tragedian.
• «կատակերգակ». մէկ անգամ ունի Սանահն. =Ոսկիփ. «Պիսիդոս Կորնթա-ցի հարց ընդ Թուղիոս թաղերգիչ. Զի՞նչ մար-մին. -Պատասխանի. Գործի ոգւոյ առ կեն-ցաղս»։-
• = Կազմուած է թաղ բառից, իբր «փողոցի երգիչ» և է իբր թարգմանութիւն յն. ϰωμωδός ևևատակերգակ», ϰομφδιία «կատակերգու-թիւն» բառի, որ կազմուած է նոյնպէս յն. ϰὥμη «աւան, գիւղ, թաղ» և ὥδή «երգ» «ա-ռերից (Boisacq 544)։-Աճ.
• ՆՀԲ մեկնում է «ողբերգակ». (այս նշանակութեամբ կարելի էր հանել թա-ղել բառից՝ իբր «թաղման՝ մեռելի եր. գիչ»)։ Ուղիղ է ՋԲ, որ դնում է «կա-տաևերդակ». ըստ այսմ էլ Նորայր, Բառ. ֆր. էջ 260 comédie «կատակեր-դութիւն, թաղերգութիւն» և էջ 261 co. mique «կատակերգակ, թաղերգիչ»։
Իբր Ողբերգակ.
Պիսիդոս կորնթացի հարց ընդ Թուղիոս թաղերգիչ, զի՞նչ մարմին. պատասխանի, գործի ոգւոյ առ կենցաղս. (Սանահն.։ եւ Ոսկիփոր.։)
tragedy.
cyclamen, sowbread.
• «ձուի բարակ փառը». նորագիւա բառ՝ որ երկու անգամ գտնում եմ գործա-ծուած Յաւսմ. մարտ 18 «Որպէս զայն մզղը-նատեսակ փառ ձուին, որ յոմանց թաղթ ասի... զբարակ թաղթն օդոյն, սպիտակուցն ջրոյն» (նման է)։
• ԳՒՌ.-Երև. Բլ. Մշ. Վն. թախտիկ «ձու-որ դեռ հասած, կճեպ կապած չէ՝ հաւի տկա-րութեան կամ հիւանդութեան պատճառով»։
• (գրուած նաև թախթ, թախտիկ) «մի տեսակ բոյս. լտ. atriplex hor-tensis L ֆր. arroche, որ և հյ. թայլ, յն. žτράφαςις, արաբ. qati, պրս. sarmaǰ, թրք. qara pazə» Մխ. առկ. Մխ. բժշ. (վևաւռւ-թիւննները տե՛ս Նորայր, Բառ. ֆր. 91 ա ar-гoche բառի տակ). կայ նաև թաղթենի «մի՝ տեսակ ծա՞ռ» Բժշ. ունի միայն ՀԲուս. § 7σο.
• ՆՀԲ «թալէթ, թիւլիւտ, թիւլտ, իբր ու-ռոյցք»։ Սովորաբար համարւում էր «լտ. čyclamen բոյսը». Նորայր՝ անդ, մեկ-նեց «arroche»։ Վերջին անգամ Seidel Մխ. հեր. § 39 մերժում է cyclamen, ո-րովհետև սրա բոլոր տեսակներն էլ սաստիկ թունաւոր են, և ընդունում է carrՐ [other alphabet] »։
• ԳՒՌ.-Նոյն է Ակն. Ասլ. Նբ. Ք. թախտիկ «ծմելի՝ սպանախի նման մի բոյս». (տե՛ս իմ Գւռ. բառ. էջ 346)։
ԹԱՂԹ κυκλάμινος tuber terrae որ եւ ԹԱՅԼ. ռմկ. թախդ. Արմատ բանջարոյ իբր գետնախնձոր, չափով ուտելի իբրեւ համեմիչ կամ ի պէտս զովացուցիչ դեղոյ. թալէթ. թիւլիւտ կամ թիւլտ. իբր ուռոյցք. եւ սիլահ տուզի. կամ տօնղուզ ալմասի.
Թաղթ եւ շաղգամ եւ ստեպղին։ Դարմանեցաւ ոմն ի թաղթէ ի գարնան յեղանակի. եւ զբնաւն կարծելով պիտանի ի դարմանս՝ եփեալ սերմամբն հանդերձ եկեր, եւ սկսաւ ործալ. (Մխ. առակ.։)
Եղերդակն եւ փրփրեմ ... կերակուր հով եւ գիճային ուտէ՛. որպէս սպանախ եւ թախթ. (Մխ. բժիշկ.։)
felt cloak;
cf. Թաղ;
cf. Կաճ;
wild artichoke.
• . անյայտ իմաստով. ունի Բժշ. Հև աևեալ հատուածում. «Կարմիր թաղի տապկէ ջրով, օծնէ նօդով (=նաւթով) և խարկէ ըզ-դուրս եկածն». ՀԲուս. § 761. -թուի թէ թա-դիքն է։
Իսկ ի բառս Գաղիան. դնի
Թաղիք, կամ կառն. որպէս փուշ ինչ կամ փշալից. (գուցէ որպէս բրդոտ կանկառ։)
to harden, to become hardened.
Իբրու թաղ կամ թաղիք լինել. թաղկիլ.
Հաստացեալ թաղիացեալ լինի ուրեք միսն. (Վրդն. ղեւտ.։)
talc.
• «ադամանդի երեսները». նորագիւտ բառ՝ որ երկու անգամ գտնում եմ գոռծած-ուած Առաք. պտմ. 461 «Ալմաստն... վեց թարկ է. յոր կողմն շրջես երեք թարկ կու երևնայ»։ Նշանակում է նաև «պարսկական գլխարկի երեսները կամ շերտերը» և այս ի-մաստով գործածուած է 1513 թուի մի յիշա-տաևարանի մէջ՝ հրտր. REA I. էջ 96 «Թար-կըս ունի ժբ». հմմտ. Հացունի, Պատմ. տա-րազի, ուր էջ 279 ասւում է, թէ իրօք պարս-կական գլխարկը ունէր 12 շերտ։
• Հացունի, անդ, էջ 278 դնում է պրս tark «սաղաւարտ» բառից։
cf. Թաղկիմ.
rumpled, disordered, discomposed.
