Entries' title containing ա : 10000 results

Գրաքննական, ի, աց

adj.

critic, critical.

· Calfa


Գրաքննեմ, եցի

va.

to critic.

· Calfa


Գրաքննութիւն, ութեան

s.

critic;
censure.

· Calfa


Գրգամ, ացայ, ացի

vn.

to cluck;
to cocker.

· Calfa

NBHL (6)

Գրգայր ի վերայ նորա հոգին ճշմարտութեան. (Ճ. ՟Ա.։)

Գրգայ եւ գթայ յարարածս իւր. (Վրդն. ծն.։)

Ընդունիս (զզղջացեալս), եւ գրգաս. իբրեւ զհայր կաթոգին ի վերայ միածնի իւրոյ. (Բենիկ.։)

Ոչ եթէ լոկ ինչ շրջէրն նշանակէ յեբրայեցի բարբառն, այլ՝ ողոքէր, գրգայր, շարժէր, շրջեր ի վերայ. (Կիւրղ. ծն.։)

Հոգի աստուծոյ շրջէր եւ գրգայր ի վերայ ջուրց. (Եփր. ծն.։)

θάλπω, ἑπωάζω, κλώζω foveo, gloceo, glocito որպէս ռմկ. գուրգուրալ. Կղկաթիլ. խնամ տանել գթով, որպէս հաւ ի վերայ ձուոց եւ ձագուց. հովանի լինել.


Գրգանամ, ացայ

vn.

to enjoy, to amuse, to cocker one's self, to live a merry life.

· Calfa

NBHL (2)

Գրգիլ. փափականալ. յօրանալ.

Որով զուարճանան եւ գրգանան աշխարհասէրք. (Գր. սարկ. ի լուս.։)


Գրգանք, անաց

s. pl. delicacy, effeminacy;
delight, pleasure, voluptuousness;
caress, cockering.

· Calfa

NBHL (6)

Եւ ունէր նիկանովր զյուդա գրգանօք փափկութեամբ, եւ մտադիր սիրով. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 24։)

Որդի սիրելի իմ իցէ եփրեմ մանուկ գրգանաց. (Մեծաւ գրգանօք. Պիտ.։)

Յանձանձեալ անչափ գրգանօք. (Նար. խչ.։)

Ոչ հաշտացան ի գրգանս փափկութեան. (Շար.։)

Այն որ գրգանօքն լկտութեամբ գրգէր եւ փափկանայր. (Եփր. համաբ.։)

τρυφή, ἑντρύφημα deliciae, oblctamentum Գրգելն եւ գրգիլն. փափկութիւն.


Գրգարան, աց

s.

place of pleasure, of delight, paradise.

· Calfa

NBHL (2)

Տեղի գրգանաց. վայր փափկութեան. դրախտ եդեմական.

Հեշտասուն գրգարան։ Եդեմական գրգարանին հեշտալից կիրք. (Պիտ.։)


Գրգեցուցանեմ, ուցի

va.

cf. Գրգեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Նա ի բազմականս ամենապատիկս գահուց գրգեցուցանիցէ. (Նար. ՟Հ՟Դ։)


Գրգլեակ

s.

old dress, rag

· Calfa

NBHL (5)

Պատառատուն եւ աղտեղի գրգլեկօքն շրջի յանձրեւի եւ յարեւու. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)

Սարսռայցեն խարազն եւ պատառատուն գրգլեկօքն (կամ գրգլեօքն). (Ածաբ. աղքատ.։)

Տաս զանպիտան քեզ զգրգլին, եւ զանմահութեան հանդերձն զգենուս. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։ եւ Բրս. ողորմ.։)

Չհամարի՞ս զամենայն երեւելիսս քան զգրգլիս մուրողին վատթարագոյնս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 12։)

ԳՐԳԼԵԱԿ ԳՐԳԼԻ. ῤάκος lacera vestis, detritus panniculus Հանդերձ աղքատի հին եւ գծուծ, կարկատուն, պատառոտեալ. կապերտ. գրչլակ. քուրջ.


