seven years old.
· Calfa
Եօթնամեան. եօթն ամաց. օխտը տարու կամ տարուան.
Զեզն եօթնեմեան. (Դտ. ՟Զ. 25։)
adj. s. septenary;
week.
· Calfa
Եօթներեակ գիսուց. (Եղիշ. դտ.։)
Եօթներեակ եւ յիսներեակ աւուրբք. (Յհ. իմ. ատ.։)
Եօթներեակն ոչ ծնանէ զոք զներսոյց տասնեկի թուոցն, եւ ոչ ծնանի յումեքէ։ Բարին ազգակից է եօթներեկին, իսկ չարն եղբայր է երկակին։ Զըստ եօթներեկիսն, եւ այլն. (Փիլ.։)
Կրկին եօթներեակն զնոսա (զչորեքտասանս) գործէ. (Սարգ. վերջ։)
Զեօթներեակն, զոր եբրայեցին շաբաթ կոչեն, հանգիստ անուանէ։ Զեօթներեակն օրհնեաց եւ սրբեաց աստուած։ Զտէրունեան եօթներեակն առնել աստուածավայելչաբար։ Պատուիրան վասն տէրունեան եօթներեկին։ Հանգչելով ի տէրունեան եօթներեակսն. (Փիլ.։)
Եւ կատարեցան զարդք նոցա եօթներեկի. (Տօնակ.։)
ԵՕԹՆԵՐԵԱԿ. իբր Եօթներորդ դար կամ շաբաթ աշխարհի, որում յաջորդէ հանդերձեալն իբր կիրակէ.
Ի կատարումն եօթներեկին ի նախկի ութերորդ դարուն մտելոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Բանաւոր ասեն զմարդ ըստ առաջնում եօթներեկին ... իսկ ըստ երկրորդում եօթներեկին (՟ժդ ամաց) կատարելապէս յանգի ... երրորդ դարձեալ եօթներեկաւ (՟իա ամաց) յանգումն է աճման. (Փիլ.։)
ԵՕԹՆԵՐԵԱԿ, կամ ԵՕԹՆԵՐՐԵԱԿ, ըստ տումարագիտաց է Կիրակագիր, որպէս նշանագիր յայտարար կիրակէի՝ որով յայտնի լինին եւ այլ աւուրք եօթնեկին՝ զամն ողջոյն. Տօմար. ստէպ։
Արա՛ եօթներեակ ... փոխել յեօթներրեկէն ի նոր ութերրեակն հոռոմի. (Արշ.։)
Ասեն՝ թէ տարով մի յառաջ լուսինն բոլորի եւ մնայ նախ քան զքրիստոսի գալն. եւ խանգարի տոմարն, վերադիրն երեսուն լինի, եւ եօթներրեակն եօթն. (Վրդն. սղ.։)
ἐπτά septem ἐβδομός, -ον septenarius, -um Եօթն. եօթնեակ. եւ Թիւն եօթնեակ կամ եօթներորդ.
ԵՕԹՆԵՐԵԱԿ. գ. ἠ ἐβδόμη septima (dies) ἐβδομάς septimana Եօթներորդն օր եօթնեկի, որ կոչի շաբաթ. եբր. շապպաթ, շէպատ, (որ է եօթներորդ).
ԵՕԹՆԵՐԵԱԿ. ἐπταετία septennium որպէս Եօթներորդ ամ հասակի. եօթնամեայ ժամանակ.
of seven thousand years.
· Calfa
Ուր իցէ հաշիւ եօթնհազար ամաց.
Ըստ դարուցն եօթնհազարեկի. (Տօնակ.։)
cf. Եօթնհազարեակ.
· Calfa
ԵՕԹՆՀԱԶԱՐԵԱՆ ԴԱՐ, ըստ Ճ. կամ ԵՕԹՆՀԱԶԱՐ ԴԱՐՔ, ըստ Լմբ. սղ.։ Ժամանակ եօթնհազար ամաց. cf. Եօթնդարեան, եւ cf. Եօթնաշրջան։
Տարաժանեալ. եօթնհազարեան ամօք (աշխարհի). (Եպիփ. ծն.։)
of seventeen years.
· Calfa
Տասն եւ եօթն ամաց. որպէս դնի ի յն. Ծն. ՟Լ՟Է. 2։ ուր ա՛յլ ձ. եօթնեւտասնամեայ։
cf. Եօթնուտասնամեայ.
