coloured;
dyed;
having several colours;
quick, diligent, violent.
ԳՈՒՆԱՒՈՐ որ եւ ԳՈՒՆԵԱՆ. Ունօղ զգոյն. կարեւոր եւ վայելուչ. գեղեցիկ գունով. բազմագունի. րէնկլի.
Ցանկութեամբ աստուածանալոյն առաւել գունաւորեալ գունաւոր թուաց. (Վրդն. ծն.։)
աշխարհս լի է գունաւոր պէսպէս ազգօք՝ չարեօք եւ բարեօք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ձին էր մեծ հասակաւ, եւ էր գունաւոր գնացօղ. (Բուզ. ՟Զ. 8։)
to dye, to colour.
ԳՈՒՆԱՒՈՐԵՄ ԳՈՒՆԱՒՈՐԻՄ. Գունագեղել. ներկել. ... մանաւանդ կր. Գոյն առնուլ կամ զգենուլ. տարրանալ. տպաւորիլ. ձեւանալ.
Բազում կերպարանս նման նմին գունաւորել. այսինքն զմոլորութիւն իբր ճշմարտութիւն երեւեցուցանել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 21։)
Գունաւորի որպէս ոսկեգոյն. (Վանակ. յոբ.։)
Պետութեան քահանայից անուամբ եւեթ գունաւորեալ. (Սարկ. քհ.։)
Ապականիչ ժանկն ի վերայ գունաւորի։ Մի՛ գունաւորեսցի ախտն ամբարհաւաճութեան ի վերայ զուտ եւ մաքուր արծաթոյ. (Սկեւռ. աղ.։)
colour, dye, tint.
εὕχροια bonus color Ունելն զգոյն գեղեցիկ կամ զանազան. գոյն ընտիր, կամ լաւ.
Զմարտիկն բազմամսութիւն եւ գունաւորութիւն ձեւացուցանէ. (Բրս. հց.։)
Զանազան եւ փայլօղ ծաղկացն գունաւորութեամբ։ Գեղեցիկ գունաւորութիւն (ի կենդանիս)։ Փայլօղ երփն գունաւրութեամբն. (Պիտ.։)
(ծաղիկ խոտոյ) երփն երփն գունաւորութեամբն զաչս ամենեցունցն զօշոտեալ յինքն դարձուցանէ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
cf. Գունատիմ.
ԳՈՒՆԱՓՈԽ ԼԻՆԵԼ. Փոխել զգոյնն. գունատիլ.
Գունափոխ լինի յեռմանէ դառնութեան մաղձին. (Վրդն. դան.։)
cf. Գունատիմ.
transfiguration.
Գունափոխութեամբ տեառն ի թաբոր։ Յաւուրն գունափոխութեան ի լեառն թաբոր. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. քրզ.։ Տօնակ.։)
Որպէս Այլակերպութիւն տեառն.
Յաւուր մեծի գունափոխութեան տեառն, յորժամ եցոյց տէրն զպատկերն հօր՝ գլխաւորաց առաքելոց եւ մարգարէիցն. (Պտմ. վր.։)
in several regiments;
in a crowd, like a crowd;
large, much.
Դաս դաս եղեալ. յոքնախումբ. հեծութեամբ. յորդութեամբ.
Գունդագունդ հեծելօք ազգաց բազմաց յոյժ. (Եզեկ. ՟Ի՟Զ. 7։)
Դողացո՛ զգունդագունդ բազմութիւնս անօրինացս. (Եղիշ. ՟Գ։)
Եւ այլեւս կանայք մեծամեծք տեղեացն գային գունդագունդք գովել զնա. յն. համագունդ գային, կամ զուգընթանային. (Յուդթ. ՟Ժ՟Ե. 15։)
Արիւնն գունդագունդ արտաքս հոսէր. յն. աղբերաբար. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 45։)
tennis.
Խաղ գնդոց. գնտակս խաղութիւնմականաւ.
Տեսի զքեզ ի գունդախաղին, եւ ունէիր զճոկանն ի ձեռին քում. (Ոսկիփոր.։)
constable.
• (կամ գոնդստապլ) «ար-քունի ախոռապետ» Լմբ. առ Լևոն. Մխ. աւ-րիվ. էջ 82, որ և գունդուստապլ Լմբ. առ Լև. 24Ո. Անսիզք, 3, Սմբ. պտմ., գօնդստապլ Սամ. անեց. շար. 147, գունուստատ։ Ան-սիզք, էջ 93։
• = Իտալ. contestabile, հֆրանս. cones. table, ֆրանս. connētable, յն. ϰοντασταῦλος, ասոր. [syriac word] qōntōstabl, որոնք ծագում են լտ. comes stabuli ձևիզ, որն է «կոմս ախոռոց»։ Հայերէն ձևերից առաջին-ները հետևում են իտալականին, վերջինը հին ֆրանսերէնին։-Հիւբշ. 389։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ։
ԳՈՒՆԴՍՏԱՊԼ կամ ԳՈՆԴՍՏԱՊԼ. Բառ լտ. եւ իտ. եւ գաղղ. որ թարգմանի Կոմս ախոռոյ. այսինքն Ախոռապետ.
