Entries' title containing ա : 10000 results

Գլխաւոր, աց

s. adj. prince, master, superior, deacon;
capital, principal, fundamental, essential, first.

· Calfa

NBHL (14)

ἁρχηγός, ἠγούμενος, πρῶτος, κορυφαῖος princeps, dux, capitalis, supremus Երեւելի եւ առաջին ոք յիմիք կարգի որպէս գլուխ. պարագլուխ. իշխան. աւագ. առաջնորդ. նախարար. ազնուական.

ԳԼԽԱՒՈՐ. ἅκρον, κεφάλαιον excelsus, praecipuus Երեւելի եւ նշանաւոր ինչ.

Արք գլխաւորք։ Զամենայն գլխաւորս ի նոցանէ։ Գլխաւորք ժողովրդեանն, կամ գնդիցն. (Թուոց. ՟Ժ՟Գ. 3. եւ 4։ ՟Ժ՟Զ. 2։ ՟Բ. Թագ. ՟Դ. 2։ Ղկ. ՟Ժ՟Թ. 47։)

Պետրոս գլխաւորն եւ երիցագոյն աստուածաբանիցն ծայրութիւն. (Դիոն. ածայ.։)

Այն սուրբ չորից շղթայիցն՝ որ անկաւ ի պետրոսէ գլխաւորէ. (Կլիմաք.։)

Պատիւ արարեալ գլխաւորի առաքելոցն. (Սկեւռ. յար.։)

Առեալ զամենայն գլխաւորսն։ Երկուս ի գլխաւորաց իւրոց։ Հանդերձ գլխաւորաւ նոցին ղեւոնդիւ. (Խոր.։)

Բազումք ի գլխաւորացն պարսից։ Միջոյ գնդին կարգէր գլխաւոր զտէրն Արծրունեաց. (Փարպ.։)

Յորժամ տեսանիցես զգլխաւորս քաղաքաց մարմնագեղս, անդամայաղթս. (Ոսկ. ես.։)

Ի վերայ լերանց գլխաւորաց։ Քաղաք գլխաւոր. (Առակ. ՟Ը. 2։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 2։)

Զգլխաւորն յիրաց։ Զսիրտն այժմ փոխանակ գլխաւորին էառ ի մէջ։ Յաղագս գլխաւորացն (յօրրէնս աստուծոյ՝ տասն պատգամաց). (Փիլ.։)

Շէնս գլխաւորս. (Խոր. ՟Բ. 7։)

Հինգ եւս գլխաւորօք ( ի պատուիրանս). (Արշ.։)

Գլխաւոր թիւք անդամոց։ Զմեղանացն գլխաւորաց. եւ այլն. (Նար.։)


Գլխաւորաբար

adv.

principally.

· Calfa


Գլխաւորապէս

adv.

cf. Գլխաւորաբար.

· Calfa

NBHL (4)

Ըստ գլխաւոր բանի.

Որք գլխաւորապէս ողջքս եմք, եւ յաղագս նոցունց եւ առ նոսին ամբոխիմք. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)

Եւ Բովանդակելով. κεφαλαιωδῶς capitulatim, summatim

Յիւրաքանչիւր ինչ առ ի նոցանէ խնդիր եղելոց գլխաւորապէս ասել. (Կիւրղ. գանձ.։)


Գլխաւորեմ, եցի

va.

to finish, to end, to terminate;
to abridge, to reduce.

· Calfa

NBHL (12)

κεφαλαιόω, ἑπικεφαλαιόω summatim attingo, in summam redigo, perficio Ի գլուխ հանել. բովանդակել. կատարել. եւ Ի կարճոյ քաղելով աւարտել. վերածել ի մի. յանգել. գլխել.

Գլխաւորեա՛ զբան սակաւուք. (Սիր. ՟Լ՟Ե. 11։)

Գլխաւորելով ըստ իւրաքանչիւր հասակացն զամենայն առաքինութիւն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)

Ողջախոհութեամբ գլխաւորէր զկեանս իւր. (Ճ. ՟Ա.։)

Զգուշութեամբ գլխաւորել զսուրբ պահս, կամ զհրաման արքունի, եւ այլն. (ՃՃ.։)

Զամենայն շնորհս, օրէնս ... յինքն գլխաւորեսցէ. (Անան. ի յհ. մկ.։)

Գլխաւորեալ ի քեզ զիմանալեացն փարթամութիւն։ Հիմն արկանեմ, եւ ոչ գլխաւորեմ։ Ճշմարտապէս գլխաւորեցաւ. եւ այլն. (Նար.։)

Իբրեւ գլխաւորի, դարձեալ սկիզբն առնու ի չորից կանոնացն մնացելոց. (Խոսր.։)

Ո՛չ զամենայն ասել, զի անհնար է, այլ գլխաւորել համառօտ զամենայն. (Բրս. հց.։)

Մեք եւ զայսոսիկ գլխաւորեսցուք՝ ի թիւս բաժանեալ յաղագս դիւրայիշատակութեան. (Առ որս. ՟Ե։)

Որ գումարեն ինն թիւ ամաց ի միասին գլխաւորելով։ Գլխաւորեալս ի վաթսուն եւ չորս. (Փիլ. լին.։)

Զհամառօտ գլխաւորելով աստանօր. (Նար. մծբ.։)


Գլխաւորիմ, եցայ

vn. bot.

to have the pre-eminence, to be at the head;
to be finished;
to bud.

· Calfa

NBHL (5)

Իբր Գլուխ կապել, կամ սերմն հասուցանել բուսոց.

Առնուլ զգլխաւորութիւն, կամ զվերակացութիւն. մեծարիլ գոհերեցութեամբ.