· Calfa
Եօթն աւելի ի վերայ տասինն. տասնը եօթը .... (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 21։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ե. 11։) որ եւ ԵՕԹՆԵՒՏԱՍՆ. (Ծն. ՟Խ՟Ե. 28։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Բ. 13։) եւ ՏԱՍՆԵՒԵՕԹՆ. (Նեեմ. ՟Է. 42։)
Եւ յովսէփ, ասէ, եօթնուտասնամի էր։ Եօթնուտասնամի էր՝ զի վաճառեցաւ յովսէփ. (Եփր. ծն.։)
seventeenth
· Calfa
Յետին ՟Ժ՟Է թուոց։ (՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 52։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Դ. 15։ ՟Ի՟Ե. 24։)
adj. adv. sevenfold, seven times as many.
· Calfa
ἐπταπλασίων, -ον septuplum ἐπταπλασίως septuplo Եօթնեկին. եօթնիցս կրկնեալ կամ կրկնելով. օխտը խաթ։ (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 6։ Սղ. ՟Հ՟Ը. 12։ ՟Ժ՟Ա. 7։ Առակ. ՟Զ. 32։ Դան. ՟Գ. 19։ Ես. ՟Լ. 26։)
Կամ ἐπτάκις septies որպէս Եօթնիցս, եօթն անգամ։ (Ղեւտ. ՟իզ. 18. 24. 28։)
having seven walls.
· Calfa
Եօթնպարսպեանն եկբատան. (Խոր. ՟Բ. 84։)
Որոյ են պարիսպք եօթն.
of seven days.
· Calfa
Զեօթնօրեայ ժամանակին. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 25։)
Եօթնօրեայ ըստ շաբաթուցն. (Արշ.։)
Ի վերայ շիրմի քո լոյս եօթնօրեայ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
Զեօթնօրեայ տաղաւարահարացն նուէրս. (Տօնակ.։)
ἐπταήμερος, ἐπταῖος septem dierum եւ այլն. Եօթն աւուրց. օխտը օրուան.
ugly, deformed, slovenly;
dirty, filthy, indecent, impure, lewd, obscene.
· Calfa
, ի-ա հլ. (յետնաբար նաև ի հլ.) «զզուելի, գարշելի, վատ, գէշ, պիղծ» Ծն-խա. 19-21. Եւս. պտմ. Եփր. պհ., որիղ՝ զազրագոյն Ծն. խա. 19, զազրագործութիւն Իւագր., զազրալի Փարպ, զազրաձայն Եփր. բ. տիմ. 252, զազրանալ «զզուելի դառնալ» Ոսկ. յհ. բ. 38, «զզուիլ, գանիլ» Ագաթ. Եփր. ծն., զազրալ «գանիլ» Եփր. համաբ. 129. որ և զազրիլ Սարգ. ա. յհ. ե. էջ 694, զազրա-ցուցանել Ժող. ժ. 1. Յոբ. թ. 31. Եփր. թգ. 400, զազրատեսիլ Ոսկ. բ. կոր., զազրոտի Գ. թագ. ժա. 33, զազրութիւն Յոբ. բ. 9. ե. 5 Եփես. ե. 4 ևն։
ՆՀԲ ցած իր։ Հիւնք. զզուիլ բառից (բայց այս բառը հին հայերենում նշա-նաևում է «հարստահարել»)։
Երինջք զազիրք տեսանելով կամ տեսլեամբ։ Վտիտք եւ զազիրք։ Եւ երեսք նոցա զազիրք. (Ծն. ՟Խ՟Ա։)
Բարիքն եւ գեղեցիկքն, չարքն եւ զազիրքն։ Ազնուացն, եւ զազրացն. (Փիլ.։)
Կախարդաց զազրաց. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 10։)
Յամենայն զազրից. (Ճ. ՟Գ.։)
Իբրեւ զազիր մեռելոտի ի բաց ընկեցեալ. (Եղիշ. ՟Ա։)
Զազիր զեռունք, կամ ճանճք, կամ գարշութիւն. (եւ այլն. Նար.։)
Որովայնք անժուժկալք բղխեն զյոլովութիւն զազիր ախտիցն. (Եփր. պհ.։)
Յաղագս զազիր գործոց քոց. (Մաշկ.։)
Զազիրս խօսէին ընդ միմեանս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
αἱσχρός turpis μιαρός foedus Տգեղ եւ անարգ. յոռի. զզուելի. գարշ. աղտեղի. պիղծ. ամօթալի. գէշ, գարշելի.
coarse expressions or language, obscene words.
· Calfa
Որք անօրէն զազրաբանութեամբն եւ քան զանասունս եւս ի վայր իջանեն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
Ի ստերդմանց, ի զազրաբանութենէ, ի կատակաց. (Բրս. գորդ.։)
Հրաժարել ի զազրաբանութենէ. (Երզն. մտթ.։)
αἱσχρολογία sermo turpis et obscoenus Զազիր եւ աղտեղի խօսք. յիշոցք խեղկատակք.
throne;
palanquin;
high canopy;
gridiron.