Գրգուանք

s.

cf. Գրգանք.

· Calfa


Գրգրամ

vn.

to cluck.

· Calfa


Գրդամ

vn.

to grunt;
to murmur.

· Calfa

NBHL (2)

ԳՐԴԱԼ. Ձայն հանել խոշոր. որպէս խանչել խոզից, խոխոջալ ջուրց.

Ունի խոզն եւ մասն եւ մասն դիւաց, զատամանց կրճտելն, եւ զգրդալն, եւ զաղբ ուտելի. (Ոսկ. ղկ.։)


Գրդանք, նաց

s.

whirlpool, vortex, gulf.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

. «գետի հոսանք, յորձանք, պր-տուտք» Եւս. քր. ա. 355։

Թիրեաքեան, Արիահայ բռ. 125 պրս. ❇ gird «պտոյտ» բառից, որից ճըշ-տիւ պրս. [arabic word] girdāb «ջրի յոր-ձանք»։-Այս մեկնութիւնը թէև շատ ճշմարտանման, բայց բոլորովին սուտ է, որովհետև պրս. gird բառի պհլ. ձևն է vartak (տե՛ս Horn, § 901)։

NBHL (2)

Ի գրդանս գետոյն սատակէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)

ῤείθρον alveus, torrens Հոսանք ջուրց. խոխոջանք. վազք. ուղխք. սէլ. կիրտապ.


Գրեա՞՞՞թէ

adv. conj. nearly, almost, about;
hardly, like, well.

· Calfa


Գրեայ

cf. Գրէ.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

ի հլ. «կռունկ թռչունը». մէկ անգամ միայն գործ է ածում Մագ. ժե. սեռական հոլովով. «Գեստրաս «ը-րէից ես խորդապար». ըստ այսմ բառիս ուղ-ղականը յայտնի չէ և վերի ձևերը ենթա-դրական են միայն։

ՆՀԲ «նոյն է ընդ ձայնիս կռունկն, լտ. grus, յն. γεράνιος»։ Նոյնը կրկնում է Մէնէվիշեան, ՀԱ, 1911, 377։


Գրեան, րենոյ, եանք, ենոց

s. pl. books;
writings.

· Calfa

NBHL (9)

Առեալ զճարտարացն գրեան ի նոյն դիւանէն եդեսիոյ. (Խոր. ՟Գ. 53։ Փարպ.։)

Զգրեանն ժողովեաց զկախարդաց. (Ոսկ. կոր.։)

Գրեան յամենայն աշխարհաց ժողովեցաւ։ Եհարց թագաւորն, որում զգրեանն հաւատացեալ էր. (ՃՃ.։)

Դիւրագիւտ լիցին միտք ճառիս, որպէս եւ զայլ գրենոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)

Եւ այլ եւս այնչափ գրեան ... Եթէ մնացեալ էին գրեանն. (Նար. երգ.։)

Քան զպաղեստինացոց գրեան եւս ուղղագոյն. (Ոսկ. ես.։)

Եւ որպէս Նշանագիրք. տառք.

Ճանապարհ ցուցանելով կարգադրութեան գրենոյս։ Կարգեալ զգիր գրենոյն. այսինքն զգրութիւն տառից. (Փարպ.։)

βίβλοι, βιβλία libri, codices, γράμματα litterae Յոքնականն բառիս Գիր, որպէս Գիրք. մատեանք. գրքեր.


Գրթախաղաց

adj.

stumbling (stone);
seducer.

· Calfa


Գրթահարեմ

va.

to break, to cut pieces.

· Calfa


Գրթաղ, աց

cf. Գրթախաղաց.

· Calfa

NBHL (2)

Բառ անյայտ, իբր պ. քէրտիքեար. Խաբեբայ. մոլար. պատիր. գթեցուցիչ. կարթիչ.

Ընդ վայրակոշկոճ գրթաղաց քարանցն եւ փայտից յիմարութիւնքն. (Ագաթ. յռջբ. (մի ձեռ. գրթախաղացք)։)


Գրկալիր

adj.

full bosomed;
— աղեղն, a bow well drawn.