Ընծայեալն թագաւորութեան կիպրոսի գունդստապլն. (Լմբ. առ լեւոն.։ Նոյնպէս եւ առ այլս ի յետնոց։)
of fine colour, fine, graceful.
ԳՈՒՆԵԱՅ ԳՈՒՆԵԱՆ ԳՈՒՆԵՂ. cf. ԳՈՒՆԱՒՈՐ. գունը տեղը, աղուոր գունով.
Զանձնագեղս եւ զերեսաւորս եւ զգունեայս. (Յհ. կթ.։)
Երուանդեանս տիգրան՝ երեսօք գունեան. (Խոր. ՟Ա. 23։)
Գունեան այրն եւ թիկնաւէտ. (Յհ. կթ.։)
Է գունեղ թաթաւեալ ի բոսոր՝ սաղարթուն կարմրորակ իբր խնձոր. (Շ. տաղ.։)
Արտաքին երեւոյթք վկայեն առոյգս լինել եւ գունեղ. (Վրդն. դան.։)
Գինի գունեղ առնէ զդէմս երեսաց մարմնոյ. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Գունեայ
ԳՈՒՆԵԱՅ ԳՈՒՆԵԱՆ ԳՈՒՆԵՂ. cf. ԳՈՒՆԱՒՈՐ. գունը տեղը, աղուոր գունով.
Զանձնագեղս եւ զերեսաւորս եւ զգունեայս. (Յհ. կթ.։)
Երուանդեանս տիգրան՝ երեսօք գունեան. (Խոր. ՟Ա. 23։)
Գունեան այրն եւ թիկնաւէտ. (Յհ. կթ.։)
Է գունեղ թաթաւեալ ի բոսոր՝ սաղարթուն կարմրորակ իբր խնձոր. (Շ. տաղ.։)
Արտաքին երեւոյթք վկայեն առոյգս լինել եւ գունեղ. (Վրդն. դան.։)
Գինի գունեղ առնէ զդէմս երեսաց մարմնոյ. (Ոսկ. գծ.։)
of good colour or of many colours.
Գունեալ երանգօք. գունագոյն.
Ի խղխայթից խոտոց արմատոց որդան կարմրութիւն գուներանգ բարձից. (Նար. մծբ.։)
diviner, conjurer, prognosticator;
informer, denunciator;
sign, mark;
that expounds, manifests;
մատն եւ — լինել, to denounce, to impeach, to accuse.
• «ապագան պատմող՝ առաջուց գուշակող» Նար., «մատնիչ» Բ. մակ. ժգ. 28, Ա. կոր. ժ. 28. Եփր. Ա. կոր. 70, «յայտարար նշան, յուշարար, ազդարար» Ագաթ. Ոսկ. մ. ա. 8, որից՝ գուշակել «մարգարէանալ» Նար., «նախազգուշացնել» Եզն., «յայտնել» Ղուկ. ի. 37, «լուր տալ, մատնել» Յհ. ժա. 56. «ուոակաւոր Եւս. քր. Ոսկ. մ. ա., գուշա-կութիւն Ա. թագ. իը. 6. Խոր. Շար. Նար., գարնանագուշակ Նար. առաք., նախագու-շակ Ոսկ. յհ. բ. 7. Յհ. կթ., մահագուշակ Նար., յառաչագուշակ Ագաթ., կանխագու-շակ Խոսր.։ Նոր գրականի մէջ՝ բարեգուշակ, չարագուշակ. թերևս սաստկական ձև է զգու-շակել Զեն. յուդ. (ՀԱ, 1921, 549), որ այ-լուստ անծանօթ նորագիւտ մի բառ է։
• = Պհլ. gošak, միջին պրս. ni-gōsag, հպրս. *gaušaka, gōšaka-«լըտես, զաղտնի ոստիկան», օսս. qūsäg, i-γoság «ունկնդիր»։ Նոյնից է փոխառեալ նաև վրաց. ვუმაგობა գուշագոբա «բերդի ևն պահպանութիւն ա-նել», ვუმავი գուշագի rаpнизонъ, «բեր-դապահ», საგუმაჯო սագուշազո «պահնոր-ռական»։ Տե՛ս նաև Pokorny. 1, 569։ Աւս բառերը ծագում են զնդ. guš «լսել, ականջ դնել», gaoša-«ականջ», հպրս. gauša «ա-կանջ», բելուճ. gōšaγ «լսել» արմատական ձևերից։ Իրանեանից փոխառեալ է նաև ա-րամ. guškla «լսող, ականջալուր, ունկնդիր»։ Այստեղ են պատկանում նաև հյ. գոյշ, զգոյշ՝ իբր «լո՛ւր, լսի՛ր, ուշադրութիւն արա՛» կամ «լսող, ուշադրութիւն անող»։-Հիւբշ. ZAPh, 2, 265։
• ՆՀԲ «արմատն է ուշ, յորմէ և գոյշ՝ իբր գուցէ և զգոյշ»։ Lag. Urgesch 549
• *ghuš արմատից։ Տէրվ. Altarm. 12 բանդագուշել բառի վերջի մասի հետ՝ միացնում է սանս. ghuš «բղաւել, յայ-տարարել» բառին։ Նոյն, Նախալ. 58 հնխ. ghus «հնչել, գոչել» ձևից. բուն նշանակում է «գոչել, լուր տալ» և պար-զական ghu արմատը պահուած է գո-վել բառի մէջ։ Հիւնք. կիւս բառից։ Ա-լիշան, Հին հաւ. 391 հյ. գոյշ և զգոյշ բառերից։ Ուղիղ մեկնութիւնը տուաւ նախ Հիւբշ. ZAPh, 2, 265, նոյնը նաև IF, 19, 464 (հայ թրգմ. ՀԱ, 1907, էջ 185 ա)։ Պհլ. գուշակ ձևին մի նոր վկա-յութիւն է գտնում Թիրեաքեան, Կար-նամակ, ծան. 130՝ Գլ. ժե. 2, ուր աահ. լաւ բառը գրուած է գնշակ (փխ. գու-շակ)։ Սագրզեան, ՀԱ, 1909, 335 սումեր. gugi «լուր»։