· Calfa
Գահաւորակ արար իւր արքայ սողոմոն. (Երգ. ՟Գ. 9։)
Ոսկիապատ գահաւորակս հասուցանէին (վասն հռիփսիմեայ). (Ագաթ.։)
Տիկնայք փափկասունք ... գրգեալք ... ի գահաւորակս. (Եղիշ. ՟Ը։)
Գահաւորակ ձեւացուցեալ մերձ առ տնկովն. (Մագ. ՟Ժ՟Ա։)
Զիւրակերտս գահաւորակս մարմնեղէն գոյութեան պահպանեսցէ. (Նար. ՟Հ՟Է։)
Եւ արասցես նմա (կրակարանի սեղանոյն) գահաւորակ վանդակակերպ պղնձի. եւ արասցես գահաւորակին չորս օղամանեակս, եւ այլն. (Ել. ՟Ի՟Է. 4։)
φορεῖον (եբր. աֆիրէցօն) κλιντήρ ferculum, lectica, lectum, sella, thronus, thalamus Գահոյք արքունի կամ իշխանական, իբրեւ հանգստարան եւ նստարան. որպէս աթոռ մեծ, մահճակալ հովանաւոր, եւ դեսպակ կամ պատգարակ. թախտ, սօքքա կամ ճիպինլիք, եւ թախտիրէվան.
Մերթ՝ ἑσχάρα craticula (երբ. ռէշէթ) Կասկարայ. ըսխառա.
to heat, to strike.
· Calfa
Ուժգին հարկանել՝ վերուստ ի վայր իջուցանելով զսուր, զգաւազան, զմտրակ. եւ Մղել. սալմագ, չարքմագ, վուրմագ, իթմէք.
Գահեցին զբերանս նորա, որ լցաւ արեամբ. (Ոսկիփոր.։)
Պողովատ թրովն ի վերայ սաղաւարտին գահեաց։ Գահեալ զերիվարն ուժգին. (Ուռհ. ՟Լ՟Թ. ՟Խ՟Ը։)
Ընջուղն գէր եւ աղուոր պիտի՝ որ միս ունենայ, եւ ուժով կտրճներ դահեն, եւ բերեն ծանր պլատկերով. (Վստկ. ՟Յ՟Ա։)
president, principal;
primate;
dean.
· Calfa
Գահերիցունք եւ առաջնորդք. (՟Ա. Եզր. ՟Ե. 63։)
Գահերէցն ի նոցանէ՝ լուծանէ եւ մեկնէ. (Փիլ. տեսական.։)
Զչորսին գահերէցս իւրոյ տաճարին, որ բդեշխն կոչէին. (Ագաթ.։)
Գահերէցք տանն արքայի. (Յհ. կթ.։)
Իբր Նախագահական. նախապատիւ.
Գահերէց գլխաւորութիւն. (Ոսկ. մտթ.։ Սկեւռ. յար.։)
ԳԱՀԵՐԷՑՔ. գ. Յառաջագահք. նախապատութիւն.
Անձանց վնաս եւ ամօթ արարին, որ զգահերէցսն խնդրէին. (Բրսղ. մրկ.։)
πρόεδρος, προκαθήμενος praeses Երէց գահու քան զայլս. նախագահ. աւագագոյն յոր եւ է կարգի. պաշ, րէիս, սէրտար.
precipice.
· Calfa
Եւ մեք ի վախից ընդ գահինս վտարեալ անկանիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)
Իբր Գահաւանդք. κρημνός praecipitium ուչուրում.
s. adj. hunter's net.
· Calfa
Երագազիւքն եւ գահողովքն ելեալ ի յորս. (Փարպ.։)
Գործի գահելոյ, կամ գահակելոյ. որ եւ ԳԼՈՒԽ ԳԱՀԱՒԱՆԴԻ ասի. ըստ յն. κάρταλλος (կողով ի սուր յանգեալ) որպէս ազգ ինչ թակարդաց որսորդաց.
s. pl. throne;
high canopy, arm-chair;
state-bed, palanquin.