· Calfa

NBHL (3)

Լիով գրկաւ, գրկաւ չափ (լարեալ աղեղն, կամ տարածեալ գութ սիրոյ).

Ի գրկալիր աղեղանց խուսեաց աշխարհն ամենայն. յն. ձկտեալ. (Երեմ. ՟Դ. 29։)

Գրկալիր սիրով առ ինքն յանձանձէր ածել իբրեւ զորդի սիրելի. (Յհ. կթ.։)


Գրկախառն

adj. adv.

embraced;
"with embracements;
— սիրով ողջունել զմիյեանս, to salute by embracing each other;
— լինիմ, to embrace;
cf. Գիրկ ընդ խառն լինիմ."

· Calfa

NBHL (7)

Ուր իցէ խառնումն գրկաց ընդ միմեանս՝ սիրով կամ մրցելով.

Լանջակից եւ գրկախառն հօրն կացուցանէ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Հոգալ գրակախառն գթովք. (Վրդն. սղ.։)

Գրկախառն սիրով ողջունել զմիմեանս, որպէս եւ քրիստոս գրկախառն մեզ եղեւ սիրով. (Լծ. ածաբ.։)

Սոքա երկոքեան (հինն եւ նորն) ընդ միմեանս կապեալ, ընդ միմեանս գրկախառն են. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)

Անցանիցէ ոք ի կռիւն, եւ օծանիցի, եւ գրկախառն լինիցի. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)

Որք ի ժողովսն (մրցարանաց) ընդ միմեանս գրկախառն միաբանութեան եղեալ նահատակին. (Փիլ. լին.։)


Գրկախառնիմ, եցայ

vn.

"to embrace;
cf. Գիրկ ընդ խառն լինիմ."

· Calfa

NBHL (4)

Գրկախառն լինել. գիրկ ընդ գիրկ խառնիլ.

Բարք սիրելեաց այս են, զի զմիմեամբք գրկախառնին. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)

Կական բարձեալ մորմոքէին գրկախառնեալք։ Գրկախառնեալ ի մարտս գօտեկռուութեան. (Վրդն. պտմ. եւ Վրդն. ծն.։)

Չասաց՝ թէ գրկախառնեցայց (մարտիւ), այլ թէ ապրեցայց. (Ոսկ. հռ.։)


Գրկախառնութիւն, ութեան

s.

embracement, embrace.

· Calfa

NBHL (2)

Գրկախառնիլն.

Աներկիւղ գրկախառնութեամբք զախոյանիցն մերկացուցանելով յարդարէ զգործ. (Պիտ.։)


Գրկակից

cf. Գրկախառն.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր գրկակից, կամ հաղորդակից. (Երզն. քեր.։)


Գրկակցութիւն, ութեան

s.

familiarity, union of love;
consubstantiality.

· Calfa

NBHL (2)

Գրկախառնութիւն սիրոյ, եւ ընտրութեան. եւս եւ Բնութենակցութիւն յաստուածայինս.

Ի գրկակցութենէ երրորդութեանդ անկայ կամաւ ի ժանիս հանցեալ օձին։ Գրկակցութիւն գերակայիդ ընդ գերալրական տէրութեանդ։ Վասն գրկակցութեան գերագոյիդ ընդ անհաս էութեան առաքչին քո, եւ ներգործողի քո հոգւոյդ. (Բենիկ.։)


Գրկանք

s.

embrace.

· Calfa

NBHL (2)

Ընդգրկելն. ողջագուրելն.

Մեղայ գերունակ գոգոյդ գրկանաց. (Նար. ՟Ի՟Է։)


Գրկաչափ

s.

fathom.

· Calfa

NBHL (2)

որ եւ ասի ԳԻՐԿ. Չափ գրկաց մարդոյ. գուլաճ.

Գտի ջրհոր մի ցամաք վաթսուն գրկաչափ խոր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Գրկատարած

adv.

with open arms.