Կոչի այսպիսի տաճարապեա. վասն զի ո՛չ զանշունչ նիւթոյ շինուածի ժառանգութիւն գլխաւորի, այլ զբանական կենդանեաց ժողովոյ. (Սարկ. քհ.։)

Գլխաւորեալ իշխանական պատուասիրութեամբ փառօք ի փառս. (Շ. բարձր.։)

Ընդ բուսանել (խաշխաշի) եւ ի լինելն բանջար ... նմանապէս եւ ի ծաղկելն, եւ ի գլխաւորելն. (Մխ. առակ.։)


Գլխաւորութիւն, ութեան

s.

superiority, presidency, priority, supremacy.

· Calfa

NBHL (9)

ἁρχή, πρωτεία principatus, primatus Գահերիցութիւն. առաջին աստիճան պատուոյ. իշխանութիւն.

Եւ κεφαλαίωμα summa, conclusio. Բովանդակութիւն. կատարումն. լրումն.

Որում պահէին զգլխաւորութիւն, զի ոչ գոյր անդրանիկն ի միջի. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 10։)

Վիճակեցուցանէր ի գլխաւորութիւն ժողովրդոց. (Ագաթ.։)

Ի հռովմ հանդերձեալ էր կարգել զաթոռ պետրոսի եւ պօղոսի, եւ զգլխաւորութիւն սրբոյ եկեղեցւոյ. (Զքր. կթ.։)

Զերեւելի գլխաւորութիւնդ վեհից (իբր գլխաւորք). (Նար. մծբ.։)

Ընդ աբրահամեանցն եւ ընդ պետրոսեանցն գլխաւորութեանց. (Ի գիրս խոսր.։)

Կնիք գլխաւորութեան բանիս աւարտման։ Ի ծագ գլխաւորութեան մասին ասիայ. (Նար. մծբ. եւ Նար. խչ.։)

Կախէք զիս գլխիվայր, սակայն գլխաւորութիւն իմ մինչեւ յերկինս բարձրասցի. (Ոսկ. լս.։)


Գլխիբաց

adv.

the head uncovered.

· Calfa

NBHL (3)

Բացաւ գլխով. գլխաբացեալ. nudo capite

Եկի գլխիբաց եւ բոկոտն. (Վրք. հց.։ եւ Ճ. ՟Բ.։)

Գլխիբացք նստիցին. (Վեցօր. ՟Զ։)


Գլխիվայր

adv.

the head downwards.

· Calfa

NBHL (6)

κατὰ κεφαλῆς inverso capite Գլուխն ի վայր գլոլվ, եւ ոտքն ի վեր. Գլխիվար, գլուխնիվար.

Պետրոս խաչեցաւ գլխիվայր։ Պետրոս գլխիվայր լինէր կախեալ. (Եւս. պտմ.։ Ոսկ. յհ.։ Անան. ի պետր.)

Շմաւոն քաջալերեալ երդմնեցոյց, զի գլխիվայր հանցեն զնա ի խաչ. (Եփր. համաբ.։)

Կախել գլխիվայր զմիոյ ոտանէն։ Կայցէ կախեալ գլխիվայր. (Ագաթ.։)

Ի գլխիվայր կախաղանին ընդ աստուծոյ խօսէր. (Նար. երգ.։)

Ընդ երկիր անկեալք եւ արմատացեալք, եւ գլլխիվայրք իբր ծառք եղեալք յառապարի. (Փիլ. լին.։)


Գլորեցուցանեմ, ուցի

va.

cf. Գլորեմ.

· Calfa

NBHL (3)

Զահագին աշտարակն գլորեցուցանել. (Իսիւք.։)

Կէսք սուսերօք իբրեւ զմենամարտիկս զսասկանդամ երամս վարազացն գլորեցուցեալ սպանանեն. (Փարպ.։)

Գթեալ նորայն երիվար՝ գլորեցոյց զնա, սակայն ոչ կործանեցաւ. (Կաղանկտ.։)


Գխտորահամ

adj.

that tastes like gall.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ համն է տտիպ իբրեւ զգխտորի.

Յերեւել խաղողոյ յորթոյ ջուր թթու եւ աղտաղտ ունի, եւ յազոխն թթու եւ գխտորահամս. (Վեցօր. ՟Ե։)


Գծագիր, գրաց

adj. s.

traced, sketched;
designer;
draught;
drawing;
sketch;
writing, letter.

· Calfa

NBHL (16)

χαρακτήρ (լծ. հյ. խարան) τύπος, γραμμή character, nota impressa, lineamentum, exemplum, figura որ է ԳԾԱԳՐՈՒԹԻՒՆ, ԾՐԱԳԻՐ. Գծով եւ գրով յօրինեալ պատկեր, կնիք, տառ, դրոշմ. նշանակ. օրինակ, տիպ, նմանութիւն.

Զոր ինչ բանի պատմութիւն ի ձեռն լսելեաց ցուցանէ, զայս գծագիրն լռելով ի ձեռն նմանութեան գուշակէ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)

Գծագիրն կենդանւոյ եւ ստուերն զպատկերն նշանակէ։ Հին գծագիրն մարմնաւոր նորոգեցաւ Քրիստոսիւ. (Լմբ. սղ.։)

Երկնից թագաւորութեանն որպէս գծագիր եւ նմանութիւն. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։)

Գծագիր առ ի խնամակալութիւն ոգւոյն շնորհելով. (Բրս. հց.։)

Եբրայեցւոցն իմաստնագոյնքն գծագրովքն իւրեանց (կամ իւրովք) զաստուածութիւն պատուեցին. (Առ որս. ՟Է. յն. յատուկ նշաննկօք։)

Որպէս Նշանագիր.