· Calfa
Գահոյքն բազմոց է թագաւորի, ուր երբեմն հանգչի՝ զգլուղն դնելով. քանզի սնարից յիշատակումն առնէ ի գահոյսն սողոմոնի. եւ երբեմն նստի յաթոռ դատաւոր արդարութեան. (Վրդն. երգ.։)
Յարուցեալ (աբգարու) ի գահոյիցն. (Խոր. ՟Բ. 30։)
Զթագաւորական գահոյսն. եւ այլն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Արքայական կամ կայսերական գահոյից։ Բազմեալ (եպիսկոպոսն) ի գահոյս, եւն։ Բարձրեալ ահաւոր բազմեցաւ նստաւ ի գերունակն գահոյս. (Նար.։)
Արկաւ ապա յայս տաճար գահոյք այ. (Լմբ. ատ.։)
Ի յերկրի տեսանէին յաւանակի գահոյս արկեալ, նստեալ ի վերայ. (Գանձրն.։)
Առ գահոյս մեր հովանաւոր. (Երգ. ՟Ա. 15։)
Երիզապատ պնդեցի զգահոյս իմ. (Առակ. ՟Է. 16։)
Մտանիցեն (գորտք) ... ի գահոյս քո. (Ել. ՟Ը. 3։)
Գահոյք նորա՝ գահոյք երկաթիք. (Օր. ՟Գ. 11։)
Եւ φορεῖον feretrum, ferculum, lectica Բառնալիք. դեսպակ. պատգարակ. թախտիրէվան, թէճկէրէ.
Դագաղքն էին ոսկեղէնք, գահոյք եւ անկողինք բեհեզեայ ... եւ զգահոյիւքն շուրջ որդիքն. (Խոր. ՟Բ. 57։)
Եւ մեռաւ ասա, եւ թաղեցաւ ի գահոյս լիախնկեայս. (Եփր. մնաց.։)
θρόνος thronus Գահ, իբր Աթոռ արքունի, իշխանական, եպիսկոպոսական, եւս առաւել աստուածական. թախտ, մէսնէտ, կեահ.
Եւ κλίνη lectum Գահաւորակ. տախտ. անկողին. մահիճք. մահճակալ. սրսկապան. տէօշէկ, քիրէվէտ, ճիպինլիք.
stone-cutter.
· Calfa
, ի-ա հլ. «քարտաշ, քարակոփ որմնադիր» Ա. եզր. ե. 54, 58. Մծբ. 339. 372. Բուզ. ե. 4. Նիւս. Թէոդոր., որից գա-ղատոսաշէն «քարաշէն, քարուկիր» Ուռպ. ժ. խ.։
ՓՈԽ (borrowing) Վրաց. გალატოზი գալատոզի կամ კალატოზი կալատոզի «քարտաշ», մինգը։ գալատոզի և թուշ. կալտազ «որմնադիր»։ Բայց կարող է լինել, որ բոլորի էլ ծագումը օտար մի աղբիւրից լինի, որովհետև ո՛։ հա-յերէնը և ո՛չ վրացերէնը բնիկ բառի երե-վոյթ չունին։
Որպէս թէ Սալահատ. քարահատ. քարագործ. քարգործ. թաշճի, հէճճար, սէնքքէն.
Գաղատոսաց եւ հիւսացն։ Գաղատոսք շինօղք՝ շինեցին զտունն. (՟Ա. Եզր. ՟Ե. 54. 58։)
Գաղատոս յարծաթոյ ողորկութիւն զսալս քերեալ. (Նիւս. թէոդոր.։)
Ի գործ կաւագործութեան գաղատոս որմաշէնս. (Բուզ. ՟Ե. 4։)
idea, notion, imagc;
opinion, thought;
design, project, plan, conception;
pattern, model, exemplar, form, example, cast, mould;
copy, apograph.
