն որոյ ստիպի այսպէս խօսել. (Դատ. ՟Ե. 10.)

Ի հզօր եւ ամենակալ թագաւորաց եւ բռնաւորացն յատեանս ... Յիրաւի ամենակալք ճանաչին առաքելականն խումբ ... Միտք մեր իբր ամենակալ իմն են, յամենայնի՝ զոր իմանալն կարեն, զնոսին ըմբռնեն ... Յատեանս ամենակալացն, այս է՝ Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ, երեք Անձանց՝ եւ միոյ Աստուածութեանն. վասն որոյ եւ ամենակալաց ասաց, եւ ոչ ամենակալի ... (այլ ըստ ՟Ա. նշ. յարէ) Չէ՛ հնար երեք ամենակալ լինել, կամ երկու, այլ՝ մի. զի ամենակալ է՝ որ զամենայնն ունի։

Անկեալ՝ առ ամենակալն կարդային. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 22.) յն. παγκρατής իբր ամենազօր, մեծազօր. preapotens


Ամենակալութիւն, ութեան

s.

omnipotency.

· Calfa

NBHL (7)

Դա պսակ փառաց իմոյ ամենակալութեան. (Պրոկղ. յայտն.։)

Աստուծոյ վայել է մարդասիրութիւնն եւ ամենակալութիւնն. (Կոչ. ՟Զ։)

Ամենակալութիւն ի Հայր եւ յՈրդի եւ ի Հոգի Սուրբ ճանաչի. (Սեբեր. ՟Դ։)

Զամենակալութիւն նորա եւ զառ ամենեսեան զխնամակալութիւն. (Խոսր.։)

Պատմէ զթագաւորութենէն Քրիստոսի, եւ զամենակալութենէ ի ծագաց մինչեւ ի ծագս երկրի. (Կամրջ.։)

Ես եւ Հայր իմ մի եմք՝ վասն ամենակալութեան, եւ ալն. ԶՈրդւոյ ամենակալութիւն առաքեալն քարոզէ. իսկ զՀոգւոյն ամենակալութիւն մարգարէն ցուցանէ. (Լծ. կոչ.։)

παντοκρατορία, τὸ παντοδύναμον. omnipotentia, summa potentia Ամենակալն գոլ. ամենակալ տէրութիւն. ամենազօր իշխանութիւն. ամենակարողութիւն.


Ամենակատար

adj.

all perfect;
very perfect.

· Calfa

NBHL (17)

παντέλειος, παντελής. perfectissimus, plenus, integer, universalis Ամենեւին կատարեալ. ունակ ամենայն կատարելութեան. անթերի ամենայն իրօք. ծայրագոյն. անբաւելի. աննիազ. ապենիազ. ամմէն կերպով կատարեալ, անկարօտ. հերդարաֆընտան թէքմիլ, գուսուրսուզ. իհթիաճսըզ.

Կարի բազմածախ. մեծածախ. ամենածախ. եւ մեծահանդէս. մեծաշուք. πολυτελέστατος. sumtuosissimus

Ամենակատարիւք մաքրութեամբք նշանակեալ. (Դիոն.։)

Ըստ իւրում բնութեանն ամենակատար գոլ ասեմք զառ ի յԱստուծոյ բանն, ոչ յառաջադիմութեան կարօտ։ Որդի ամենակատարին Հօր. (Կիւրղ. պրպմ. եւ Կիւրղ. գանձ.։)

Ոչ զի ինքն յաւելուած կամ փառս առցէ, որ ամենակատարն է. (Խոսր.։)

Ամենակատար խաղաղութիւն ասէ զամենակատարն Աստուած. (Մաքս. ի Դիոն.։)

Ամենակատար բնութիւն, կամ լաւութիւն, լրութիւն, փրկութիւն կամ փրկիչ, ողորմութիւն։ Ամենակատարիւքն բարերարութեամբք ... Յամենակատարիցն կամ ի մասնաւորաց նախախնամութեանց. (Յճխ.։ Պիտ.։ Նար.։ Առ որս.։ Ոսկ.։ Համամ.։) (Դիոն.։)

Որպէս լրացեալ իւրովք մասամբք. ամբողջ. կատարեալ. լի եւ բովանդակ. թամամ. թեքմիլ.

Ամենակատար եւ ամբողջ լինել քահանային հրամայէ։ Ի թուի դասեալ տասնեկին յամենակատարի։ Տասնեկաւ ամենակատարիւ յանգեցելոց. (Փիլ.։)

Ամենակատար բժշկութիւն չարին, յորժամ չարն ցամաքեալ լինէր. (Փիլ.։)

Վա՛յ քեզ անձն իմ, զի ո՛չ զներքին մարդդ յամենակատար առաքինութիւն համեմեցեր. (Մաշկ.։)

Կարի յոյժ սաստիկ. անհնարին. խոր.

Խաւար իմն ամենակատար. (Շ. յուդ. ՟Է։)

Եւ զայս ամենակատարս կանգնեալ տաճարս Քրիստոսի. (Պրպմ. ՟Լ՟Զ։)

Յայսմիկ յամենակատար եւ ի փրկական տօնիս. (Ճշ.։)

Որ զամենայն ինչ կատարէ. հէր շեյի թեքմիլ ետիճի.

Ամենակատար կամաց հօրդ Էմմանուէլի։ Բառնաս զկարիս մեղաց ամենակատարդ բանիւ. (Նար. ՟Լ՟Գ. ՟Խ՟Թ։)


Ամենակար

adj.

omnipotent, all-powerful.

· Calfa

NBHL (4)

Փրկութիւնն դիւրաւ տնօրինի յամենակարէն Աստուծոյ։ Սլացեալ ամենակարն զօրութիւն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ստիպ.։)

Վասն ամենակար զօրութեանն։ Ի մէջ անցուցեալ զամենակար բժշկարանն. (Ագաթ.։)

Ամենակար հնարաւորութեամբ։ Ո՛րչափ զօրեսցէ առաւել բան քո ամենակար։ Ձեռն քո ամենակար. (Նար.։)

Նմանապէս եւ առ ամենակա՛րս միտս ըստ համեմատութեան է տեսանելի. (Մաքս. ի Դիոն.։)


Ամենակարող

adj.

cf. Ամենակար.

· Calfa

NBHL (5)

παντοδύναμος. omnipotens Որ ամենայնի եւ յամենայնի է կարօղ. որ եւ ԱՄԵՆԱԿԱՐ. ամենազօր. ամենահնար. գատըրի մուդլագ. հէր շեյե գատըր.

Ամենակարօղ զօրութիւն. (Յճխ.։)

Ամենակարող զօրութեամբդ միշտ թագաւոր յաւիտենից։ Ամենակալ՝ ամենակարօղ։ Ամենակարօղ աջովդ քո. (Շար.։)

Զամենակարօղ անունն Աստուծոյ կարդամք ի վերայ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Խզեսցես ամենակարօղ սուսերաւ բանիդ. (Նար. ՟Ծ՟Ը։)


Ամենակեցոյց

adj.

that saves all;
all-preserving.

· Calfa

NBHL (5)

Ամենակեցոյց թագաւոր. (Նար. ՟Հ՟Ը։)

Կեցուցիչ ամենից. փրկիչ եւ պահպանիչ բոլորից.

Ամենափրկիչ, ամենակեցոյց, որ ակնարկելովն դարմանէ զամենայն արարածս. (Մանդ. ի ծն.։)

Զկնի ամենակեցոյց խաչելոյն։ Ամենակեցոյց նշանի։ Բացցէ զամենակեցոյց ճշմարտութեան վարդապետութիւնն. (Ագաթ.։)

Ամենակեցոյց յարութեանդ. (Ժմ.։)


Ամենահաճոյ

adj.

most agreeable, very pleasant.

· Calfa

NBHL (3)

πανάριστος. omnino placens, optimus Ամենայն իրօք հաճոյ, հաճոյական, հաճելի Աստուծոյ եւ մարդկան. ընդունելի. ցանկալի. գովելի. քաջ. ամենալաւ.

Ահա ամենեքին ամենահաճոյքն եւ իմաստունք մեր հարք՝ Աստուածածին անուանեն զսուրբ Կոյսն։ Ամենահաճոյն (կամ ամենահաճելին) Յոբ.։ Ամենահաճոյն այն եւ սուրբն Եզեկիա։ Ամենահաճոյն Պետրոս։ Ամենահաճոյն Պօղոս. (Պրպմ.։)

Զամենահաճոյ եւ զհրաշալի գովաբանութիւն. (Պիտ.։)


Ամենահամ

adj.

very savoury, very high-seasoned, most delicious.

· Calfa

NBHL (3)

Որ ունի զամենայն համ կամ զհամեղութիւն. շատ համով, անուշ անուշ.

Ամենահամ կերակուր. (Վրք. հց. ՟Բ։)

Ամենահամ առակագրութեամբ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)


Ամենահայեաց

adj.

all-seeing.

· Calfa

NBHL (7)

Հոգի՝ ամենահայեաց. (Իմ. ՟Է. 23։)

Տեսողին զամենայն իւրովք ամենահայեաց ստուգութեամբքն. (Դիոն. եկեղ. ՟Գ։)

Ամենահայեաց տեսութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Թ։)

Ոչ ինչ թագնու յամենահայեաց ակն հոգւոյն. (Վահր.։)

Ըստ ամենահայեաց գիտութեանն. (Լմբ. պտրգ.։)

Ոչ զրկեաց զիւրական արարածս յամենահայեաց ճառագայթիցն. (Տօնակ.։)

πανεπίσκοπος. omnia intuens, omniscius, perspicacissimus Որ ակնարկէ յամենեսին ամենայն յստակութեամբ. ամենատես. ամենատեսուչ.


Ամենահայր, հօր

s.

father of all men, the Creator.

· Calfa

NBHL (5)

Ամենեցուն հայր հասարակաց՝ Աստուած. մանաւանդ Հայր Աստուած.

Մի Աստուածութիւն, ամենահայր, ամենասէր, ամենագութ։ Այնպիսի գթով խնայեա՛ յիս Աստուած իմ, ամենահա՛յր բարի. (Մանդ. ծն.։ Մարաթ.։)

Զհնազանդելն զհամագոյակցին առ ամենահայրն. (Անյաղթ բարձր.։)

Որդի է Դաւթի, եւ ամենահօրն բնութեամբ. (Իգն.։)

Բարկութիւն ամենահօրն զիջաւ. (Լմբ. համբ.։)


Ամենահարուստ

adj.

very wealthy, very rich, very opulent.