Տառից եւ գծագրաց եւ սիղոբէից եւ բառից անծանօթից. (Դիոն. ածայ.։)

Ըստ գծագրացն նմանութեան, որ յալփաբետացն. (Նար. ՟Զ՟Գ։)

ԳԾԱԳԻՐ. ա. Գծագրեալ. ծրագրեալ.

Օրինակ է մարմնոյ՝ գծագիրն պատկեր, եւ աստուծոյ՝ արեգակն. (Լմբ. պտրգ.։)

Պատկեր գծագիր պարտ եղելոյն ի մեզ միութեան. (Կիւրղ. գանձ.։)

Թուղթ գծագիր. (Ճ. ՟Ա.։)

Որպէս Գծագրօղ. ծրագրօղ. գրօղ.

Բարիոք գծագիրն յայնժամ առաւել պատուականագոյն գրեսցէ, յորժամ զգրիչն հետեւեցուցանէ ընդ ուղիղ քանոնական գծին. (Մխ. ապար.։)

Գրիցէ եւ յաղագս այսպիսի հանդիպմանս գծագիրն կտակին. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)


Գծագրեմ, եցի

va.

to trace, to draw, to delineate, to design;
to project, to describe, to paint;
to sketch;
to write, to form.

· Calfa

NBHL (9)

διαγράφω describo, ἑγγλύφω insculpo Ծրագրել. ստուերագրել. նկարել. դրոշմել. կերպարանել. տպաւորել. ձեւացուցանել.

Գծագրէ այսոքիւք որպէս պատկերօք. (Դիոն. եկեղ.։)

Պատերազմաց քաջութիւնս ոմանք բանիւ զարդարեն, եւ ոմանք ի տախտակս գծագրեն. (Բրս. ՟խ. մկ.։)

Ի փոքր բոլորակի զերկինս գծագրեն շուրջանակի. (Կիւրղ. գանձ.։)

Գծագրեալ է ի սուտակին յուդա. (Փիլ. այլաբ.։)

Յինքն գծագրէ։ Մարմնոյ արդարութեամբք զճշմարտութիւնս գծագրել։ Անկենդան յարացուցին գծագրօղն. (Լմբ.։)

Զպատկեր նախ կապարով գծագրէ արուեստաւորն ի տախտակի. (Տօնակ.։)

Գծագրեա՛ քո արեմբդ զմուտ սեմոց սենեկիս։ Գծագրել զաւետիս, կամ յաւետարանի։ Զամօթն մշտնջենաւոր աստէն գծագրել։ Որ ի սկզբանդ գծագրեցար. եւ այլն. (Նար.։)

Մեծ ճոխութեամբ ի հայս առաքեաց, եւ առ ստահակ նամակ գծագրեաց. (Գանձ.։)


Գծագրութիւն, ութեան

s.

dash, trace;
drawing, design;
sketch, draught;
form, delineation;
writing.

· Calfa

NBHL (6)

ὐπογραμμός, χαρακτηρισμός, χαρακτήρ delineatio, denotatio, lineamentum, exemplar Գծագրելն, եւ գծագիր, ստուերագրութիւն. տպաւորութիւն. նկարումւն, օրինակումն. եւ Նկար. օրինակ. պատկեր.

Որպէս բազում կենդանագիրք զմիոյ երեսաց զգծագրութիւն գրեն, այսպէս առ ի միոյն նմանութիւն հայեցեալք՝ ամենեցուն նմանապէս բարի վարուցն գծագրութիւն ծագեսցէ. (Բրս. ճգն.։)

Մուրացածոյիւն այնուիկ գծագրութեամբ (տառից). (Խոր. ՟Գ. 52։)

Գծագրութեամբ դեղոց՝ պատկեր նկարագրել. (Լմբ. ատ.։)

Ըստ գծագրութեան այսր օրինակի։ Ի գծագրութիւն անօրինակիդ գունակութեան։ Գծագրութեան ձերումդ տեսութեան կանխաւ դրոշմեցան։ Զկնի գծագրութեան պատմաբանութեանս. (Նար.։)

Ցուցեալ է բազում անգամ զեկեղեցիս ի գծագրութեան դասակարգութեան հրեշտակաց. (Լմբ. պտրգ.։)


Գծած

s.

ruled.

· Calfa

NBHL (4)

χαρακτήρ character Գծագիր. նշան. կնիք. տիպ. օրինակ.

Գի՛ր զմատանին զգծած խաչի քո ի մատին աջոյ. (Փարպ.։)

Բանականին գծածք՝ ձայնից են նշանակք, եւ ձայնք՝ իմացմանց, իսկ իմացուածն՝ իրին. (Տօնակ.։)

Եւ են ոմանք գծածք եղականք, եւ ի վերայ բազմաց ասացեալք, հի՛բար, տոհմ, պար, ամբոխ. (Թր. քեր.։)


Գծաւորութիւն, ութեան

s.

cf. Գծագրութիւն.

· Calfa

NBHL (4)

Գծագրութիւն յար եւ նման. տպաւորութիւն. նկարագիր.

Որ է կերպարան էութեան, եւ գծաւորութիւն ենթակայութեան նորա. (Ճ. ՟Գ.։)

Անպարագիր գծագրութիւն. (Թէոդոր. խչ.։)

Վարդապետ, բաւական իցէ տալ զիմաստուեթան գծաւորութիւնս ո՛չ նշանապէս, այլ՝ ամենայն մակացութեամբ աստուածայնով. (Սարկ. քհ.։)


Գղտորահամ

adj.

cf. Գխտորահամ.

· Calfa

NBHL (1)

Կաղնեաց եւ գավարսից պտուղ՝ ճաշակս գղտորահամս ունին. (Վեցօր. ՟Ե։)


Գմբեթազարդ

adj.

adorned with vaults;
vaulted.