• «նետաղեղի մասերից մէկն է». նորագիւտ բառ,որ մէկ անգամ գտնում եմ գործածուած Բար. 174 «Ձգեաց զբերանն և էառ զլար աղեղանն և կտրեաց. նա փրթաւ և գուշակ աղեղանն և գայլուն ծծատակն և ես-պան զգայլն»։
(արմատն է Ուշ, յորմէ եւ Գոյշ՝ իբր Գուցէ, եւ Զգոյշ). προγνώστης , προφητή, μάντις vates, propheta Որ կանխաւ նշանակէ զիմն՝ որպէս մարգարէ կամ գէտ, որպէս յուշարար կամ ազդարար, կամ մատնիչ. եւ պարզապէս՝ Ինչ մի յայտարար. նշանակ, ցուցակ.
Այսց խորհրդոց առ թշնամի անդր ... մատն եւ գուշակ լինէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 28։)
Մի՛ ուտիցէք վասն նորա, որ գուշակն եղեւ. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ. 28։)
Զոմանս՝ մարգարէս, գուշակս ապառնեացն։ Գուշակ ներկայիս։ Գուշակ գարնայնոյ. (Նար.։)
Լուսինն յարեւմուտս թաղի. գուշակ թաղելոց, յարութիւն մեռելոց։ Գուշակք ճշմարտութեան յաւիտենականի՝ որ գալոցն էր, լինին. (Ագաթ.։)
Աստղն գուշակ (մոգուց). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)
Որ կենարար թաղման քո գուշակ զիւղոյն ծանուցեր զօծումն. (Շար.։)
judicial.
προγνωστικός Յայտարար, նշանակիչ ըստ ախտարաց եւ այլն.
Սմա բնութիւն ասեն լինել յոյժ խնդական. երգեցողաց եւ գուսանաց՝ գուշակական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
already predicted;
very evident.
δῆλος, κατάδηλος notus Արդէն գուշակեալ. նախանշանակեալ. յայտնի. քաջայայտ.
Խելամուտ լինել այլակերպութեան իւրաքանչիւր գուշակաւոր պատմութեանց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Արտաքին պատիւքն նմանագոյն յարտաքին պաճուճանացն լինին գուշակաւորք։ Այնպէս յայտնի եւ գուշակաւոր, եւ քան զճառագայթս արեգական լուսաւորագոյն է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. եւ 13։)
to predict, to prophesy;
to foresee, to presage, to conjecture, to guess, to augur, to cast one's nativity, to prognosticate;
to denounce.
Ի բժշկէն, որ յառաջագոյն գուշակեաց նմա ( զվնասն)։ Եթէ յաառջագոյն չէր գուշակեալ աստուծոյ մարդոյն (զմահ). (Եզնիկ.։)
μαντεύομαι vaticinor, δηλόω, μηνύω indico, significo Գուշակ լինել. կանխաձայնել. մարգարէանալ. եւ Կանխաւ նշան տալ, նշանակել, ծանուցանել. յայտ առնել. Յուշ առնել. ազդել. յայտնել.
Գուշակէր ի նոսա (այսինքն նոքիմբք) հոգին քրիստոսի. յն. յայտնէր. (՟Ա. Պետ. ՟Ա. 11։)
Գուշակեսցէ զնմանէ, զի կալցին զնա. յն. յուշ արասցէ. (Յհ. ՟Ժ՟Ա. 56։)
Զորմէ յառաջագոյն գուշակեաց մովսէս. (Արշ.։)
Զգուշակեալն քո եսայեաւ. (Շար.։)
Զոր մարգարէն կանխաւ գուշակեաց։ Վաղազեկոյց ազդմամբ գուշակեցար՝ ի գրոյն նկարեալ։ Զմթերիցն գանձ մեծին գուշակեցի (յայտնեցի, ցուցի)։ Զմկրտութեանս շնորհ գուշակէ։ Վտանգ սատակման մահու գուշակեն. (Նար.։)
Այսոքիկ զանմեղութիւն գուշակեն. (Ոսկ. յհ.։)
Սա զաստուած գուշակեալ լինի. (Շար.։)
Նա ամենատես է բնութեամբ, եւ ոչ կարօտի՝ եթէ գուշակեսցէ ոք. (Իգն.։)
Իմանալ զխորհուրդ նենգութեան, եւ երթեալ գուշակել (այլոց). (Ճ. ՟Գ.։)
prophecy;
presage, omen, prognostic;
augury, auspice, divination, denunciation.
