frightful, dreadful, terrible;
timid.
Ահագին, եւ Ահաբեկ.
Երկիւղագին քան զխորխորատն։ Երկիւղագին սրտիւ. (Նար. ՟Ժ՟Թ. եւ Նար. խչ.։)
Փակեալ ընդ երկիւղագին ահիւ։ Են պէտք երկիւղագին պատրաստութեան. (Փարպ.։)
Ծանեաւ ադամ զնշան գալոյ տեառն ի դժոխս, ծանր ամօթով կայր հիացեալ երկիւղագին (կամ երկաղագին). (Շ. տաղ.։)
it is to be feared.
timorous, timid, astonished, fearful.
cf. Երկիւղալիր.
Լցեալ կամ լի երկիւղիւ. ահացուցիչ, եւ ահաւոր.
Ահագինս իմն բարբառի, եւ կարի երկիւղալիցս։ Ի քաղցրութիւն փոփոխէ զահագին տեսիլն զայն եւ զերկիւղալից. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Փայլատակմունք երկեղալից. (Վրդն. սղ. ՟Ժ՟Է։)
Զի մի՛ զերկիւղալիցն լուիցուք հրաման, ընկեր զիա՞րդ մտէր այսր. (Սկեւռ. յար.։)
Կամ ա.մ. Խառն ընդ երկիւղի. երկիւղախառն. ահաբեկ. եւ Ահաբեկութեամբ.
Երկիւղալից սիրով եկից զհետ իմոյ արարչիդ. (Եփր. աղ.։)
Փարատեցոյց զերկիւղալից տրտմութիւն։ Զարհուրեալ պահապանացն՝ երկիւղալի՛ց մեռանէին. (Շար.։)
Անմարմին զօրքն երկիւղալից ահիւ կան առաջի մեծի փառացն աստուծոյ. (Խոսր. պտրգ.։)
Ոմն ի զինուորաց երկիւղալից էր հանապազ ի թշնամեաց. (Ոսկիփոր.։)
mixed with fear, with fear.
Խառն ընդ երկիւղի. վախվըխելով.
Երկիւղախառն նեղացուցանէին զսուրբ այրն աստուծոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
timorous, conscientious, scrupulous, pious, religions.
ԵՐԿԻՒՂԱԾ որ եւ ԵՐԿԵՂԱԾ, ԵՐԿԻՂԱԾ. φοβούμενος , εὑλαβούμενος, εὑλαβής timens, reverens, pius, religiosus. իտ. timorato Ակն ածօղ երկիւղիւ. մանաւանդ Ունօղ զերկիւղն աստուծոյ. աստուածապաշտ. առաքինի. աստուածավախ.
Երկիւղած էր ի տեառնէ յոյժ։ Երկիւղած ի տեառնէ կամ յաստուծոյ, կամ յերեսացն աստուծոյ. (գ. թգ. ՟Ժ՟Ը. 3։ ՟Դ. Թագ. ՟Դ. 1։ Նեեմ. ՟Է. 2։ Ժղ. ՟Ը. 13։)
Երկիւղածք տեառն։ Երկիւղածաց աստուծոյ. (Սղ. ՟Ժ՟Դ. 4։ ՟Ի՟Ա. 24. 26։ Ժող. ՟Ը. 12։)
Եւ ես յաստուծոյ երկիւղած եմ. (Ծն. ՟Խ՟Բ. 18. եւ ՟Ի՟Բ. 12.) յն. յաստուծոյ երկնչիմ։
Երկիւղածիցն՝ օրինակն տեառն բաւական էր. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Երկեղած միտք. (Լմբ. պտրգ.։)
Երկեղած է արդարութիւն. (Փիլ. լին.։)
Երկիղ ... երկիղած. (Համամ առակ.։)
ԵՐԿԻՒՂԱԾ. իբր պարզապէս Երկնչօղ.
Թէ ոք յումեքէ երկիւղած ինչ իցէ. (Բուզ. ՟Դ. 12։)
Կազմեաց զնա երկիւղած ի մահուանէ. (Գերմ. թղթ.։)
Ատես զայնոսիկ, որք միշտ ի քէն երկիւղած լինին (ծառայաբար եւեթ), եւ ոչ կամին խզհարազատութենէ սիրոյն բուռն հարկանել. (Լմբ. սղ.։)
fear of God, piety, religion, conscience;
երկիւղածութեամբ, religiously, conscientiously.
