Entries' title containing ա : 10000 results

Երկակի

adj. adv. two, double, binary;
twice, doubly.

· Calfa

NBHL (9)

διπλῆ, διχῆ dupliciter Կրկնակի, կրկին օրինակաւ. երկու կերպով.

Երկակի սահմանելով զիմաստասիրութիւն, զոմն յենթակայէ, եւ զոմն ի կատարմանէ. (Սահմ. ՟Ժ՟Ա։) Նոյնպէս եւ առընթեր բայանուանց.

Երկակի եկաւորութիւն. (Մամբր.։)

Երկակի ասացուածով յօրինէին. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Երկակի յորջորջմամբ. եւ այլն. (Նար.) (որք լինին եւ ածական)։

ԵՐԿԱԿԻ. ա. διπλοῦς duplex Երկեակ. կրկին. երկու.

Երկակի շրթանցս, կամ բազկաց կամ ունկան։ Ի յերիկամանց մասունս երկակի։ Երկակի հնգիցն։ Եօթանասնեկի երկակի լեզուաց. (Նար. (որք լինին եւ մ. իբր երկիցս)։)

Երկակի դիմօք կամեցան ըմբռնել զնա. (Երզն. մտթ.։)

երկակի սոքա ասին գոյացութիւնք, ո՛րզան, մարդն, եւ կենդանի». իմա՛. երկրորդ գոյացութիւնք որպիսի են տեսակք եւ սեռք։


Երկակին

adj.

bigamist (man).

· Calfa

NBHL (1)

cf. Երկկին։ (Կանոն.։)


Երկակիսակ

s.

twice two and a half, (five).

· Calfa

NBHL (2)

Մակդիր թուոյս Հինգ, յորում են կրկին երկու եւ կէս, եւ ինքն է կէսն տասին.

Անուն սորա ասի երկակիսակ. զի սա է կէս տասնեկին, եւ կիսորդ երկուց եւ կիսից. (Մագ. ՟Ձ՟Դ։)


Երկակշիռ

adj.

that measures two opposite things;
s. mech. beam, lever of an engine;
— դրամահատ, lever for coining;
— փոխարինիչ, compensating balance.

· Calfa

NBHL (2)

Զուգակշիռ ըստ երկուց մասանց. որպէս տիւ եւ գիշեր ի հասարակածի.

Արեգակն անաչառասփիռ, աստղ սահմանիչ երկակշիռ տարրութեանց. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)


Երկակողմանի

adj.

having two sides;
two sided, reciprocal.

· Calfa

NBHL (9)

ԵՐԿԱԿՈՂՄ մանաւանդ ԵՐԿԱԿՈՂՄԱՆԻ. Որոյ կամ ուր են երկու կողմանք, մասունք, հայեցուածք դէմ ընդդէմ.

Յերկակողմ մասանց. (Խոր. առ արծր.։)

Երկակողմանի, եւ յերկուս ակնարկէ։ Զերկակողմանի մարդոյս զգայութիւնս։ Երկակողմանի հինգ զգայութեամբք. (Փիլ.։)

Բառնայր ի միջոյ զերկակողմանի պատերազմ. (Ոսկ. ես.։)

Այդ նախանձ իսկ է երկակողմանի. (Երզն. մտթ.։)

Երկակողմանի ընդդիմադրութեանց». ա՛յլ ձ. երկակողմի. (Վանակ. յոբ.։)

Զորս եւ այժմ կրէ երկակողմանի չարաղանդիցն. (Լծ. ածաբ.։)

Երկակողմանի խրատուք՝ սպառնալեօք եւ աւետեօք. (Տօնակ.։)

Որպէս ծառն այն երկակողմանի. թէ չուտէին, բարի. թէ կերան, չար. (Վրդն. ծն.։)


Երկակողմ

cf. Երկակողմանի.

· Calfa

NBHL (9)

ԵՐԿԱԿՈՂՄ մանաւանդ ԵՐԿԱԿՈՂՄԱՆԻ. Որոյ կամ ուր են երկու կողմանք, մասունք, հայեցուածք դէմ ընդդէմ.