· Calfa

NBHL (4)

Հարուստ եւ ճոխ ամենայն իրօք. լի ամենայն մեծութեամբ եւ առատութեամբ. խիստ հարուստ. փէք զէնկին.

Թողլով արու զաւակ ամենահարուստ. (Խոր. ՟Ա. 19։)

Ամենահարուստ եւ բազմահանճար թագաւոր. (Յհ. կթ.։)

Զամենահարուստն ունայն ի ստացուածոց իւրոց։ Ամենահարուստ մեծութեամբ յաւէտ պսակեալ։ Ամենահարուստ բարութեամբ՝ ամենեւին ունայն ի չարէ. (Նար. ՟Ծ՟Ա. ՟Լ՟Դ. ՟Հ՟Ե։)


Ամենահեղ

adj.

mildest, very gentle or peaceable.

· Calfa


Ամենահեշտ

adj.

easiest, very light or easy.

· Calfa

NBHL (4)

Կարի հեշտին եւ հեշտալի. ախորժելի. քաղցր յոյժ. հեշտ ու թեթեւ, կակուղ, անուշ. խօշ. լադիֆ. հաֆիֆ. միշայիմ.

Հնազանդեալ ընդ ամենահեշտ լծովն, որ թեթեւ է առաքինեաց. (Յճխ.։ Ագաթ.։ ՃՃ.։)

Ամենահեշտ բարեմտութեանն կիրք. (Պիտ.։)

Ամենահեշտ բարբառ. (Ճշ.։)


Ամենահնար

adj.

very ingenious, very artful, very dexterous, skilful, most able.

· Calfa

NBHL (10)

Գտակ ամենայն հնարից յամենայն դժուարութիւնս. ամենաճարտար, եւ ամենակար. ամենարուեստ. ըստ յն. քաջահնար. քաջարուեստ. εὑμήχανος, ἁριστοτέχνης. industrius, ingeniosus, artificiosus. ամմէն բանին ճարը գտնօղ, խիստ ճարտար. փէք հիւներլի. մարիֆէթլի. ուստա.

Ամենահնար ամենագէտ է։ Եւ ի փոքունսն ամենահնար ճարտարապետ է. (Ոսկ. մտթ.։)

Ո՛րչափ եւս ամենահնարն ի դէպ ժամանակի առնէ։ (Եզնիկ.։)

Փառս մատուցանէին ամենահնարին. (Փարպ.։)

Ամենահնար արուեստաւորիդ. (Նար. ՟Կ՟Թ։)

Անբժշկելի վիրօք առ ամենահնարդ մաղթեմ բժիշկ. (Մեսր. եր.։)

Ամենահնար իմաստութիւն, կամ գիտութիւն, կամ զօրութիւն. (Եզնիկ.։ Պիտ.։ Նար. ՟Ժ՟Ա։)

Եւ մենքենաւոր. բազմահնար. ամենապատիր. չարարուեստ.

Յաղթել ամենահնար չարիս (կամ չարեաց) սատանայի. (ՃՃ.։)

Ամենահնար պատերազմն սատանայի. (Մանդ. ՟Բ։)


Ամենահրաշ

adj.

most miraculous, very prodigious, wonderful, amazing, astonishing.

· Calfa

NBHL (4)

Անուն իսկ ամենահրաշ պանծալի. (Պիտ.։)

Պատուար ամենահրաշ ըստ Եզեկիէլի. (Նար. կուս.։)

Ո՛վ ամենահրաշափառ զօրութիւն աստուածընկալ նշանիս. (Նանայ.։)

ԱՄԵՆԱՀՐԱՇ եւ ԱՄԵՆԱՀՐԱՇԱՓԱՌ. Ամենայնիւ ի վեր քան զհրաշս կամ զկարծիս մարդկան. իբր. յն. παραδοξότατος. qui est praeter omnium opinionem, admirabilis, incredibilis խելքի վեր, խիստ արմննալու, անկարծելի. ճիպ շաշըլաճագ. փէք աճայիպ.


Ամենաճշմարիտ

adj.

most true, very certain.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենեւին ճշմարիտ. (Ոսկ. յհ.։)


Ամենամեղ

adj. s.

very sinful, most criminal;
great sinner.

· Calfa

NBHL (4)

Ամենայն մեղօք լի. ամենայն մեղաց պարտական. բազմամեղ. խիստ մեղաւոր, ամմէն յանցանքի տէր.

Ամենամեղս հոգւոյ։ Կենագործեա՛ զիս զամենամեղս. (Նար. ՟Խ. ՟Ձ՟Գ։)

Ամենամեղ անձն իմ. (Շար.։)

Զամենաչարսն եւ զամենամեղս. (Ոսկիփոր.։)


Ամենայաղթ

adj.

all-conquering, subduing all enemies, very victorious, that gains the advantage always.

· Calfa

NBHL (9)

ԱՄԵՆԱՅԱՂԹ եւ ԱՄԵՆԱՅԱՂԹՈՂ. Յաղթօղ ամենայնի եւ յամենայնի. ամենազօր, եւ քաջայաղթ. εὕνικος, καλλίνικος. victor egregius, invictissimus. որ ամմէնուն կըյաղթէ.

Ի փառս ամենայաղթ եկեղեցւոյ. (Եղիշ. ՟Ա։)

Ամենայաղթ տէրութիւն, կամ զօրութիւն, կամ խաչ. (Պիտ.։) (Շար.։)

Հայցէին յամենայաղթն Քրիստոսէ յաղթել մեծի պատերազմին։ Ամենայաղթ նահատակն Քրիստոսի. (Արծր.։)

Ամենայաղթ մարտիրոսօք, եւ ամենայն սրբովք. (Թէոդոր. կուս.։)

Երկիւղ ամենայաղթ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Ամենայաղթ ջուրքն՝ որ են ի վերայ երկնից. (Ճ. ՟Թ.։)

Երկնի ամենայաղթ գնացիցն շարժութեանց. (Դիոն. ածայ. ՟Դ։)

Եւ կարի՛ յաղթ. մեծ յոյժ. ընդարձակ. անհնարին. παμμεγέθης maximus, vastissimus, immanis


Ամենայն, ի, իւ, ից

adj. s. all, total, whole;
each, every;
all, every thing;
— ոք, every one;
who ever, whosoever, whatever, whatsoever;
— ինչ, every thing, whatever;
ամենայնիւ, յամենայնի, altogether, entirely, quite;
— ուստեք, from all sides, from all parts;
— ուրեք, ընդ — տեղիս, every where, in all places;
զգիշերն —, all the night;
զ— աւուրս, every day;
յառաջ քան զ—, before all;
յետ —ի after all;
պատրաստ լինել —ի, to be ready for every thing;
ի վեր քան զ—, above all or every thing.

· Calfa

NBHL (53)

Ամէն. համայն. համօրէն. համակ. հանուր. բնաւ. ամէն. հեր. ճիւմլե. հէմէ. ամմէ. քիւլլի. (որպէս եւ լտ. օ՛մնիս, օ՛մնէ) πᾶς, πᾶσα, πᾶν. omnis, σύμπας. omnis simul

ԱՄԵՆԱՅՆ, ամենայնք. Որպէս ամենայն ոք, ամենեքեան. եւ ամենայն ինչ. πάντες, πάντα omnes, omnia. ամմէն մարդ, ամմէն բան. հեր քէշ. հեփիսի. հերշէյ. ճիւմլէսի. քիւլլիյեթ.

Եւ հելլենաբանութեամբ, որպէս տիեզերք. աշխարհ համօրէն. πᾶν, πάντα. universum, orbis, mundus. բոլոր աշխարք. պիւթիւն տիւնետ. ալէմ. ճիհան.

ԱՄԵՆԱՅՆ ԻՐՕՔ, ԱՄԵՆԱՅՆ ԻՒԻՔ, ԱՄԵՆԱՅՆԻՒ, ՅԱՄԵՆԱՅՆԻ. πάντως, πάντῃ. omnino Ամենեւին. ըստ ամենայնի. բոլորովին. ամենայն օրինակաւ կամ հանգամանօք. արդարեւ, անշուշտ. ամենայն մասամբ. յամենայն իրս եւ ի տեղիս եւ ի ժամանակս. քիւլլիյէն. էզ ճիւմլէ.

ԸՆԴ ԱՄԵՆԱՅՆ. τὰ πάντα, πάντες, ὄλως, ὀμοῦ. omnia, omnes, simul, summa, universim. Բոլորն ի միասին. միանգամայն. միահամուռ. բոլո՛ր բոլորը. պիւթիւնիւ. եէօքիւնիւ. ճէմի. քիւլլիյէն.

Արար Աստուած զամենայն շունչ զեռնոց կենդանեաց, եւ զամենայն թռչունս։ Իշխեսցեն ամենայն երկրի, եւ ամենայն սողնոց։ Ետու ձեզ զամենայն խոտ սերմանելի. եւ ամենայն փայտ՝ որ ունիցի յինքեան պտուղ։ Երկինք եւ երկիր, եւ ամենայն զարդ նոցա։ Զամենայն զգործս իւր։ Յամենայն գործոց իւրոց։ Մայր ամենայն կենդանեաց։ Ամենայն աւուրք Ադամայ։ Ամենայն ոք. ամենայս մարդ. ամենայն բան. ամենայն ինչ, զամենայն ինչ. ընդ ամենայն աշխարհ. ընդ ամենայն երկիր. ամենայն խորհուրդք կամ բանք, կամ գործք. ամենայն ազգն մեր. ամենայն հեթանոսք. եւ այլն։

Յամենայնիցն կարեւոր է մեզ փախչել յախտից. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 2։)

Յամենայնցն դադարել չարեաց։ Ընդ ամենայնսն էր անցեալ թիւրութիւնս։ Ամենայնց լինել մարդկան. (Պիտ.։)

Բոլոր, բովանդակ. ողջոյն. ὄλος. totus պիւթիւն. ճէմի.