Իբր Յայտնութիւն մարգարէական. նախաձայնութիւն.
Եւ ոչ արար պատասխանի նմա տէր երազովք, եւ գուշակութեամբք (յն. յայտնութեամբք), եւ մարգարէիւք. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ը. 6։)
Որ զնախադրեալսն յառաջագոյն գուշակութեամբ մարգարէիցն՝ կատարեցեր. (Շար.։)
Իբր Յայտարարութիւն. նշանակ.
Ի գուշակութիւն քումդ օրինկի ի կայս քառանկիւն կերպի հաստատեցաւ. (Նար. խչ.։)
Իբր Ազդարարութիւն գաղտնի. զեկուցումն մատնելոյ սակս. խապէր.
Ի հրապուրելոյ գուշակութեան նահապետացս մերոց նոյնհետայն առաքէ զորդի իւր. (Խոր. ՟Գ. 50։)
cf. Գուշակութիւն.
Եզեկիէլ աստուածատես գուշակմամբն բարբառէր. (Վրթ. քերթ.։)
Ըստ օրինի անտուստ գուշակմամբ ի խորանին։ Իբր ի գուշակումն անուան խոստացեալն շնորհիս։ Ի ճառս ազդման այսմ հովուի գուշակման։ Ի գուշակումն նշանակութեան քումդ խորհրդոյ. (Նար.։)
Իսկ յասելն առ հոգին սուրբ.
Հրամանատար գործոցն յիսուսի, եւ անօրինականաց մեծին գուշակումն, իմա՛ գուշակիչ, տուօղ գուշակել. (անդ։)
war, combat;
wrestling;
assembly;
dispute;
—ս նստիլ, to assemble or sit down altogether;
ի — կռուոյ մտանել, to enter the lists, to wrestle.
• (ի, ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ) «ըմբշա-մարտութիւն, կռիւ, պատերազմ, վիճաբա-նութիւն» Պիտ. Փիլ. լին. Նար. կ. 153. Սրկ. քհ., «մի տեսակ օդերևոյթ» Բրս. ծն., որից գուպարել կամ գուպարիլ «կռուիլ, մաքա-ռիլ» Սիր. ժա. 9. Ոսկ ես. 155. Մծբ., գու-պարած Եւս. պտմ. և քր., գուպարադիր Փիլ. նխ. բ. 47, գուպարայաղթ Գր. տղ., գուպω-րումն Պիտ., անգուպար «ըմբշամարտու-թեան մէջ անվարժ» Իրեն. հերձ, էջ 182։
• Lag. Urgesch. 279 par արմատից հմմտ. զնդ. vañhā̄para «մի տեսաև շուն»։ Bugge, KZ, 32, 36 *som-bar նախաձևից, իբր som «համ, միասին» և par «հար, հարկանել, կռուիլ» բառե-րից կազմուած։ Սագրզեան, ՀԱ, 1909, 335 սումեր. gubru «զարնել, ծեծել»։-
• Karst, Յուշարձ. 404 սումեր. gabri «մրցակից, հակառակիլ»։ Ուղուրիկեան (տե՛ս ԳԲ էջ 344 և 1405) պրս. քիւպարէ «ջոկ կենդանեաց» (իմա՛ [arabic word] kupār)։
ԳՈՒՊԱՐ որ եւ ԳՈՒՊԱՐԱԾ. որպէս ռմկ. կպուր կպուրի գալը. Մենամարտութիւն. ոգորումն. մրցանք. նահատակութիւն. գումարումն ի մարտ.
Ըմբշացն մրցումն եւ գուպարք. (Փիլ. լին.։)
Ի գուպարս ըմբշաց։ Ի գուպար կռուոյ մտանել. (Պիտ.։)
Չարին պատերազմի գուպար գաղտնամարտ մտացս օցտելոց. (Նար. կ.։)
Ցրումն գուպարից հերձուածողաց. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի տեսարանի աշխարհիս ... ոչ անմտութեան խաղս, այլ ... առաքինութեան գուպարս. (Սարկ. քհ.։)
Քեւ հերձուածողացն գուպարք ի բերանս եղեալ կարկեցան. (Բրս. ի ստեփ.։ (Շփոթի երբեմն ի գրչաց ընդ ԳՈՒՄԱՐ. որպէս եւ պրս. գիւպարէ է ջոկ)։)
ԳՈՒՊԱՐ. βόθυνον scrobs Անուն գիսաւոր աստեղ, որ իցէ խորանիստ խոռոչաւոր.