Յերկակողմ մասանց. (Խոր. առ արծր.։)

Երկակողմանի, եւ յերկուս ակնարկէ։ Զերկակողմանի մարդոյս զգայութիւնս։ Երկակողմանի հինգ զգայութեամբք. (Փիլ.։)

Բառնայր ի միջոյ զերկակողմանի պատերազմ. (Ոսկ. ես.։)

Այդ նախանձ իսկ է երկակողմանի. (Երզն. մտթ.։)

Երկակողմանի ընդդիմադրութեանց». ա՛յլ ձ. երկակողմի. (Վանակ. յոբ.։)

Զորս եւ այժմ կրէ երկակողմանի չարաղանդիցն. (Լծ. ածաբ.։)

Երկակողմանի խրատուք՝ սպառնալեօք եւ աւետեօք. (Տօնակ.։)

Որպէս ծառն այն երկակողմանի. թէ չուտէին, բարի. թէ կերան, չար. (Վրդն. ծն.։)


Երկակտուր, տրոյ

s.

diameter.

· Calfa

NBHL (2)

διάμετρος linea dimetiens, per medium secans Որ կտրէ յերկուս մասունս հաւասարս. այն է տրամագիծ.

Երկակտուր բոլորին, որ կոչի դիամետրովն, է ուղիղ գիծ. որ անցանէ ընդ կենտրովն բոլորին. (Եւկղիդ.։)


Երկահանք

s. chem. amphibole, hornblende, tremolite.

· Calfa


Երկաճիւ

adj.

two footed, biped.

· Calfa


Երկամ

adj.

two years, duration of two years;
cf. Երկեամ.

· Calfa


Երկամանակ

adj.

that has two times or measures.

· Calfa

NBHL (3)

Ունօղ զերկու ժամանակս հնչման ձայնի՝ որպէս երկար եւ սուղ.

Երկամանակք երեք, ա՛, ե՛, ի՛. (յն. α, ι, ο ). եւ երկամանակք ասին, վասն զի երբեմն ձգտին, եւ երբեմն ամփոփին ... Զմին յերկամանակաց ըստ երկարման առեալ. որպիսի, սի՛րով. (Թր. քեր.։)

Միոյ երկամանակաւ, եւ միոյ սղիւ. (Մագ. ոտ. խչ.։)


Երկամեայ

adj.

biennial;
cf. Երկեմեան.

· Calfa


Երկամասն

adj.

bipartite.

· Calfa


Երկամուսին, սնոյ

s. adj. bigamist.

· Calfa


Երկամուսնութիւն, ութեան

s.

bigamy.

· Calfa


Երկայն, ից

adj.

long, extended;
far;
փոքր մի —, rather long.

· Calfa

Etymologies (5) · Adjarian

(յետնաբար ի հլ.) «երկայն, երկար» ՍԳր. Ոսկ. յհ. ա. 1. Կոչ., որից՝ եր-կայնաբազուկ Եւս. քր., երկայնաբան Ոսկ. յհ. ա. 13. Եւագր., երկայնագոյն Բ. մակ, ժբ. 36. Իմ. ժբ. 24, երկայնակեաց ՍԳր. Ոսկ, λս., երկայնահոգի Եւագր., երկայնաձիգ Ոսկ. մտթ. և ես. Վեցօր. Եւս. քր., երկայնա-միտ ՍԳր., երկայնել ՍԳր. Եզն., երկայնու-թիւն ՍԳր. Ոսկ. յհ. ա. 25, ընդերկայնամիտ Եփր. ա. կոր. և ա. թես. գրուած է երկեայն Կնիք հաւ. էջ 4։