· Calfa


Գմբեթաձեւ

adj.

in the shape of a dome, vaulted, convex.

· Calfa

NBHL (7)

Ի ձեւ գմբեթի. կամարաձեւ. վրանաձեւ. խորանայարկ.

Ձգեաց զերկինս գմբեթաձեւ հաստատութեամբ. (Ճշ.։)

Երկին գոգեալ գմբեթաձեւ. (Գէ. ես.։)

Գմբեթաձեւ խորանարդ բարձրացեալ (շինուած եկեղեցւոյ). (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Որպէս խորան գումբեթաձեւ եւ կամարակերպ վրանանման բոլորեալ. (Զքր. կթ.։)

Գումբեթաձեւ շինուած։ Եկեղեցիս գումպեթաձեւ. (Ճ. ՟Ա.։ Ուռպ.։)

Սուրբ գեղարդն ... գմբեթաձեւ ի վեր քարշեալ գլուխ նորա, որպէս նիզակի սուր առնեն. (Ոսկիփոր.։)


Գմբեթայարդ

adj.

cf. Գմբեթաձեւ.

· Calfa

NBHL (2)

Զիա՞րդ ջուրն կացցէ ի վերայ գմբեթայարդ գլխոյն երկնց։ Տեսանեմք ի բաղանիսս, զի ի ներքս փորուածն գմբեթայարդ է. (Վեցօր. ՟Գ։)

Եկեղեցին չքնաղ կմբէթայարդ. (Ուռպ.։)


Գմբեթայարկ

adj.

cf. Գմբեթաձեւ.

· Calfa

NBHL (3)

Որոյ յարկն կամ ծածկոյթն է գմբեթ. գմբեթաձեւ.

Կամար երկնանման գմբեթայարկ։ Պայծառ եկեղեցի գմբեթայարկ. (Ուռպ.։)

Գմբեթայարկ խորան. (Ոսկիփոր.։)


Գմբեթաշէն

adj.

cf. Գմբեթաձեւ.

· Calfa


Գմբեթարդ

adj.

cf. Գմբեթաձեւ.

· Calfa

NBHL (3)

Որոյ արդն այսինքն ձեւն է գմբեթանման. գմբեթաձեւ.

Գմբեթարդ խորանաձեւ։ Ձգեաց զերկինս իբրեւ զկոնք գմբեթարդ. (Վեցօր. ՟Գ. եւ ՟Ա։)

Գմբեթարդ խորանայարկ։ Եկեղեցի գմբեթարդ։ Գմբեթարդ տաճար։ Ի գլուխս գմբեթարդ տաճարաց. (Անան. եկեղ.։ Ասող. ՟Գ. 9։ Վրդն. ծն.։)


Գմբեթաւար

adj.

cf. Գմբեթաձեւ.

· Calfa


Գմբեթեայ

adj.

vaulted, wainscotted, that has a ceiling.

· Calfa

NBHL (2)

κοιλοστάθμος concavus Գմբեթաւոր. գմբեթայարկ. գուպպէլի.

Բնակել ի տունս գմբեթեայս. (Անգ. ՟Ա. 4։)


Գնածոյ, ից

adj.

bought, purchased.

· Calfa

NBHL (3)

ὡνητός emtus, emptitius Գնեալ. արծաթագին. գնծու, գնած.

Տեսանէի որպէս գնածոյ ծառայ զնա ի չարչարանս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։)

Առ գնածոյ ումեմն կնոջ. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)


Գնահատ, աց

s.

appraiser;
auctioneer and appraiser.

· Calfa


Գնահատեմ, եցի

va.

to appraise, to estimate, to value, to tax.

· Calfa


Գնահատութիւն, ութեան

s.

estimate, valuation, taxation, tariff.

· Calfa


Գնամ, ացի

vn.

to go, to walk, to repair;
to abandon;
to behave one's self, to conduct one's self;
to flow, to flow away;
to be in circulation;
to act, to prevail;
to run, to overflow;
— զկնի, զհետ —, to follow, — ճանապարհ, զճանապարհաւ, ընդ ճանապարհ, զկողմամբք, to walk;
— ի վերայ ջրոց, to swim;
— ի չորս, to go on hands and feet, to grope;
որ գնայ ի ձեռս or ի վերայ ձեռաց, that walks on its hands, or who walks on his hands;
յապականութիւն անցեալ —, to be corrupted;
ի բաց —, to go away;
to depart;
— յաշխարհէ, to die;
ոչ ինչ գնան առ նոսա բանք սպառնալեացն, the threats make no impression on them;
ընդդէմ —, to resist;
— արուեստի, to be in use, vogue or fashion;
գործք գնացեալք, things that are past;
ի գնացելում աւուր, yesterday, the other day;
գնացեալ, deceased.

· Calfa

NBHL (34)

πορεύομαι, ἁπέρχομαι, βαδίζω eo, vado, proficiscor, abeo Երթալ. չուել. ճանապարհ առնել. անցանել, փոխիլ տեղւոջէ ի տեղի, յառաջ խաղալ. հասանել.

ԳՆԱԼ. περιπατέω ambulo, gradior Զգնալ, ճեմել, քայլել, շրջիլ. ընթանալ. եւ նմանութեամբ, Քաղաքավարիլ.