Վարսաւորքն, եւ հեծանքն, եւ գուպարքն, զանազան ձեւքն, եւ յորջորջմունք նմա ձեւոյն. (Բրս. ծն.։)
fencing-master or chief of gladiators.
struggle, wrestling, fight;
duel;
war;
dispute;
— դնել, to fight, to attack.
Գուպարած եդեալ մաքառէր ընդ պօղոս։ Ստադին միայն մրցութիւն էր. եւ ապա յետոյ եւ այլեւս գուպարածքն մի ըստ միոջէ յաւելան։ Այնուհետեւ այլոցն գուպարած կայր վասն թագաւորութեան փիլիպպեայ. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 23։ եւ Եւս. քր. ՟Ա։)
conqueror in a wrestling match.
Յաղթօղ ի գուպարս, ի մրցան.
Գուպարայաղթ նահատակ. (Գր. տղ. առ տուտ.։)
to make war, to fight;
to dispute.
ԳՈՒՊԱՐԵՄ կամ ԳՈՒՊԱՐԻՄ. Մրցիլ. ոգորիլ. մաքառիլ.
Ընդ առն հայհոյողի մի՛ գուպարիցէ. (Մծբ. ՟Զ։)
Յաղագս իրաց՝ որ ոչ քո իցեն, մի՛ գուպարիր. (Սիր. ՟Ժ՟Ա. 9։)
Ի բացեայ կայր, եւ ուշ ունէր մրցելոյն եւ գուպարելոյն. (Ոսկ. ես.։)
cf. Գուպարեմ.
ԳՈՒՊԱՐԵՄ կամ ԳՈՒՊԱՐԻՄ. Մրցիլ. ոգորիլ. մաքառիլ.
Ընդ առն հայհոյողի մի՛ գուպարիցէ. (Մծբ. ՟Զ։)
Յաղագս իրաց՝ որ ոչ քո իցեն, մի՛ գուպարիր. (Սիր. ՟Ժ՟Ա. 9։)
Ի բացեայ կայր, եւ ուշ ունէր մրցելոյն եւ գուպարելոյն. (Ոսկ. ես.։)
war, combat;
conflict.
Եւ ոչ գազանական գուպարմամբ կռուոյ. (Պիտ.։)
singer, musician;
player;
actor.
• , ի-ա հլ. «երգեցիկ, երաժիշտ» Բ. թագ. ժթ. 35. Ժող. բ. 8, «թմբուկ զարնող և երգող կնիկ» Լծ. փիլ., «միմոս, կատակեր-գու» Ոսկ. մտթ. Փիլիպ. որից գուսանական Եւս. քր. Ոսկ. եփես., գուսանամոլ Մանդ., գուսանութիւն Ոսկ. մ. բ. 12. Վեցօր., կա-տակագուսան Փիլ. ևն։
• = Պհլ. *gosan ձևից, որ թէև առանդուած չէ, բայց կայ պրս. [arabic word] ︎ նշանաւոր մի ե-րաժշտի անունը. 2. մի տեսակ երաժշտա-կան եղանակ». սովորաբար այս բառը կար-դացւում է kusān կամ kōsān, որով նախա-ձայնը հայերէնին յարմար չի գալիս. բայց ցուիլ g, որով կարելի է պարսիկ բառի բուն հնչումը դնել gōsān կամ gusān, ինչպէս սրբագրում է նաև Stackelberg, ZDMG, 48, 495։
• Ուղիղ մեկնութիւնը տուաւ նախ ԳԴ։ -Böttich. ZDMG, 1850 352 սան. gōša «ձայն», gōšanā «բարձրաձայն խօսիլ», զնդ. gaoša, պրս. gōš «ա-կանջ» բառերի հետ։ Պատկանեան, M-тep. I, 8 և Հիւնք. պրս. kūsān։ Հիւբշ. 131 չի ընդունում վերի համեմատու-թիւնը՝ նախաձայնի տարբերութեան պատճառով։ Գէորգեան, Խոր. Խորենա-ցով, էջ 32 հանում է գովասան բառից։
• ԳՒՌ.-Բլ. կայ միայն դօլ ու գուսան «դհօլ-զուռնա, դհօլ-նաղարա, քէֆ, ուրախութիւն» անորոշ իմաստով. գուսան բառը առանձևն չի գործածւում. թուի թէ նշանակում է «ձեռ-քի դափ, դմբլիկ» (Ս. Մովսիսեան, Նամակ 1927 թ. յունիս)։
• ՓՈԽ.-Վրաց. მგოხანი մգոսանի «եր-գող, երաժիշտ, սրնգահար, ողբասաց»։
ᾁδων, ᾁδούσα cantor, cantatrix Երգեցիկ. երաժիշտ.
Կամ թէ լսիցե՞մ տակաւին զձայն գուսանաց, եւ վարձակաց. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 35։)
Արարի ինձ գուսանս եւ երգեցիկս, արս եւ կանայս. (Ժող. ՟Բ. 8.) յորս ըստ յն. գուսանն է արական, եւ վարձակն եւ երգեցիկն իգական։
ԳՈՒՍԱՆ ասի եւ Կինն երգեցիկ կամ թմբկահար.