= Բնիկ հայ բառ. պարզ արմատն է երկ-, որի վրայ աւելացել է -այն մասնիկը. հմմտ. մի-այն, ուն-այն, միանգամ-այն, զնանա-պարհ-այն ևն. նոյն արմատից -ար մասնի կով կազմուած է երկ-ար. հմմտ. մեծ-ար-ել, ևն։ Բոլորի արմատն է հնխ. dewə, որի ձայն-դարձներն են dowə, dwā, du. այս առմա-տից զանազան մասնիկներով յառաջանում ևն յն. δfαρόν, հոմեր ἰη ό, δfāլίς δηρίς. δfāν, ղո.. δάν, հոմեր. δfήν. δηὶ ά, δαίν, δ.č, (O աստիճանով) «երկար ժամանակ, երկարատև, վաղուց, շատոնց», երկար u ձայնդարձով՝ հսլ. davš «էր երբեմն», dovī-nu«հին, հնուց», ռուս. давe«երեկ, քիչ առաջ». павно«վաղուց», սլով. davi «քիչ առաջ, այս առաւօտ». լեհ. dávno «վաղուց», ուկր. dá-viky «այս առաւօտ», լատ. dūdum «ի վա-ղուց հետէ, շատոնց», duro «տևել, տոկալ, դիմանալ» (ստորին ձայնդարձով՝ du ձևից)։ Համեմատութեանց վրայ աւելացնել կամես. tuwa «հեռու», tuwaz (a) «հեռուից», tuwa-las «հեռաւոր» (Benveniste, BSL, հտ. 33, ❇ 99, էջ 142. տե՛ս և Pokorny, 1, 779, Er-nout-Meillet, 275)։ Հիռլ. doe «կամաց» թերևս նաև գերմ. zaudern «վարանիլ, ձգձո-գել, ժամանակ անցկացնել» (տե՛ս Walde, 245, Boisaeq, 183, Berneker, 181)։ Ըստ ո-րում՝ հնխ. dw տալիս է հյ. երկ-(հմմտ. եր-կու, երկնչել), ուստի և հնխ. dwāro-տալին է հայ. երկար, ro-ի փոխարէն ռնգային մաս-նիկով՝ երկայն (իբր յն. δfα). միևնոյն ժա-մանակ dewə ձևից տևել և dowə ձևից տո-կալ։ Այսպէս ուրեմն հնխ. երկավանկ ար-մատների և ձայնդարձի օրէնքների համա-ձայն նոյն ծագումն ունին և նոյն արմատից են բխում հյ. երկայն, երկար, տևել և տոկալ բառերը։

Windisch. 29 երկու բառից։ Böttich ZDMG, 1850, 354, Arica, 82, 380, սանս. dirgha, զնդ. darəγa, լիթ. ilgas «եր-կար»։ Տէրվ. Altarm. 75 երկայն և երկար համեմատում է այս բառերի և յն։ δνλιχός. հսլ. d'u>u, պրս. dirāz «երկար» ձևերի հետ։ Նոյն, Նախալ. 78 սանս jar «ժողովել», grāma «ժողով», յն α-γείρω «ժողովել», α-γιρί «ժողով». հյ. կար, կարել, կարուակ, կարկել, կարկամ, կարկառել, կարկառ ձևերի հետ՝ թերևս հնխ. gar «մօտեցնել, դի-զել, ժողովել, ամփոփել, կուտել» արմա-տից. հնագոյն ձևերը համարում է *կրա-նի>երկայն, *կեր-կար, կրար> երկար. Meillet, MSL, 9, 150 երկայն և եր-կար կցում է կասկածով լիթ. erdvas «ընդարձակ, լայն» բառին։ Հիւբշ. 445 ւևշում է անցողակի։ Bugg։, KZ, 32, 84 երկայն և երկար հանելով երկ արմա-տից՝ դնում է կովկասեան փոխառու-թիւն. հմտ. կիւրին. yärg' «երկար»։ Հիւնք. երկինք բառից հանում է երկայն, երկիր բառից երկար։ Scheftelowitz, BВ, 28, 308 անգսք. raecean, հբդ. rei-chen, անղլ. rcach «հասնիլ, ժամանել» և յն. ὸρι-ντομαι «երկարիլ»։ Karsl, Յուշարձան, 427 երկայն=թաթար. keñ «լայն», 428 երկար=թաթար. ker, er «լայն»։ Մառ, ЗВО, 1925, 803 և 811 երկայն և երկար =վրաց. գրձելի և եբր. eārōk։ Ղափանցեան, Տեղեկ. ինստիտ 2, 107 իրար է խառնում լտ. rex «թա-գաւոր», սանս. raçmi «ճառագայթ, սանձ». արս. rasan «թոկ», rag «ջիղ, երակ» և հյ. առիւծ, երկայն ու երկար։

Միտքը պարզ չի հասկացւում։ Ուղիղ մեկնութիւնը տուաւ Meillet, KEA, 4, իօ I-4

ԳՒՌ (dialectal) Ախց. Կր. Ղրբ. էրկան, Շմ. յէրկան, Խրբ. Ննխ. Պլ. Ռ. Տիգ. էրգան, Սեբ. -երգան, Ասլ. էրգա. Սչ. յէրգան, Գոր. է՛րկ'mն, Սլմ. Վն. էրկէն, Մրղ. էրկ'էն, Երև. Տփ. էրգէն. Հմշ. էրգէն, էրգը՛ն, Մկ. Ոզմ. հէրկէն, Ալշ. Մշ. յէրգէն, Զթ. իյգmն, իրգmն, Հճ. իյգmն։ -Նոր բառեր են՝ երկայնալուծ, երկայնա-կանջ, երկայնապոչ, երկայնարև, երկայնա-ւուն, երկայնկեկ ևն.-Անգորայի թրքախօս հայերն ունին էրկան-կուտի (իմա՛ երկաւն-գօտի) «ծիածան» (Բիւր. 1898, 789)։

NBHL (13)

μακρός longus, prolixus Տարածեալ յոյժ ընդ մի գիծ քանակի, ժամանակի, եւ տեղւոյ. որպէս առաւելեալ քան զլայնութիւն, հեռաձիգ. երկան.