· Calfa

NBHL (2)

Տարածեալ կամ բացեալ զգիրկս.

Յորժամ դառնայցեմք առ աստուած, ընդունիցի զմեզ գրկատարած ձեռօք. (Ոսկ. ես.։)


Գրկարան

s.

embracer.

· Calfa

NBHL (2)

Ընդունարան գրկելոյ. գրկօղ.

Անբաւին գրկարան. (Նար. կուս.։)


Գրկընդխառն լինիմ

sv.

"cf. Գիրկ ընդ խառն լինիմ."

· Calfa

NBHL (3)

Գրկընդխառն եղեն (սամփսոն եւ առիւծ). (Փիլ. սամփս.։)

Գրկընդխառն հարան. (Յհ. կթ.։)

Ի փախուստ դառնալ ի գըրկընդխառն լինելոյ նորա թշնամւոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)


Գրկընկալ

adj.

who is in the arms or at the breast (a baby).

· Calfa

NBHL (2)

Դեռ ի գիրկս ընկալեալ կամ բարձեալն.

Ոչ զարհուրի ասեն գրկընկալ մանուկ. (Թէոդոր. մայրագ.։)


Գրճակ

cf. Գոճմակ.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«մի տեսակ բոյս». ունին ՀՀԲ և ՋԲ. վերջինը, որին հետևում է նաև ԱԲ, հա-մարում է գոնմակ բուսանունի հետ նոյն. ՀԲուս. § 538 ըստ Շէհրիմանեանի համա-րում է ❇aurəola daphnoidzs* որ դափնե-տեսակ մի թուփ է. հմմտ. նաև գոճմակ։


Գրուած, ոյ, ոց

s.

writing.

· Calfa


Գրուան, ի, աւ

s.

bushel.

· Calfa

NBHL (3)

Դնեն ընդ գրուանաւ։ Ընդ գրուանակ դնիցի. (Մտթ. ՟Ե. 15։ Մրկ. ՟Դ. 21։)

Զի մի՛ ի ներքոյ գրուանին ստորածածկեցայց. (Նար. ՟Լ՟Ե։)

μόδιος modius Աման՝ որ տանի գրիւ մի, կամ քանի մի գրիւս. անօթ չափելոյ զարմտիս. մոգ.


Գրչագիր, գրաց

adj. s. written;
manuscript.

· Calfa

NBHL (2)

Գրչաւ գրեալ. մանաւանդ իբր Բոլորագիր կամ նօտրգիր.

Ո՛չ է միապէս ամենայն սաղմոսարան. որպէս յայտ է յերկաթագիրս եւ ի գրչագիրսն, եւ յայլ միջակսն։ Պատմութիւնք ի մագաղատ եւ ի թուղթ՝ երկաթագիր եւ գրչագիր. (Մխ. ապար.։)


Գրչաման, ի

s.

inkstand.

· Calfa

NBHL (2)

Աման պահելոյ զգրիչս կամ զեղեգունս գրելոյ.

Գրիչն, գիր, գրչամանն, թանաք. (Ոսկիփոր.։)


Գրպան, ի

s.

pocket;
purse;
դնել ի —ի, to pocket.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

տե՛ս Գրաաա՛ն։

NBHL (1)

Բառ ռմկ. Քսակ կարեալ ընդ հանդերձս. որ եւ ԳՐԱՊԱՆ. ճէպ, ճէյպ σάκκος saccus. (Բժշկարան.։)


Գրտակ, աց

s.

small loaf, roll.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

«ելոր հաց» Վրք. հց. Ա. 271. Ճառընտ. Յայսմ. ապր. 10։

= Իրանեան փոխառութիւն, է. հմմտ. պրս. ❇ girda «կլոր հաց», ❇ girdak «մի տեսակ խմորեղէն», որից չփոխառեալ են նաև ասոր. [arabic word] grdg «իւղով ան-խմոր հաց», արաբ. ❇ jardaqa «կար-կանդակ»։ Պրս. բառը ըստ Hlorn, § 901 ծագում է gird «կոլոր» =սանս. vrttá-«կլոր» բառից. հնագոյն ձևն է պհլ. vartak «կլոր կարկանդակ». իսկ ըստ Հիւբշ. Pers. Stud 41. 157 հայերէնի հետ'ենթադրում է պհլ. *Ջirtak. հպրս. *grta-։-Հիւբշ. 132։