Տիեզերք ամենայն զկնի ուսման նոցա գնացին. (Եղիշ. ՟Գ։)

Զհետ հրամանացն գնացեալ. (Ագաթ.։)

Ելին գնալ յերկիրն քանանացւոց։ Գնաց անդրէն, ուստի եկն։ Գնա՛ դու յերկիր բարձր։ Գնացին յետս յետս։ Գնասցէ նա ի զօրութենէ ի զօրութիւն։ Ե՛րթ գնա՛ ի մէնջ։ Ի բա՛ց գնա յինէն։ Տեսէք, ո՛ր է ճանապարհ բարի, եւ գնացէ՛ք ընդ այն։ Մի՛ ելանէք յանդս, եւ ընդ ճանապարհս մի՛ գնայք.եւ այլն։

Գնալ զհետ աղքատութեան. (Փարպ.։)

Ոտս ունին, եւ ոչ գնան։ Կաղք գնան։ Գնայցէ՞ ոք ի վերայ կայծականց հրոյ։ Տեսի ես զամենայն կենդանիս, որ գնան ի ներքոյ արեգական։ Ի վերայ լանջաց եւ որովայնի քո գնասցես։ Գնա՛ դու ի ճանապարհս սրտի քոյ անբիծ։ Գնալ ի չորս (որպէս չորքոտանիք). կամ ի վերայ ձեռաց (որպէս կապիկն)։ Ըստ իրաւանց նորա ոչ կամեցան գնալ։ Գնացին նոքա ըստ կամս անձանց իւրեանց։ Գնալ ի խորհուրդս ամպարշտաց, կամ յօրէնս տեառն, յարդարութեան կամ արդարութեամբ, ի ճշմարտութեան կամ ճշմարտութեամբ. յամբծութեան, ակմ ուղղութեամբ. եւ այլն։

Գնալ նենգանօք, խոտորնակս. ուղիղ մտօք. արժանի աւետարանին. եւ այլն։

Եւ ոչ առ մի ոք ակնառութեամբ գնայ. այսինքն վարի. Պիտ.։

Պոռնիկն մինչեւ այնպէս գնասցէ. այսինքն ցորչափ ի պոռնկութեան կայ. (Կանոն.։)

ԳՆԱԼ ԶՃԱՆԱՊԱՐՀ կամ ՃԱՆԱՊԱՐՀ, կամ ԶՃԱՆԱՊԱՐՀԱՒ, եւ ԶԿՈՂՄԱՄԲՔ. Երթալ ի ճանապարհ, կամ դէպ ի, կամ ընդ, շուրջ. եւ նմանութեամբ՝ Քաղաքավարիլ.

Գնայ զճանապարհս թիւրս։ Գնացեալ է ճանապարհ հեռի։ Եւ Յակոբ գնաց զճանապարհս իւր։ Կամ իսրայէլի զճանապարհս իմ գնացեալ էր.եւ այլն։

Սմա ոչ միով իւիք երկնչել դէպ լիցի գնացելում զայս ճանապարհ. (Փիլ. իմաստն.։)

Զճանապարհաւ արքունի գնասցես. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա 4։)

Գնալ զկողմամբք եկեղեաց, կամ տարոնոյ, կամ զլերամբն արեւելեան հիւսիսոյ. (Խոր. եւ այլն։)

ԳՆԱԼ, ասի ոճով, Հոսիլ խաղալ ջուրց, եւ Անցանել իրաց, կենաց, ժամանակի, կամ վախճանիլ. եւ Վարիլ ի պէտս, լինել. եւ այլն.

Ամենայն ուխք ի ծով գնան, եւ այլն. (Ժող. ՟Ա. 7։)

Յորում գնան ջուրք ոչ սակաւք. (Խոր. ՟Ա. 11։)

Յապականութիւն անցեալ գնայ։ Էանց գնաց, եւ այլն. (Պիտ.։)

Ամենայն ցանկութիւն անձին քո գնաց ի քէն. (Յայտ. ՟Ժ՟Ը. 14։)

Մի՛ ապաշաւեր զգործս գնացեալս. (Վրք. հց. ՟Բ։)

Ի գնացելում աւուրն։ Երիկեան ի գնացելում աւուրն. (Մամբր.։ Զքր. կթ.։)

Աւելորդ ծախքն բազում վնասս բերեն դիապատացն, իսկ գնացելոցն (այսինքն վախճանելոց) ոչինչ օգուտ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. եւ այլն։)

Որ մատակարարիցէ զինչսն ըստ հրամանի գնացելոյն. (Շ. ընդհանր.։)

Վերանայ մութն, գնայ գիշերն. (Նար. ՟Խ՟Ա. այսինքն անցեալ փարատի։)

Ի գնալ է քաղաքս. (Լաստ. ՟Ժ. այսինքն ունի անցանել ի ձեռս այլոց։)

Ոչ գնայր արուեստ նոցա. ռմկ. չէր անցնէր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։)

Ոչինչ գնան առ նոսա բանք սպառնալեացն. ռմկ. չեն անցնիր. այսինքն չազդեն. (Եղիշ. ՟Ը։)

Որոյ հայհոյութիւնն ի բունն իսկ գնայ. (Եզնիկ.) այսինքն բերի, հասանէ։

Քստմունք գնան ընդ անդամսն. (Եզնիկ.) այսինքն բերին, լինին։

Զի մի՛ յարհամարհանս պատիւ մեծի տաճարին գնասցէ. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 18.) այսիննք բերեցին, շրջեցի։

Զի եւ ոչ փոխառուք կարօտականք ընդունին ի նմանէն ինչ՝ որ ոչ գնայ ի պէտս նոցա. (Եփր. աւետար.) այսինքն ոչ լինի, ոչ վարի։

Յայդպիսի անկարգութենէ բազում վնասք գնացին յաշխարհի. (Կանոն.) այսինքն եղեն, յաճախեցին։

ԳՆԱԼ ԶԿՆԻ, կամ ԶՀԵՏ ԳՆԱԼ. Հետեւիլ. եւ Հպատակել. պաշտել. ետեւէն երթալ. տե՛ս (Մտթ. ՟ը. 1. 23։ ՟թ. 9. 19։ եւ ՟դ. 20. 22. եւ այլն։)


Գնայուն

adj.

ambulatory;
moveable.