Ձգեն զմեղս իւրեանց իբրեւ երկայն պարանաւ. (Ես. ՟Ե. 18։)

Երկայն է չափ երկրի, լայն է ծով. (Յոբ. ՟Ժ՟Ա. 9։)

Որ հիւանդն եւ տկարն է, եւ ի կարճ բանից անտի իբրեւ յերկայն բանից ձանձրոյթ եղեալ տեսանի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)

Ի սակաւուն ելից ժամանակս երկայնս. (Իմ. ՟Դ. 13։)

Մի՛ անտես առնել զերկայն ժամանակաց աշխատութիւնս իմ. (Սարգ. յիշատ.։)

Ճանապարհ երկայն հանդերձեալ ես վճարել։ Ըստ հիպոկրատեայ, կեանք՝ սուղ, եւ արուեստ՝ երկայն։ Երկայն երկայն եւ յաճախապէս վազիւք տագնապել փութան. (Փիլ.։)

ԵՐԿԱՅՆ. իբր Երկար ըստ ամանակի առոգանութեան.

Այբն ո՛չ է բուն ի յերկայնիցն, եւ ի բուն նուազացն, այլ յայնցանէ՝ յորս երկոքին այսոքիկ կան. (Փիլ. լին. ՟Գ. 43։)

Ձայնաւորացն երկայնք են երկու, է՛, ո՛վ». իմա՛ որպէս յն. որ են կրկնակ տառք իբր. (Թր. քեր.։)

ԵՐԿԱՅՆ ԱՒՈՒՐՔ. յն. երկայնութիւն աւուրց, կամ կենաց.

Երկայն աւուրբք լցուցից։ Ընդ երկայն աւուրս. (Սղ. ՟Ի. 5։ ՟Ի՟Բ. 6։ ՟Զ. 15։ ՟Ղ՟Բ. 7։ Առակ. ՟Գ. 16։)

Որ երկայն աւուրցն (յն. բազմաժամանակեայ) առին զապաշխարութիւն, եւ անապաշաւ սիրտ կալան. (Կոչ. ՟Ը։)


Երկայնաբազուկ

cf. Երկայնաձեռն.

· Calfa

NBHL (3)

cf. Երկայնաձեռն.

Արտաշէս, որ կոչեցաւ երկայնաբազուկ. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։ Ասող. ՟Ա. 5։ Վրդն. պտմ.։)

Հրամանաւ պտղոմէոսի երկայնաբազուկի զաստուածեղէն գիրսն թարգմանեցին. (Եպիփ. ծն.։)


Երկայնաբան

adj.

prolix, too diffusive, too long, long-tongued.

· Calfa

NBHL (6)

μακρολόγος longus, vel multus in sermone μακρολογία multiloquium μακρὰ λογοί longa verba Շատախօս, եւ Շատախօսութիւն. ուստի ԵՐԿԱՅՆԱԲԱՆ ԼԻՆԵԼ, է Շատ խօսել.

Այսչափ երկայնաբան լինել ընդ ձեզ պայքարաւ. (Եղիշ. ՟Ը։)

Երկայնաբան լինի». նշանակէ, յերկարի բանն. յն. բանն յերկայնութիւն ձգի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 13։)

ԵՐԿԱՅՆԱԲԱՆՔ. գ. ԵՐԿԱՅՆԱԲԱՆ ԲԱՆՔ. Երկարաբանութիւն. երկայն բանք.

Պատկառէ ի քումմէ լռութենէդ առաւել քան յայլոցն երկայնաբանից։ Համառօտաբար՝ քան զերկայնաբանսն հաւանագոյն. (Ածաբ. ծն. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Է։)

Բանք երկայնաբանք նշանակ է անմտութեան. (Եւագր. ՟Թ։)


Երկայնաբանեմ, եցի

vn.

to be prolix in discourse, to make long tiresome speeches.

