Entries' title containing ա : 10000 results

Եռամեան

adj.

cf. Եռամեայ.

· Calfa

NBHL (5)

Այնմիկ՝ որ եռամեայ իցէ, եւ քառամեայ ... Յեռամենիցն մինչեւ ցվեց ամսն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)

Եռամեան (կամ եռեմեան) զիւրաքանչիւր ոք զկենդանեացն հրամայէ առնուլ. (Փիլ. լին.։)

Պտղակորոյս տնկոյ ձիթենւոյն եռամեանն դատարկութեամբ. (Նար. ՟Ձ՟Ա։)

Նստաւ կինն, եւ սնոյց զորդին իւր երամենաւ զուարակաւ. (Տօնակ.։)

ԵՌԱՄԵԱՅ ԵՌԱՄԵԱՆ. τριετής triennis որ եւ ԵՐԵՄԵԱՆ գրի, եւ երամեան, ենի. Երեքամեայ. երից ամաց. իրեք տարու կամ տարւան.


Եռամեծ

adj.

supreme, very great;
trismegistus.

· Calfa

NBHL (6)

Եռամեծին եւ բանիբուն վարդապետի՝ տէր մխիթարայ այրիվանեցոյ գանձ. (Գանձ.։)

Հերմ եռամեծ յիւրում սքանչելի տախտակին այսպէս հատանելով. (Մագ. լ։) Եւ ի մեզ՝ սեպհական դաւթի անյաղթ փիլիսոփայի.

Ըստ դաւթի եռամեծի. (Վրդն. սղ.։)

Եռամեծին դաւթի. (Երզն. քեր.։) Յետինք եւ յետնոց ընծայեցին. զոր օրինակ.

τρισμέγιστος ter maximus Երիցս մեծ. կարի մեծ. մեծանուն. յն. ձայնիւ Տրիսմեգիստոս՝ սեպհականեալ հերմեսի եգիպտացի փիլիսոփայի.

Յաւուրս սամփսովնի՝ գեդաղ, եւ երակղէս, եւ երմէս եռամեծ՝ երեւէին. (Շիր. քրոն.։)


Եռամիլիոն, ից

s.

trillion.

· Calfa


Եռամսեակ, եկի

s.

quarter, three months.

· Calfa


Եռամսեայ

adj.

of three months;
— ժամանակ, term of three months, quarter.

· Calfa

NBHL (2)

Երեքամսեայ. երից ամսոց (հասակ կամ ժամանակ). իրեք ամսու, կամ իրեք ամսըւան.

Եւ այսու յուսացեալ բաւեմք ակնկալութեան եռամսեայ աւուրբք». այսինքն սպասեմք յերից ամսոց հետէ. (Մագ. ՟Ծ՟Ա։)


Եռայարկ

adj. mar.

of three stories (house);
three-decker.

· Calfa

NBHL (4)

Ուր են երեք յարկք՝ մի քան զմի ի վեր. իրեք խաթ, իրեք ծածք.

Ապարանս կրկնայարկս եւ եռայարկս. (Խոր. ՟Ա. 15։)

Ներքնատունս՝ կրկնայարկս եւ եռայարկս։ Եռայարկքն եւ կրկնայարկքն փորոտիք են. (Փիլ. լին. ՟Բ. 7։)

Սոյնպէս եւ ի հնումն եռայա՛րկ խորանն կառուցաւ. (Ի գիրս խոսր.։)


Եռանդ

s. adv. two days ago, day before yesterday.

· Calfa

Etymologies (6) · Adjarian

(սեռ.-ի) «երէկ չէ՝ նախորդ օրը» ՍԳր. Փարպ., որից՝ եռանդեան «նախորդ օրուայ» Մագ. Ճառընտ. ունինք նաև յնախ-դիրով՝ յեռանդ, յեռանդեան Վրք. հց., յե-ռանդուստ «նախորդ օրուանից» Եփր. ել. էջ 140 (չունի ՆՀԲ)։

ՀՀԲ և ՆՀԲ հանում են եռ «երեք» և անդ բառերից (երիւք աւուրբք անդը. կամ յերիկէ և անդր)։ Այսպիսի կաղ-մութեան համար կարելի էր համեմա-տել յն. τρίτη ἡμέρα, լտ. nudius ter-tius «նախորդ օրը, եռանդ» և հյ. վաղ-