Թաղկեալ վարսիւք. թաւահեր. թաւամազ. մազոտ.
Թաղկավարս խռուցեալ հերով. (Մագ. ՟Ձ՟Գ։)
to grow tighter, thick, to condense, to be condensed.
ԹԱՂԿԻՄ որ եւ ԹԱՂԿԱՆԱՄ, ացայ. չ. συμπίλουμαι, πίλουμαι, συστρέφομαι constipor, concolvor, conglomeror Թաղկ եւ հոծ եւ խիտ լինել. խտանալ. թաղիանալ. կծկիլ. իբրու թաղիք կամ կծիկ լինել.
Եւ ի սոցանէ տակաւին (այսինքն եւ եւ՛ս) թաղկեալն՝ զջուր հոսէ։ Մինչեւ ջուր արդեօք եւ բռնութեամբ զերկրի (զհողոյ) դատարկսն ի միասին թաղկացեալ ունիցի։ Կարծրագոյն իսկ, եւ հոծագոյն թաղկեալ։ Թաղկեալ կօշկացն (յն. թաղկելոց, եւ կօշկաց) լինելութիւն. (Պղատ. տիմ. եւ Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
Ամպ է թանձրութիւն գոլորշատեսակ թաղկեալ, ծննդական ջրոյ. (Արիստ. աշխ.։)
Հելլենացիք հուր թաղկեալ ասացին (զերկինս)։ Զթաղկեալ նշոյլս հրոյն հեղլով ի վայր. (Շիր.։)
Խռուցեալք եւ թաղկեալք (կամ թաղկացեալք) վարսք. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Հերք թաղկեալ (կամ մազն թաղքեալ) եւ խռուացեալ. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։ եւ Ճ. ՟Բ.։)
Թլիփն անկուած խիտ եւ հոծ, եւ կարի յոյժ թաղկեալ է։ Մորթ թաղկեալ. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. լիւս.։)
Թանձրագոյն օդոյն՝ միգով թաղկեալ։ Թաղկեալ վարսիւք. (Մագ. ՟Ի՟Ը. ՟Ձ՟Գ։)
Եւ կամ խոտն՝ խիտ, կուռ, եւ թաղկեալ է թանձրութեամբ. (Վրդն. ծն.։)
thickness, condensation.
πίλημα, σύστρεμμα constipatio, lanarum coactio, conglomeratio Թաղկիլն. հոծութիւն. խռկումն մասանց յիրեարս.
Հրոյ այս է թաղկումն յարփւոյն բաղկացելոյ հարկաւոր բնութիւնք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Կարկուտ լինի ըստ ձիւնաբերին դառնալով ի թաղկմանէ անգայտութեան ի սերտութիւն. (Արիստ. աշխ.։) (յն. յոլորտանալոյ ձիւնաբերին, եւ յառնլոյ զծանրութիւն ի թաղկմանէ։)
Եւ որպէս Թալկումն, այսինքն թալկանալն, կամ թալուկ. թալանալն.
Զախտս գլխոյ, եւ զցաւս ոտից, եւ զթաղկումն յանկարծակի, եւ զծանրութիւն ապականութեան ստամոքաց. (Ոսկ. նին.։)
woman's cap (in form of an earthen pot).
• տե՛ս Թաղ։
• ՆՀԲ թաղար բառից, որ սակայն յե-տին փոխառութիւն լինելով սրա հևա գործ չունի։
Գլխարկ կանանց ի ձեւ թաղարի.
Մի՛ ծամակալս ի ծամս, մի՛ տեռակալս, եւ թաղհարս ի գլուխս. (Ոսկ. եփես. ՟Ի. (չի՛ք ի յն։))
cf. Թաղհար.
funeral, funereal;
— հանդէս, funeral, burial, funeral rites, procession or train.
Անսովոր ածանցք ի բառէս Թաղումն-իբրու Սեպհական թաղման. գերեզմանական.
Զմեռեալս հոգամք թաղմանական հանդիսիւ. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
sepulture, burial, interment;
funeral;
զ— իշոյ թաղիլ, to be buried like an ass.
ταφή sepultura κηδεία funeratio Թաղիլն, եւ ելն. ամփոփումն ի գերեզման. եւ Դիապատումն, յուղարկաւորութիւն. թաղում.
Զանապական թաղումն քո յերկրի։ Թաղմամբ ի նոր գերեզմանի. (եւ այլն. Շար.։)
Կայ ի թաղման ի նմին տեղւոջն. (Զենոբ.։)
Զթաղումն իշոյ թաղեսցի. (Երեմ. ՟Ի՟Բ. 19.) իմա՛ թաղմամբ իշոյ, կամ անթաղ մնասցէ. այլք իմանան՝ ի գերեզման իշոյ. զի անխտիր ասի, ոչ լինել թաղման կամ գերեզմանի արժանի։
thick, close, compact, dense;
client, stable.
(յորմէ Թաթաղուն) Թաղկեալ. խռկեալ. խճողեալ. կուռ. խիտ. տխած, կոխած.
Երկինք՝ թաղուն սերտութեամբն։ Վերին հաստատութիւնն՝ թեթեւ բնութիւն է, որ ունի զսերտութիւն եւ զթաղուն կազմութիւն. (Վեցօր. ՟Բ։ եւ Ոսկ. մտթ.։)
Օդ թանձր եւ թաղուն. (Շիր.։)
Զխստէ եւ զթաղուն բնութենէ յայտ առնէ. (Վրդն. ծն.։)
enemy, foe.