· Calfa
, ի-ա հլ. «նախատիպ, կաղա-պար, օրինակ, պատկեր» Փիլ. Ոսկ. լս. Պա-րապմ. Յհ. իմ. ատ. Արիստ. ստորոգ. հնա-գոյն վկայութիւնն ունի Եփր. Վկ. արև. էջ 20 (որով առեալ որդիք մարդկան ի գաղափար՝ տեսեալ տպաւորին), որից՝ գաղափարել «ε-րինակել, նմանեցնել, ձևացնել» Փիլ. եւ. 3հ իմ. եկ. Նանայ. Զքր. կթ., գաղափարութիւն «օրինակ, նմանութիւն» Անան. եկեղ. Նա-նայ. յռջ. Ոսկիփ., նախագաղափար Փիլ. լին. Նիւս. կազմ. Կիւրղ. գնձ. Թր. քեր., նախա-գաղափարել Նխ. կողոս., նախագաղափա-րութիւն Նիւս. կազմ. Սարգ. ա. լհ.։ Նոր ռա-ռեր են՝ գաղափարական, գաղափարակից, գաղափարանշան.-արդի գրականում զա-նազանում են գաղափար (երբեմն գրուած գաղաբար՝ արևմտեան հայոց մէջ) «միտք, խորհուրդ, կարծիք» և կաղապար «նախա-տիպ, օրինակ, մօդէլ կամ ղալիբ»։
= Մեկնութիւնը տե՛ս կաղապար, որի կրկնակն է, թէև յայտնի չէ թէ ինչո՛ւ կ դար-ձել է այստեղ գ։-Հիւբշ. 163։
Այվազովսքի, Յղ. հնչման, էջ 15 կա-ղապար բառի հետ=տճկ. գալըպ։ Տէր-վիշ. Altarm. 105 և Նախալ. 54 հնխ. gharbh արմատից. հմմտ. սանս. grabh, գոթ. greipan, պրս. giriftan «գրավել բռնել» ևն։ Այս մեկնութիւնը մերժելով Հ. Ս. Եազըճեան, Արևելք, 1884, հոկտ՛ 17, դնում է սանս. քլբ «կարգել, կար-գաւորել», սանքալփա «դիտաւորութիւն, »։
ԳՒՌ (dialectal) Սչ. քաղափար «գրատախտակ», Ոզմ. գ'յաղափար, Մկ. քաղափար «կարծիր». բոլորն էլ գրականից փոխառեալ։
Գաղափարք եւ տիպք են կնիքքն։ Նմանեցաւ մոմոյ (միտքն), զամենայն գաղափարս եւ տիպս ընդունելով։ Ի դուզնաքեայ ինչ գաղափարի երեւեցուցանել. (Փիլ.։)
Գրիգորիոս քահանայից գաղափար. (Ոսկ. լս.։)
Որպէս գաղափարաւ իւիք զմիաւորութեան ցուցանել զեղանակ. (Պրպմ. ՟Ը։)
Ըստ այսմ գաղափարի (այսինքն օրինակի). (Յհ. իմ. ատ.։)
Եւ է գոյութիւն, իբրու գաղափարաւ ասել (այսինքն, որպէս, օրինակաւ խօսելով), մարդ, ձի։ Հակակայի իւրաքանչիւր ոք յայսպիսեացս. իբր թէ գաղափարաւ ասել, որպէս առինչքն. (Արիստ. ստորոգ.։)
Օրինակ անուանի, որ զգաղափար գոյին ունի, եւ ոչ զզօրութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
Վառումն մորենւոյն, որ է աստուածածնին գաղափար. (Տօնակ.։)
τύπος forma, norma, formula, exemplar Տիպ, նախատիպ. եւ Օրինակ. պատկեր. նմանութիւն. յարացոյց. կաղպար. խալիպ, գալըպ, էօրնէք, րէսմ, թիմսալ.
to Conform, to imitate;
to copy, to transcribe.
· Calfa
Կնիքդ բազում էութիւնս ի կերպարանս իւր գաղափարելով. (Փիլ. ել.։)
Որ ըստ համեմատութեան ընդ եօթն աւուրս շաբաթուն գաղափարին. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Ձմեռն զդժնեայ դառնութիւն դժոխոցն գաղափարեալ օրինակէ։ Գաղափարես ի բոլորս զերեքանձնական տէրութիւն։ Ի քեզ տպաւորեալ գաղափարէր մովսէս զգաւազանսն. (Զքր. կթ.։)
Զշնորհսն հոգւոյն սրբոյ եւ զօրութիւնն ջրով գաղափարէ. (Նանայ.։)
Զորս (զհրեշտակս) գաղափարեն սարկաւագք, եւ այլն. (Լմբ. պտրգ.։)
Զնախատպին յինքեան գաղափարեսցէ զնմանութիւն. (Գր. հր.։)
Որք գաղափարէն զգիրս. (եւ այլն. Յիշատ. ստէպ։)
τυπόω, ἑντυπόω, ἁνατυπόω formo, informo, figuro, imprimo, reformo Տպաւորել. օրինակել. նմանեցուցանել. ձեւացուցանել. թէշքիլ՝ թասվիր էթմէք, գալըպլամագ.
transmigration, emigration, flight;
journey;
pilgrimage;
the colony, the settlers or fugitives.
· Calfa
Ել գաղթին փութացուցանէր։ Դառնիճն յայտնութիւն հոգեկան գաղթին է։ Ի գոհութեան գաղթիցն։ Բնակափոխութիւնք գաղթից. (Փիլ.։)
Յելս գաղթին փոյթ լինել։ Տաղաւարն ոչ ունի հաստատութիւն, այլ վասն գաղթի. իսկ յորժամ գաղթն դառնայ, ապա երանգ եւ փութապէս կործանի. (Ճ. ՟Թ.։)
Աւերի երկիրն ի գաղթէն։ Որ գաղթին յերեսաց ասորեստանւոյն. (Գէ. ես.։)
Ի հելլենացոց լեզուն զատիկն փասեք կոչի կամ գաղթ. (Տօնակ.։)
ԳԱՂԹ. ի Թանձրացեալն, իբր Գաղթական. վտարանդեալն. խումբ փախստէից.