Կանխեցին իշխանք հանել զօրհնութիւն ի մէջ գուսանաց եւ գովչաց. յն. երիտասարդուհեաց թմբկահարաց. (ա՛յլ ձ. կուսանաց)։
Երաժիշտ էր, ուսուցանէր զգուսանս կանայս, եւ վարձ առնոյր. (Լծ. փիլ.։)
ԳՈՒՍԱՆ. μῖμος, ὀ ἑπὶ σκηνής histrio scenicus Միմոս. կատակերգու. խեղկատակ. խաղացօղն կամ երգիչն ի թատրոնս.
Սուրբն պորփիւրոս վկայն էր գուսան երգեցիկ դիւական ի խաղս թէատրոնի. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ե.։)
Այլք ի գուսանաց եւ ի կաքաւչաց ընդ երկինս թռեան։ Գուսանացն արուեստ։ Գուսան եւ հացակատակ լինի։ Ի հանդերձիցն՝ քան զգուսանացն ոչինչ լաւագոյն. (Ոսկ. մտթ.։ Ոսկ. փիլիպ. եւ այլն։)
musical;
theatric;
song, ballad.
Երաժշտական.
Գուսանական գործիք, կամ երգք, կամ դայլայլիկք. (Եւս. քր. ՟Բ։ Բրսղ. մրկ.։ Երզն. քեր.։)
Ի գուսանականէն այս գտանի ժողովեալ ի դիւանի արքունեաց. (Խոր. ՟Ա. 13.) իմա՛ յերգոց արձանագրելոց։
Մերթ Կատակերգական.
Հեռի են ի քրիստոնէից գուսանական բանք. (Ոսկ. եփես.։)
Յոյժ սիրէին զնա վասն գուսանական երգոյ նորա. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ժ՟Զ.։)
passionately fond of operas or opera-singers;
mad for musicians.
Մոլեալ ի գուսանական իրս.
Անառակ եւ գուսանամոլ գինարբուքն, որք զեղխին եւ պակշոտին. (Մանդ. ՟Ժ՟Է. կամ ՟Թ. (ուր նոր ձ. պարզելով դնէ, Գուսանասէր)։)
where a singer or musician enters;
— առնել, to receive opera-singers into one's house;
— լինել, to visit the opera-singers.
ԳՈՒՍԱՆԱՄՈՒՏ ԼԻՆԵԼ. ՏԱԼ մուտս գուսանաց ի տուն իւր. եւ Մտանել ի տուն գուսանաց.
Մի՛ գուսանամուտ լինել քահանայից, թողեալ զերգս աստուծոյ. (Կանոն.։)
Մեղայ կատակերգութեամբ, մեղայ գուսանամուտ լինելով. (Մաշկ.։)
music, drama, comedy, ballad.
Երաժշտութիւն. մանաւանդ Արհեստ գուսանական, իբր աշխարհական երգոց եւ խաղուց ի թատրոնս՝ խեղկատակութեամբ հանդերձ.
Երգք գուսանութեան. (Երզն. քեր.։)
Թոռունքն կայենի գտին՝ արքն զգուսանութեան արուեստն, եւ կանայքն զսնգոյր եւ զծարիր. (Վրդն. ծն.։ Երզն. խր.։ Տօնակ.։)
Գուսանութիւն իւրովք պատիր արուեստիւք զապականութեան նշանակ գործէ ի տեսողս իւր. (Վեցօր. ՟Դ։)
Ուստի՞ իցնե, որ ամուսնութեանց նենգութիւնս գործիցեն. ո՞չ ապաքէն յայնմ գուսանութենէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
Անառակութիւն, յղփութիւն, արբեցութիւն, գուսանութիւն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Գայթագղութիւն է եւ ի գործս եւ յարուեստս ... գուսանութիւն. (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Գուլպայ.
ԳՈՒՐՊԱՅ որ եւ ԳՈՒԼՊԱՅ. Զանկապան. ներքին ծածկոյթ ոտից ցսրունս. գուրպէ, գուլպէք, չօրապ.
Եւ ապա ագուցանեն պարեգօտս սպիտակս ... եւ գուրպայս յոտսն. (Մաշտ.։)
Որպէս գուրպայ, ասեմք գուրպայարար. (Յկ. ղրիմ.) թերեւս գրելի է, ի գուրպայէ գուրպայարար։
to croak;
to gargle, to bubble.
ԳՌԳՌԱԼ. ռմկ. կռկռալ. Կարկաչել ագռաւու, եւ Գոռալ իմն աղեաց. կուռկուռ ընել.
Վասն գռգռալոյն՝ ագռաւ (ասեմք). (Յկ. ղրիմ.։)
Ցաւի սիրտն եւ փորն, եւ աղիքն գռգռայ. (Ոսկիփոր.։)
to become rude or clownish, to keep low company.
cap, bonnet;
calix, flower-cup;
inventor, author;
— լինել, to invent;
—աւ, exactly, surely, precisely.
• տե՛ս Գդակ։
ԳՏԱԿ կամ ԳԴԱԿ. Գլխարկ. գլխանոց. գիշտ. (գիր եւ Քդակ. լծ. ընդ քսակ. գտակ, կտակ).