· Calfa

NBHL (4)

Զի՞ երկայնաբանես. (Ճ. ՟Ա.։)

Եւ զի՞ եւս ինձ երկայնաբանելն է. (Խոսր.։)

Զեկուցեալ է ճշգրիտ յառաջագոյն, զի այլ մի՛ եւս լիցի երկայնաբանել։ Ախմարագոյն է երկայնաբանել յաղագս այսպէս յայտնեաց. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)

μακρηγορέω, μακρολογέω longa oratione utor, multa verba facio Երկարել զբան. շատախօս լինել. խօսքը երկնցընել, երկան կամ շատ խօսիլ.


Երկայնաբանութիւն, ութեան

s.

prolixity, tiresome length in a discourse.

· Calfa

NBHL (3)

Յայտնի վկայութիւնս առնուլ ի մէջ՝ երկայնաբանութեան է։ Յանյագ երկայնաբանութենէ խոյս տուեալ. (Փիլ.։)

Կրկնեաց՝ ո՛չ եթէ վասն երկայնաբանութեան. (Երզն. քեր.։)

μακρηγορία, μακρολογία sermo longus, oratio logo, multiloqium Բան երկայն. շատխօսութիւն.


Երկայնագոյնս

adv.

too long.

· Calfa


Երկայնադէզ, դիզի, դիզաց

adj.

too long or extended, gigantic.

· Calfa

NBHL (2)

Ընդ երկայն դիզացեալ. բարձր. հսկայաչափ.

Երկայնադիզօք հասակօք. (Խոր. ՟Ա. 10։)


Երկայնածնօտ

adj.

having a long jaw, long-jawed.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ ծտօտն է երկայն. երեսը կամ դունչը երկան.

Այտքն ի ներքոյ միահարթք երկայնածնօտք. (Ոսկ. կողոս.։)


Երկայնակեաց

adj.

that lives long;
— լինել քան զոք, to outlive, to survive.

· Calfa

NBHL (5)

Զաւակ երկայնակեաց. (Ես. ՟Ծ՟Գ. 10։)

Կեանք երկայնակեաց». յն. երկայնակեցութիւն. (Բարուք. ՟Գ. 14։)

Ի բազմութիւն սերէին յերկայնակեաց ժամանակ». յն. յերկայնութիւն կենաց. (Ոսկ. ես.։)

ԵՐԿԱՅՆԱԿԵԱՑ ԼԻՆԵԼ. Յերկար կեալ. երկայնօրեայ լինել. շատ ապրիլ։ (Ել. ՟ի. 12։ Օրին. ՟դ. 41։ ՟ե. 16։ ՟ժէ. 20։ Դտ. ՟բ. 7։ Իմ. ՟գ. 17։)

μακρόβιος, μακροχρόνιος, μακροήμερος longaevus, prolongans vitam Որ յերկար կեայ, ապրի, կամ տեւէ. բազմաժամանակեայ.


Երկայնակեցութիւն, ութեան

s.

longevity.

· Calfa

NBHL (6)

μακροβίωσις, μακροβιότης vita longaeva Երկայնակեացն գոլ. երկարութիւն կենաց. երկարատեւութիւն.

Երկայնակեցութեան պարգեւօք պսակէ զկենդանին. (Պիտ.։)

Առողջութիւնք մարմնոց ... եւ երկայնակեցութիւն ամաց. (Եղիշ. ՟Բ։)

Եւ իբր Երկայն կենակցութիւն, եւ յերկար բնակութիւն.

Եւ զսկզբանէ սէրն ի միասին երկայնակեցութեամբն յոգիսն կնքեալ՝ լուծանել ոչ կարեն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Ի տան տեառն զերկայնակեցութիւն. (Ասող. ՟Գ. 21։)


Երկայնահասակ

adj.

of too long or extraordinary a size, tall.

· Calfa

NBHL (2)

μακρός prolixus, altus Երկայն հասակաւ. բարձրահասակ.

Այր մի երկայնահասակ. (Ոսկիփոր.։)


Երկայնահեր

adj.

long-haired.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ հերք գլխոյն են երկայն. մազը երկան.

Լիրբ եւ երկայնահեր. (Ուռհ.։)


Երկայնահոգի

cf. Երկայնամիտ.

· Calfa

NBHL (2)

μακρόθυμος longanimis, patiens ըստ յն. ոճոյ՝ իբր Երկայնամիտ.

Երկայնահոգի՛ լինիջիր. (Եւագր. ՟Թ։)


Երկայնաձգեմ, եցի

va.

to prolong, to extend.