Շուրջ զամրոցաւն, ուր գաղթ գաւառին զօղեալ դադարէր։ Զգաղթ ընտանեացն իւրոց ի ծործորս ամուր լերանցն թագուցանէր։ Ոչ կարացին ժամանել անկանել յամրացեալ գաղթս։ Առեալ ընդ իւր զգաղթն յաւարի առեալ. (Յհ. կթ.։)
Առ ի գաղթ լինել բնաւ յաշխարհէս կանաց. (Տօնակ.։)
ԳԱՂԹ որ եւ ԳԱՂՈՒԹ. (որպէս թէ գաղտերթ, կամ գաղոյթ. զօղումն փախստեամբ) ἁποικία demigratio, transmigrtatio, colonia (ուստի կողոնիա). Չու. վտանդարութիւն. տարաբնակութիւն. բնակափոխութիւն. պանդխտութիւն. փախուստ. գերութիւն. անցք. հատուած. կէօլ, հիճրէթ, գէվաթը, թէրքի տիյար.
adj. s. fugitive, refugee, settler;
colony.
· Calfa
Սառա թագաւորին ոչ փոխանակեաց զգաղթական այրն իւր. (Եփր. ծն.։)
Գաղթականք աշխարհին սպառեցին զհամբարս մթերեալս. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 53։)
Զգաղթականսն՝ որ ի նա անկան. (Մխ. երեմ.։)
Գաղթական էջ ի բերիտիա, եւ ի պատարա։ Յունաց գաղթականն. յորս եւ զհոմերոս ոմանք պատմեն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Ի պատառուածս նոյն ամբարտակի գետոյն՝ այժմ, որպէս լսեմք, մարդիկ աշխարհին ի հէն եւ ի գաղթականս՝ փախստեամբ ամրանան. (Խոր. ՟Ա. 15։)
ἁνασωζόμενος servatus, fugitivus, peregrinus Գաղթ ի թանձրացեալն. վտարական. վտարանդի. փախստեայ ապրեալ, զերծեալ. գաչգըն.
ἁποικία colonia Գաղթ ի վերացեալն, միանգամայն ի թանձրացեալն. հատուած.
cf. Գաղթ.
· Calfa
Զօրավար գաղթականութեան։ Յունական գաղթականութիւնն։ Առ յունական գաղթականութեամբն. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
Յօրինակ եօթնօրեայ աշխարհիս տաղաւարաց եւ գաղթականութեանց. (Կամրջ.։)
settler, fugitive.
· Calfa
Գաղթեալ այր. գաղթական.
Ի գաղթէ՝ գաղթայր, եւ ի վանմանէ՝ վանեալ. (Երզն. քեր.։)
to send abroad or from home;
cf. Գաղթիմ.
· Calfa
Վտարել. վարել ի տեղւոջէն.
Զաշխարհն վասպուրական գաղթէ յասորեստան. (Ասող. ՟Գ. 5։)
Ի փութալն իւրում ի գաղթել՝ անկաւ եւ կաղացաւ. (՟Բ. Թագ. ՟Դ. 4։)
Որդի պարթեւին, որ ի կողմանս յունաց գաղթեաց. (Ագաթ.։)
Ոգւոցս մերոց հանդերձեալ գաղթիլ առ արդարութիւն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 12։)
Ի գաղթելն հայոց յարտաշրէ՝ գաղթին եւ նոքա. (Խոր. ՟Բ. 75։)
Գաղտնի նետիւք խոցոտէ զգաղթեալսն. (Մագ. ՟Լ՟Գ։)
Փողով ազդ առնել ի գաղթիլ. (Մխ. երեմ.։)
Յորժամ ինքեանք գաղթեցին. (Լմբ. իմ.։)
Գաղթեցաւ ի խորշս լերինն։ Յերեսաց նոցա գաղթէին մարդիկ յամրոցս. (Վրդն. պտմ.։)
Ոչ կարացեալ սպառսպուռ գաղթիլ յամրոցսն. (Յհ. կթ.։)
Գաղթեն բնակիչս աշխարհին յամրոցս, եւ ի քաղաքս ամուրս յերեսաց իսրայէլի։ Ելանէ հրաման ի կայսերէն՝ գաղթել զբնակիչս աշխարհին ի քաղաքս ամուրս, եւ ամուր աշտարակս. (Ղեւոնդ.։)
ԳԱՂԹԵՄ, եցի. չ. ԳԱՂԹԻՄ, եցայ. ձ. μετοικίζομαι, ἁναχωρέω demigro, transferor, fugio, discedo Գնալ վտարանդի իբրեւ հատուած. տարագնաց լինել ի հայրենի գաւառէն. փոխել զբնակութիւն այլուր. չուել. մեկնիլ. խոյս տալ. անկանիլ եւ պատսպարիլ. կէօչմէք, թէրքի տիյարէթմէք, սըղընմագ.
to leave ones home or country, to emigrate;
to steal away, to escape, to flee;
to take refuge, to retire.