Աստուած Տէր հողմ հարաւոյ յերկիր զտիւն ամենայն, եւ զգիշերն ամենայն։ Սիրեսցե՛ս զՏէր Աստուած քո յամենայն սրտէ քումմէ, եւ յամենայն անձնէ քումմէ, եւ յամենայն զօրութենէ քումմէ։ Այս ամենայն եղեւ, զի լցցի։ Շրջէր Յիսուս ընդ ամենայն կողմն գալիլեացւոց. եւ այլն։

Եթէ զամենայն զԱստուած յամենայն ի հիւղն լինել ասիցեն։ Ընդունել զամենայն զնա. (Եզնիկ.։)

ԱՄԵՆԱՅՆ, յեզակի հոլով՝ յարեալ ընդ յոքնական գոյականս.

Զօրացն ամենայնի. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 9։)

Լեռնականօքն ամենայնիւ. (Խոր. ՟Բ. 47։)

Զայլոց իրաց ամենայնի։ Այլովքն ամենայնիւ վարին արուեստիւք. (Պիտ.։)

Պատճառ բարեաց ամենայնի։ Եդի զիս ամենայնիդ պարտական չարեաց։ Մարտիկք ամենայն. (Նար. ՟Ձ՟Բ. ՟Հ՟Բ։)

Արարածք ամենայն։ Զտիեզերս ամենայն. (Շար.։)

Այսոցիկ ամենայնի. (Կամրջ.։)

Ամենայն՝ որ սպանանէ։ Ամենայն որ լսէ զբանս իմ։ Յամենայնէ՝ որ լսէ զբանն արքայութեան. Ընդ ամենայնի ամենայն եղէ։ Որ յաջողէ զամենայն յամենայնի։ Որ մատակարարէ ամենայնի զամենայն։ Դու Տէր ամենայնի, աննիազ յամենայնէ, լի ամենայնիւ։ Սահեալ ի ներքոյ երկնից, եւ շրջեալ ընդ ամենայն. եւ այլն։

Ինքն պատեալ զամենայնիւ, ի ներքոյ ամենայնի, ի վերոյ ամենայնի, արտաքոյ ամենայնի, եւ ամենայն ի նմանէ, եւ ամենայն ի նա, եւ ամենայն ի փառս նորա։ Ամենայնի նա է հատուցանօղ։ Զինքն արարեալ օրինակ ամենայնի. (Ագաթ.։)

Տայ ամենայնի կենդանութիւն. (Եզնիկ.։)

Տիրես ամենայնի։ Սկիզբն ամենայնի, եւ յամենայնի. (Նար.։)

Զկայնան չորրորդ ի Նոյէ ամենայնք ի ժամանակագրացն գրեն. (Խոր. ՟Ա. 4։)

Որ ամենայնց ես Արարիչ. (Շար.։)

Յոչնչէ արար զամենայնս. (Յճխ. ՟Դ։)

Զամենայնցն վճարել յինքենէ զգործառնութիւնս. (Պիտ.։)

Հնարաւոր են քեզ ամենայնք. (Նար.։)

Ընդ իւր ածելով զկամսար ամենայնիւքն. (Խոր.։)

Ի ձեռն ամենայնիցն (տպ. ամենիցն) ուսուցանէ զնա խոնարհամիտ լինել. (Ոսկ. յհ.։)

Յայնժամ ամենայնքն լռեալ դադարեն. (Շ. բարձր.։)

Իբր թէ անհնար է Աստուծոյ յամենայնսս լինել. (Յհ. իմ. պաւլ.։)

Ո՞րպէս արդեօք գոյացաւ ամենայն. (Ածաբ. աղք.։)

Բասիլիոս (ի գիրս վեցօրէից) զբարձր զամենայնիս զարդարանս դիւրաւ ըմբռնելի բազմաց արար. (Նիւս. կազմ. ՟Ա։)

Որ ամենայնի մասն է, եւ գիտէ նախախնամութիւն ամենայնի, հա՛րկ է յամենայնէ ունել զնախախնամականն. (Փիլ. նխ. ՟ա. ստէպ։)

Անշարժք ամենայն իրօք ամենեւին. Արիստ. ստորոգ.։ (եւ Պորփ.։ եւ Առ որս.։)

Անկար ամենայն իրօք։ Քաջայայտ ամենայն իրօք է. (Պիտ.։)

Ամենայն իրօք զհետ երթայր։ Հարկեցաւ ամենայն իրօք բերիլ. (Յհ. կթ.։)

Ամենայն իրօք նախատեալս, կամ ամբարիշտս. (Նար.։)

Ամենայն իւիք ըստ ըղձիցն յարմարի գործ. (Պիտ.։)

Ամենայնիւ ինքեամբ ասասցէ, Տէ՛ր ո՞ նմանէ քեզ. (Խոր. ՟Բ. 89։)

Կարի յոյժ ամենայնիւ բարեբախտիկն վայրս։ Բարեհամբաւք ամենայնիւ. (Պիտ.։)

Աստուած՝ որ ամենայնիւ լոյս է, ամենայնիւ լուր է, ամենայնիւ տես է, ամենայնիւ բան է։ Երկինք ամենայնիւ եւ տիեզերք ամենայնիւ ի վեր ունել ոչ բաւեն. (Ագաթ.։)

Հաւասար՝ քո ամենայնիւ։ Ամենայնիւ հատուցից զպատիժ պարտուցս։ Զամենայնիւ նորոգութիւնդ. (Նար.։)

Արդար ես յամենայնի։ Յամենայնի արդար. (Շար.։)

Յամենայնի օրհնեալ ես տէր. (Պտրգ.։)

Զբնաւն յամենայնի բովանդակապէս հրաշագործեցեր։ Յամենայնի տէրդ բարերար։ Յամենայնի ողորմած։ Կարօղ ես յամենայնի թողուլ զմեղանս. (Նար.։)

Ոճով կրկնութիւն նոյն բառից.

Ամենայնիւ յամենայնի քաջապէս համբերեալ։ Ամենայնիւ յամենայնի շինութեան պարապեցուցեալ։ Յամենայնի ամենայնիւ առ հասարակ զամենեսեան խրատել։ Ամենայնիւ յամենայնի յարակցէր նմա. (Յհ. կթ.։)

Մեղայ ամենայնիւ յամենայնի։ Զի յայսմ ամենայնի յամենայնի ծանիցի։ Այս է ամենայնիւ ամենայն իրօք՝ մեղանչելն։ Զամենայնիւ յամենայնի ամենայն իրօք վնասակարս. (Նար.։)

Ընդ ամենայն՝ թէ քաջ իցեն քանքարք արծաթոյն չորեքհարիւր։ Ընդ ամենայն՝ ոգիք չորք հազարք. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 11։ Երեմ. ՟Ծ՟Բ. 30։)

Ընդ ամենայն՝ ամք յԱդամայ (ցջրհեղեղն) ... Եւ ընդ ամենայն՝ ամք ... եւ այլն. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Չորք են ընդ ամենայն՝ երեկոյին աղօթից սաղմոսք. (Յհ. իմ. ատ.։)

Սատակեցաւ մանուկն որդի կայսերն. եւ ընդ ամենայն այն ժառանգ գտանէր նմա. իմա՛ ոչ ոք այլ՝ բայց միայն այն. բոլոր բոլորը։ (Բուզ. ՟Դ. 5.)


Ամենայորդոր

adj.

very prompt, very willing, very eager, very ready, very much inclined, very well disposed, very diligent.

· Calfa

NBHL (5)

Ամենայնիւ յորդորեալ՝ յորդառատ սիրով. փութաջան. յօժարամիտ. մտադիւր. բոլոր սրտանց ջանք ընօղ. փէք հաւեսլի. մուգայետ.

Ամենայորդոր էին ի բարեպաշտութեան ընթացս. (Ճ. ՟Ա.։)

Ուրախացի՛ր ամենայորդոր բերկրանօք ի փառս փեսայացեալ Բանին. (Անան. եկեղ։)

Ամենայորդոր արթնութեամբ. (Յհ. գառն.։)

Ամենայորդոր փութով փառաւորել, կամ երկրպագել, կամ գալ զհետ աստուածային սիրոյ քո. (Պտրգ.։ եւ Աթ. համբ.։ եւ Եփր. աղ.։)


Ամենայօժար

adj.

cf. Ամենայորդոր.

· Calfa

NBHL (2)

Ամենայորդոր.

Ամենայօժար սրտիւ խնդութեամբ ուրախացաւ. (Փարպ.։)


Ամենանուազ

adj.

least, smallest, very little.

· Calfa

NBHL (3)

Յոյժ նուազ. պակասաւոր. տկար. յետին. խեղճ, քիչ մնացած.

Ի մեր ամենանուազ զանգուածոյս. (Խոսր.։)

Ամենանուազ անձկութեամբ լքեալ հրէութեանն. (Նար. ՟Ժ՟Գ։)


Ամենանուշակ

adj.

very sweet, very savoury, very good, very delicate.

· Calfa

NBHL (2)

Ամեաեւին անոյշ եւ անուշահոտ. ամենայնիւ քաղցր.

Ամենանուշակ անանջատելի բաղդատութեամբ։ Մարմին անպական յամենանուշակ մշտակուսէ, ծոցածին հօր նախայաւիտեան որդի՝ երէկածին մանուկ կուսամօր որդի. (Պիտառ.։)


Ամենաչար

adj.

worst, very bad;
very wicked, very malicious, execrable, abominable.

· Calfa

NBHL (10)

παμπόνηρος, πάγκακος, παγχάλεπος. pessimus, omnino malus, plane improbus, malignus, molestus Կարի չար (ոք կամ իմն). լի չարութեամբ, եւ առիթ ամենայն չարեաց. վնասակար. դաժան. դժնդակ. գէշին գէշը. գայէթ քէօթիւ. փէք ֆէնա՝ զալըմ. քէմրէք.