· Calfa

NBHL (2)

ԵՐԿԱՅՆԱՁԳԵԼ. Յերկարաձգել. յերկարել.

Երկայնաձգեալ զկենցաղավարութեան քո զվարս. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)


Երկայնաձեռն

adj.

long-handed.

· Calfa

NBHL (5)

μακρόχειρ longimanus Որոյ մի ձեռն կամ երկոքեանն են երկայն. ուստի լինի եւ ասի նաեւ Երկայնաբազուկ. ձեռքը՝ թեւը երկան.

Արտաշէս երկայնաձեռն. (Եւս. քր. ՟Բ։ Նախադր. ՟Ա. Եզր.։ Ասող. ՟Ա. 1։)

Առ երկայնաձեռն արտաշիսիւ. (Սամ.։)

Զկնի երկայնաձեռին թագաւորեաց արտաշէս միւս. (Միխ. աս.։)

Գայր ամիրայն տաճկաց, որոյ անունն երկայնաձեռն կոչէին. (Ուռհ.։)


Երկայնաձեւ

adj.

long, extended;
parallelogram, oblong.

· Calfa

NBHL (2)

Երկայն ձեւով. առաւել տարածեալ ընդ երկայնութիւն.

Տեսեալ առ եզերբ ծովուն երկայնաձեւ բլուր. (Խոր. ՟Ա. 15։)


Երկայնաձիգ

adj.

very long, elongated;
that lasts long;
far.

· Calfa

NBHL (16)

Երկայնաձիգ հովիտ, կամ ձող, ելուզմունք բարունակաց, ստեղն, մատունք. (Խոր. ՟Ա. 15։ Պիտ.։ Սկեւռ.։ Մագ.։)

Ընդ նեղ եւ ընդ երկայնաձիգ անցանելով պարանոց. (Արիստ. աշխ.։)

Երկայնաձիգք էին հասակօք։ Երկայնաձիգ ճանապարհ. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. պտմ.։)

Ըստ երկայնաձիգ լարի բանն ունի զբխումն. (Լմբ. ժղ.։)

ԵՐԿԱՅՆԱՁԻԳ. Յերկարաձգեալ. երկարատեւ. երկար.

Երկայնաձիգ ժամանակ կամ ժամանակք, պատմութիւնք. (Ոսկ. մտթ.։ Վեցօր. ՟Թ։ Եւս. քր. ՟Ա։)

Օրն այն մեծ եւ երկայնաձիգ եղեւ քան զամենայն աւուրս. (Ոսկ. ես.։)

Ձանձրութիւն կրօնաւորի՝ երկայնաձիգ. (Կլիմաք.։)

Բազում եւ երկայնաձիգ բանս ամբաստանութեան յաճախեաց առ հրէայս. (Ոսկ. ես.։)

Ողբս երկայնաձիգս յօրինէր. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)

Ահա մարտիւրոսութիւն երկայնաձիգ. (Սիսիան.։)

ԵՐԿԱՅՆԱՁԻԳ. Հեռաձիգ. հեռի կամ ի հեռուստ ձգօղ.

Աջողեցաւ ձգել զսուինն. քանզի էր կորովի եւ երկայնաձիգ, հեռի զաշտէսն արձակեալ. (Խոր. ՟Բ. 5։)

ԵՐԿԱՅՆԱՁԻԳ. մ. Յերկար. ընդ երկար.

Ի սա գանս ահաւորս եհար միայն երկայնաձիգ աղօթելն առ տէր. (Կլիմաք.։)

ἑπιμήκης oblongus μακρός longs Ձգեալ տարածեալ ընդ երկայն. երկան.


Երկայնաճիւղ

adj.

furnished with long branches.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ ճիւղք կամ ոստք են երկայն. երկան ճղերով.

Զթանձրախիտ մայրիսն ... եւ զերկայնաճիւղսն. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)


Երկայնամիտ, մտաց

adj.

patient, that suffers patiently, that perseveres;
— լինել, cf. Երկայնամտեմ.

· Calfa

NBHL (12)

μακρόθυμος longanimis, lenis, patiens Ոյր միտքն կամ սիրտն եւ հոգին է լայն եւ ընդարձակ. յերկարատեւ համբերօղ. եւ հեզ. (որպէս եւ կարճամիտն է անհամբեր) ըստ յն. եւ եբր. երկայնահոգի, կամ երկայն՝ այսինքն ծանր ի ցասումն.