· Calfa
s. bot. monks rhubarb.
· Calfa
«մի տեսակ պատատուկ, գայլ-խոտ, որ ուրիշ բոյսերի վրայ փաթաթուելով՝ նրանց հիւթը ծծում և չորացնում է. cuscuta» Ագաթ. Մանդ. սիր. 34. Գր. տղ. էջ 68. Կա-նոն. էջ 58. Վստկ. 86. Սարգ. յկ. Ճառընտ-Մխ. երեմ., «մի տեսակ ծովային առի խոտ» Վստկ. 29, որից գաղձնաւոր «գաղձ վնասա-կար բոյսով վարակուած» (այգի) Նար. է։ 142։-Բոբորովին տարբեր բառ է դառձն «վայրի անանուխ» և պէտք չէ կարծել, թէ նախաձայնի շփոթութեամբ իրարից են յա-ռաջացած։
= Արմատն է գալ, որից աճած է ձ աճա-կանով, ինչպէս որ բառիս հոմանիշը՝ գեղձ «պատատուկ» կազմուած է գել արմատից՝ ձ աճականով։ Աւելի ընդարձակ տե՛ս գել։-Աճ.
Քաղ. որ եւ նոյն կարծի ընդ Գայլխոտ. Մոլախոտ վնասակար՝ ապականիչ այգեաց.
Եղիճն եւ պատաղիճն ... որոմնն, կայծուն, գաղձն վնասակար. (Ագաթ.։ եւ Ճ. ՟Բ.։ եւ Սարգ. յկ. ՟Գ։)
Եկեր սուր զուռս քո. ըստ այլոյ թարգմանութեան, զգաղձն ասէ. զի զայլս վնասէ. (Մխ. երեմ.։)
french;
— եկեղեցի, the gallican church;
— բարբառ, the French language;
ոճ — լեզուի, gallicism.
· Calfa
in French;
after the French manner;
French, the French language;
— գիտել, ուսանել, խօսիլ, to know, to learn, to speak French;
խօսի՞ք —, do you speak French ? չգիտեմ, Տէր, չխօսիմ —, I do not know, Sir, I cannot speak French.
· Calfa
cf. Գաղթ.
· Calfa
(սեռ. գաղթի) «հայրենիքը թող-նելով՝ փախչիլ ուրիշ տեղ երթալ բնակիլը» Եփր. թգ. և դտ. Փիլ., որից գաղթել «փախ-չիլ երթալ ուրիշ տեղ ապաստանիլ» Բ. թագ. դ. 4. Ագաթ., «ժողովուրդը տեղահան անե-լով քշել, վտարել» Ասող. գ. 5, գաղթական Ա. մակ. զ. 53. Եփր. ծն. Բուզ. Եւս. քր., գաղ-թականութիւն Եւս. քր.։ Սրանցից և գաղութ բառի խոտորնակ հոլովներից սխալ ենթա-դրուած մի ձև է գաղթ «գաղթել ուրիշ տեղ բնակիլը» Ճառընտ. Փիլ. Գէ. ես. Տօնակ., «գաղթողների՝ փախստականների խումբը» Յհ. կթ.։ Նոր գրական լեզուի մէջ կազմուած ձևեր են՝ գաղթավայր, արտագաղթ, ներ. գաղթ, գաղութային, գաղթականական։
= Ասոր. ❇ gāluϑa «աքսոր, գաղթ» (Brockelm. 55 ա), եբր. արամ. [hebrew word] gālūϑ «աքսոր տարուիլը, աքսորականներ, գաղթականներ». այս բոլորը բնիկ սեմական բառեր են, որոնց պարզ արմատն է [hebrew word] gālā «բանալ, ծածկոյթը հանել, գաղտնիքը պարզել, բնակիչներին դուրս վտարելով եր-կիրը դատարկել ևն», որոնց հետ նոյն է ա-րաբ. [arabic word] ǰilā նոյն նշ. նաև «փայլ», այն է «կեղտերը հանելով՝ մաքրել»։ Ըստ այսմ վե-ոի ձևերի մէջ ծ մասնիկ է. ասորերէնի մէջ gālūϑā -սաստկական ձևն է, որի բաղա-դրեալն է gāluϑ և բացարձակը՝ gālu։-Հիւբշ. 301։