անդ «վաղը չէ՝ միւս օր» (վաղիւգանղ բառերից)։ Բայց հին հայերէնի մէջ կա-րելի էր եռ ձևը սպասել. եռ «երեք» ռա-ռով բարդուած բոլոր բառերը յետոսկե-դարեան շրջանին են պատևանում։-Հիւնք. լտ. heri «երէկ» բառից։

ԳՒՌ (dialectal) Վն. յեռանդ «մի քանի օր առաջ», Սլմ. յէռանդ, Մկ. հէռանդ, Մրղ. յառանդ, սեռ. յառատվա «նախորդ օրը»։

«րահման». նորագիւտ բար, որ եր-կու անգամ գտնում եմ գործածուած արձա-նագրութեանց մէջ. «Զկկուաշէն իւր եռան-դեամբ» (Արձ. 1230 թ. Վիմ. տար. 73), «Կարմիրքարն իւր ամէն եռանդովն» (Արձ. 1239 թ. Վիմ. տար. 81)։

ԳՒՌ (dialectal) aբթ -եռանդ Ղզ. «սարերի վրայ գրտ-նուած երկու արտերի սահմանը կազմող թումբը», Ղք. «լեռնալանջերի վրայ հողի բնական թումբ. terrasse»։

NBHL (7)

Ոչ էք երթալոց զճանապարհ երէկին եւ եռանդի. (Յես. ՟Գ. 4։)

Զեռանդի գործոյն զտեսչութիւնն իբրեւ զմտաւ ածեալ յիշեմ, ոչ զօրեմ եւ այլն. (Փարպ.։)

Ո՛չ է այսօր իբրեւ զերեկն եւ զեռանդն. (՟Ա. Մակ. ՟Թ. 44։)

Ոչ էին ընդ նմա, որպէս յերէկն եւ յեռանդ։ Ցուլն հարկանօղ իցէ յերէկն եւ յեռանդն։ Ոչ եղեւ մեզ այսպիսի յերէկ եւ յեռանդ։ Չեմ բաւական, որպէս թէ յերիկէ եւ յեռանդէ.եւ այլն։

Եռանդ՝ վիշապակի առ իժս եգիպտացւոց զկռիւն տեսեալ՝ ոչ սակաւ հիացեալ եղէ. (Փիլ. լիւս.։)

Իբրեւ թէ երէկ կամ եռանդ. (Ոսկ. ի մելիտ.։)

մ. τρίτη ἠμέρα, τρίτη nudius tertius Իբր երիւք աւուրբք անդր, կամ յերիկէ եւ անդր. այսինքն Յառաջ քան զերէկն. էրէկ չէ՝ մէկալն օր .... (յն. եւ եբր. ասեն, երրորդ օր, կամ յերրորդն)


Եռանդագին

adj. adv.

fervent, ardent;
fervently, devoutly.

· Calfa


Եռանդեան

adj.

of yesterday.

· Calfa

NBHL (3)

Որ ինչ հայի յեռանդ. մէկալ օրւան.

Զորմէ յիշատակեալ մեր յեռանդեան տրամաբանութեան. (Մագ. ՟Լ՟Զ։)

Յեռանդեան գիշերին. (Ճ. ՟Ա.։ Հ=Յ. յունիս. ՟Ը.։)


Եռանդն, անդեան

s.

ardour, heat;
warmth, bubbling, ebullition, overheating, effervescence;
fervour, fire, fury, rapture, zeal, devotion;
activity, vivacity, vigour;
abundance;
— մտաց, enthusiasm;
— ածել ումեք, to inspire one with ardour;
— մարտի, ardour for battle.

· Calfa

NBHL (20)

Պարտեալ եռանդեանն չարութիւն. (Փարպ.։)

Արգելուն զեռանդն ցանկութեան. (Յճխ. ՟Դ։)

Կատսայ յեռանդան տեսանեմ ես. (Երեմ. ՟Ա. 13։)

Ածից քեզ եռանդն». յն. հրացուցից զքեզ. (Ես. ՟Ա. 25։)

Մի՛ օտարոտի համարել զեռանդն ինչ՝ որ ի փորձութիւն ձեզ լինիցի. (՟Ա. Պետ. ՟Դ. 19. յն. հրացումն։)

Եւ այնպէս իմն եռանդն ածէին՝ սկիզբն արարեալ այլազգութեանն». յն. խթան. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 13։)

Կաթսայն որ յերեմիայի յեռանդն ցուցաւ, որ ի հիւսիսոյ ի հարաւ ձգէր յայնժամ զցնցուղս եռանդեան, այժմ ի հարաւոյ ի հիւսիսի ահագին եռանդեամբ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)