Ղազարոս՝ արդար, իսկ մեծատունն՝ մեղաւոր եւ ամենաչար. (Ոսկ. ղկ.։)

Ամենաչար դեւքն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)

Տե՛ս զամենաչարն՝ թէ զի՛նչ ասէր. (Լմբ. ատեն.։)

Զամենաչար գայլն՝ որ սովոր էր բեկանել զմոլորեալ ոչխարն. (Ոսկիփոր.։)

Զկապիկս անապատական եւ ամենաչար՝ ուսուցանեն. (Եզնիկ.։)

Վարք ամենաչար։ Ամենաչար խորամանկութիւն. (Յճխ.։)

Ամենաչար արծաթսիրութիւն, կամ խորհուրդք, կամ տաժանմունք. (Կիւրղ. կուս.։ Ածաբ. ժղ.։)

Ամենաչար խարդախանք, կամ վատաբախտութիւն, ունակութիւնք, աղէտք, տեղի. (Պիտ.։)

Ամենաչար խափանումն. (Նար.։)


Ամենապայծառ

adj.

very bright, very clear, very shining;
very splendid, very illustrious;
most honourable, right honourable.

· Calfa

NBHL (9)

παμφαής, περιφανής. ttotus lucens, splendidissimus, undique conspicuus Ամենայնիւ պայծառ. լուսապայծառ. ամենաճառագայթ. երեւելի ամենայն իրօք. չքնաղ. փառաւոր. վայելչապանծ. անարատ եւ յստակ. խիստ պայծառ՝ փայլուն. գայէթ նուրանի՝ րուշէն. շէօհրեթլի. միւքելլէֆ.

Ամենապայծառ լոյս, կամ հուր. (Դիոն.։)

Ամենապայծառ է քաղաքն։ Ի նմա կանգնեցաւ նշան խաչին Քրիստոսի՝ երեւելին եւ ամենապայծառ։ Նստո՛ ի կառս բարձունս եւ յամենապայծառս. (Ոսկ. մտթ.։)

Ամենապայծառ ծագմամբդ. (Շար.։)

Ամենապայծառ գանձուցդ. (Նար.։)

Յամենապայծառ անանց բարութեանց. (Մանդ.։)

Մտանել յամենապայծառ տեսարան։ Յարկեալք ամենապայծառն վայելչութեամբք. (Պիտ.։)

Յիւր մարմինն առ ընդ ամենապայծառ անմեղութեանն. (Լմբ.։)

Դրախտ ամենապայծառ եւ լուսագեղ։ Ո՛վ ամենապայծառ (յն. երանաւէտ) դրախտ. (Ոսկիփոր.։ Ոսկ. ծն.։)


Ամենապատիր

adj.

very deceitful, very fraudulent, very knavish, very roguish.

· Calfa

NBHL (5)

Պատիր կամ պատրողական ամենայնիւ. խիստ խաբեբայ, խաբօղ.

Ամենապատիր վնասակար։ Ամենապատիր խաբէութիւնն. (Յճխ.։)

Ամենապատիրն խաբէութեամբ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)

Եւ ամենեւին պատրեալ. բոլորովին ի պատրանս անկեալ. խիստ խաբուած.

Այրս մահացու ամենապատիր. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)


Ամենապատիւ

adj.

very venerable, very respectable, very estimable;
right or most reverend;
most honourable.

· Calfa

NBHL (4)

πάντιμος. honoratissimus Ամենայնիւ պատուելի. ամենայն պատուոյ արժանի, մեծապատիւ, պատուաւոր.

Ամենապատիւ մեծվայելչութիւն. (Պտրգ.։)

Ամենապատիւ իշխան. (Վրք. հց. ՟Ը։)

Զամենապատիւ եւ զերանելի առաքինութիւնն յիշեա՛. (Կլիմաք.։)


Ամենապատրաստ

adj.

very well prepared, quite ready.

· Calfa

NBHL (3)

Ամենայն իրօք պատրաստեալ. ամենայարդար. ամենակազմ. եւ ամրակազմ. ամմէն կերպով պատրաստ. ապահով, եւ ամուր.

Ժառանգս առնէ իւր ամենապատրաստ թագաւորութեան. (Խոսր.։)

Երկայն յուսոյ ամենապատրաստ տեսութիւն։ Ամենապատրաստ հանդերձեալ՝ ամենեւին անվտանգելի։ Ամենապատրաստն շրջարկութեամբ պաշտպանեալ։ Ամենապատրաստ պնդութեամբ միշտ արձանացայց. (Նար. ՟Ծ՟Բ. ՟Հ՟Թ. ՟Ղ՟Գ։)


Ամենապարգեւ, ի

adj.

that gives to all, generous, liberal;
given to all.

· Calfa

NBHL (7)

Պարգեւատու ամենեցուն կամ ամենայն բարեաց. ամենապարգեւօղ. ամենաշնորհ.

Ամենախնամ, ամենապարգեւ. (Մանդ. ծն.։)

Յամենապարգեւն Աստուծոյ. (Ագաթ.։)

Զամենապարգեւդ արգահատեցից։ Ամենապարգեւ ձեռն. (Նար. ՟Ժ՟Ե. ՟Լ՟Բ։)

Եւ ամենեցուն կամ հասարակաց պարգեւեալ.

Առ մեզ զամենապարգեւ խաղաղութիւն նորա բերէ. (Խոր.։)

Ի քէն իսկ վարդապետեալ զամենապարգեւ կարգս եկեղեցւոյ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)


Ամենապարգեւող, ի

adj.

cf. Ամենապարգեւ.

· Calfa

NBHL (1)

Մխիթարութիւն ընկալան յամենապարգեւողէն Աստուծոյ։ Զնոյն ցօղ օրհնութեան յամենապարգեւողէն Քրիստոսէ խնդրէին. (Կորիւն.։ Արծր. ՟Գ. 5։)


Ամենապարկեշտ

adj.

very modest.

· Calfa

NBHL (4)

πάναγνος. pudicissimus, castissimus եւ πάνσεμνος. valde venerandus, magnificus Ամենեւին պարկեշտ. համեստ. ամօթխած. եւս եւ՝ նազելի եւ պատկառելի. ամենայն մեծարանաց արժանի. ամենամաքուր. մեծավայելուչ. փէք հիճապլը. հիճապ էտիլէճէք. հիւրմեթլի.

Ամենապարկեշտ աղջիկն. (Ճ. ՟Ա.։)

Զամենապարկեշտ սրբազնագործութիւն իւղոյն կատարման. (Դիոն. եկեղ. ՟Դ։)

Ի հեզութեան վարդապետութիւնն մեր յամենապարկեշտ. (Սարկ. պատկ.։)


Ամենապարտ

adj.

much obliged, much indebted.

· Calfa

NBHL (2)

Ամենայնիւ պարտաւոր, կամ պարտական պատժոց.

Զամենապարտ ոգիս ընկալայց։ Ամենապարտս մահու։ Առ ամենապարտս ես ներօղ. (Նար. ՟Ժ՟Ը. ՟Թ. ՟Ծ՟Ը։)


Ամենապիղծ

adj.

very unclean, most impure, execrable, detestable.

· Calfa

NBHL (6)

Ամենապիղծ դեւն. (Ոսկ. մտթ.։)

Ո՛վ պիղծդ եւ ամենապիղծդ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)

Ո՛վ ամենապիղծք, միթէ մարգարէքն չէի՞ն մարգարէք, զի ոչ ապրեցուցին զանձինս. (Տօնակ.։)

Զայս ահագինս գործելով ամենապիղծդ անձն. (Պիտ.։)

Ամենապիղծ չարութիւն. (Նար. յովէդ.։)

μιαρός, παμμίαρος. impurus, scelestissimus Ամենեւին պիղծ. ամենագարշ. ամենազազիր. փէք մուրտար, նափաք, մէքրուհ.


Ամենապոռնիկ

adj. s. notoriously prostitute, abandoned to prostitution.

· Calfa

NBHL (2)

Լի պոռնկութեամբ. անամօթ բոզ.

Ա՛մենապոռնիկ, ընդէ՞ր թողեր զայրն քո. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Ամենառատ

adj.

very abundant, most plentiful;
very generous, most liberal.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՄԵՆԱՌԱՏ որ եւ ԱՄԷՆԱՌԱՏ. Լի ամենայն առատութեամբ, եւ առատապարգեւ.

Ազատեա՛ յանբաւ պարտեացս ա՛մենառատ. (Բենիկ.։)

Աստուածային ամենառատ գանձուցն հաւատարիմ եւ իմաստուն տնտես. (Ոսկիփոր.։)


Definitions containing the research ա : 5914 results

Նենգիմ

vn.

to be deceived, betrayed;
— տեսութէան, to lose the sight, to become blind.

· Calfa


Նենգիչ, չի, չաց

adj.

knavish, roguish, cheating, crafty;
falsifying, forging;
stealing.

· Calfa

NBHL (5)

Ոչ եթէ յաղթեմք միայն, այլեւ զնենգչօքն իսկ յաղթեմք. (Ոսկ. հռ.։)

Թէպէտ եւ գտանէր զնենգիչսն իւր, ոչ ումեք զփոխարէն չարին հատուցանէր. (Արծր. ՟Գ. 12։)

Չառնուլ վրէժս ի նենգչաց հօր նորա եւ եղբարց. (Սամ. երէց.։)

Ամենայն աշխատութեան եւ պտղոց նենգիչ գոլով (սնափաձռութիւն). (Կլիմաք.։)

δολόων, ἑπιβουλεύων dolose agens, insidias parans. Որ նենգէ. դաւօղ. դաւադիր.


Նենգութիւն, ութեան

s.

fraud, trick, artifice, craftiness, slyness, cheating;
duplicity, deception, trickery, knavery;
disloyalty, perfidy, felony, treason;
swindling, roguery.

· Calfa

NBHL (2)

cf. ՆԵՆԳ. δόλος, δολιότης dolus, fraus, fraudulentia, ars ἑπιβουλή insidiae. իսկ նենգութեամբ՝ իբր մ. δόλῳ, μετὰ δόλου, δολίως dolo, dolose, fraudulenter.

Եկն եղբայր քո նենգութեամբ, եւ առ զօրհնութիւնս քո։ Պատասխան ետուն նենգութեամբ, եւ առ զօրհնութիւնս քո։ Պատասխանի ետուն նենգութեամբ։ Նենգութեամբ կալցին զՅիսուս, եւ սպանցեն։ Ամենայն բարեկամ նենգութեամբ գնայ։ Որովայան նորա կրեսցէ զնենգութիւն։ Շրթունք քո մի՛ խօսեսցի զնենգութիւն։ Զնենգութիւն զօրհանապազ խորհեցան։ Առաջնորդք են ամպարիշտք նենգութեանց։ Յայտնեցաւ սօղոսի նենգութիւնն նոցա։ Ի նենգութեանց հրէից։ ԱԶգ եղեւ ինձ նենգութեան յայրդ լինելոյ ի նոցանէ.եւ այլն։


Նետեմ, եցի

va.

cf. Ձգեմ.