• «թշնամի». ունի միայն ՋԲ, իբրև անստոյգ բառ. սրանից առնելով կրկնում են ԱԲ և ՓԲ յաւել։
saddle;
pack-saddle;
calf of the leg;
— վասն կանանց, կողմնակի —, side-saddle, pillion;
—ս հարկանել, — ի նուս դնել, to saddle;
բառնալ զ—ն, to throw off the saddle, to dismount.
• , ի-ա հլ. «համետ» Ոսկ. մ. գ. 6. Բուզ. (գրուած է թամպ Զքր. սարկ. Ա. 17). «կենդանու ազդրը» Ա. թագ. թ. 24. Եզն. որիα թամբել «համետել» Մխ. դատ. Ուռհ. Կաղ-անկտ. «սանձել» Ճառընտ. թամբահարել Բրս. մրկ.-բառիս երկու նշանակութեանց համար Lidén, Arm. Stud. էջ 44 համեմա-տռում է հյ. բարձ և բարձք ձևերը և նախնա-կան նշանակութիւնը համարում է «բարձը, ազդրը»։
• Տէրվ. Altarm. 41 թումբ, թմբիր, թըմ-րիլ, ստամբակ ևն ձևերին է ևռում։ Հիւնք. ամպ բառից է հանում։ Liden, Arm. Stud. 44 իբրև բնիկ հայ՝ կցում է հիսլ. pamb «ուռած, տկռած, յղի», հաւ-tetiva «լար», նորվ. temba «լցնել, խրց-կել», լիթ. tempiú «հիւսել», լտ. tempus «ժամանակ» ևն բառերին, որ կրկնում են նաև Walde 769 և Persson IF 35, 208։
• ԳՒՌ.-Սչ. թամբ, թամք, Ալշ. Գոր. Եσև Ղրբ. Տփ. թամք. Մկ. Վն. թամք. վերջիննե-րի մէջ թամք (այս ձևով ունի արդէն Առաք. պտմ. 82) ծագում է թամբք յոգնակի ձևից՝ բ-ի անկումով. բոլորն էլ նշանակում են քհամետ». կորած է «ազդր» նշանակութիւ-նը։-Գաւառականների մէջ նոր կազմուած իմաստներ են՝ Խտջ. «լեռան գագաթի վրայ հարթ տեղ», Մշ. «սայլի ամբողջ կազմածը՝ բացի սեռից և անիւներից»։-Նոյն բառն է նաև գւռ. թափ «վէգի մէջքը, այն է ուռած մասը», որից էլ ունինք՝
• ՓՈԽ.-Վրաց. თაუი թափի «վէգի մէջքը, ռուս. жоxъ, cnиикa y aльчика». (Չուբի-նով 554, որ նոյնպէս համարում է հայերէ-նից փոխառեալ)։
ἑπίσαγμα ephipum στρῶμα, φάλαρα stramen, phalerae Կազմած գրաստուց ի նիստ հեծելոյ ընդ ազդերօք նորա. համետ. ալուխ.
Թամբ ի նուսն դնեն անդէն մատաղ տիոցն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։)
Սանձս եդեալ էր, եւ թամբս հարեալ. (Ոսկ. ծաղկզրդ.։)
Զձին սանձաւ թամբաւ առ եւ գնաց. (Բուզ. ՟Զ. 8։)
Զերիվարսն իւր թամբօք եւ սանձիւք. (Մխ. դտ.։ եւ Կանոն.։)
Ի թամբս եւ ի բեռն եւ ի պախուցս. (Զքր. կթ.։)
Ի վերայ թամբօք ձիոյ նստած լինիս։ Թէ ջորին թամբօք եւ լկամօք լինի. (Ոսկիփոր.։)
ԹԱՄԲ. κωλέα, κωλαία armus, crus Ազդր կենդանւոյ. պուտ.
Եփեաց խոհակերն զազդրն եւ զթամբն որ զնովաւ. յն. մի բառ. (՟Ա. Թագ. ՟Թ. 24։)
Է ձուկն, որոյ իբրեւ խոզի պառակաց՝ թամբ ի վերայ կողիցն կայ. (Եզնիկ. (որպէս թէ թամբաձեւ ազդր)։)
saddle-maker, saddler.
cf. Թանգ.
cf. Թամբեմ.
Որպէս էշ թամբահարեալ, եւ բեռնակիր լեալ. (Բրսղ. մրկ.։ Ճ. ՟Թ.։ Տօնակ.։)
rag, tatter, old clothes;
old, ragged, shabby, threadbare, all in rags;
cf. Գրգլեակ.
ԹԱՄԲԱՏԵԱԿ ԹԱՄԲԱՏՈՑ. Գրգլեակ. զգեստիկ. հանդերձիկ. քուրձ. անարգ հանդերձ որպէս թամբ արկեալ զանձամբ. կամ ծածկոյթ մինչեւ ի թամբն, այսինքն յազդերս. քուրջ, չուլ .... (որպէս եւ թէմպէ ՝ է հեյպէ. թէմպէլիթ ՝ կէս կամ ամբողջ բեռն գրաստու)
Զերծուն առնուն զթամբատեակսն, զոր ուրուք ուրուք արկեալ էր զնոքօք. (Թղթ. բարուք.։)
Գնայր բոկ, եւ զգեցեալ էր թամբատեակ մի. (Եփր. թագ.։)
Զկեղծ զաղտեղութեան թամբատոց զայսց ի բա՛ց պատառեսցուք. յն. վատթար ձորձ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։ ( Ստեփ. լեհ. ընթեռնու, թամբատաց։))
cf. Թամբատեակ.