Ուղիղ մեկնեց նախ ԳԴ։ Սրան անգէտ լինելով ՆՀԲ, կասկածում է գրտակ բա-ռի ստուգութեան վրայ և ասում է. «եթէ չիցէ շփոթեալ ի գրչաց ընդ գերմակ»։ Ուղիղ մեկնեցին նաև Հիւբշ. ZDMG, 33 (1881), էջ 657 և Պատկանեան, Maтep. l. 8։

NBHL (2)

Եթէ չիցէ շփոթեալ ի գրչաց ընդ ԳԵՐՄԱԿ (զոր տեսցես), երեւի նշանակել Նկանակ. նկան. հացիկ. հաց մը.

Առեալ ի բուռն գրտակ մի ի գրաստէն (կամ ի գրաստուէ անտի) արձակեաց։ Մի գրտակ հացի։ Մի գրտակ հացիկ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ եւ ՃՃ.։)


Գրտանակ

s.

rolling-pin.

· Calfa


Գրտնակ

cf. Գրտանակ.

· Calfa


Գօսանամ, ացայ

vn.

to dry, to become dry.

· Calfa

NBHL (7)

Ամենայն փայտ ագարակի գօսացաւ. (Յովէլ. ՟Ա. 12։)

ξηραίνομαι arefacior, aresco Գօս լինել. չորանալ. ցամաքիլ՝ փայտից, եւ անդամոց. չորնալ.

Դալարեցուցանէ զչոր գօսացեալս։ Զգօսացելովքն սփռեսցէ զանձրեւ փայլատականցն ի կիզուլ յայրել։ Անդամալոյծք եւ գօսացեալք. (Ագաթ.։)

Տունկս գօսացեալ։ Խլեալ գօսասցի։ Ոստ տնկոյն բերկրութեան, յորմէ գօսացայ. (Նար.։)

Գօսացաւ ձեռն նորա։ Որոյ ձեռն իւր գօսացեալ էր. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 4։ Մրկ. ՟Գ. 1. եւ 3։)

Ոչ գօսանալ ձեռաց կռփողացն հրամայեցեր։ Կաշկանդեալ գօսացեալ ի կոր կործանմամբ ընդ կնոջն, եւ այլն. (Նար.։)

Յոռոգումն դալարութեան գօսացելոց դիոց մարդկան. (Փարպ.։)


Գօսացուցանեմ, ուցի

va.

to dry.

· Calfa

NBHL (3)

Առ ի չտալ բերել զպտուղսն, նա եւ միանգամայն իսկ ի գօսացուցանել. (Ագաթ.։)

Անօրէնութիւն չար գօսացուցանէ զանձն. (Սիր. ՟Ժ՟Դ. 9։)

ξηραίνω arefacio, sicco Չորացուցանել. չորցընել.


Գօտելած

adj.

girdled.

· Calfa

NBHL (2)

Իբր Գօտի ածեալ. գօտեւորեալ.

Ի ժամ օրինացն (հաղորդութեան) գօտելածք եղիցին. (Վրք. հց. ձ։)


Գօտեւած

adj. s.

who girdles;
the girdling one's self.

· Calfa

NBHL (2)

Իբր Գօտիածու. կամ Գօտի ածելն.

Եւ զգօտեւածն հանգուշն իմն խորշաքաղ զպարեգօտս ի կուրծսն ժողովեսցէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը. յն. գօտեաւ։)


Գօտէմարտ

cf. Գօտէկռիւ.