Բորբոքեալ եռանդն ջերմանն՝ ճեպէր զնա. (Մագ. ՟Կ՟Զ։)

Տեսի զեռանդն ալեացն, զկայտիռ զծովայնոցն. (Փիլ. յովն.։)

Իբրեւ զձայն եռանդեան կուտակելոյ խռովութեան ալեաց ծովու. (Ագաթ.։)

Զհոգեւոր սիրոյն եռանդն ածէր առ ամենեսին. (Բուզ. ՟Դ. 4։)

Ի յեռանդն որտին ըղձից. (Նար. ՟Խ՟Ը։)

ζέσις, βρασμός , πύρωσις եւ այլն. fervor, succensio, aestus եւ այլն. որ եւ ԵՌ ԵՌԱՑՈՒՄՆ, ԵՌԱՆԴՈՒՄՆ. Եռալն՝ ըստ ամենայն առման. որպէս եփումն, բորբոքումն, վառումն, գրգիռ, փոյթ. եփ, եւ վառուիլը.

ԵՌԱՆԴՆ. κλύδων, ζέσις aestus Յուզումն ալեաց.

Յեռանդան երիտասարդութեան. (Եզնիկ.։)

Բարկանալն է եռանդն շուրջ զսրտիւքն ի վերծխութենէ մաղձոյն. (Վահր. երրորդ.։)

Մինչեւ յաչաց անտի անօրինին եռանդն որդանց բղխեալ սորսորել. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 9։)

ԵՌԱՆԴՆ. ա. իբր Եռանդնոտ. վառեալ.

Տեսանե՞ս, զիա՛րդ եռանդն է գութն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։ (տպ. զեռանդնոտ գութն))

ԵՌԱՆԴՆ. ἁνάζεσις Ի վեր եռալն. եռալ զեռալն որդանց. վխտալը.


Եռանդնալից

adj.

fervid, ardent, zeal-ous, eager

· Calfa

NBHL (2)

Եւ զայս գործէին նոքա յեռանդնալից սիրոյ անտի հաւատոց. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 17։)

θερμότατος fervidissimus Եռանդեամբ լի. ջերմագին.


Եռանդնակայծակ

adj.

sparkling;
fiery.

· Calfa

NBHL (2)

Որ եռացմամբ կայծակունս արձակէ, կամ շանթս հրեղէնս.

Եռանդնակայծակ ահաւոր հուրն իջեալ ի վերայ քո. (Թէոդոր. խչ.։)


Եռանդնաշարժ

cf. Եռանդնոտ.

· Calfa

NBHL (2)

Եռանդեամբ շարժեալ. եռանդնոտ.

Եռանդնաշարժ սէր, կամ գնացք. (Տօնակ.։ Վրդն. ծն.։)


Եռանդնասէր

adj.

devout, spiritual.

· Calfa

NBHL (5)

Սիրօղ զեռանդն. փոյթեռանդն. ջերմեռանդն.

Եռանդնասէր խանդաղատանօք (յաղօթս) հեղուլ զարտասուս շնորհալիցս. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)

Եռանդնասէր եւ յորդոր փութով. (Թէոդոր. կուս.։)

Եռանդնասէր սրտի ջերմութեամբ. (Յհ. կթ.։)

Եռանդնասէր կամօք զյիշատակս նոցա կատարեն. (Ճ. ՟Ժ.։)


Եռանդնոտ, աց

adj.

boiling, hot;
fervent, ardent;
fiery, spiritual;
devout.

· Calfa

NBHL (3)

Եռանդնոտ միտք, կամ ապաշխարութիւն, սէր, արիւն, բնութիւն. (Կոչ. ՟Բ. 15։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։ Վրդն. սղ.։ Մագ. ՟Զ։)

Եռանդնոտ էին առ յոյսն աստուծոյ։ Եռանդնոտ է հասակ երիտասարդութեան ի բղջախոհութիւն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)

ζεστός, διάπυρος fervidus, ignescens Ջերմագին. ջերմեռանդն. վառեալ. բորբոքեալ. տաք, վառուած, եփ ելածի պէս.


Եռանդումն, ման

s.

cf. Եռանդն.