ԹԱՄԲԱՏԵԱԿ ԹԱՄԲԱՏՈՑ. Գրգլեակ. զգեստիկ. հանդերձիկ. քուրձ. անարգ հանդերձ որպէս թամբ արկեալ զանձամբ. կամ ծածկոյթ մինչեւ ի թամբն, այսինքն յազդերս. քուրջ, չուլ .... (որպէս եւ թէմպէ ՝ է հեյպէ. թէմպէլիթ ՝ կէս կամ ամբողջ բեռն գրաստու)
Զերծուն առնուն զթամբատեակսն, զոր ուրուք ուրուք արկեալ էր զնոքօք. (Թղթ. բարուք.։)
Գնայր բոկ, եւ զգեցեալ էր թամբատեակ մի. (Եփր. թագ.։)
Զկեղծ զաղտեղութեան թամբատոց զայսց ի բա՛ց պատառեսցուք. յն. վատթար ձորձ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։ ( Ստեփ. լեհ. ընթեռնու, թամբատաց։))
to saddle, to harness.
որ եւ ԹԱՄԲԱՀԱՐԵԼ. Համետել. հանդերձել զգրաստ.
Ստրատորքն, որք զձին թամբեն, եւ հեծուցանեն զարքայն. (Մխ. դտ.։)
Ամրացուցէ՛ք զպարիսպդ, եւ թամբեցէ՛ք զձեր ձիդ. (Ուռհ.։)
Ձի թամբեալ պատրաստ պահեն. (Կաղանկտ.։)
Նմանութեամբ, որպէս Սանձել. հանդարտել.
Թամբէր զկարաձմեռն ծովն. (Ճ. ՟Ը.։)
cf. Թաղթ.
• «մի տեսակ բոյս է» Գաղիան. Բժշ, ըստ ՀԲուս. § 764 «լտ. atriplex, pes anseri-nus կամ փրփրեմ, հոռոմ սպանախ», ըստ Նորայր, Բառ. ֆր. 91 (տե՛ս անդ նաև բառիս վկայութիւնները) «ֆրանս. arroche», ըստ Տի-րաց. Contributo § 105 «լտ. atriplex hasta-tum L»։
• Patrubány ՀԱ 1908, 246 լտ. tālla «ցուպ». հսլ. talija «դալար ոստ» ևն։
Նոյն է ընդ Թաղթ։ Իսկ ի Հին բռ. Թայլ՝ կոչի նաեւ Կոտոբ, եւ Փելոնիա։
Իսկ զոր գրէ (Վրդն. ծն.) զծառոյն սաբեկայ,
Ոմանք ասեն թայլ գոլ.
ուղիղ եւս երեւի՝ ըստ լուսանցից միոյ օրինակի,
Թոյլ գոլ. քանզի սաբաք ըստ եբր. է թոյլ տալ, թողուլ։
the relations, the kindred.
ԹԱՅՐԱԹՈՏՔ կամ ԹԱՐԱԹՈՏՔ. Ընտանիք, մերձաւորք.
Եկի քակել զայր ի հօրէ եւ այլն. ո՛չ եթէ դոյզն ինչ թայրաթոտք ընդ միմեանս անկանիցին, այլ կարի հարազատք եւ սիրելիք միմեանց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
Ի վաղիւ անդր յարեան ժողով եղբարք եւ թայրաթոտք եւ ամենայն ազգատոհմք. (Եփր. ել.։)
Բարեկամք եւ բարեասացք, եւ բազում ազգատոհմք եւ թաթարոտք. (Վեցօր. ՟Ե։)
soup, porridge, broth;
skimmed milk;
— ոսպնեայ, pottage of lentiles, lentile soup;
dish of pottage.
• (ի հլ. ըստ ՆՀԲ, թէև առանց վկա-յութեան) «ապուր» ՍԳր. Ոսկ. մ. գ. 17. որից րանիկ «խղճուկ ապուր» Եփր. պհ. Մանդ. Վրք. հց. Ա. 214. թանեփեաց Վրդն. պտմ. շիկաթան Ծն. իե. 30. ոսպնաթան Վրք. հց Ճառընտ. Լմբ. իմ. խառնաթան Բռ. ստեփ. ւեհ. նաև թանահա՞տ «թանից կտրուած, թան ւաւտռռ» Իփր. պհ. Մանդ. Օրբ. գաւառական-ների մէջ թան նշանակում է «կաթի մնացոր-ղը՝ կարադը հանելուց յետոյ» և այս իմաս-տըն են ցոյց տալիս հնից՝ թանոտ «բերանը թանով կեղտոտած» Լծ. կոչ. չորթան (չունի ԱԲ) Տաթև. ձմ. կգ. և թերևս թանահատ.
• = Ընիկ հայ բառ. ծագում է *թա <հնխ. ta «հալիլ, լուծուիլ» արմատից, որից նաև թանալ «թրջել». ըստ այսմ թան նշանաևում է բուն «թաց ուտելիք». հմմտ. գւռ. թացան «ընդհանուր անուն կաթնեղէն բաների. ինչ. սեր, մածուն, կարագ, թան ևն. 2. հացի հէտ ուտելու որևէ մի բան, խաթըխ»։ Աւելի ըն-դարձակ տես թանալ։-Աճ.