· Calfa

NBHL (4)

Ռամկօրէն վարի, որպէս Ձգել զնետ, զքար, եւ զամենայն ինչ ձգելի. եւ ըստ այսմ ասի Ի գիրս առաքին.

Քրիստոս գիտէ նետել, եւ ուժգնակի քարշել։ Բայց Նետօղ՝ է ըստ ոճոյ նախնեաց։

ՆԵՏԵԼ. որպէս Ձգել զնետ. նետաձիգ լինել. (յորմէ ազգ նետողաց՝ թաթարք)

Ոմն բարկացեալ վասն ոչ ունելոյն յաջողումն ի խաղն՝ նետեաց ընդդէմ երկնից՝ իբր թէ կամելով վրէժ առնուլ յաստուծոյ. եւ ի միւսում աւուրն ընդ նստելն ի խաղալ՝ նոյն նետն ուժգնակի յարձակմամբ եւ արիւնաթաթաւ անկաւ առաջի նորա եւ ցցեցաւ ի վերայ զհայրն (զմեռեալ) կապել ի սիւն, եւ նետաձիգ լինել ի նա որդւոցն . . . երկուքն նետաձիգ եղեն, եւ երրորդն յոյժ բարկացաւ ընդդէմ նոցա, եւ ոչ բնաւ կամեցաւ նետել ի հայրն. (անդ։)


Նետընկէց

s.

bow-shot.

· Calfa

NBHL (3)

Միով նետընկեց հեռագոյն. (Ճ. ՟Բ.։)

Մերձ ի քաղաքն՝ երկու նետընկէց։ Իբրեւ նետընկէց մի հեռի ի պարսպէն. (Ուռհ.։)

τόξου βολή jactus sagittae. որ եւ ՆԵՏԱՁԻԳ ՄԻ. Չափ ընկեցեալ նետի, կամ նետաձգութեան միոյ. վտաւան.


Ներբողեմ, եցի

va.

to make the panegyric, the eulogy of;
to give praises, to laud, to eulogize, to praise, to exalt.

· Calfa

NBHL (6)

ἑγκωμιάζω laudo, laudibus celebro. ներբողիւ հռչակել. ներբողաբանել. դրուատել. գովել. գովաբանել.

Ձեռնարկեսցուք զաչս բանիւք ներբողել, զճշմարիտ զգովսն սոցն արձանացելոց յերկնի աստեղաց. (Փիլ. իմաստն.։)

Ներբողելի՛ է զդէմս եւ զիրս, եւ այլն։ Դնել զբաղդատութիւնն յարադրութեամբ ներբողեցելումն զմեծագոյնսն ընդունել. (Պիտ.։)

Ներբողեալ՝ զայս ասէին. (Շար.։)

Զի՞նչ եւս ներբողեցից զարդիւնաւորութիւն աղօթից. (Խոսր.։)

Ներբողեալ դու յառատութեան։ Ներբողեալ ես մաքուրդ փայլումն. (Նար. ՟Ձ՟Է. եւ Նար. կուս.։)


Ներբողիչ, չի, չաց

s.

panegyrist, eulogist.

· Calfa

NBHL (1)

Զի ոչ պատմիչ, այլ ներբողիչ է։ Ներբողիչ լինի նմա օրհնութեամբ երգոյս. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)


Ներբուն

s.

trunk.

· Calfa

NBHL (2)

բուն իսկ. կամ գ. որպէս Բուն տնկոյ. կոճղ.

Բարառաբար բախոհական ներբուն բայի շարամանեալ. (Մագ. ՟Ի՟Ա.) (իմաստն է անյայտ. ուր կան եւ այս բառք, նախբուն, ներուն, ներլուն, նոյնպէս անյայտք)։


Ներգեւ, ից

adj. gr.

slim, slender, lean, thin, weak;
languid, faint;
tribrachys.

· Calfa

NBHL (4)

λεπτός tenuis, gracilis. (լծ. արուգ) որ եւ ՆԵՐԳԵՒԵԱԼ. նուազ նուազ. աղօտ յոյժ. տկար. հիւծեալ. վտիտ։ Ասի զեռավանկ բառից անգայտագունից, որոց երեքին վանկքն իսկ են աղօտ կամ սուղ. (որում հակադրի սոնքն, ստուար, կամ հաստ) ճըռզած

Ներգեւն ն՝երից աղօտաց եռամանակ. որպիսի իսահակ. Թր. քեր. ուր Երզն. եւ Նչ. կարծելով, թէ բանն իցէ զհաւասարութենէ երից ամանակաց, ասեն. ներգեւն տուկատ կամ միաչափ ասի։

Իսկ ի (Հին բռ.) ասի.

Ներգեւ, միաչակ, կամ տկար, կամ նիզար։


Ներգեւիմ, եցայ

vn.

to become weak, lean, faint, to grow languid.

· Calfa

NBHL (7)

Սկսան նքողել, ծարաւել, նուազել եւ ներգեւել. (Բուզ. ՟Դ. 6։)

Յոյժ ներգեւեալ էր ի բազում պահոցն, կամ ի ճգնութեանցն, կամ ի սաստիկ սովոյն, եւ ի տանջանաց։ Ներգեւեալ էին ամենայն անդամք մարմնոյ վկային. (Ճ. ՟Բ.։ Վրդն. պտմ.։ Կիր. պտմ.։ Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ի՟Զ.։ Ճ. ՟Ա.։)

Յորժամ ոչ այտոյց իցէ, եւ ոչ ներգեւեալ, զի՞նչ այնր ուրախութեան զոյգ կայցէ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ՟Բ։)

Այպիսին է ներգեւեալ եւ նահանջեալ զանձն. (Համամ առակ. (գրեալ էր ներգովեալ)։)

Յաղքատաց եւ ի ներգեւելոց. (Նանայ.։)

Ի ստէպ նեղութեանցն՝ զորս կրէին յանօրինացն, ներգեւեցան. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)

λεπτόομαι, μαραίνομαι, τήκομαι diminuor, languesco, deliquo ξηραίνομαι aresco συστέλλομαι coarctor. Ներգեւ լինել. յոյժ արուգ գտանիլ. նուազիլ. նուազիլ. հիւծել. մաշիլ. թոշնիլ. զսպիլ. լքանիլ. կթոտիլ. վտտիլ. ճըռղիլ, քաշուիլ, սըխմըսիլ


Ներգիւն

s. bot. lotus;
lotus plant.

· Calfa

NBHL (1)

ՆԵՐԳԻՒՆ կամ ՆԵՐԳՈՅՆ, կամ ՆԵՐԳԵՒՆ. λωτός lotus. Անուն ծառոյ եւ խոտոյ. ... (Գաղիան.։)


Ներգոյ, ից

adj.

internal, interior, inward;
innate, natural.

· Calfa

NBHL (6)

ἑνών, ἑνυπάρχων, -ουσα, -ον qui, quae quod inest. որ եւ ՆԵՐԳՈՅԱՑԵԱԼ. Որ ինչ ներգո՛յ. ի ներքս կամ ի միջի եղեալն, գտեալն ի բնէ. բնաւորեալ. ընդաբոյս տարրացեալ. մէջը եղածը.

Ներգոյն խաւար ի տան՝ վերածութեամբ լուսոյ լուծանի. (Բրս. ծն.։)

Վասն ներգոյ սոցունց տկարութեան. (Արիստ. աշխ.։)

Անեղն, անմահն, եւ որքան այլ ինչ են այսպիսիք՝ ըստ բնութեանն ներգոյք՝ յաստուած։ Կոչէ եւ ձեռն՝, վասն ներգոյին ի նմա ամենագործ զօրութեան։ Ի ներգոյէն բարեփառութենէ նորա։ Ի ներգոյէդ ի ձեզ բարեփառութենէդ։ Ներգոյին ի նմա ի վերայ ամենեցունց գերակայութեանն։ Գիտեմ զներգոյիդ ի ձեզ հաւատոյ անշարժութիւն. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ.։)

Ներգոյիդ ի դմա կարծեաց. (Գերմ.։)

իսկոյն առեալ ի բաց զերծանելով համանման իւրոյինն ներգոյից (փետրոց). (Պիտ.։)


Ներգործեմ, եցի

va.

to do, to act, to operate, to influence.

· Calfa

NBHL (8)

ἑνεργέω operor, ago, facio, efficio, perficio, conficio, perago, agito, imprimo, constituo եւ այլն. Գործել ի ներքս՝ ի խորս՝ ուժգին՝ աջողակի. ազդել. հաստել. տիրապէս առնել. կատարել. տպաւորել. գոյաւորել. կացուցանել. (յն. էնէրղէ՛օ. որ ստէպ թարգմանի եւ Աջողել, յաջողել)

Որ ներգործէ զամենայն յամենայնի։ Զայս ամենայն ներգործէ մի եւ նոյն հոգի. (Աթ. ՟Ա։)

Ի վեցերորդումն զմարդն իւրով ներգործէ ձեռամբ. (Մամբր.։)

Զոր հայրեւ որդի, զնոյն եւ հոգին ներգործեաց։ Զլուացեալս պատկեր՝ անտիրելի ներգործել։ յորժամ սպառին առ ի մէնջ բարիքն, զառաւել զարմանալիսն յայնժամ ներգործես. (Նար.։)

Ներգործեալ իմովս ի վեր քան զհրաշս։ Որ ի լուսոյ լոյս ներգործեալ զիմանալեաց գոյակսն։ Զանհասնելի տնօրէնութիւն ներգործեալ բանին յաշխարհ. (Շար.։)

ՆԵՐԳՈՐԾԵԼ. Ներգործութեամբ գործել. այսինքն արդեամբք եւ ներկայ զօրութեամբ առնել.