· Calfa

NBHL (10)

Շառագնեցան երեսք նորա եռանգմամբ սրտի. (Եփր. դատ.։)

Ի բովս վարդապետութեան՝ հոգեւոր սիրով եռանդմամբ. (Ագաթ.։ եւ Կորիւն.։)

Հրոյն եռանդմամբ. (Եղիշ. ՟Բ։)

Զանշէջ գեհենին պատրաստել հրահոսան եռանդմունսն։ Եռանդմամբ արեանն. (Ճ. ՟Ա.։)

Խրոխտացաւ հաւատոցն եռանդմամբ. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 5։)

Գթածութեամբ եռանդմամբ զքաւութիւն անջնջելի նոցա մեղացն ի գթածէն իւրմէ հայցէր տեառնէն. (Բրս. ի ստեփ.։)

Ողջախոհութեամբ զբոց եռանդման (կամ եռանդմանց) ցանկութեան զովացուցանեմք. (Նիւս. երգ.։)

Որպէս խորտակեալ անօթ եռանդմամբ ձուլեալ վերստին նորոգէ. (Լծ. կոչ.։)

Որով (կամ որում) դաւիթ հոգւոյն եռանդմամբ ցանկայ. (Թէոդոր. կուս.։)

ζέσις fervor, aestus Եռանդն. եռացումն.


Եռանդուն

cf. Եռանդնոտ.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ցուրտ յառաջն էր, այն եռանդուն լինի (ի հուր). (Կոչ. ՟Ժ՟Ե. 12։)

ζεστός fervidus Ունակ եռանդեան. եռացեալ.


Եռանկիւն, կեան

s.

triangle.

· Calfa

NBHL (7)

Երկաքանչիւրոց ի մասին եդեալ, հաւասարակողմ՝ հաւասարակողմի, եռանկիւն՝ եռանկեան տացուք. (Պղատ. տիմ.։)

Պատկանին՝ որպէս եռանկիւնքն ի քառանկիւնսն։ Յեռանկիւնացն (կամ յեռանկիւնիցն) ծնանի քառանկիւնին. եւ քառանկիւնին ծնանի յեռանկիւնիսն, միակի եռանկիւնւոյ բաղկացութեան. (Մագ. ՟Ը. եւ ՟Հ՟Զ։)

Եռանգիւնի եւ քառանգիւնի ոչ թուի զյաւէտն եւ զնուազն ընդունել. քանզի որք միանգամ ընդունին զեռանգիւնւոյն զբան եւ զբոլորակին, ամենեքեան նմանապէս եռանգիւնիք կամ բոլորակք են. (Արիստ. որակ.։)

Յիշեաց յաղագս եռանգիւնոյ ... Ընդունականք բանի եռանգիւնիցն. (եւ այլն։ Անյաղթ որակ.։)

(Թիւք) եռանկիւնի. (՟Ա. ՟Գ. ՟Զ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ի՟Ա. ՟Ի՟Է. եւ այլն։)

Եռանկիւնւոյն արմատն մի մի աճէ. իսկ չորեքանկիւնին երկու երկու. (Սարկ. տոմ.։)

ԵՌԱՆԿԻՒՆ ԵՌԱՆԿԻՒՆԻ τρίγωνον, -ος triangulum, -lus, -laris գրի ստէպ եւ ԵՌԱՆԳԻՒՆ, Ի. Ձեւ կամ թիւ որ ունի զերիս անկիւնս ըստ երից կողմանց.


Եռանկիւնաչափական, ի, աց

adj.

trigonometrical.

· Calfa


Եռանկիւնաչափութիւն, ութեան

s.

trigonometry.

· Calfa


Եռանկիւնի

adj.

triangular.

· Calfa

NBHL (7)

Երկաքանչիւրոց ի մասին եդեալ, հաւասարակողմ՝ հաւասարակողմի, եռանկիւն՝ եռանկեան տացուք. (Պղատ. տիմ. ։)

Պատկանին՝ որպէս եռանկիւնքն ի քառանկիւնսն։ Յեռանկիւնացն (կամ յեռանկիւնիցն) ծնանի քառանկիւնին. եւ քառանկիւնին ծնանի յեռանկիւնիսն, միակի եռանկիւնւոյ բաղկացութեան. (Մագ. ՟Ը. եւ ՟Հ՟Զ։)

Եռանգիւնի եւ քառանգիւնի ոչ թուի զյաւէտն եւ զնուազն ընդունել. քանզի որք միանգամ ընդունին զեռանգիւնւոյն զբան եւ զբոլորակին, ամենեքեան նմանապէս եռանգիւնիք կամ բոլորակք են. (Արիստ. որակ.։)