· Calfa

NBHL (7)

Որ կարէ գնալ, քայլել, ընթանալ. շարժուն. շարժական. քալուկ. եիւրիւր.

Թռչունքդ օդայածք են, իսկ ջրայինքդ ղուղին, եւ գնայու՛ն են ցամաքայինքդ. (Փիլ. լիւս.։)

Եթէ ամենայն ինչ՝ որ գնայուն է, կենդանի իցէ, ապա եւ ջուրք՝ որ գնան, կենդանի համարեսցին. (Եզնիկ.։)

Ե՞րբ տեսեր դու զկրակ գնայուն. (Եղիշ. ՟Ը։)

Աստեղք գնայունք։ Գնայուն ջրոյ. (ՃՃ.։ Մխ. դտ.։)

(Մարդն ի հոգեւորս է) գնայուն, եւ կապած. (Մաշկ.։)

Սափորովն եւ սրուակաւն՝ զի սերեցան եւ աճեցուցին որ ինչ արկեալ էր ի նոսա. եւ եղեւ խիստ տարրն անխաղաց սափորոյն եւ սրուակին՝ արմատք գնայունք եւ աճունք. (Եփր. ել.։)


Գնաց

s. pl. gait, step, pace, course;
passage;
walk;
departure;
circuit;
way, journey;
current;
conduct, behaviour, demeanour, manners, custom;
գնացին եբից աւուրց գնաց ճանապարհի՝ յերկիր անապատ, they walked three days through the desert;
դառնալ ի գնացից չարաց, to reform, to lead a better life.

· Calfa

NBHL (19)

ԳՆԱՑ ԳՆԱՑՔ. πορεία, ὀδός, ἵχνος եւ այլն. profectio, gressus, gradus, iter, via եւ այլն. Գնալն. երթ. ընթացք. շարժումն. ճանապարհորդութիւն. չու. հոսանք. անցք. ճանապարհ. հետք.

ԳՆԱՑՔ, ցից, ցիւք. եւ այլն.

Այս են բանակետղք գնացից նոցա։ Կարճեա՛ զգնացս ոտից։ Ոչ գտանին նշմարանք գնացից (հաւու)։ Ի գնացս իւրեանց քարշէին զստորոտս իւրեանց։ Գնացք գետոց։ Ի գնացս ջուրց։ Աւուր գնաց աստի, աւուր գնաց անտի.եւ այլն։

Գնացն ի ձեռն երկոցուն (ոտից) շարժմանն կատարի։ Գնաց ջրոց. (Փիլ.։)

Հրոյ գնացք. (Նեղոս.։)

Գնացք երակաց. (Ոսկ. եփես.։)

Գնացք լուսաւորաց. (Եզնիկ.։)

Ջուրս ածեալ անյայտ լուսաւորաց. (Եզնիկ.։)

Ջուրս ածեալ անյայտ գնացիւք. (Խոր. ՟Գ. 59։)

Իրազգած եղեալ այսպիսի խորհրդոյ, եւ գնացից յաշխարհէս հայոց զմեծէ սպարապետէն. (Փարպ.։)

Բեւեռեալ զոտսն եւ զձեռսն յաղագս յանդուգն գնացից ի ծաառն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Դէմ ընդդէմ պատշգամացն գնացք՝ ի տասն կանգնոյ լայնութիւն. եւ այլն. (Եզեկ. ՟Խ՟Բ. 4=12։)

Վասն չարութեան գնացից քոց։ Ըստ գնացից երկրին քանանացւոց։ Ճանապարհք քո եւ գնացք քո արարին քեզ զայդ ամենայն։ Ուղի՛ղ արարէք զճանապարհս ձեր եւ զգնաց։ Դարձարու՛ք ի գնացից ձերոց չարաչ։ Սուրբք յամենայն գնացս ձեր լինիջիք։ Զձեր պարկեշտ գնացս։ Զձեր բարւոք գնացս ի քրիստոս։ Օրինա՛կ լինիջիր հաւատացելոց՝ բանիւք, գնացիւք, սիրով.եւ այլն։

Գնացք երկնաւորք. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 5։)

Մինչեւ ի յովհաննէս մկկրտիչ գան գնացք օրինացն։ Ոչ ի գնաց ժամուցն լինիմք մեք դատեալ առաջի նորա. (Եփր. համաբ.։)

Զսիրոյն մերոյ հորդելով առ աստուած զգնաց՝ անշիջանելի վառէ զջահս. (Բրս. ապաշխ.։)

Եւ ըստ ամենայն առման ասի.

ԳՆԱՑՔ. βίον vita, ἑπιτήδευμα, ἁναστροφή institutum, conversatio Ընթացք վարուց եւ գործոց. քաղաքավարութիւն՝ չար կամ բարի, եւ Տեւողութիւն.

Յայլմէ յայլ փոփոխումն՝ գնացք են. (Առ որս. ՟Զ.) յն. գնալ, կամ անցանել. βαδίζειν


Գնացք, ացից

cf. Գնաց.

· Calfa


Գնացական, ի, աց

adj.

ambulatory, that walks;
fuggitive;
dying;
deceased.

· Calfa

NBHL (7)

Գնացօղ. գնայուն. գաղթական. փախստական. ճանապարհորդ. վախճանեալ.