Տէր աստուած ... երկայնամիտ. (Ել. ՟Լ՟Դ. 6։ Իմ. ՟Ժ՟Ե. 1։)

Այր երկայնամիտ. (Առակ. ՟Ժ՟Դ. 29։ ՟Ժ՟Բ։ 18. Ժող. ՟Է. 9։)

Խրախոյս է երկայնամտաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)

Յերկայնամտէն գտանել յանցանացն ներողութիւն. (Լմբ. սղ.։)

Երկայնամիտ բարերարութիւն կամ բարութիւն». իմա՛, երկայնամտական. (Նար.։)

ԵՐԿԱՅՆԱՄԻՏ ԼԻՆԵԼ. cf. Երկայնամտել.

Երկայնամի՛տ լերուք եղբա՛րք իմ մինչեւ ի գալուստն տեառն. (Յկ. ՟Ե. 7։)

Սակաւիկ մի երկայնամի՛տ լեր. (Եղիշ. ՟Գ։)

Երկայնամի՛տ լեր առ իս. կամ լինիցի առ նոսա. (Մտթ ՟Ժ՟Ը. 26։ Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 7. եւ այլն։)

Երկայնամի՛տ եղերուք ի վերայ բարկութեան հասելոյ ձեզ յաստուծոյ. (Բարուք. ՟Դ. 25։)

Երկայնամիտ լինիմք ի վերայ տգիտութեանդ ձերոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)


Երկայնամտեմ, եցի

vn.

to be patient, to suffer patiently, to persevere.

· Calfa

NBHL (10)

Եւ դու երկայնամտեցեր առ նոսա. (Նեեմ. ՟Թ. 30։)

Ահա մշակ երկայնամտեալ սպասէ պատուական պտղոյն երկրի ... երկայնամտեցէք եւ դուք. (Յկ. ՟Ե. 7։)

Առ ի՞նչ երկայնամտեցեր այնչափ առ եղբայրն այն. (Վրք. հց. ՟Զ։)

Երկայնամտէ ոք առ այնոսիկ՝ որոց կարօղն է հատուցանել. իսկ համբերէ՝ որոց ոչ զօրէ լինել վրէժխնդիր. (Շ. յկ. ՟Կ՟Բ։)

Երկայնամտեաց նմա սուրբն. (Ճ. ՟Ա. ՟Բ։)

Երկայնամտեալ յուսով. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)

Երկայնամտեա՛, զի ծագեսցէ. (Լմբ. ամբակ.։)

Բաւական համարեալ զճ.ամն երկայնամտել այնոցիկ. (Վրդն. ծն.։)

Երկայնամտել ի խորին բանս, եւ աշխատել եւ քննել. (Զքր. կթ.։)

μακροθυμέω longanimis sum, patienter fero, exspecto Երկայնամիտ լինել. յերկար համբերել, սպասել. ներողամիտ լինել. անձանձրոյթ դեգերիլ.


Երկայնամտութիւն, ութեան

s.

longsuffering, patience.

· Calfa

NBHL (3)

cf. Երկայնմտութիւն.

Ի զրկելոցն երկայնամտութիւն պահանջէ։ Երկայնամտութիւն՝ առ միմեանս (լինի), համբերութիւն առ արտաքոյսն. (Շ. յկ. ՟Կ՟Ա. ՟Կ՟Բ։)

Պա՛րտ է զմեղուցեալսն դարձուցանել երկայնամտութեամբ. (Բրս. հց.։)


Երկայնամօրուս

adj.

longbearded.

· Calfa

NBHL (4)

ԵՐԿԱՅՆԱՄՕՐՈՒ ԵՐԿԱՅՆԱՄՕՐՈՒՍ. Ունօղ զերկայն մօրուս. մօրուքը երկան.

Էր սուրբն պօղոս ալէխառն, երկայնամօրու. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Թ. որ ի Հ. գրի՝ երկայնամօրուս։)

ԵՐԿԱՅՆԱՄՕՐՈՒ ԵՐԿԱՅՆԱՄՕՐՈՒՍ. Ունօղ զերկայն մօրուս. մօրուքը երկան.

Էր սուրբն պօղոս ալէխառն, երկայնամօրու. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Թ. որ ի Հ. գրի՝ երկայնամօրուս։)


Երկայնանամ, ացայ

vn.

cf. Երկայնիմ.

· Calfa

NBHL (3)

Երկայն լինել. երկայնիլ. եւ Երկարիլ. երկննալ.