Յիշեաց յաղագս եռանգիւնոյ ... Ընդունականք բանի եռանգիւնիցն. (եւ այլն։ Անյաղթ որակ.։)

(Թիւք) եռանկիւնի. (՟Ա. ՟Գ. ՟Զ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ի՟Ա. ՟Ի՟Է. եւ այլն։)

Եռանկիւնւոյն արմատն մի մի աճէ. իսկ չորեքանկիւնին երկու երկու. (Սարկ. տոմ.։)

ԵՌԱՆԿԻՒՆ ԵՌԱՆԿԻՒՆԻ τρίγωνον, -ος triangulum, -lus, -laris գրի ստէպ եւ ԵՌԱՆԳԻՒՆ, Ի. Ձեւ կամ թիւ որ ունի զերիս անկիւնս ըստ երից կողմանց.


Եռանձնեայ

adj.

of three persons.

· Calfa

NBHL (6)

ԵՌԱՆՁՆԵԱՅ ԵՌԱՆՁՆԵԱՆ. cf. Եռանձնական.

Եռանձնեայ կամ եռանձնեան աստուածութիւն. (Վրդն. ծն.։ եւ Նանայ.։)

Եռանձնեան ձայնին դաւանութեան. (Մագ. ՟Ա։)

Զերիս տօնս յանդիման լինել երախարեօք եռանձնեայ տէրութեանն. (Նախ. ել.։)

եռանձնեայք. որպէս Երեք մանկունքն.

Կամաւոր պատարագին իսահակայ նախանձաւոր գոլով եզականին՝ եռանձնեայք ի վերայ կայծականաց հրոյն ողջակիզեալ զմարմինս. (Հարցնափառ.։)


Եռանուն

adj.

of three names.

· Calfa

NBHL (2)

Ունօղ զերիս անուանս ի միում անձին իւրում. այսպէս համարեցան ժխտօղք զսուրբ երրորդութիւնն.

Եւ մի՝ եռանուն գոլ լեզուանեցաւ զաստուած. (Կանոն.։)


Եռաչափ

adj.

verse of three measures;
trimeter.

· Calfa

NBHL (4)

Նուագս բազումս թողին տաղից եռաչափաց. (Փիլ. տեսական.։)

Օրհնութիւնս եռաչափս ... բոլորեն. (Եղիշ. միանձն.։)

Քերթողք մեզէն իսկ՝ ոմանք ... եռաչափից. (Պղատ. օրին. ՟Է։)

τρίμετρος tribus pedibus constans iuxta Gr. vel sex Lat. Երիւք չափեալ ոտիւք.


Եռապատիկ

adj. adv.

triple;
trebly, threetimes.

· Calfa

NBHL (3)

Կրկնապատիկ ոչինչ է ներհական, եւ ո՛չ եռապատկին. (Արիստ. առինչ.։)

Եռապատիկ սաղարթացեալ. (Մագ. ՟Կ՟Ը։)

τριπλάσιος, τρισσός, τρισσῶς triplex, tripliciter Երեքպատիկ.


Եռապատկեմ, եցի

va.

to triple

· Calfa


Եռապատկութիւն, ութեան

s.

trebleness, triplicity, triplication.

· Calfa


Եռապետ, աց

s.

triumvir.

· Calfa


Եռապետական, ի, աց

adj.

triumviral.

· Calfa


Եռապետութիւն, ութեան

s.

triumvirate.

· Calfa


Եռավանկ

adj.

trisyllabical;
triphthong.

· Calfa

NBHL (3)

Փոխանակ երկավանգի եռավանգ լիցի (աբրամն՝ աբրաամ)։ Եռավանգ աբրաամ թարգմանեալ է հայր ընտրեալ հնչման. (Փիլ. լին.։)

Եռավանգ անունն ... Երկավանգն եւ եռավանգքն. (Երզն. քեր.։)

τρισύλλαβος tribus constans syllabis գրի եւ ԵՌԱՎԱՆԳ. Յերից վանկից բաղկացեալ.


Եռատեսութիւն, ութեան

s. phys. triplopy.

· Calfa


Եռարտութիւն, ութեան

s. math. trisection.

· Calfa


Եռատրոհ

adj.

divided into three parts, divided trebly, trisected.

· Calfa

NBHL (2)

Յերիս տրոհեալ. եւ Բաժանումն յերիս.

Սեռք եւ ազդ եռատրոհիւք որոշեցան. (Շ. միշտ էիդ.։)


Եռացեալ ակն

cf. Սուտակն.