Խնդրեալ դահեկան մի՝ եդ ի ներքոյ գտակին ի պահեստի. (Հ=Յ. նոյ. ԻԹ.։)
Մակեդոնական գդակ ի վերայ գլխոյ նորա. (Պտմ. աղեքս.։)
Որպէս թէ գտակ կարմիր դիցէ ի գլուխ կրօնաւորն. (Շ. ընդհանր.։)
Զկնկուղն ի բաց պարտ է ձգել, եւ զգտակն. (Լմբ. պտրգ.։) Նմանութեամբ ասի եւ զայլոց իրաց։
Առ զտուղտն գտակովն եւ բարունակով։ Գլխոյդ չափ պուտկէ գտակ շինած է. (Վստկ. ՅԹ. եւ ՅԵ։)
ԳՏԱԿ, ի, աց εὐρετής, ἑφευρετής inventor, auctor Գտիչ. գտօղ, հնարօղ. սկզբնապատճառ.
Առաջին մարդ առ ի յեգիպտացւոց հեփեստոս, որ եւ հրոյ գտակ լինէր. (Եւս. քր. Ա։ եւ Խոր. Ա. 6։)
Գտակ բանից իմաստակաց. կամ ցանկութեան. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ժ. բան.։)
Ընդ չարին գործասիրութեան՝ նոցին նմանեցին, որ անիծից եւ դառն մահու են գտակք։ Որ ոչ առնէ զինքն այսորիկ գտակ, յանդուգն նա է. (Համամ առակ.։)
Առակեցաւ նա ի գանձ եւ ի մարգարիտ, եւ մեք գտակք նորա ըստ կամաց արարչին մերոյ զուարճանամք ի նա. (Եփր. համաբ.։)
Գտակ չարեաց. Խոսր. պտրգ. եւ Խոսր. (ժմ.։ Լմբ. ատ.։ Կիր. ը. խհ.։)
Օրհնեալ ես փայտ կենաց ... շնորհացն գտակ. (Նար. խչ.։)
ԳՏԱԿԱՒ. Ստգոյգ գիւտիւ. ճշդիւ. հաւաստեաւ. անվրէպ. քաջ կշռութեամբ. յար եւ նման.
Ճշդիւ գտակաւ հասանել համարոյ ժամանակացն։ Զնոյնս գտակաւ զբերոսսայն առընթեր կարգեցից։ Զոյդ կշիռ գտակաւ գտանես. (Եւս. քր. Ա։)
Ճշդիւ գտակաւ ի հանդիսի անցուցանել. (Սեբեր. Թ։)
Եղջերուաց գտակաւ զժամանակ խառնիցն իմանալոյ. (Եզնիկ.։)
Ամենայն ճշմարտութեամս գտակաւ պատմել։ Կշիռ գտակաւ գործել։ Զնոյն բանս գտակաւ խօսի. (Ոսկ. մ. ՁԵ։ եւ Ոսկ. եբր. Է. եւ Ը։)
Ստոյգ գտակաւ յանդիմա՛ն կացուցէք մեզ. (Սիւն. առ գերմ.։)
Տեսաք գրեալ սորին ձեռօք ստոյգ գտակաւ. (Սամ. երէց.։) (վրիպակ է գրելն երբեմն, գիտակաւ)։
to find, to invent, to discover, to find out;
to gain, to have;
to meet;
— շնարհս առաջի ուրուք, to gain or acquire the heart, friendship, goodwill of some one;
to regain the favour of some one.
Գտանի հիւղն մեծ քան զնա. (Եզնիկ.։)
εὐρίσκω invenio, reprio, compeio, assequor Ի ձեռս բերել զխնդրելին գիւտ. ստանալ զկորուսեալն կամ զպակասեալն. հնարել. հանդիպել, հասանել իմիք. գտնել, գտնալ.
Գտին դաշտ մի՝ յերկիրն սէնաար։ Եգիտ զնա հրեշտակն յաղբիւր ջուրց յանապատի անդ։ Որ հայցէ, գտանէ։ Գտի զդրամն իմ զոր կորուսի։ Գտան հանգիստ, զիմաստութիւն, շնորհս առաջի տեառն (այսինքն հաճոյ լինել)։ Որչափ ինչ եգիտ ձեռն նորա։ Եթէ աղքատ իցէ, եւ չգտանիցէ ձեռն իւր (այսինքն ձեռնահաս լինել)։ Իմաստութիւն ուստի՞ գտաւ։ Ադամայ ոչ գտաւ օգնական ( ի կենդանիս) նման նմա.եւ այլն։
Զոր ինչ գտեալ է յերուանդայ։ Զայս ի նոցանէ գտեալ։ Զբզնունեաց եպիսկոպոսութիւն ի պարսից արքայէն եգիտ. եւ այլն. (Խոր.։)
ԳՏԱՆԻԼ. իբր Լինել. գոլ. կալ. երեւել. ցուցանիլ.