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ, յետոյ Տէր-վիշ. Նախալ. 45 և 128, որոնք միացրին թանալ բառին։ Karolides, Γλωσσ. συγϰρ. 99 կապադովկ. táni «մածնաթան», յն. ϑήσϑαι. ϑηλαζω, սանս. dhayami, հբգ. dadhi «մածուն», պրս. duγ «մած-նաթան» բառերի հետ։ Վերի մեկնու-թիւնը տուաւ Աճառ. MSL 20, 161։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Ախց. Արբ. Գոր. Երև. Խն. Խտջ. Խրբ. Կյ. Կս. Ղրբ. Մկ. Մշ. Մրղ. Կս. Ննխ. Շմ. Պր. Սեբ. Սլմ. Վն. Տփ. թան, Ասլ. թան, թպ, Տիգ. թmն, Հճ. Հմշ. թօն, բոլորն էլ «կաթի կամ մածնի թան» նշանակու-թեամբ. իսկ Ակն. Ոզմ. թան «ապուր», Ջղ. թան և Ագլ. թուն «մածուն»։ Նոր բառեր են թանաբանջար, թանագող, թանաթաթախ. թանաթթու, թանալի, թանապուր, թանաջուր, թանխիւս, թանխաշ, թանէշք կամ թանիչք, թանքաշ, բազկթան, մածնաթան ևն։
• ՓՈԽ.-Կապադովկ. táni «մածնաթան։ (Karolides անդ), լազ. թանի «մածնաթան». քվաթանա «թան շինելու աման», քոռ. [arabic word] čortan «քրդական կակուղ պանիր» (?) ըստ Justi, Dict. Kurde, էջ 133,-էնկիւ-րիի թրքախօս հայոց բարբառով čorten «չորթան» (Բիւր. 1898, 865), Սղերդի արա-բախօս քրիստոնէից բարբառով šrtan «չորթան» (Բիւր. 1899, էջ 116), թրք. գւռ. ❇ [arabic word] päskuten «բազկթան, բազուկով խառն թանապուր» (Յուշարձան 329 ա)։
ἔψημα coctile ζώμιον jusculum. իտ. minestra (արմատ Թանալոյ, իբր թաց ուտելիք) Կերակուր խոնաւ. եփոց ջրի՝ դիւրակուլ. ապուր. աշ, շօրպա, շուռվա, չօրպա. եբր. նազիդ.
Եւ էր եփեալ Յակոբայ թան։ Ետ Եսաւայ հաց, եւ թան ոսպնեայ. (Ծն. ՟Ի՟Ե. 29. 34։)
Եփեաց թան, եւ բրդեաց հաց. (Դան. ՟Ժ՟Դ. 35։)
Մերձեսցին ձորձք իւր ի հաց կամ ի թան կամ ի գինի կամ յիւղ կամ յամենայն կերակուրս. (Անգ. ՟Բ. 13։)
Զգունակ թանսն եւ զարգանակ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 17։)
Ի թան միայն, եւ ո՛չ ի միս բուծանի. (Խոսրովիկ.։)
ԹԱՆ ասի ռմկ. Մնացուած կաթին յետ մզելոյ զկոգին. յորմէ եւ չոր թան ՝ է կազմեալն եւ յաղեալն նորին, զոր յետոյ ջրով մալեալ ուտեն կամ ըմպեն. cf. ԹԱՆՈՏ՝ ըստ այսմ առման յարմարեալ, cf. ԹԱՆԱՀԱՏ։
sheet-iron.
• (ըստ ՆՀԲ ի հլ. թէև առանց վկա-յութեան) «երկաթի անագապատ թիթեղ» Լմբ. ժող. է. ուրիշ վկայութիւն չկայ։
• -Պրս. [arabic word] tanaga «երկաթի կամ պղնձի բարակ թիթեղ». (նշանակում է նաև «տա-փակ ու բարակ անխմոր հաց»). ծագում է պրս. [arabic word] tanuk, tunuk «անօսր, բարակ» բառից (=սանս. [other alphabet] tanu, [other alphabet] γ tanuka, յն. τανν, ταναός, լտ. tenuis, գերմ. dunn, ռուս. тоnкiи «բարակ, նուրբ»)։ Պարսկերէ-նից են փոխառեալ նաև թրք. [arabic word] teneke, արևել թրք. [arabic word] teneke (ըստ P. de Court. Dict. turk-oriental), [arabic word] tunuka (ըստ R. B. Shaw, A Sketch), չաղաթ. [arabic word] tu-neke (ըստ Vambery, cagataische Sprach-çtudien), իսկ թուրքերէնի միջոցով քըռ. [arabic word] ︎ tenuké, tanéka, նյն. τενεxες, ալբան. re-necé, սերբ. tenec'et, tanec'a, tenece, ռում. tinike «թիթեղ» ևն։
Նոյն եւ ռմկ. թէնէգէ, թէնիքէ. որ է Թիթեղն երկաթի՝ անագով պատեալ. lamina e stagno ferroque attenuata. իտ. latta.
Արծաթոյն պատկեր է թանագն եւ կապարն. (Լմբ. ժող. ՟Է։)
abstaining from soups.
Հատեալ, այսինքն հրաժարեալ ի թանէ՝ վասն պահեցողութեան. ապուր կամ թան չուտօղ.
Ոմանք թանահատք, այլ եւ ոմանք հացահատք լինին. (Մանդ. ՟Գ։ կամ Եփր. պհ.։)
Թանահատի վանից, որք էին մշտապաշտօնք, հեռացեալք յամենայն փափուկ կերակրոց. վասն որոյ եւ թանահատք կոչեցան։ Ոչ առին յանձն ի կիրակէքն (անգամ) ի թան կամ ի պանիր կամ յիւղ խթիլ, այլ բանջարովք եւ հնդով շատանային. վասն որոյ թանահատք կոչեցան. (Ուռպ.։)
to wet, to bathe, to dip, to drench, to soak;
to moisten, to bedew, to water;
թանալ զանկողին իւր արտասուօք, to bathe one's pillow with tears;
արտասուօք թանալ զոտս ուրուք, to bathe the feet with one's tears;
թանալ զսուր ի պարանոց ուրուք, to cut the throat, to massacre;
թանալ յարիւնս բազմաց, to butcher, to slaughter, to shed much blood, to swim in blood;
թանալ ի գինի, to soak, to steep in wine;
գնացին առանց թանալոյ ի վերայ ծովուն, they passed the sea dry-shod.
կր. թացայ (լծ. լտ. թի՛նկօ) βάπτω mergo, tingo βρέχω pluo, rigo Խոնաւութեամբ տոգորել. թրջել. առոգանել. թաթաւել. ներկանել. շաղախել. մխել կամ ընկղմել ի ջուր, եւ ի խոնաւ ինչ. թրջել, թաթխել, թաթախել.