Երկայնացան ջիլքն. (Ճ. ՟Ա.։)

Բանն մեծանայ երկայնանալով եւ լայնանալով ըստ արտագնացական ճառին. (Փիլ. ել.։)


Երկայնանիստ

adj.

extended, great.

· Calfa

NBHL (3)

Որոյ նիստն կամ դիրքն է երկայն.

Առ երկայնանստիւ միով լերամբ. (Խոր. ՟Ա. 5։)

Ընդ ասորեստանն մեծ եւ երկայնանիստ. (Նար. առաք.։)


Երկայնաչափ

adj.

very long.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ չափն է երկայն.

Երկայնաչափ պատկեր. (Վրդն. դան.։)


Երկայնաչափութիւն, ութեան

s.

length;
longimetry.

· Calfa

NBHL (2)

Երկայնութիւն. բարձրութիւն.

Ըստ երկայնաչափութեան երիցն երեւէին. (Փարպ.։)


Երկայնապատում

adj.

prolix, too diffuse.

· Calfa

NBHL (1)

Երկարաբան ի պատմութիւն. երկարապատում։ (Խոսր.։ Ոսկիփոր.։)


Երկայնապունք

adj.

long-legged, long-shanks.

· Calfa


Երկայնատարած

adj.

much extended.

· Calfa

NBHL (3)

Երկայնաձիգ. եւ մեծաթեւ. μεγαλοπτέρυλος

Արծուին մեծ՝ մեծաթեւ՝ երկայնատարած. (Եզեկ. ՟Ժ՟Է. 3։ յորմէ եւ Ոսկ. ես. ՟Բ։)

Բանս մեծաձիգս երկայնատարածս առցուք ի պատմութիւն ճառիս. (Վեցօր. ՟Ա։)


Երկայնատտուն

adj.

long-tailed.

· Calfa


Երկայնացուցանեմ, ուցի

va.

cf. Երկայնեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Մորուս երկայնացուցանել, կամ զաւուրս, կամ զանօրէնութիւնս. (Լմբ. առ լեւոն.։ Վեցօր. ՟Զ։ Ճ. ՟Բ.։)


Երկայնաւուրք, ից

s. adj.

long life, long days;
—րս or —րց, long lived;
—րս լինել, cf. Երկայնօրեայ՞՞՞լինիմ.

· Calfa


Երկայնաքիթ

adj.

long-nosed.

· Calfa

NBHL (3)

Որոյ քիթն է երկայն.

Անձամբ էր միջակ, եւ երկայնաքիթ (սրբոյն մարկոս). (ՃՃ.։ Հ=Յ.։)

Սորա նշանաւորն լինել, եւ նորա երկայնաքիթն լինել՝ անձնաւորութեան են սահմանադրութիւնք. (Դամասկ.։)


Երկայնբանութիւն, ութեան

s.

cf. Երկայնաբանութիւն.

· Calfa


Երկայնեմ, եցի, եա՜

va.

to lengthen, to extend, to stretch, to draw, to draw out;
to prolong;
— զոտս or զսրունս, to stride, to straddle.

· Calfa

NBHL (9)

παρατείνω, ἑκτείνω, μακρύνω եւ այլն. extendo եւ այլն. Երկայնացուցանել. երկայն առնել. ձգել. ձգտել. եւ Երկար առնել. յերկարել. երկընցընել.

Երկայնել զապաւանդակս, զքղանցս, կամ զճառս մատեանին, զբանն. (Ես. ՟Ծ՟Դ. 2։ Մտթ. ՟Ի՟Դ. 5։ ՟Բ. Մակ. ՟Բ. 33։ Գծ. ՟Ի. 7։)

Եւ երկայնէր ճակատն՝ զեղոյր. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 40։)

Միտք ձգի եւ երկայնի այռ ամենայն իմանալիսն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 111։)

Երկայնէր հակառակութիւնն մինչեւ յամիսս հինգ. (Խոր. ՟Ա. 28։)

Տէրն մահու եւ կենաց ե՛ւ կարճել իշխէ զհրամանն իւր, եւ երկայնել. (Եզնիկ.։)

Տարածանէր երկայնէր զճակատն յերկայնութեան մեծի դաշտին. (Եղիշ. ՟Զ։)

Ձգեն երկայնեն զերեկունն. (Եղիշ. միանձն.։)

Ժամավաճառ բանիւք երկայնէր զասացեալսն. (Փարպ.։)