Հաւատարիմ գտցի։ Գտանիցիմք սուտ վկայք։ Գտաւ ինձ պատուիրանն՝ որ ի կեանսն էր, նոյն ի մահ.եւ այլն։
Գտցուք առաջի քո հաճոյք։ Վնասակար գտցի յարքունի իրս. (Եղիշ. ՟Ը։)
Որ այժմ կարծեմ գտանի պահեալ ի նոյն քաղաքի։ Առ հաւատսն իւր գտանի դժրօղ. (Խոր. ՟Բ. 9. 85։)
ԳՏԱՆԻԼ. իբր Գտանել. կամ հասարակ բայ.
Գտար թողութիւն։ Ոչ գտան զորդիսն իւրեանց. (ՃՃ.։)
Գտայ զայն. (Վրք. ոսկ.։)
Ունէիր ազգայինս յերկրի, եւ գտար եղբարս ի յերկինս. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Նա ոչինչ վնաս մահու գտաւ ի դմա. (Զքր. կթ.։)
Գտաւ զնա. (Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Ա։)
Ցաւոց սրտի ձեր ուրախութիւն եւ մխիթար գտայք. (Լմբ. սղ.։)
(Զտէր) ոչ խնդրեցին, եւ ոչ գտան. (Մխ. երեմ.։)
Երախտիս ինչ գտայք յինէն. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Գտայց փրկութիւն, կամ թողութիւն։ Զի եւ ես ողորմութիւն գտայց. (Մագ. ՟Լ՟Ա։ Գանձ.։ Սարգ. յիշատ.։ Երզն. լուս.։)
Ի վերայ բարեգործաց, եւ բարի գտելոց (ամենայն գտողաց). (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to find ones self;
to appear, to show one's self;
հաւատարիմ —, to be faithful.
the finding again;
fiction, invention;
զբան —, fiction, fable.
Գտանելն. հնարելն. գիւտ. գտումն.
Պայն, առլեզն ... ոչ եթէ անձինք ինչ են, այլ անուանք զբան գտանաց. (Եզնիկ.։)
inventive.
written, literal.
Որ ինչ հայի ի բան գրաւոր.
Յանդիմանութիւնսն գրաբանականս. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
cf. Գրաբար.
literary language;
in the literary language;
literal.
book-learned, literate, lettered.
ἑπιστάμενος γράμματα, πεπαικεύμενος literatus, eruditus Գիտակ գրոյ, գրոց, դպրութեան. մակացու. կարդացօղ.
Տայցեն ցայր մի գրագէտ. (Ես. ՟Ի՟Թ. 11։)
Առ սովաւ եզր եբրայեցւոց սուրբ գրոց գրագէտ ճանաչիւր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Իմաստնոց եւ գրագիտաց. (Գէ. ես.։)
Այս ամենայն բարիք եղեն ասէ առանց իմաստնոց հնարից, եւ գրագիտաց. (Ոսկ. ես.։)
literary.
book-learning, literature, letters, learning.
Գրագէտն գոլ. հմտութիւն գրոց. կարդացողութիւն.
Սահակ Սեւադայ եղեւ իշխան, եւ խնդրող իսկ գրագիտութեան, եւ դպրոցս ի տան իւրում կարգեաց. (Կաղանկտ.։)
copier, transcriber;
author, writer;
secretary.
συγγραφεύς scriptor, γραμματεύς scriba Գրօղ զգիրս. մատենագիր. շարագիր. օրինակագիր. գիրք շարադրօղ, հեղինակ, գրական մարդ.
Մուսիանոս՝ մեր (այսինքն քրիստոնեաղ) գրագիր ճանաչէր։ Ղեւոնիդէս հայր որոգէնի գրագիր վկայեաց. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Քերականն, (այսինքն) գրագիրն. (Լծ. փիլ.։)
Նկարագրօղ պատկերաց, եւ գրագիր. (Հ. կիլիկ.։)
Զպորփիւրոս սնուցեալ էր սուրբն պանփիլոս, եւ ուսուցեալ գրագիր, այսինքն լինել, կամ գրագրութիւն. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Զ. (կամ հայի ի յաջորդ նշ)։)
ԳՐԱԳԻՐ. Գրիչ ճարտար. աղէկ գիր գրօղ.
Եւ էր գրագիր, եւ մեծատուն. գրէր գիրս, եւ պարգեւէր յեկեղեցիսն. (Հ=Յ. յուլ. ՟Գ.։)
office of a copier.
Առաւել ռմկ. որպէս Նօտարութիւն. դպրութիւն ի դիւանս.
Յառաջն աղքատ էի, եւ վասն գրագրութեանս մեծ փառաց հասայ. (Ոսկիփոր.։)
the dividing of words into syllables for the end of the line.
ink.
Դեղ՝ այսինքն ներկ գրոյ. սեւադեղ. սեւակ. մելան. թանաք.
Էր որպէս գրադեղ պինդ (որպէս եփեալ մելան)։ Աշխատեա՛ եղբայր, քանզի գրադեղով են, եւ վաստակաւ ջնջին. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Նշանախեց.
Միոյ գրախեցի անկատար մնալ. (Իգն.։)