Թացցէ քահանայն զմատն իւր յարեանն։ Եթաց զմատն իւր յարեանն։ Թացցէ զմատն յիւղոյ անտի։ Ի ջուր թացցի։ Առցեն զոպայ, եւ թացցէ ի ջուրն։ Թացցես զպատառ քո ի քացախիդ։ Թացցի ոտն քո յարեան։ Արտասուօք իմովք զանկողինս իմ թացի։ Արտասուօք սկսաւ թանալ զոտս նորա.եւ այլն։
Ո՞ ոք ի ձէնջ կամիցի թանալ զսուր իւր ի պարանոց ընկերին. (Ոսկ. եփես. ՟Բ։)
Թանային ճանապարհք իմ կոգւով. (Յոբ. ՟Ի՟Թ. 6։)
Յորժամ անձրեւ է, հարկ է իմաստնոյն թանալ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Երկիրն թացաւ, եւ գզաթն ցամաք մնաց։ Որք թանալոց էին յարիւնս բազմաց. (Եղիշ. դտ. եւ Եղիշ. յես.։)
Քահանայիցն ոտքն ոչ թացաւ ի ջուրն. (Ճ. ՟Թ.։)
Լեզուք աշակերտացն յերկնային ծորանն թացան, եւ հրացան ի հոգւոյն. (Համամ առակ.։)
Սորայս լեզու միշտ ի մէնջ զթանալն կամի. (Մագ. ՟Ծ՟Ե։)
Գնացին առանց թանալոյ ի վերայ նորին. այսինքն անթաց ոտիւք. (Լմբ. իմ.։)
soup-tureen.
ink;
սեաւ թանաք, black ink;
կարմիր թանաք, red-ink;
cf. Կարմրագեղ;
կապոյտ թանաք, blue-ink;
թանաք տպագրութեան, printing-ink;
թանաք ճենաց, Indian or China ink;
անեղծ թանաք, indelible, indestructible ink;
համակիր, ծածկագիր թանաք, sympathetic, invisible, secret ink;
թանաք նշանագրութեան, marking-ink;
արատ, բիծ թանաքի, ink-spot, ink-stain;
արատել թանաքաւ, to ink;
մրճոտիլ, աղտեղիլ թանաքաւ, to be inked all over;
պոյտն, շիշ թանաքի, ink-pot, ink-bottle;
աման թանաքի, ink-horn, inkstand;
cf. Կաղամար.
• (սեռ. ի, ըստ ՆՀԲ-ի ի-ա հլ. բայց առանց վկայութեան) «թանաք, մելան» Սե-բեր. Ճառընտ. Ուռհ. Մխ. ապար. որից թա-նաքաման. թանաքոտ, թանաքոտել (նոր բա-ռեր). այս բոլոր ձևերը այժմ գործածաևան ևն միայն արևելեան գրականում, իսկ արև-մըտեան գրականը գործածում է յունարէնից փոխ. մելան և կաղամար։
• ՋԲ համարում է արաբերէն, բայց ա-րաբերէնում այսպիսի բառ գոյութիւն չունի։ ՀՀԲ և Տէրվ. Altarmen. էջ 5 թանալ բայից։ Հիւնք. յն. δόνας «եղեդ գրիչ»։
• ԳՒՌ.-Ագլ. Երև. Մրղ. Սչ. Տփ. թանաք, Մկ. թանաք՝, Սլմ. Վն. pmնmք՝, Ագլ. Շմ. Ջղ. թանակ, Գոր. Ղրբ. թmնmկ.-Ներսէսո-վիչ, Բառ. լտ. հյ. էջ 48ա թանաք բառի մօտ ունի նաև թէննէք ձևը՝ որ պէտք է լինի լե-հահաւ ռաւառական մի ձև։
• ՓՈԽ.-Ուտ. t'anak «թանաք», t'anakum leker «թանաքաման»։
μέλαν atramentum. իտ. inchiostro, tinta Ներկ սեաւ ի պէտս գրչութեան. սեւակ. սեւադեղ. դեղ. որ եւ յն. բառիւ ՄԵԼԱՆ.
Բե՛ր ա՛յսր քարտէզ եւ թանաք. (Ճ. ՟Ա.։)
Թէպէտ եւ պէտք ջրոյն իցեն, իբրեւ դեղոյն թանաքի. (Սեբեր. ՟Գ։)
Ջնջել ոսկեգիր կարգացն, եւ գծագրել սեւադեղ թանաքովն. (Ուռհ.։)
Ա՛յլ է բնութիւն թղթին եւ թանաքին, եւ ձեւավորեալ թանաքն կայացեալ է ի թուղթն. (Մխ. ապար.։)
cf. Թանկ;
saddle-girth.
• «թամբակալ, գրաստների թամբի գօտին» Բռ. ստեփ. լեհ. (երկու վկայութիւն միայն ունի)։
• -Պրս. [arabic word] tang «թամբակալ՝ զոր առնեն վասն ամուր ունելոյ նորա զթամբն ի վերայ ձիոյ». սրանից է փոխառեալ արաբ. [arabic word] lanj «թամբակալ»։ Պրս. բառի բուն իմաստն է «անձուկ, նեղ», փոխաբերաբար և լայնա-բար «նեղութիւն, բարկութիւն. 2. լեռան կիրձ, 3. իւղ հանելու մամուլ. 4. բեռան մի հաևս» և վերջապէս «թամբակալ». տե՛ս և թանկ։-Հիւբշ. 265։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ, որից յետոյ, Lag. Arm. Stud. § 840։
ԹԱՆԳ cf. ԹԱՆԿ. որպէս Մեծագին։ Մերթ որպէս պ. թէնկ. այսինքն Գօտի թամբի գրաստուց. փոկ. կապ.
Ի կախ ունելով ի պարանոցէն զթանգ։ Ի կաշւոյ առնէ զթանգս. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
merchant;
shopkeeper;
retailer;
inn-keeper
Վաճառական (ըստ ար. թաճիր. յոքն. թիւճճեար ).