Հեշտ ցանկութեամբքն ըմբռնեալ ածէ յերկեղածութիւն։ Պիտ.։
ԵՐԿԻՒՂԱԾՈՒԹԻՒՆ կամ ԵՐԿԵՂԱԾՈՒԹԻՒՆ. εὑλάβεια reverentia, metus, pietas Երկիւղ պատկառանաց յաստուծոյ. բարեպաշտութիւն. զգուշութիւն. աստուածվախութիւն.
Երանի՛ իցէ առն, որ արհամարհիցէ զամենայն վասն երկիւղածութեան. (Առակ. ՟Ի՟Ը. 14։)
Որք ի մարգարէին այսպիսի երկիւղածութիւն տեսանեմք. (Խոսր.։)
Արդարեւ այս է աշակերտին քրիստոսի կերպարան, հեզութիւն եւ երկիւղածութիւն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)
Վասն երկիւղածութեան աւուրն փափակութեան». յն. վասն ունելոյ երկիւղածութեամբ. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 11։)
Երկիւղածութեամբ վարեսցո՛ւք զկեանս մեր։ Երկիւղածութեամբ լուարո՛ւք. (Ժմ.։)
Երկիւղածութեամբ սրտի. (Նար. խչ.։)
Մերթ որպէս Երկչոտութիւն, վատասրտութիւն. երկիւղ սուտ, ինքնակամ կրօն.
Բազմամեայ երկիւղածութիւնդ՝ ո՛չ է ղերկիւղ (աստուծոյ), այլ անհաւատութեան մերոյ տայ զտարացոյց. (Լմբ. պտրգ.։)
pious, timorous.
of two moons;
— առուրք, duration of two moons, two months.
Իբր Երկու ամսոց. երկու ամսու.
Դադարէ առ գետովն երկլուսնեայ աւուրս. (Խոր. ՟Ա. 5։)
bisulphate.
brig.
cf. Երկկին.
of two cubits.
δίπηχυς bicubitalis Իբր Երկկանգնեան. երկուց կանգնոց չափ.
Քանակ, իբր թէ երկկանգուն, քառականգուն։ Երկկանգունն եւ եռականգունն՝ քանակ նշանակէ։ Երկկանգնոջն ոչինչ է ներհական, եւ ո՛չ տասանցն. (Արիստ. ստորոգ.։)
biconvex, double convex.
two thousandth, that contains twice a thousand.
in two volumes.
diphthong;
discordant.
δίφθογγος diphtongus Ուր գոյ կրկին ձայն. իբր Երկբարբառ (տառ).
Ձայնաւորք ... երկբարբառք ... եւ բռնաբարբառք երկձայն. (Թր. քեր.։)
երկձայն. իբր Հակառակ ըստ այլեւայլ ձայնից.
Մահու անուն, եւ ուրախութիւն միանգամայն ... վասն երկձայն բարբառոյն. (Մամբր.։)
Իբր Անմիաբան.
Ո՛չ երկձայն զհայաստանեայցս գոլ ... այլ նոյնախորհ եւ միաբանեալ ընդ պատուականիդ գլխոյ. (Թղթ. հաղբ. առ գր. տղ.։)
having two points or fingers, forked;
cf. Երկժանի;
երկմտանի երաժշտաց, cf. Ձայնգիւտ.
ԵՐԿՄԱՏԵՆԻ ԵՐԿՄԱՏՆԻ. δικλήματος կամ δικλάμος duorum ramorum, palmorum Որոյ են երկու մատունք իբր ճիւղք, կամ ժանիք. երկճղի. երկժանի.
Արարեալ փայտատ երկմատենի, եւ այնու խարխարեալ յուզեն զթանձրահող հովտացն, սերմանելով ի նա ցորեան եւ գարի. (Եղիշ. երէց.։)
Երկմատնի փայտատովք սերմանեալ. (Արծր. ՟Բ. 7։)
Որպէս զայգի (իմա՛ որթ) երկմատնի կամ երեքմատնի. (Աթան. ՟Ը։)
cf. Երկմատենի.
ԵՐԿՄԱՏԵՆԻ ԵՐԿՄԱՏՆԻ. δικλήματος կամ δικλάμος duorum ramorum, palmorum Որոյ են երկու մատունք իբր ճիւղք, կամ ժանիք. երկճղի. երկժանի.