· Calfa


Եռացումն, ման

s. chem. boiling, ebullition;
cf. Եռանդն.

· Calfa

NBHL (12)

Եռացմամբ սիրոյն առլցեալ ի քրիստոս։ Հուր եւ եռացումն հոգւոյ պիտոյանան. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը. եւ ՟Ժ՟Թ։)

Զեռացումն հրոյս ի ցօղ փոխարկեա՛. (Ճ. ՟Ա.։)

Քրայս հալոցաց սաստիկ եռացմամբ անշիջանելի։ Իբր ցնցուղս հրոյ եռացման. (Նար. ՟Ի՟Զ. եւ ՟Կ՟Ը։)

Ցրտացոյց զեռացումն կատսային. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Թ.։)

Որ հողատեսակքն են, ի միասին շարժելով եւ վերանալով՝ եռացումն մակակոչութիւն ընկալուլ։ Զպէսպէս ի վեր առաքէ բնութեան եռացմունս. (Պղատ. տիմ.։)

Զշաչումն ջրոյն եռացման իբրեւ զպարիսպ քարեայ ձուլեալ արձանացոյց. (Երզն. մտթ.։)

Շիջուցանէ զջերմութիւն եռացման ջրոյն. (Նար. երգ.։)

Աչք ձեր ոչ զեռացումն սրտի արեանց ցուցանեն. (Լմբ. ատ.։)

Տեսանելով զշառագունեալ զխաղաւարտին եռացումն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Եւ կամ մկամբ՝ զազրագունին, ի յեռացումն անդաստանին. (Շ. եդես.։)

Երիտասարդական համարձակութիւն, եւ եռացումն սրտի. (Ոսկիփոր.։)

ζέσις ebullitio Եռանդն, եւ եռալն ըստ ամենայն նշանակութեանց.


Եռացուցանեմ, ուցի

va.

to make to boil;
to warm, to give heat;
to make to swarm or crawl.

· Calfa

NBHL (12)

Եռացուցանէ զանդունդս իբրեւ զկատսայ. (Յոբ. ՟Խ՟Ա. 22։)

Իբրու բաժակ խառնեալ, յորում գինի մոլական հեղեալ՝ եռացուցանէ զսա. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)

Եռացուցանել զնոսա ի բովս դարբնաց. (Ճ. ՟Ա.։)

Դարձեալ զկապար եռացուցեալ. (Շ. վիպ.։)

Եռացուցանէ զցանկութիւնսն. (Յճխ. ՟Թ։)

Իսկ որ գոլացուցանէ զինքն յինքենէ, եւ եռացուցանէ (ի ցանկութիւն). (Կանոն.։)

Տեսութիւն՝ որ զուրախութիւն ի սիրտս եռացուցանէ. (Լմբ. սղ.։)

Զարտասուս իւրեանց դառնապէս եռացուցանէին. (Եփր. ի նին.։)

Շարաւ ի մարմնոյն եռացուցանէր. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ե։)

Եռացոյց մկունս յանդս նոցա. (՟Ա. Թագ. ՟Ե. 6։)

ζέω, ἁναζέω ebullio ἑκβράζω ebullire sive fervere facio Տալ եռալ. յուզել ջերմութեամբ, բորբոքել, ջեռուցանել. ջերմ բղխել. եփ հանել, խիստ տաքցնել, տաք տաք վազցնել.

Կամ ἑκζέω, ἁναφύω expullulo. որպէս Ի վեր բղխել. վխտացնել.


Եռացուցիչ

s. mech. boiler, water-space (in the steam-engine).

· Calfa

NBHL (2)

βραστῆς fervere faciens Որ եռացուցանէ. իբր ազգ ինչ սասանութեան՝ ըստ եռացման ջրոյ.

Որք ներքուստ ի վեր բերեն ... եռացուցիչք (կոչին). (Արիստ. աշխ.։)


Եռոտանի, նւոյ

s.

tripod, trivet.

· Calfa

NBHL (4)

Յորում տաճարի (դելփեայ) կայր եռոտանին հաստեալ։ Յայն եռոտանին ելեալ կանայք՝ հարցկութիւնս առնէին. (Նոննոս.։)

Յորժամ քերթողն առ եռոտանովն երաժշտիցն նստիցի. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)

Զսանն թէոպռոտեան ի վերայ կալով եռոտանւոյն կիւռռացի. (Մագ. ՟Լ՟Ը։)

τρίπους tripus Երիւք ոտիւք կազմած. որ եւ ԵՐԵՔՈՏԱՆԻ.