Եղեւ այր թանգար արուեստիւ, եւ հմուտ վաճառականութեան. (Արծր. ՟Բ. 4։)
Թանգարք կամ թանկարք. ճշդողք (կամ ճգնողք)։
Եւ Պանդոկապետ. տէր կապելայից. κάπηλος caupo
Ոչ արդարասցի թանգար ի մեղաց. (Սիր. ՟Ի՟Զ. 28։)
mercantile, com-merciale;
esteemed, precious, dear.
Թանկագին. ազնիւ. կամ արժանի մեծաշահ վաճառաց. թանկ, սուղ.
Բացցուք զթանգարական վաճառս հանթից, վաճառեսցուք լսելեաց զգիւտս աշխատութեան մերոյ. (Ագաթ.։)
treasure, treasury;
museum;
cabinet, collection.
Մթերանոց թանգարական իրաց. գանձարան. գանձ.
Ընծայիւք եւ պատարագօք բազմօք յարքունի թանգարանաց, այլ եւ ի տանէ սրբարանաց մերոց։ Առնուլ թանգարանսն գանձուց եւ կարասեաց նոցա. (Յհ. կթ.։)
to shun, to elude, to set one's self free, to steal, or to get away, to escape, to fly from, to avoid;
to be ashamed, to shuffle, to use chicanery;
-զելով խօսել, to speak with respect or reverence.
ὐποστέλλω, -μαι subtraho me Հնարիլ ճողոպրել զանձն (յամօթոյ, յերկիւղէ, եւ այլն). խորշիլ. խոյս տալ լռելեայն. քաշուիլ, սկըրդիլ ելլալ.
Կամ թէ թանգուզիցէք, զի դուք ամենեքին դատաւորք եղերուք. (Յոբ. ՟Ժ՟Գ. 8։)
Տե՛ս, թէ ո՞րքան խորշանօք եւ թանգուզելով (խօսի). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)
fine blade, thin plate;
fine membrane, pellicule;
— ապակւոյ, window-glass.
Իբր Թաղանթ. (լծ. եւ պ. թ. թէնթէ) Ոստայն սարդի. պարզուած, ձգուած. վարագոյր. առագաստ. մաշկ թափանցիկ.
Մարգարէն ընդ թանթ ապակւոյ ընդ աչս կիտին տեսանէր զմեծամեծ գործս Աստուծոյ. (Անան. նին.։) Կայ եւ ռմկ. թանթ, որպէս տարածեալ ոստ եւ բարունակ դդմենւոյ, վարնգոյ, եւ այլն։
elder-tree.
a little broth, pottage.
Թան աղքատին եւ դուզնաքեայ. ապուրիկ, ապրիկ.
Ոմանք սակաւ ինչ հացիւ եւ զանպաճոյճ թանիկն եւս յաւելուն. (Մանդ. ՟Գ. կամ Եփր. պհ.։)
Զթանիկն ոսպնեայ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
dear, high priced;
precious;
— է, it is dear;
փոքր մի —, rather dear;
— մարմնով, corpulent.
• ևամ ԹԱՆԳ «մեծագին, սուղ» Տա-Ռև. ձմ. ճը. ամ. 109, Ուռհ. (առ Ստ. Լեհ.︎ «ծանրաշարժ» Բռ. ստեփ. լեհ. որից թանկու-թիւն «թանկ լինելը» Շիր. հացաթանգութիւն Մխ. այրիվ. 84. թանգարան «գանձարան» Յհ. կթ.-նոր գրականում արևելեան բառ-բառը միայն գործածում է թանկ կամ թանգ «մեծարժէք», որից թանկանալ, թանկազնել, բանկութիւն, թանկարժէք, թանկնոց կամ թանկանոց, բայց արևմտեան բարբառն էլ ունի թանգարան, թանգարանապետ, թանգա-րանական (միշտ գրուած գ-ով, թէև թանևա-գին գրւում է կ-ով)։
• = Պհլ. [arabic word] tang «նեղ», մանիք. պհլ, [hebrew word] tang (Salemann ЗAH 8, 128), պրս. [arabic word] tang, քրդ. tenk, բելուճ. tank. աֆղան. tang, գնչ. tang, tank, հինդուստ. tung, բո-լորն էլ «նեղ» նշանակութեամբ։ Բայց այս նախնական նշանակութիւնը յետոյ ձևափո-խուելով դարձաւ նաև «քիչ, հացուագիւտ». որից էլ «թանկ». այսպիսի իմաստ են պաբ-զում պրս. tang-rēš «սակաւամօրուս, քարց», tang-dast «չքաւոր» (բառացի «սակաւաձե-ռըն»), tang-yab «հազուագիւտ, սակաւա-զիւտ», tang-sāl «երաշտ, չորային տարի» (գւռ. թանկութեան տարի), իսկ պրս. [arabic word] tangī «նեղութիւն, անձկութիւն» բառը «սով, թանկութիւն» իմաստով գործածում է Շահն թ. 21 [arabic word] ︎ [arabic word] hamān bud ki tangi būd andar ǰihān «ե եղաւ որ սով լինի աշխարհում». հմմտ. նաև հյ. սուղ «կարճ, նեղ» և գւռ. «թանկագին, մեծագին», սղել «գինը բարձրանալ, թան-կանալ»։-Պրս. բառի բուն ծագումը տե՛ս թանձր բառի տակ (Horn § 398)։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ։-Հինք. հյ. դանգ կամ պրս. թէնկ բառից. «կալցի
• ոք որպէս և կամի»։ Patrubány SA 1. 197 իթ. tenkù «բաւականանալ», SA 2, 13 պրս. teng։
• ԳՒՌ.-Ախց. Կր. թանկ, Ալշ. Գոր. Երև. Մշ Մրղ. Ռ. Ննխ. Շմ. Ջղ. Ռմ. Սլմ. Սչ. Տփ. թանգ, Մկ. Վն. թանգ՝, Ղրբ. թանգ՝, թmնգ՝, Ոզմ. թանգ՝, Հմշ. թօնգ, Ագլ. թունգ (որից բընգ'ա՛նիլ «թանկանալ»)։
ԹԱՆԿ կամ ԹԱՆԳ. պ. թէնկ. Մեծագին, ծանրագին. եւ Ծանրակշիռ. ծանր. սուղ, ծանտր.