Արարեալ փայտատ երկմատենի, եւ այնու խարխարեալ յուզեն զթանձրահող հովտացն, սերմանելով ի նա ցորեան եւ գարի. (Եղիշ. երէց.։)
Երկմատնի փայտատովք սերմանեալ. (Արծր. ՟Բ. 7։)
Որպէս զայգի (իմա՛ որթ) երկմատնի կամ երեքմատնի. (Աթան. ՟Ը։)
to make doubt or waver.
Տալ այլում երկմտել, եւ երկփեղկել ի միաբանութենէ.
Ոչ կարաց երկմտեցուցանել եւ ոչ զմի ոք. (Յհ. կթ.։)
uranology.
sky-high, much elevated.
Յերկնից ի վայր բերեալ, իջեալ. երկնառաք. երկնաձիր.
Երկնաբեր շնորհք, կամ աւետիք, ցօղ, ցորեան. (Մամբր.։ Թէոդոր. կուս.։ Զքր. կթ.։ Նար. յովէդ.։)
οὑρανομήκης caelum altitudine tangens, altissimus Բարձր կամ ամբարձեալ յոյժ՝ իբրու յերկինս. բարձրաբերձ.
Երկնաբերձ աշտանակ. (Շար.։)
Երկնաբերձ աշտարակ շինել. (Ագաթ.։)
Համանման երկնաբերձ կայից կանգնեալ ամրոցին. (Նար. խչ.։)
Նաեւ զծառոց անգամ, որք ի սակաւ ինչ բարձրութեան են, ասեմք, թէ երկնաբերձ են. եւ զծխոյ՝ թէ յերկին կցի. (Եզնիկ.։)
that dwells in heaven, inhabitant of heaven, celestial.
Բնակեալն յերկինս.
Որպէս աստուած երկնաբնակ. (Ճ. ՟Գ.։)
Դիտապետք երկնաբնակք. (Նար. առաք.։)
astronomer.
Աստեղագէտ. դիտօղ եւ զննօղ երկնից կամ աստեղաց.
Աստեղագէտքն երկնից, իսկ այլք երկնագէտքն ասեն, որք նշմարեն զաստեղս երկնից. (Ոսկ. ես.։)
that hastens, presses on towards heaven.
Որ գնայ ընդ երկինս՝ քայլելով կամ թռչելով.
Զերկրածինքս երկնագնաց արար։ Տեսանելով զադամային մարմինս՝ երկնագնացս եղեալ. (Ճ. ՟Թ.։)
Երկնագնաց թաթք ոտից քոց սուրբ. (Շար.։)
Մարդ՝ երկնագնաց ոչ լինի։ Պատկեր տեսանեմք երկնագնաց եղեալ. (Աթան. համբ։ եւ Գէ. ես.։)
Իբրեւ զթռչունս երկնագնացս ամբառնան. (Եօթնագր.։)
ԵՐԿՆԱԳՆԱՑ. Որ տանի կամ հասուցանէ յերկինս. զոր օրինակ,
Երկնագնաց պողոտայ. (Պիտ.։)
Վասն երկնագնաց անընչութեան. (Կլիմաք.։)
blue, sky-blue, darkblue.
οὑρανοχρώματος, κυάνεος caeruleus, caeli colorem habens Կապոյտ, կապուտակ, որպէս երեւին մեզ երկինք.
Կապուտակագոյն ... երկնագոյն ջինջ. (Ագաթ.։)
Երկնագոյն դաշտաց ... կապոյտ կուտակաց (ծովու). (Նար. խչ.։)
Կին ոմն ծիրանազգեստ՝ երկնագոյն ունելով զիւրեաւ տեռ. (Խոր. ՟Ա. 25։)
ԵՐԿՆԱԳՈՅՆ. ա.գ. ἱακύνθινος, ἱάκυνθος hiacynthinus, hiacynthus Զգեստ յակնթագոյն.
Զբեհեղն եւ զերկնագոյնն. (Ես. ՟Գ. 23։)
Ագուցի քեզ զերկնագոյն. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 10։)
Ի միջոյ մերմէ ի վեր ընթացեալ, եւ յերկնագոյն բարձրութիւն փառացն վերացեալ». իմա՛ երկնաբերձ, ծայրագոյն. երկայնագոյն յոյժ։
that cries to heaven.