Գնացականքն նաեւ զմահիճսն իսկ բազում սաստկութեամբ շարժիցեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 28։)

Կէսք ( ի կենդանեաց) անշարժք, եւ այլք գնացականք. (Առ որս. է։)

Միւսանգամ գալ գնացականաց, զոր աղբանացիքն արձակեցին. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Բազմացեալ են այսօր ծառայք գնացականք իւրաքանչիւր յերեսաց տեառն իւրոյ. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ե. 10։)

Եւ դու լա՛ց իբրեւ զայնոսիկ, որք ուղարկեն զգնացականսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)

Իբրեւ գնացական ոք խօսէր ընդ նմա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Գնացումն, ման

s.

gait, carriage;
deportment;
— ջրոց, course.

· Calfa

NBHL (6)

Գետօրէն գնացողութիւն ջրոյն. (Երզն. քեր.։)

Կաղաց գնացումն. (Ճ. ՟Ա.։)

Ոգւոյ նորա առ ոգիս մարդկան գնացումն. (Խոսր.։)

Աղբիւրն զնոյն ունի ասէ զգնացումն ջրոյն, զմիշտ բղխումն. (Լծ. ածաբ.։)

Որոշումն յաշխարհայնոց ամենեցունց, եւ յաշխարհէ գնացումն. (Բրս. թղթ.։)

Ազգի գազանացն գնացմունք. (Կոչ. ՟Թ։)


Գնացուցանեմ, ուցի

va.

to cause to walk or run.

· Calfa

NBHL (5)

Տալ այլում գնալ. շարժել. ընթացուցանել. խաղացուցանել.

Յերկիր անջրդի գետս գնացուցից. (յն. արարից)։ Ընդ շաւիղս՝ զոր ոչ ճանաչէին, գնացուցից զնոսա (զկոյրս. յն. արարից կոխել). (Ես. ՟Խ՟Գ. 19։ եւ ՟Խ՟Բ. 16։)

Զկաղս գնացուցանել. (Ագաթ.։ Վրք. սեղբ.։ Լմբ. ստիպ.։)

Հաւատքն զմարդիկ ի ծովու ջուրցն վերայ թեթեւացեալս գնացուցանեն. (Կոչ. ՟Ե։)

Զքեզ օրհնեն հողմք ի գնացուցանելն իւրեանց զջուրս. (Եփր. համաբ.։)


Գնացուցիչ, չի, չաց

adj.

that causes to walk, that moves.

· Calfa

NBHL (3)

Որ գնացուցանէ. գնացարար.

Պարտին զարմանալ ո՛չ ընդ գնայունսն, այլ ընդ գնացուցիչն. (Եզնիկ.։)

Դու կաղաց գնացուցիչ. (Ոսկիփոր.։)


Գնդածաղիկ

s. bot. southernwood.

· Calfa

NBHL (3)

ԳՆԴԱԾԱՂԻԿ կամ ԳնՏԱԾԱՂԻԿ. Ծաղիկ վայրի գնտաձեւ փնջիւ, որպէս բարձուենեակ բացվէնէկ։ (Բժշկարան.։)

Ձէթն եթէ ընդ կոչեցելումն գնդածաղիկ խառնեսցի, յայնժամ ի ջերմն փոխէ զցուրտ. (Անյաղթ պորփ.։)

Գնդածաղիկք, եւ սէզ, եւ նմանք սոցին (անկանին ի բերան գերանդւոյ). (Մխ. առակ.։)


Գնդակ, աց

s.

globule, globe, bowl, spherical or round body;
pincushion;
apple;
— խաղու or խաղալիկ, ball, bowl;
ball (at tennis);
— մեղուաց, swarm of bees;
— հրացանից, ball;
bullet, large ball;
— ձեռնածուաց, juggler's cork-ball;
— որթոյ, bud, button.

· Calfa

NBHL (17)

ԳՆԴԱԿ կամ ԳՆՏԱԿ. σφαῖρα, σφαιρίον sphaera, globus, globulus, palla, pila Գունտ փոքրիկ. բոլորակ լի, իբրու կծիկ կամ բլիթ կամ կոշտ եւ կունտ մարմին բոլորչի. կնտակ. թօփ, կիւնտէ, կիւլլէ.

ԳՆԴԱԿ. χορός chorus Գունդ փոքրիկ. պար մեղուաց. եւ Հաւաքումն այլոց իրաց.

ԳՆԴԱԿՔ. Կոշտ մասունք մարմնոյ մեծամեծ կետից եւ այլոց կենդանեաց.

Ի մականական խաղուն զգնդակն հանել. (Խոր. ՟Գ. 55։)

Մի՛ թողուցուս խաղալ նովին, որպէս մանկանց գնդակ խաղին. (Յիսուս որդի.։)

Արար գնդակս, եւ եհար ի բերան վիշապին. (Դան. ՟Ժ՟Դ. 26։)

Գնդակաւն աստեղականաւ. այսինքն երկնագնդիւ. (Խոր.։)

ԳՆԴԱԿ. որպէս Շրջանակ. պարունակ. պսակ. վանադկ.