· Calfa

NBHL (5)

Երիս կռիւս հանդիսանամ. կռիւ, եւ գօտէմարտ, եւ բռնամարտ. (Կեչառ. աղեքս.։)

Եւ գօտէմարտ (կամ գօտէմարտի) լինելն. (Վրդն. ծն.։)

Մարդ ընդ մարդ գօտէմարտիլ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)

Գօտէմարտեալ յերեկոյին. (Յիսուս որդի.։)

Յակոբ ... ընդ անեղին գօտէմարտեաւ. այսինքն գօտէմարտեցաւ. (Գանձ.։)


Գօտէմարտիմ, եցայ

vn.

wrestle.

· Calfa

NBHL (4)

Եւ գօտէմարտ (կամ գօտէմարտի) լինելն. (Վրդն. ծն.։)

Մարդ ընդ մարդ գօտէմարտիլ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)

Գօտէմարտեալ յերեկոյին. (Յիսուս որդի.։)

Յակոբ ... ընդ անեղին գօտէմարտեաւ. այսինքն գօտէմարտեցաւ. (Գանձ.։)


Գօտէմարտութիւն, ութեան

s.

wrestling, struggle.

· Calfa

NBHL (2)

Զայս տեսցուք զգօտէմարտութիւնս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)

Որ ի գօտէմարտութեան պանծացեալ է. (Լմբ. սղ.։ եւ Վրդն. ծն.։)


Գօտիածու, աց

adj.

that girds the body;
that girds on the sword.

· Calfa

NBHL (2)

Որ անձամբ անձին գօտի կամ կամար ածէ ընդ մէջ. որպէս պատանի, երիտասարդ ժիր, գօտեւոր.

Եւ ելին յամենայն գօտիածուաց եւ ի վեր. յն. յամենայն գօտեւորելոց զգօտի եւ ի վեր. (՟Դ. Թագ. ՟Գ. 21։)


Դա, դորա

pron.

that, this.

· Calfa

NBHL (8)

ԴԱ գրի եւ ԴԱՅ. cf. Դոյն. Դերանուն ցուցական՝ որ յայտ առնէ զմիջինն եւ զառաջիկայն ի յոլովից երրորդ դիմաց, զորոց բանն է. ատ, ատի, տըվի, տվինակ չու. որոյ նմանն չիք ի յն. եւ լտ. այլ անխտիր է առ նոսա ասել, սա, կամ դա, յայլեւայլ սեռս. οὔτος, αὔτη, τοῦτο hic, haec, hoc;
is, iste եւ այլն.

Դա՛ է որդի իմ սիրելի։ Արասցուք դմա օգնական ըստ դմա։ Առէ՛ք ի դմանէ զմնասն։ Զի կերիցեն դոքա։ Չէ դոցա բաւական.եւ այլն։

Դովաւ եւ ի դմին մեծն եւ հրաշալին կայ ծածկեալ. (Անյաղթ բարձր.։)

Դոքօք զստամբակսն ածես ի հաւանութիւն։ Գոհ իցեն զդմանէ։ Զի՞նչ պատմեն զդմանէ. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ե։)

Դա՛ եւ դուք աւադիկ անողորմ հասէք ի վերայ իմ. (Յոբ. ՟Զ. 21։)

Դա աւադիկ զարհուրեալ իմն են. (Երեմ. ՟Խ՟Զ. 5։)

Դա՛ աւադիկ քո՛ է գազանդ, եւ չկամիս տիրել։ Իսկ դա՛ աւադիկ, ուստի եւ կամիցիմ զքեզ ճանաչել, ամենայն ուրեք ի նորուն հակառակաց գտանեմ զքեզ երեւեալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)

ԴԱ ԱՒԱԴԻԿ. շ. ἁτάρ δε, νυνί δε, τί ὄτι nunc autem, quid? quod? Իսկ արդ. բայց արդ. այլ արդ. իսկ այժմ աւադիկ. զի՞ է՝ զի. տէ՞. հա՞


Դա աւադիկ

conj.

here is, there is;
see here;
behold;
but;
now;
դա եւ դուք աւադիկ, there you too.

· Calfa