Դէպ յերկինս վերաձայնեալ, կամ ընդ երկնայինս ձայնակցեալ (ովսաննա երգն).
Զերկնագոչ բարեբանութիւնն յիշատակեմք. (Մամբր.։)
composed of a celestial troop;
divine assembly.
Յերկնաւորաց գումարեալ, կամ բաղկացեալ.
Երկնագումար պարք։ Երկնագումար խմբից, կամ դասուց. (Խոր. հռիփս.։ Մամբր.։ Նար. ՟Ժ՟Բ։ Բենիկ.։)
Որոց յիսուս ձեզ տիրաբար՝ յաւուր մեծին երկնագումար՝ ցուցցէ զորդին ձեր գերափառ». իմա՛ ի մեծի աւուրն՝ յորում երկինք եւ երկիր ի մի գումարին։
celestial globe, sphere, orb.
uranographic;
— գործի, — machine.
uranography.
that flies, rushes to heaven.
Որ թռչի ընդ երկինս. երկնագնաց. երկնասլաց.
Զհաւատացեալս իւր երկնաթռիչս առնէր. (Կամրջ.։)
Երկնաթռիչ եւ փայլակընթաց խաչիդ ձեւակի. (Նար. խչ.։)
Միտս երկնաթռիչ ի ստոր իջեալ։ Ա՛րկ զիս ի գաւիթս երկնաթռիչ երամիցդ. (Բենիկ.։)
Ամբարտաւանութեամբն երկնաթռիչս առնեն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)
Կամ Օդաթռիչ. բարձրաթռիչ.
Երկնաթռիչ արծիւ. (Ոսկ. լուս.։)
Մարախն անարիւն եւ երւնաթռիչ է. (Շ. մտթ.։)
Մերթ եւս՝ Թռուցիչ կամ տանօղ յերկինս.
Երկնաթռիչ ճանապարհ, կամ վարք. (Փարպ.։)
possessing heaven, heir of heaven.
Ժառանգ կամ ժառանգօղ երկնից.
Լուսաբնակ եւ երկնաժառանգ... էից խմբակցութեանց. (Նար. մծբ.։)
full of heavenly light, celestial, divine.
Երկնաւոր եւ լուսաւոր.
Ջահավառեալ յերկնալոյս ուրախութիւնսն. (Թէոդոր. խչ.։)
contemplating, meditating on divine matters.
ԵՐԿՆԱԽՈՀ ԵՐԿՆԱԽՈՐՀ. οὑρανόφρων caelestia sapiens Որ զերկինս եւ զերկնաւորս խորհի.
Ի վերին արքայութիւնն փութայ ընդունել զերկնախորհսն. (Ճ. ՟Գ.։)
Աստուածգիտութեանն բուրումն զերկնախորհիցն պարալնու անուշահոտութեամբ զիմաստս. (Խոր. վրդվռ.։)
Երկնախորհս եւ արդարագործս զամենեսեան կազմեաց. (Լաստ. ընթերց.։)
cf. Երկնախոհ.
cf. Երկնագումար.
cf. Երկնախումար.
Ադամածնացս քաղաքակիցս լինել երկնախումբ բանակաց. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Զերկնախմբիցն ի նմա հարաշազարդեաց պարս. (Խոր. վրդվռ.։)
Մերթ՝ Նման երկնայնոցն խմբից.
Երկնախումբ քահանայապետական սուրբ ժողով. (Լմբ. ատ.։)
blooming divinely, or by the power of God, celestial, divine.
Նման երկնային ծաղկի.
Երկնածաղիկ առաքինութեանն լուսասաղարթ ոստովք. (Խոր. վրդվռ.։)
adorning the sky.
Ուր են կաճառք աստեղաց երկնից.
Արեգակն ի մայրն դառնային, համարձակութիւն տալով երկնակաճառ արփւոյն». (զի յետ մտիցն արեւու երեւի մեզ հանդէս երկնից). (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
arch of heaven, vault, roof.
Հանգոյն երկնից կամարի, եւ զարդուց նորա. որպէս եկեղեցին.
Երկնակամար՝ նկարակերտիւք ... Նոյն ինքն երկին՝ եւ երկնակամար, եւ առագաստ յերկրի կառուցեալ. (Անան. եկեղ։)
founded in heaven, celestial.