Եռօրեայ, էի

adj.

triduan, of three days.

· Calfa

NBHL (8)

Երեքօրեայ. երից աւուրց. օր երրորդ. զերիս աւուրս. յերիս աւուրս. իրեք օրուան, իրեք օր.

Եռօրեա՞յ ցուցակութեան բերէ նշանակութիւն, եթէ յար տեւողանաց (տենդն). (Մագ. ՟Հ՟Թ։)

Եռօրեայ թաղմամբն. (Նար. ՟Լ՟Դ։)

Երեքօրեայ ճանապարհն զեռօրեայ յարութիւնն քրիստոսի գուշակէր։ Եռօրեայ կացեալ ի կենսաբեր գերեզմանին. (Կիւրղ. ղկ.։)

Եռօրեայ ի սիրտ երկրի բնակիցիմ. (Նանայ.։)

Ի ստորինս իջեալ, եռօրեայ յամեալ. (Գանձ.։)

Յարուցեալ եռօրեայ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)

Յարուցեալ յեռօրէին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)


Ետեղակալ, աց

s. adj.

lieutenant, vicegerent;
successor;
stationary, firm, stable.

· Calfa

NBHL (11)

Թող, անդէն ետ ընդ ետ լինէր նմա որդի։ Ետ ընդ ետ իսկ ընդէ՞ր ոչ յղեաց. (Եզնիկ.։)

Ետ ընդ ետ վերտարեալ։ Ետ ընդ ետ արտասանեալն. (Թէոդոր. խչ.։)

Նուազագոյն յառաջնումն ցուցեալ, ետ զետէ գործոյն կատարելութեամբն ընդ նմա պայծառութեամբ ծագեալ. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)

Զամենայն նախարարս եւ զզօրագլուխս եւ զտեղեկալս (կամ զտեղակաս). (՟Ա. Եզր. ՟Գ. 2։)

Նի՛ստ ի գիջի ետեղակալ. (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 18։)

Երկինք եւ երկիր՝ անօթք ետեղակալք են։ Առնէ զնոսա անշարժս եւ ետեղակալս։ Երկինք ետեղակալք են, եւ լուսաւորքն գնայունք. (Եզնիկ.։)

Բարձեալ շրջեցուցանել, կամ ետեղակալ ունել ի ներքս (ի տան՝ զարձանս) զոսկեղէնս եւ զարծաթեղէնս. (Սարկ. հանգ.։)

Ետեղակալ կայանք կամ կայք։ Մեծութիւն ետեղակալ տարերց ի բացուստ իբրեւ շարժունք երեւին. (Վեցօր. ՟Գ. ՟Զ։)

ԵՏ ԸՆԴ ԵՏ. παραυτίκα illico, statim Հետ ընդ հետ, նոյն հետայն. իսկ եւ իսկ. իսկոյն զկնի. մեկէն ետեւէն, նոյն ատէն.

τοπάρχης praefectus regionis Որ կալեալ ունի զտեղի ինչ. որպէս Կուսակալ իշխան աշխարհի. փաշա.

ԵՏԵՂԱԿԱԼ. καθήμενος, στάσιμος collocatus, stabilis, fixus Զետեղեալ ուրեք անշարժ.


Ետեղաշարժ

s. mech. movable, travelling steam-engine;
locomotive.

· Calfa


Ետեղապահ, աց

s.

vicegerent, vicar.

· Calfa

NBHL (2)

cf. Տեղապահ, իբր Փոխանորդ. տեղը բռնօղ, աթոռակալ.

Ես ասէ՝ ետեղապահ եմ։ Իբրեւ եկն հայրապետն ներսէս, ի վերայ հասանէր ետեղապահին սրբոյն խադայ. (Բուզ. ՟Դ. 12. եւ 13։)


Ետեղապահութիւն, ութեան

s.

lieutenancy.

· Calfa

NBHL (2)

cf. Տեղապահութիւն.