Զ իսպանդանոցի սղութիւնն թանկ յարգէին, բայց թագաւորն թեթեւացոյց. (Ուռհ. առ ստեփ. Լեհ.։)
Էր իմաստուն եւ հանճարեղ, բայց մարմնովն թանկ էր. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
cf. Դանկ.
• «մի տեսակ փոքր դրամ, ստակ». թընգ'ա՛նիլ «թանկանալ»)։
• արծաթեայ դրամ» (ըստ P. de Courteille, Dict. turk -or. արժէր մօտ 76 սանթիմ. ըստ Будаговъ 1, 381 այսօր էլ գործածական է Միջին Ասիոյ մէջ. Խիվայում արժէ 15 կոպ.). -սրանից է նաև պրս. [arabic word] tanga «մի տե-սաև պղնձեայ կամ ոսկեայ դրամ», որ S Martin, Mémoires II 392 մոնգոլերէնից ծա-ւած է համարում։-Հիւբշ. էջ 266։
• Ուղիղ մեկնեց նախ S Martin, ան։ ՆՀԲ դնում է դանկ բառից։
Բառ ռմկ. որպէս Դանկ, կամ որոշեալ չափ լոմայի.
Յամենայն գլխոյ պահանջեն զ՟Խ. թանկա։ Ամենայն գերի՝ հազար թանկա վաճառին. (իբր դիւրագին). (Մեծոբ.։)
cf. Թանկ;
— առնել, to make dear;
— վաճառել, գնոյ տալ, to sell dear;
— գնոյ առնուլ, գնոց ստանալ, to buy at a high price.
cf. Թանգար.
Վասն վաճառելոյ կարասւոյ, եւ թանկարաց. (Սիր. ՟Խ՟Բ. 5։)
cf. Փորանկեալ.
• «անկար, փորանկեալ» (պատ-մուճանի համար ասուած). մէկ անգամ ու-նի Գնձ. աբգարու. «Եւ զպատմուճանն թան-կուզի՝ առաքեցեր որդւոյն կուսի»։
Իբր Անկար՝ փորանկեալ.
Եւ զպատմուճանն թանկուզի՝ առաքեցեր որդւոյն կուսի. (Գանձ աբգարու.։)
dearness, high price, dearth, famine, scarcity;
արտունջ ունել զթանկութենէ իրաց, to complain of the high price of things.
Ծանրագինն գոլ. սղութիւն.
Թանկութիւն ամենայն իրաց լինի. (Շիր.։)
thick, big, great;
fat;
dense;
deep;
coarse, gross;
rude, clumsy, rough;
deep, flat, low (sound);
barytone;
bustard;
in great quantity, thickly;
— միտք, dull-witted, stupid;
— տգիտութիւն, gross ignorance;
— մարմին, weighty, heavy;
corpulent;
— անտառ, մօրուք, dense wood;
thick or bushy heard;
— քուն, deep sleep.
παχύς densus եւ այլն. Ստուար. թաւ. խիտ. նիւթեղ. հարստամարմին. յոյր. լայն. խոր. թանծր, հաստ, խոշոր, գէր.
Ծածկեալ թանձր կտաւով։ Թխագոյն թանձր կտաւոց ծածկումն. (Փարպ.։)
Թանձր եւ խորին քնով. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 6։)
Անտառք թանձունք։ Սղոխք օդոյ, անօսրունք՝ այն որ ի ծովէն, եւ թանձունքն՝ որ ի լճէն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 1։ եւ տեսական. յորմէ եւ Խոր. ՟Գ. 62։)
Կէսքն թանձրոյք, եւ կէսքն անօսրունք. (Վեցօր. ՟Ե։)
Թանձրունքն եւ ծանունքն անդէն մնան. (Շիր.։)
Ծանրութիւն թանձրու անդրանիկ նիւթոյս այս հողոյ։ Հոգիք թեթեւք ի թանձր մարմնի. (Նար. ՟Ձ՟Զ. եւ Նար. առաք.։)
Աղաբողոնօքն պարծէին, եւ զթանձր մուրուսն առաջի արկանէին. (Սարգ. յկ. ՟Ը։ տպ. թանձրամորուս։)
Թանձր օրինակաւ բանին. (Իգն.։)
Զի՞ զարմանաս, թէ զհարկաւոր զօրութեանցն այսպիսի բանս թանձունս խօսի. (Ոսկ. ես.։)
Մտաւորք եւ բանաւորք են հրեշտակք, այլ ոչ հանգոյն մեր թանձունք։ Որք ընդ զգայութեամբս են, զմարմնաւորս եւ զթանձունսս ասէ. (Լծ. ածաբ.։)
Յայսմ բանէ զիջաւ նա ի խոնարհութիւն, եւ ի թանձր եւ յանպատիւ առաքինութիւն. (Կլիմաք. (որ առ մարդիկ թանձր եւ անպատիւ իմն երեւի)։)
Այբն ընդ թանձրոյն թանձրանայ. (Ոսկիփոր.։)
ԹԱՆՁՐ. մ. Թանձրագոյնս. խիտ առ խիտ. եւ Խորագոյն.
Բերին տատասկ երկաթի բազում սակառօք, եւ արկին ի գետնի թանձր. (Ագաթ.։)
ԹԱՆՁՐ. գ. Ազգ ջրասոյզ եւ պարարտ հաւու.
Այլ եւ զջրասուզակ ... մեծանձունք եւ յաղթամարմինք հաւքն, փորն, եւ թանձրն, եւ սագն. (Փարպ.։)
of a gruff voice;
stammering.
coarse, rude, unpolished, clumsy, awkward.
cf. Տխմարութիւն.
very thick, very dense;
heavy, weighty, coarser;
more intelligibly.