ՆՀԲ հայերէնով ստուգաբանելով՝ մեկնում է զաղտերթ, գաղոյթ «ղօղումն փախստեամբ»։ Ուղիղ մեկնութիւնը տուաւ նախ Lagarde. Armen. Stud. § 445։-Տէրվ. Մասիս, 1882, լունիս 24 քաղդ. գալութ ձևից։ Հիւնք. խախուտ, խախտել բառից։ Scheftelowitz, BВ, 29, 29 իբրև բնիկ հայերէն բառ կցում է գոթ. wraton «ճամբորդել», սանս. va-dana «ձի» բառերին։ -Պատահական նմանութիւն ունի թաթար. [arabic word] ka-gərt «գաղութ, nоcелeнie, колонiан (Будaговъ, Cpaв. cлов. 2, 409), որ եթէ չնչին փոփոխութեամբ ուղղէինք [arabic word] , կլիներ ճիշտ kagut, իբր հայե-րէնից փոխառեալ բառ՝ համաձայն ուշ ժամանակի տառադարձութեան։
Զառաջին գաղութ բնակափոխութեան ի քաղդէացւոցն երկրէ ի խառանացւոցն ասի առնել։ Գաւառ է նորա արփի եւ երկին, եւ գաղութ՝ երկիր։ Առաքեալ հանեն առ սուրբ եւ աստուածային տեղին զգաղութն. (Փիլ.։)
Դաւիթ անց գնաց ի գաղութս, քանզի հանդերձ կանամբք եւ որդւովք գնաց նա։ Հատան մնացին դաշտք իսրայէլի, այսինքն ի գաղութ ելին ի բնակութենէ գեօղքն. (Եփր. թագ. եւ Եփր. դտ.։)
tepid, lukewarm.
· Calfa
(ի հլ. ըստ ՆՀԲ, թէև առանց վկայութեան) «մի քիչ տաք» Յայտ. գ. 16. էլ. արիստ. 62, որից գաղջանալ Շնորհ. վիպ. Վանակ. յոբ., գաղջացուցանել Փիլ. ել. գրուած է նաև գաղճ, գաղճանալ ևն։-Բառ. երեմ. էջ 61 գաղջ բառին տալիս է նաև «ան-պիտան, մանր, կակուղ» նշանակութիւնները, որոնք փոխաբերական առումներ են։
= Կազմուած է ջ աճականով գաղ անգոր-ծածական արմատից, որ ստորին ձայնդարձն է գոլ հոմանիշ արմատի։-Աճ.
Այվազովսքի, Յղ. հնչման 15՝ նոյն ընդ հյ. եղկ, տճ. ըլըզ, ըլըճագ «գաղջ»։ Տէրվ. Altarm. 24 զաղջ<*զաջղ. իբրև գէջ բառից՝ ղ մասնիկով. էջ 84 համե-մատում է յն. ϰλιαρός «գաղջ, տաք» բառի հետ, իսկ Նախալ. 80 ջեռնուլ, sերմ, պրս. garm, զնդ. ghar ևն բառե-րի հետ՝ հնխ. ghar արմատից. գաղջ բառի «ջ տառն եթե կրճատ կրկնու-թեամբ մը չի մեկնուիր, մասնիկ մը միայն ըմրռնուելու է, ինչպէս մեջ= mzdium բառին մէջ»։ Հիւնք. լտ. cal-dor «ջերմութիւն» բառից։
Գաղջ ես, եւ ոչ ջերմ, եւ ոչ ցուրտ. (Յայտ. ՟Գ. 16։)
χλιαρός, ἁλεεινός tepidus Եղկ. թոյլ ջերմութեամբ. անեռանդն. գաղճ. ըլոգ, իլհ, ըլոճագ.
to cool, to grow tepid, lukewarm;
to slacken.
· Calfa
Եղկանալ. թուլանալ ի ջերմութենէ.
Ոչ ի հըրոյն ողջակիզեալ, այլ ներհակօքըն գաղջացեալ. (Շ. վիպ.։)
Ի գիճութեան մեղացն գաղճանան. (Վանակ. յոբ.։)
to cool, to make lukewarm.
· Calfa
որ եւ ԳԱՂՃԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Եղկացուցանել. մեղմել զջերմութիւն, կամ մեղմ ջեռուցանել.
Որ ի բացեայն կայ ( ի հրոյ), ոչ եւս ճառագայթիցն նշոյլք զնա կիզցեն, այլ գաղճացուցեալք չափաւորապէս արծարծեսցեն կենդանութեամբն. (Փիլ. ել.։)