Զաթոռ եպիսկոպոսապետութեան ետեղապահութեամբ յաջորդեաց յովսէփ. (Խոր. ՟Գ. 67։)


Երագ, ունք

adj. adv.

quick, nimble, prompt, rapid, swift, current;
— երագ or երագս, quickly, currently;
very soon.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

տե՛ս Արագս

NBHL (13)

Երագ երիվար, կամ ոտք, ընթացք, սլացումն, եւ հրեշտակք, կամ թեւք, կամ Ի թռիչս երագունք. (Ես. ՟Ժ՟Ը. 2. ՟Լ. 16։ Եզեկ. ՟Ա. 7։ Հռ. ՟Գ. 15։ Նար. եւ այլն։)

Թեւք երագունք են թռչնոց, զի նոքօք ի վերայ օդոց փառաւորին. (Եփր. ծն.։)

Արասցէ ելս երագունս փորձութեանս ձերոյ, զի համբերել կարասջիք. (Եփր. ՟ա. կոր.։)

Երագ դպիր». իբր երագագիր. (Լմբ. սղ. ՟Խ՟Դ։)

Մտօք երագունք». իբր արագամիտք, սրամիտք. (Կիւրղ. գանձ.։)

Երագ ընթացար. (Նար. կուս.։)

Եկդ վահանայ երագ. (Փարպ.։)

Երագս ընթանային. (Եզեկ. ՟Ա. 14։)

Զպատմութիւնն երկրորդեաց երագ երագ ի վերայ վեցօրեայ ժամանակին. (Եփր. ծն.։)

Հանգոյց զիս երագ երագ. (Սղ. ժմ.։)

ԵՐԱԳ, ԵՐԱԳՍ, ԵՐԱԳՈՒՆՍ. ԵՐԱԳ ԵՐԱԳ. մ. εὑθέως cito, citius, celeriter եւ այլն. Արագապէս. փութով. ճեպով. հետզհետէ անընդհատ. ի կարճոյ. շուտ մը, շուտով, չո՛ւստ չո՛ւստ, շո՛ւտ շո՛ւտ.

Երագունս ընթացեալ։ Երագ երագն քան զվաղվաղակին ե՛ւս հեզագոյն է ի փոյթ ինչ գործոց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։)

ὁξύς velox κοῦφος, ἑλαφρός celer, levis γοργός acer Արագ. փոյթ. շոյտ. թեթեւ. սո՛ւր. սրընթաց. շուտ, չուստ.


Երագնաբար

adv.

cf. Երագ.

· Calfa


Երագագիր

cf. Արագագիր.

· Calfa

NBHL (4)

cf. արագագիր.

Երագագիր դպրի գրչութեամբ. (Յհ. կթ.։)

Եւ Արագ նկարիչ.

Ասաց պատկերահան երագագրաց նկարել ի տախտակս. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Զ.։)


Երագագնաց

adj.

that goes, that walks quick, rapid, prompt.

· Calfa

NBHL (6)

Երագագնաց երիվար. (Եփր. ծն.։)

Ճանապարհորդ երագագնաց՝ վաղվավակի հասանէ ի քաղաքն, եւ միայնակեաց ժուժկալ՝ յիւր կարգն. (Նեղոս.։)

Երագագնաց ընթացք մերոյ գիտութեանս յոյժ կաղագոյն գտանին. (Վեցօր. ՟Ա։)

Խաչն՝ երագագնաց զօրացուցիչ. (Եպիփ. խչ.։)

Երագագնաց թւի մեզ կեանքն». այսինքն փութով անցեալ. (Լմբ. իմ.։)

ὁξύς velox Արագընթաց. շուտ վազօղ.


Երագազ, ի

cf. Արագազ.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ի հլ. (յգ. նաև երագազանք Եզն էջ 107) «երէ կամ ուրիշ կենդանի բռնելու ցանց» Ագաթ. Եզն. Փարպ. Կիւրղ. թգ. Պիտ. (գրուած է նաև արագազ Պիտ.)։

NBHL (6)

(լծ. յն. ἅρκυς rete. իտ. rezza ). Ցանց կամ ուռկան թակարդիչ էրէոց եւ գազանաց. գրի եւ ԱՐԱԳԱԶ.

Երագազն անօթ (այսինքն գործի) ինչ է հիւսկէն. (Կիւրղ. թագ.։)

Երագազ տուեալ, թակարդ ձգեալ. (Ագաթ.։)

Երագազիւքն ելեալ ի յորս. (Փարպ.։)

Հարկանէին յանկարծադէպ յերագազսն. (Պիտ.։)

Ի դաշտս երագազանք սգիցիս, զհետ էրէոյ արշաւիցեն. (Եզնիկ.։ (հին տպ. էրէ գազանք։))


Երագաթռիչ

cf. Արագաթռիչ.

· Calfa

NBHL (2)

cf. արագաթռիչ.

Սակաւակերքն երագաթռիչք են. (Յճխ. ՟Թ։)