Արասցե՛ս պսակս տանեաց քոց, եւ գնդակս շուրջ ածիցես, ասէ. զոր եւ պսակն անուանէ. (Կիւրղ. թուոց.։)

ԳՆԴԱԿ ՈՐԹՈՅ. ἔλιξ capreolus, volumen, involucrum Բարունակ, ոստ, կամ ստեղն, որպէս եւ խիղբն ոլորեալ եւ պատատեալ եւ գնտացեալ։ (Ծն. խթ. 11։ Վեցօր. բ։ Զքր. կթ.։ Փիլ. լիւս.։ Նիւս. երգ.։)

ԳՆԴԱԿ ԱՇՏԱՆԱԿԻ. σφαιρωτήρ sphaerula Նռնաձեւ զարդ։ (Ել. իբ. 31։ լէ. 18=25։)

Լեւիաթան գնդակօքն արգելու զակն անդնդոց. (Վանակ. յոբ.։)

Եւ զեւիաթանայ ընդդէմ կացուցեալ զիւր մարմինն յորձանին, եւ գնդակօքն զհերձմանն ծածկէր զտեղիս. (Փիլ. յովն.։)

Մեծն կիտոս ... գնդակօքն հերձեալ զչափաւորն (հոսանս) թողոյր ի վեր. (Անան. ի յովնան.։)

Գնդակ մեղուաց պարս տուեալ էր ի բերան առիւծուն. (Եփր. եւ Եղիշ. դտ.։)

Փոխանակ գնդակի մեղուաց հրեշտակք երկնաւորք ելեւէջ առնէին. (Եղիշ. դտ.։)

Տեսութիւն աւելի է քան զգիր՝ որչափ մերձաւոր է գնդակի (յն. մասն է պարու) զգայարանացն. (Ածազգ. ՟Ժ։)


Գնդակալ

s.

ring of an ear-ring.

· Calfa

NBHL (2)

ԳՆԴԱԿԱԼ որ եւ ԳՆԴԱՆՈՑ. Օղ կամ մանեակ, զորմէ կախի գինդ մեծագին.

Գնդակալ, եւ ո՛չ գինդ սովոր էին ունել, որ գանգի միոյ է. (Վրդն. ծն.։)


Գնդակախաղութիւն, ութեան

s.

tennis

· Calfa


Գնդակից

cf. Դասակից.

· Calfa

NBHL (2)

Գնդակից եղեն մարդիկ՝ վերին զօրութեանց։ Գնդակից լինել ընդ հրեշտակս, կամ հրեշտակապետաց, կամ քերովբէից, կամ ընդ քրիստոսի. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. 19. ՟Բ. 12։ եւ Ոսկ. կողոս. ՟Գ։)

συγχωρευτής, συνουσία եւ այլն. Պարակից. դասակից. խառնեալ ի գունդն.


Գնդակոծեմ, եցի

va.

to bombard.

· Calfa


Գնդակոծութիւն, ութեան

s.

bombardment.

· Calfa


Գնդաձեւ

adj.

round, spherical, orbicular, spheroidal.

· Calfa

NBHL (9)

ԳՆԴԱՁԵՒ կամ ԳՆՏԱՁԵՒ σφαιροειδής, σφαιρόμορφος , σφαιρωτήρ, στρογγύλος sphaericus, globosus, pilaris, rotundus, teres Գնդատեսակ. գնդատեսիլ. ունօղ զձեւ գնտոյ. բոլորակ. բոլորշի. գնդակի ձեւով, կունտ, կըսկլոր, թօփիկ. եումրու, եուս եուվարլագ.

Ձեւ երկրիս գնտաձեւ է։ Գնդաձեւ բոլորակ է աշխարհ. (Նիւս. երգ.։ Պտմ. աղեքս.։ Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Ստեղն եւ ոստքի եւ ունելիքն գնդաձեւ։ Գնդաձեւ շուշանն (աշտանակի)։ Ընկոյզն գնդաձեւ ճախարակեալ. (Փիլ. ել. ՟Բ։)

Լուսին է գնդաձեւ. (Շիր.։)

Երկինն գնդաձեւ. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։ Վրդն. ծն.։ Պիսիդ.։)

Ոզնի՝ գնդաձեւ կերպարանօք. (Եպիփ. բարոյ.։)

Այսու ոչ եթէ զբոլորակութիւն ինչ յայտ առնէ, եւ ոչ զգնդաձեւ ինչ կերպարանս. (Ոսկ. ես.։)

Բովանդակութիւնս կոչեաց զնա, եւ ո՛չ վախճա, վասն գնդաձեւ գոլոյն շարժութեան։ Գնդաձեւ գնացք, որպէս օձիցն։ Զգալեացս երիս գոլ ասաց շարժութիւնս. ի շրջագայականն, եւ ի գնդաձեւն, եւ յուղիղն. (Մաքս. ի դիոն.։)

Եւ ἐλικοειδής tortuosus, obliquus Կամարաձեւ. գլալրածոյ. ըստ իմիք շրջանաւոր. կոր.


Գնդաձեւութիւն, ութեան

s.

sphericity.

· Calfa

NBHL (2)

Բոլորակութիւն. գնտակի պէս ձեւ ունենալը, կլորութիւն.

Պշուցեալ ընդ բոլորակերտ գնդաձեւութիւն արեգական անբաւ հրոյ եւ լուսոյ. (Նար. յովէդ.։)


Գնդանամ, ացայ

vn. bot.

to be spherical or round;
to bud.

· Calfa

NBHL (2)

Գնտիլ. գնտաձեւ լինել.

Որ ինչ միանգամ յերկնի է, ամենայն ինչ գնդացեալ է, կատարեալ ձեւոյն հասեալ, զոր օրինակ եւ աշխարհ. (Փիլ. ել.։)


Գնդապետ, աց

s.

brigadier, colonel.

· Calfa

NBHL (2)

Պետ գնդի զօրուն. զօրապետ միոյ գնդի.

Սպարապետ, գնդապետ, հազարապետ. (Երզն. քեր.։)


Գնդասեղն, սղան

s.

pin;
small pin;
bodkin.

· Calfa


Գնտակ

cf. Գնդակ.

· Calfa


Գոգած

s.

hollow, cavity.

· Calfa

NBHL (2)

κόλπωμα sinuatum Գոգուած, գոգաւորութիւն. գոգ. ծոց. եբր. խէիք

Գոգած խորութեան նորա. (Եզեկ. ՟Խ՟Գ. 13։)