Յերկինս կառուցեալ, հաստատեալ, եւ ուղղեալ. երկինքը շինած.
Երկնակառոյց քաղաք, կամ սեղան, լուսաւորք, բնակութիւն, շաւիղ. (Թէոդոր.։ Անան.։ Վրդն.։)
ԵՐԿՆԱԿԱՌՈՅՑ. Կառուցանօղ զերկինս. երկնաստեղծ.
Ի յերկնակառոյց արարչական բանին վառեալ սիրոյ. (Գանձ.։)
whose conduct is heavenly, that lives like an angel.
Որ կեայ յերկինս. երկնաբնակ. երկնային. հրեշտակ. եւ Հրեշտակային.
Որ յայտնեցաւ երկնակեաց իշխանացն. (Ագաթ.։)
Երկնակեաց կենացն ցանկացեալ. (ՃՃ.։)
cf. Երկնակեաց.
Որոյ կենցաղավարութիւնն յերկինս է, կամ նման երկաւորաց, երկնակեաց, երկնային.
Երկնակենցաղք, եւ ոչ երկրասնունդք. (Նար. առաք.։)
Յայլ իմն էութիւն երկնակենցաղ. (Նար. ՟Հ՟Է։)
Յերկնակենցաղն յայն խառնելոց իցէ կեանս. (Անան. եկեղ։)
cf. Երկնահանգէտ.
Երկնահանգոյն. երկնագոյն.
Ի զանազան թելոց գունելոց երկնակերպ կապուտակատիպ. (Նար. խչ.։)
cf. Երկնակենցաղ
Որ բերէ յինքեան զերկնային կրօնս եւ զվարս. երկնակենցաղ.
Սա ընդ երկնակրօն մարդկան խօսի. (Տօնակ.։)
Կեանս երկնակրօնս վերակենցաղս. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
looking to heaven.
Որ հայի յերկինս ի վեր.
Այլայլի տեսիլ աչացն երկնահայեաց տարածիւք. (Վեցօր. ՟Զ։)
resembling heaven, celestial, divine.
ԵՐԿՆԱՀԱՆԳԷՏ ԵՐԿՆԱՀԱՆԳՈՅՆ. Հաւասար եւ նման երկնից. բարձր, եւ երկնային.
Չզանգիտես յերկնագէտ աթոռոյս, եւ յաթոռակալէս. (Գր. տղ. թղթ.։)
Գլուխք էք վերամբարձ եւ երկնահանգէտ. (Երզն. լուս.։)
Դիպեցաք երկնահանգէտ լերինս բարձու։ Վերակնեսցո՛ւք փոքր ինչ ի յերկնահանգէտ գագաթն խորհրդական լերինս. (Տօնակ.։)
Որպէս փեսայ յառագաստի յերկնահանգէտն խորանի. (Սկեւռ. յար.։)
Խորանաւն երկնահանգոյն. (Շար.։)
Երկնահանգոյն սրոբէատիպ ... անօթս խաչիս. (Նար. խչ.։)
cf. Երկնահանգէտ.
ԵՐԿՆԱՀԱՆԳԷՏ ԵՐԿՆԱՀԱՆԳՈՅՆ. Հաւասար եւ նման երկնից. բարձր, եւ երկնային.
Չզանգիտես յերկնագէտ աթոռոյս, եւ յաթոռակալէս. (Գր. տղ. թղթ.։)
Գլուխք էք վերամբարձ եւ երկնահանգէտ. (Երզն. լուս.։)
Դիպեցաք երկնահանգէտ լերինս բարձու։ Վերակնեսցո՛ւք փոքր ինչ ի յերկնահանգէտ գագաթն խորհրդական լերինս. (Տօնակ.։)
Որպէս փեսայ յառագաստի յերկնահանգէտն խորանի. (Սկեւռ. յար.։)
Խորանաւն երկնահանգոյն. (Շար.։)
Երկնահանգոյն սրոբէատիպ ... անօթս խաչիս. (Նար. խչ.։)
cf. Երկնակեաց.
Հանդիսացեալ երկնային վարուք.
Սուրբ երջանիկ երկնահանդէս. (Շար.։)
full of heavenly or divine wisdom.
Երկնային հանճարով լի. ունօղ զիմաստս երկնաւորս.
Պսակ տիրապատուաստ՝ երկնահանճարն գիտութեան. (Նար. կուս.։)