Յորժամ ներգործեսցէ. ո՛րզան, կարելին գնալ՝ յորժամ գնասցէ։ Զայսպէս կարելիս, որ չեւ եւս ներգործէ, այլ ունի զօրութիւն՝ ներգործել, ոչ ճշմարիտ հետեւանալ հարկաւորին։ Յարմարի աստուածայնոյն յաւէտախաղաց գոլն, որ է միշտ ներգործել. (Պերիարմ.։ եւ Անյաղթ անդ։)

Զգեցեալ զրահս, յորում ոչ կարեն ներգործել նետք. (Ագաթ.։)


Ներգործօրէն

adv.

effectively, in effect.

· Calfa

NBHL (2)

Ներգործելով. ի գործ դնելով. արդեամբք.

(Կատարէ զգործն) հոգի մտածօրէն, եւ մարմին ներգործօրէն. այսպէս եւ աստուածութիւնն մարմնով իւրով կատարէր. (Ճ. ՟Է.։)


Ներելի, լւոյ, լեաց

adj.

pardonable, excusable, remissible;
— մեղք, venial sin.

· Calfa

NBHL (6)

Խառնիճաղանջն (կամ ռամիկն) ներելի ողորմութեան (կամ թեամբ) է. (Իմ. ՟Զ. 6։)

Դարձեալ եւ նոքա ոչ են ներելիք. (անդ. ՟Ժ՟Գ. 8։)

Ուստի առ յետինս՝ Ներելի մեղք ասի թեթեւ յանցանքն։

Իսկ յասելն.

Ծով մեզ ներելի է առ ի շահսն. (Բրս. յուդիտ.) իմա՛ թոյլ տուեալ է։

συγγνωστός venia dignus, venialis, excusabilis. Այն ոք կամ ինչ, որում լինի ներել.


Ներխորհուրդ

s.

arcane, secret or hidden sense or meaning.

· Calfa

NBHL (2)

Ներքին կամ բուն խորհուրդ, կամ Ունօղն զխորհուրդ գաղտնի.

Տո՛ւր զքեզ ներխորհրդումն բանի, եւ մի՛ զխորհուրդ բանին առ քեզ բռնադատեալ թիւրեսցես. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Ներկիչ

s.

dyer.

· Calfa

NBHL (2)

Ներկօղ. ներկագործ. նարօտաներկ.

Տանջէին զներկիչս։ Եւ ներկիչքն մեծաւ գոհութեամբ փառս ետուն աստուծոյ. (Հ=Յ. փետր. ՟Ը.։)


Ներկոց

s.

dye-house.

· Calfa

NBHL (4)

cf. ՆԵՐԿԱՏՈՒՆ. որ եւ ՆԵՐԿԱՆՈՑ. վրիպակաւ գրեալ Ներկնոց.

Աճեցուցանեն զկապալս ի վերայ եկեղեցւոյ քրիստոսի, որպէս զտունս բաժից եւ ներկոցաց. (Շ. ընդհանր.։)

ներկոց թագաւորական է եկեղեցի. թէ յամենայն ժամ այսր գայցէք, եւ զներկն ոչ ընդունիք, զի՞նչ շահ այսր գալդ իցէ. (Բրսղ. մրկ.։)

Յարքունի ներկնոցն դեւ բնակեցաւ. զհանդերձս թագաւորին վատագոյն ներկէին. (Հ=Յ. փետր. ՟Ը.։)


Ներկուռ

adj.

cf. Խիտ;
well instructed, very erudite, learned, clever, imbued with science.

· Calfa

NBHL (9)

Ի կոհակաց կուտակելոց ներկուռն ալեացն յարուցելոց յուզեալք։ Ներկուռ ուղեւորութեամբ անմոլար հետեւմամբ. (Մագ. ՟Ի՟Ը։ Ասող. ՟Ա. 1։)

Իբրեւ զօրավար տեսանել՝ թէ ո՞ր մասն իցէ սպառազինեալ, կամ ներկուռ եւ դիւրեալ ըստ բարձրագոյն ճանապարհին. (Ոսկ. գծ.։)

Առաւել նմանութեամբ, Կիրթ. քաջ կրթեալ. միջամուխ ի խորս ուսման. ներհուն. հմուտ, եւ հմտական. աղէկ վարժած սոված.

ներկուռ իսկ ոչ եմ լեալ այդպիսի արհեստիդ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)

Վերծանութիւն ներկուռ ըստ առոգանութեանցն. (Թր. քեր. իմա՛ ըստ նմանութեան կուռ պողոտայի։)

Ներկուռ զանդադար կրթութենէն ասէ. (Մագ. քեր.։)

Ներկուռ. ներդ նախդիր միայն է (բաղադրական). իսկ կուռն ասելով՝ զանդադար կրթութիւն ասէ, այսինքն ազդողապէս կռել, կրթել զինքն ընթերցողութեամբ։ Իբր ներկուռ հանճարով գոլ ծանօթ նոցա. (Երզն. քեր.։)

Զի հրահանգից վարժարանի՝ չեմ տակաւին ներկուռ բանի. (Յիսուս որդի.։)

ἑντριβής tritus եւ diligenter versatus, eruditus, peritus. Կռեալ յոյժ. հոծ. խիտ. եւ Կուռ. արահետ. կռած, աղէկ կոխած.


Ներհմտութիւն, ութեան

s.

cf. Հմտութիւն.

· Calfa

NBHL (5)

Ներհմտութիւն քերականի, բայի քերթումըն քերթողի. (Շ. վիպ.։)

Գիտութիւն (է չորեքկին). հմտութիւն, ներհմտութիւն, արհեստ, մակացութիւն։ Հմտութիւն է միըոյ իրի անպատճառ գիտութիւն. իսկ ներհմտութիւն է ընդհանուր անպատճառ գիտութիւն. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։ թ Քեր. քերթ.։ Երզն. քեր.։)

ἑμπειρία peritia, experientia. Խորին հմտութիւն՝ մանաւանդ փորձառական. վարժութիւն. կրթութիւն. տեղեկութիւն գիտութեանց. փորձ.

Յոր իմաստունք՝ ներհմտութեամբ յայս վարժեցան. (Երզն. ոտ. երկն.։)

Իւրաքանչիւր ցուցանելով զկորովութիւն արիական ներհմտութեան առ ի զինուցն մարտակցութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)


Ներհուն

cf. Ներկուռ.

· Calfa

NBHL (3)

Միջամուխ ի հունն իրաց (որպէս յանցս գետոց). ներկուռ. հմուտ. հասու. իրազեկ. գիտակ. գիտուն. ծանօթ՝ որպէս ճանաչօղ, եւ ծանուցեալ.

Ի ներհունաց գովիս յաստիս, եւ անդ փայլիս որպէս յասպիս. (Կրպտ. ոտ.։)

Զի հրահանգից վարժարանի՝ չեմ տակաւին ներհուն (կամ ներկուռ) բանի։ Միայն ինքեանց ներհուն եղեալ որ յայն ազգէ գոլով սերեալ. (Շ. վիպ.։)


Ներութիւն, ութեան

s.

cf. Ներումն.

· Calfa

NBHL (7)

Ո՛վ համբերութիւն մարմնոց մարտիրոսացն. ով ներութիւն անդամոց նահատակաց. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)

Ոչ անգոսնիս յերկայնամտութեանց, ոչ եպերիս ի ներութեանց. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)

Ոչ ամ մի միայն առեր ներութիւն, այլ երեսնից եւ քառասուն. (Մաշկ.։)

ներութիւն ինչ արտաբնակութեանն աղաչիցէ լինել. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)

Յայս ինչ ոչ գացուք (կամ տացուք) ներութիւն. (Պղատ. տիմ. յն. ոչ ներեսցուք, կամ ոչ զիջցուք։)

Հեշտութեանցն առանց բանին ներութիւնս առնիցէ (այսինքն շնորհիցէ) ... որոյ ներութիւն ունելով՝ ամենայն ոք ի բաց փախչելոյ ոչ եւ մի ունիցի հնար. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)

cf. ՆԵՐՈՂՈՒԹԻՒՆ). ἁναβολή permissio, dilatio եւ այլն.


Ներումն, ման

s.

pardon;
— խնդրել, to beg pardon or forgiveness, to apologize.

· Calfa

NBHL (5)

ՆԵՐՈ՛ՒՄ, կամ ՆԷՐՈ՛ՒՄ. այսինքն Յորում. յո՛ւմ. (ի ն, էր, էրո՛ւմ) ἑν ᾦ in quo.

Սեռ է, որ ըստ յոլովից տարբերեցելոց տեսակաւ՝ ի ն՝երում զի՛նչ էն ստորոգեալ։ Յասելն՝ ի ն՝երում զինչ էին, որոշէ ի տարբերութենէ (որ է ի ն՝երում որպիսի ինչ), ի յատկէ եւ ի պատահմանէ (որ են ն՝երում որպիսի)։ Այս սեռ ի ն՝երում զինչ էումն ստորոգի. իսկ պղատոնականքն սեռք ի ն՝եր որպիսի ինչ էումն ստորոգին. եւ ն՝եր որպիսի ինչ էն ընդ որակութեամբ է. (Անյաղթ պորփ.։)

Կէտ աւարտեալ հոգին սուրբ. ն՝երումն (այսինքն յորում, որով, կամ ըստ որում) աւարտէ զեկեղեցի սուրբ՝ հրաշափառագոյն կոչմամբ եւ եօթնարփետն շնորհօք. (Քեր. քերթ.։ (Այսոքիկ եդան առ իմանալոյ, եւ ոչ հետեւօղ լինելոյ)։)

տուր ներումն յուսացելոցս ի քեզ. (Մաշտ.։)

Ոչ կարողութեան չափով, այլ փրկչաբար ներմամբ տանջէր աստուած զեգիպտոս. (Նախ. իմ.։)


Ներս, ի ներս

adv.

in, within, inside;
cf. Ներքս.

· Calfa

NBHL (10)

Ի ՆԵՐՍ. cf. Ի ՆԵՐՔՍ (իբր տրակ. եւ ներգոյ) ներս, ներսը.

Եդաք ի ներս ի տապանն զնշխարսն. (Զենոբ.։ Հոգեղէն օրհնութիւնքն, զնշխարսն. Զենոբ.։)

Հոգեղէն օրհնութիւնքն, զորս ի ներսն հրամայէր արկանել. (Եփր. մնաց.։)

Ընկալաւ զնա ի ներս. (Վրք. հց.։)

Զնա թողցէ ի ներս. (Մամիկ.։)

Ի ներս անկեալ թշնամութիւնս։ Էած ի ներս զնոր աւանդութեանցն գիւտս։ Այն՝ որ երկրորդ կամօք աստուծոյ եմուտ ի ներս. (Լմբ. ատ. Լմբ. սղ. Լմբ. ովս.։)

Արկէ՛ք ի ներս։ Եմուտ ի ներս. (Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ը. Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ի.։)

Զորս ի ներսն արգելեալս փակէ. (Պիտ.։)

Եւ ես ի ներս կայի. (Մեծոբ.։)

Արտաքոյ, եւ ի ներս. (Վրդն. ել.։)


Ներքուստ, ի ներքուստ

adv.

internally, inwardly;
below, beneath;
inside, within, inwardly;
from beneath, from below.

· Calfa

NBHL (13)

Ի ներքուստ տայցէ պատասխանի։ Ի ներքուստ ի սրտէ մարդկան խորհուրդք չարութեան ելանեն։ Շինեաց զորմս տանն ի ներքուստ յեղեւնափայտից։ Բերան նորա ի ներքուստ.եւ այլն։

Խօսին անդէն ի ներքուստ ի ներքս ընդ խորհուրդսն։ Զնենգաւորագործ պիղծ խորհուրդսն ներքուստ ի ներքս հաստատեն. (Եւագր. ՟Ժ՟Բ։)

Առ ի զարտաքուստն եւ զ՝ի ներքուստն լցուցանելով զպէտս կարօտութեանցն. (Պիտ.։)

Դուք ի ներքուստ աստի էք, եւ ես ի վերուստ անտի եմ։ Ընդարձակութիւն լիցի տանն ի վերուստ եւ ի ներքուստ։ Ի ներքուստ մինչեւ ի վեր։ Ի ներքուստ մինչեւ ցմէջս։ Կանգունք երկուք ի ներքուստ.եւ այլն։

Ելանելիս երկաթիս ի ներքուստ ի վեր։ Մատթէոս ի վերուստ ի վայր թուէ զազգն. իսկ ղուկաս ի ներքուստ ի վեր. (Խոր. ՟Գ. 36։ Ճ. ՟Գ.։)

Ծնեալն ի վերուստ ի հօրէ՝ լինի ի ներքուստ ի կուսէն մարիամայ. զի ի ներքուստ ծնեալքս յառաջագոյն՝ ի վերուստ ծնցին երկրորդ անգամ, այսինքն յաստուծոյ. (Աթ. ՟Ա։)

ՆԵՐՔՈՒՍՏ մանաւանդ Ի ՆԵՐՔՈՒՍՏ. ἕσωθεν intrinsecus, intus, interius ἑκ τῶν ἑντός ex interioribus. Ի ներքին կողմանէ. ի ներքսագոյն վայրէ. ի միջոյն. նըերսէն.

Եւ κάτωθεν, ὐποκάτωθεν inferne, ab imo κάθω infra. Ի ստորուստ, ի ստորէ. ի խոնարհուստ. վարէն, տակէն, ներքեւէն.

Ի ներքուստ իբրեւ զդղրդումն գետնաշարժի երկիրն դողայր ի ներքոյ նոցա։ Ներքուստ ի վեր դողացոյց, եւ փախոյց եւ ցրուեաց զնոսա. (Եղիշ. ՟Ը. եւ Եղիշ. յես.։)

Ստուերագիր նկարիչքն զբոլոր անգամս մարմնոյն ներքուստ ի վեր ձեւացուցանեն. (Մամբր.։)

Պօղոս շարադասէ զնոսա՝ ներքուստ ի վեր ելանելով. (Սարգ.։)

Կամ որպէս ա. Ստորին.

Ներհական ներքըստումն վերինն, իսկ վերըստումն ներքինն. (Արիստ. շարժ.։)


Նզովեմ, եցի

va.

to anathematize, to excommunicate;
to curse, to condemn;
to execrate, to imprecate.

· Calfa

NBHL (5)

Նզովելով նզովեսջիք զնա։ Նզովեցին զնա, եւ սատակեցին զնա։ Եղիցի նզովեալ (ինքն), եւ ամենայն ստացուածք նորա. եւ ինքն ի բաց եղիցի յեկեղեցւոյ ժողովրդոցն իսրայէլի։ Սկսաւ նզովել (զանձն), եւ երդնուլ. իմա՛ ասելով, օ՛ն, եւ օ՛ն արասցէ ինձ աստուած, եւ այլն։

Զի՞նչ նզովեցից զոր ոչ նզովէ տէր։ Սաւուղ նզովեաց զժողովուրդն, եւ ասէ. անիծեալ լիցի մարդն՝ որ կերիցէ հաց մինչեւ ցերեկոյ։ Նզովեալ եղիցի։ Եղիցի նզովեալ. եւ այլն։

Ընդէ՞ր նզովէ նախ զօձն, երկրորդ զկինն, երրորդ զայրն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 47։)

Նզովեցին զարիոս, եւ զաղանդն իւր պիղծ։ Ի քակտումն արիանոսաց, զորս նզովեալ մերժեցին ի հաղորդութենէ եկեղեցւոյ. (Շար.։ Խոր. ՟Բ. 93։)

ἁναθεματίζω anathematizo, internecioni demoveo ἁράομαι, καταράομαι , ἑπικαταράομαι maledico, execror, deprecor, imprecor ἁφορίζω separo, excommunico. Բանադրել. որոշել ի հաղորդութենէ. անիծանել. ուխտել ի սատակել զայլս, եւ չարիս մաղթել անձին.


Նզովիմ

vn.

to be excommunicated, anathematized;
եղիցի նզովեալ, let him he anathema.

· Calfa


Նէ, ներա, զնէ

pron.

she, her.

· Calfa

NBHL (3)

դերանուն Դերանուն անսովոր՝ հելլենաբանութեամբ, որպէս իգական՝ Նա, նորա. յարմարեալ ըստ յն. ἑκείνη, αὑτή illa, ipsa. cf. ՍԷ, սերա.

Ասելն զնէ՝ կին տանտալեայ։ Տեսանեն զնէ (կամ զնաէ)։ Զնէցուցանէր։ Զկանտուլէսն սպանցէ զայրն ներա։ Զնէ ապրեցուցանէր։ կատարօղ տօնին նէ լինելով։ Նէ՝ որ ոչ կարէր. (Պիտ.։)

Նէ, նա. սէ. սա. երկոքին սոքա իգականք են. (Հին բռ.։)


Նիրհիմ, եցայ

vn.

to fall into a doze, to begin to nod, to doze, to nap, to be drowsy, to drop off to sleep, to take a nap or snooze;
— ի քուն թանձրութեան, to fall fast asleep or into a sound sleep, to be fallen into a deep sleep;
նիրհեալ ջրհորք, waterless or dried wells.

· Calfa


Նիրհումն, ման

s.

cf. Նիրհ.

· Calfa

NBHL (6)

Երազով, կամ զբաղմամբ գիշերականաւ ... նիրհմամբ յանկողնի. (Յոբ. ՟Լ՟Գ. 13։)

Վայրապար եւ անչափ նիրհումն ուստի՞ գայցէ։ Այսպիսի նիրհումն լինի, յորժամ դանդաղկոտ ոգին լինիցի ի պատուիրանս տեառն. (Բրս. հց.։)

Թօթափեա՛ զնիրհումն ի գլխոյ իմոյ. (Եփր. աղ.։)

Նիրհմամբ գիշերոյն. (Ոսկ. եզեկ.։)

Մի՛ քունն ինձ կորուստ լիցի, եւ մի՛ նիրհումնն ապականութիւն գործեսցէ. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)

Գլխածանրեալս, եւ ցնորիւք թմբրութեանն բանդագուշեալս, լքանելով յանվայելուչ նիրհումն. (Պիտ.։)


Նիւթեղէն, ղինի, նաց

adj.

material, corporeal.

· Calfa

NBHL (6)

Զի մի՛ գուցէ կարծեսցուք աթոռս նիւթեղէնս։ Զինքն գիտելով աստուածայինն իմաստութիւն՝ գիտասցէ զամենայն, աննիւթաբար զնիւթեղէնս, եւ զբազումս միեղինապէս. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. ածայ.։)

Ծանի՛ր եւ իմացի՛ր ստացական նիւթեղինօքս զաննիւթականն. (Ճ. ՟Ա.։)

Աշխարհ նիւթեղէն է, եւ նիւթքս որիշ որիշ են։ Ծանոյց զնիւթեղէն աշխարհս իբրեւ զարարածս. (Եղիշ. ՟Բ։)

Թողլով զզգալիսս եւ զնիւթեղէն լեզուի ընդ թիւ արկանել. (Նար. ՟Ծ՟Բ։)

Ծաղիւկըք նիւթեղէնք յաննիւթ ծաղիկն յօդեցան. (Շար.։)

ὐλαίος, ὐλικός materialis, materiatus. Ի նիւթոյ կազմեալ. տարրեղէն. նիւթական. նիւթաւոր. զգալի. մարմնեղէն. մարմնաւոր.


Նիւթեղինութիւն, ութեան

s.

materiality;
sensuality.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ թոյլ տալ նիւթեղինութեանս մերոյ՝ ի վատթարս պատկերս մնացեալ հանգչել. (Դիոն. երկն.։)

Նիւթականութիւն. եւ Յարումն ի նիւթս եւ ի նիւթեղէնս. τὸ πρόσυλον materialismus, carnalitas.


Նիւթիչ, չի, չաց

adj.

spinning;
weaving.

· Calfa

NBHL (2)

Այն՝ որ նիւթէ, մանէ. եւ այլն.

(Շերաս որդն) նիւթիչ է մետաքսին կերպասու. (Վեցօր. ՟Ը։)


Նիւթծուն

cf. Թրծուն.

· Calfa

NBHL (1)

Զկէս պարսպացն ի նիւթծուն աղիւսոյ, եւ ի նաւթէ շինէր. (Եւս. քր. ՟Ա.)


Նիւթութիւն, ութեան

s.

materiality.

· Calfa

NBHL (2)

Ջրեղէն են նիւթութիւնքն (սառին), եւ քարեղէն են զօրութիւնքն. (Կոչ. ՟Թ։)

Իբր Գոյացութիւն, կամ ենթակացութիւն. յն. ὐπόστασις.


Նիւթումն, ման

s.

machination, plot.

· Calfa

NBHL (2)

Նիւթելն. եւ Մեքենայելն.

Ատելութիւն դորա, եւ բոլոր նիւթումն կորստեան՝ ոչ այլ ինչ, եթէ ոչ տրտմութիւն տեառն աստուծոյ. (Մագ. ՟Լ՟Բ։)


Նխոթեմ, թի

va.

to push with force, to drive or thrust in, to fix.

· Calfa

NBHL (2)

Էառ նա ցուպ մի մեծ, եւ եհար նխոթ (կամ նըխո՛թ) զորովայն եւ զդանձակ նորա, եւ անդէն սատակեաց. (Եւս. պտմ. ՟Ղ. 46։)

ՆԽՈԹԵՄ διωθέω protrudo, intrudo, transfigo. որ եւ ԸՆԽՈԹԵԼ. ռմկ. խօթել. այսինքն Խթել. առխթել. մխել. մղել. (յն. տիօթէ՛օ.).


Նկնութիւն, ութեան

s.

meanness, baseness, lowness, smallness, shabbiness.

· Calfa

NBHL (2)

Նկունն գոլ. նուաստութիւն. յետնութիւն.

Մարդ զքար քանդակեալ՝ առ աստուածացոյց. եւ յանչափ մեծութենէ յայսչափ նկնութիւն իջուցեալ պաշտէ. (Կոչ. ՟Զ։)


Նկուղ, ից

s.

hollow, ditch, cave, cavern, grotto.

· Calfa

NBHL (3)

Եդից զնինուէ յապականութիւն. ոզնիք ի յարկս նորա բնակեսցեն. եւ գազանք գոչեսցեն ի նկուղս նորա. (Սոփոն. ՟Բ. 14։) (Իսկ Հին բռ.)

Նկուղ, խանուկն, կամ գանձանակ)։

ՆԿՈՒՂ διόρυμμα fossa, profundum. որ եւ ՆՂՄՈՒՆՔ. պ. նուղուլ. Խորք. գետնափոր վայրք. խորափիաք. դարափոս. ... եւ Իջեվան կարաւանի. քէրվան գօնաղը, խան.


Նկրտեմ, եցի

va.

to push on, to induce, to incite;
to promote, to advance.

· Calfa

NBHL (2)

Տալ նկրտիլ. մեծապէս կրթել, յառաջ վարել.

Հաւանի նմին, որ ի մնացական բարիսն զինքն նկրտէ. (Լմբ. առակ.։)


Նկրտիմ, եցայ

vn.

to endeavour, to exert oneself, to take pains, to make great efforts, to strive hard, to do one's best.

· Calfa

NBHL (8)

ἑπεκτείνομαι extendor συνέρχομαι congredior ἁγωνιάω , ἁγωνιάζω nitor, certo, sollicitus sum. Ի ներքս իմն կրթիլ. ուժգին բերիլ. ճգնիլ. մրցիլ. թեւակոխել. գուն գործել. ջանալ փութոյ պնդութեամբ.

Ոչ ի լաւ անդր, այլ ի վատթարն նկրտիք. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 17։)

Ի յառաջադէմսն նկրտեալ եմ. (Փիլիպ. ՟Գ. 13։)

Ի վեր՝ վերամբարձ թուէի միշտ նկրտիլ ըստ ոգւոցս իմն աստուածարելոց։ Յօժարութեամբ ամենայն սրտմտութեամբ նկրտէին, ձգտեցուցանէին զինքեանս առ ի յընթացս փութոյ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լիւս.։)

Նկրտի իբրեւ զպակասեալ ինչ յարժանեացն տեառն։ Որ վասն այսպիսեացս նկրտէր՝ ասելով, ահա մեք թողաք զամենայն. (Բրս. հց.։)

Մաքսիմիանոս նկրտէր ի կորուստ իւր, եւ նոքա ի կեանս յաւիտենից. (Ճ. ՟Գ.։)

Որք յառաւելըն նկրտին, առ ի նըւազըն տկարանան. (Շ. խոստ.։)

Այսպէս յառաջ նկրտեցաւ, վերջնոցն ողջոյն ետ՝ մոռացաւ։ Նկրտեաց ի վատթարէն ի բարին. (Լմբ. ի շ. եւ Լմբ. կան. բենեդ.։)


Նկրտումն, ման

s.

advancement, progress;
effort, study, diligence.

· Calfa

NBHL (2)

Նկրտիլն. ձկտումն. բերումն. փոյթ. յառաջադիմութիւն.

Զառ ի յաստուածայինսն նկրտումն. (Լաստ. ՟Ժ։)


Ննջիւն

cf. Ննջումն.

· Calfa

NBHL (9)

Ի գիշերի ննջիւն նորա տրտում եւ տխուր. (Մանդ. ՟Զ։)

Ո՞ գիտէ, թէ այլ ոչ յառնեմ յանկողնոյս, այլ փոխիցիցմ ի ննջմանէս ի ննջումն մահու. (Ի գիրս խոսր.։)

Որպէս՝ obdormitio, obitus. Վախճան կենաց. ելք յաստեացս. փոխումն.

Ննջումն սրբոյ կուսին։ Ննջումն Յովհաննու աւետարանչի. (ՃՃ.։)

ԶՂազարոսի զննջումն. (Ժմ.։)

Ի յօր կուսի մօր քոյ ննջման. (Շար.։)

Սրբազանիցն ննջումն ուրախութեամբ եւ անշարժ յուսով։ Ըստ ննջման սրբազանից արանց. (Դիոն. եկեղ.։)

Որպէս coitus. Զուգաւորութիւն. մուտ առ կին.

Ոչ եւս մայր եւ երկունս, ոչ ննջմունք եւ ոչ մերձաւորութիւնք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)


Նշենի, նւոյ

cf. Նշի.

· Calfa

NBHL (7)

Զգայութեամբ գիտութիւն է աչօք տեսանելն, թէ այս նշի է։ Նախ փայտն է՝ քան նշին եւ ընկուզի. (Լծ. սահմ.։)

Մի՛ լինիր փոյթ իբրեւ զնշենի, որ յառաջն ծաղկի, եւ ապա ուրեմն լինի ուտելի. (Ոսկիփոր.։)

Ծաղկեալ նշենեաց ի յերկրորդին սկզբան. (Շ. տաղ մարտիր.։)

Ծաղկեսցի նշին. (Ժղ. ՟Ժ՟Բ. 5։)

Նըշին ծաղկէ՝ գուշակ գարնան. (Շ. յիշ. սողոմ.։)

Նշի յետ ձմերան յառաջ քան զայլ տունկս ծաղկի. (Տօնակ.։)

ՆՇԵՆԻ ՆՇԻ. ἁμύγδαλος amygdalus. վր. նու՛շի. Ծառ՝ որ բերէ զնուշ (քաղցր, կամ դառն).


Նշի, շւոյ

s.

almond-tree.

· Calfa

NBHL (7)

ՆՇԵՆԻ ՆՇԻ. ἁμύγδαλος amygdalus. վր. նու՛շի. Ծառ՝ որ բերէ զնուշ (քաղցր, կամ դառն).

Մի՛ լինիր փոյթ իբրեւ զնշենի, որ յառաջն ծաղկի, եւ ապա ուրեմն լինի ուտելի. (Ոսկիփոր.։)

Ծաղկեալ նշենեաց ի յերկրորդին սկզբան. (Շ. տաղ մարտիր.։)

Ծաղկեսցի նշին. (Ժղ. ՟Ժ՟Բ. 5։)

Նըշին ծաղկէ՝ գուշակ գարնան. (Շ. յիշ. սողոմ.։)

Նշի յետ ձմերան յառաջ քան զայլ տունկս ծաղկի. (Տօնակ.։)

Զգայութեամբ գիտութիւն է աչօք տեսանելն, թէ այս նշի է։ Նախ փայտն է՝ քան նշին եւ ընկուզի. (Լծ. սահմ.։)


Նշողեմ, եցի

vn. va. to glitter, to glisten, to shine, to sparkle, to flash.

· Calfa

NBHL (7)

ՆՇՈՂԵՄ կամ ՆՇՈՒՂԵՄ, ՆՇՈՒԼԵՄ. cf. ՆՇՈՂԱՑՈՒՑԱՆԵՄ)

Զլոյս աստուածութեան ի մեզ նշողեաց. (Նար. երգ.։)

Սոքա զխորհուրդն անպարագիծ աստուածութեան՝ յոգիս մարդկան նշուղեցին լուսոյ նըման. (Երզն. ոտ. երկն.։)

ՆՇՈՂԵՄ. չ. Լուսափայլել. պայծառանալ.

Աւուրս շնորհօք եկեղեցի նշուլեաց. (Բրսղ. մրկ.։)

Եւ Նշմարել, ակնարկել ի նշոյլս.

Իսկ թէ առ գերագոյն քան զնա տեսութեան ճաճանչսն նշուլել համարձակապէս ձեռնարկիցէ, ոչ հասանէ, եւ վրիպեսցէ. (Դիոն. եկեղ.։)


Նշուլեմ, եցի

va.

cf. Նշողեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ՆՇՈՒԼԵՄ կամ ՆՇՈՒՂԵՄ. cf. ՆՇՈՂԵՄ։


Նշուտ

adj.

full of almonds;
abounding in almond-trees.

· Calfa

NBHL (2)

Ուր իցէ նուշ կամ նշենի շատ. պատէմլի.

Անուն տեղւոյն՝ լուղ. հայերէն՝ նշին շայտ ծաղկէ, եւ յետոյ հասանէ միրգն. (Վրդն. ծն.։)


Շնչելոյզ, ուզի

s.

pneumatic;
— մեքենայ, — machine, air-pump.

· Calfa


Շնչիւն

s.

blowing, whistling;
hissing, hiss.

· Calfa

NBHL (2)

Լսէին բազում ճայթիւնս եւ արհաւիրս եւ ողբս եւ շնչիւնս. (Ճ. ՟Ա.։)

Զի թէ քննիչ է սրտից, ո՛չ որ ի նմանէ շնչիւն յառաջ գայ, ծածկի ի նմանէ. (Լմբ. իմ.։)