cf. Դիւամոլ.
· Calfa
Մոլորեալ ի դիւէ, կամ մոլեգին. դիւահար.
Դիւամոլոր խռովութիւն. (Յհ. կթ.։)
Յողդողդ խորհուրդ դիւամոլոր անմիտ մարդոց. (Կաղանկտ.։)
cf. Դիւական.
· Calfa
Դիւային կեանք, միտք. (Դիոն.։)
cf. Դիւական.
Դիւային բազմաստուածութեանն նուէրք. (Մեկն. ղեւտ.։)
Սարսուռ դիւային ջերման։ Մերժեա՛ զդիւային չարահնարութեանս շշուկ. (Նար. ՟Գ։ Նար. խ.։)
court, seat of justice;
chancery;
archives;
library;
control, register;
court of records.
· Calfa
, ի-ա հլ. «դահլիճ, արքունի սրահ, ատեան» Ես. իբ. 15. Երեմ. լզ. 12. Կորիւն, «դպրոց» Գծ. ժթ. 9, «մատենադարան» Խոր., որից՝ դիւանապան Կոչ., ղիւանապետ Նար. դիւանադպիր Վրդն. սղ. Ճառընտ., դիւանա-տուն (չունի ԱԲ) Տաթև. ձմ. լէ., դիւանագիր Խոր.։-Դիւան բառը նշանակում է նաև «մի տեսակ հարկ», որին իբրև վկայութիւն ունինք Օրբել. 360 հետևեալ հատուածները. «Ազատ յամենայն հարկաց և ի դիւանէ անդաւի և ան-հաշիւ յամենայն կողմանց. եւ արդ՝ մի ոք իշխեսցէ իշխանութիւն վարել ի վերայ այս շինոյս և կամ հարկ կամ դիւան կամ մալ կամ այլ ինչ դնել ի վերայ»։
= Պհ։. dēvān «արխիվ», պրս. [arabic word] di-wán «ատեան, դիւան, դատարան, խորհրդա-րան, ժողովածոյ գիրք բանաստեղծական երգոց և տաղից», քրդ. [arabic word] dīvān «Ոս-մանեան դատարան»։ Իրանեան բառը փո-խառութեամբ տարածուած է շատ հեռունև-րը. այսպէս ասոր. ❇ dīvan «օրինա-գիրք», վրաց. დივანი դիվանի, მდივანი մդիվանի «դիւանական քարտուղար, դիւա-նադպիր», թուշ. მდივა մդիվա «քարտու-ղար», ավար. դիվան. «դատ», արևել. թրք. [arabic word] divan «նախարար, պաշտօնեայ». սերբ. divana, ռուս. оиванъ «գահ, դիվան, բազմոց», լեհ. ὄywan «ծածկոց», ուկր. oy-van «դորգ», սպան. divan, duan, նյն. δι-βάνι, ֆրանս. divan «բազմոց», նաև ֆր. oouane «մաքսատուն», սպան. aduana, ի-տալ. ōоgana «մաքսատուն» (ըստ Marcel Devie, Dict. étym. Paris, 1876).-թուրքե-րէնի միջոցով կիլիկեան շրջանին փոխա-ռեալ էր տիվնցի, տիվանպայշի (<թրք.
Ուղիղ մեկնեց նախ ԳԴ, յետոյ Lag. Urgesch. 21, Ges. Abhd. 216 ևն։
ԳՒՌ (dialectal) Ագլ. դիվուն, դիվունք. այլուր ամէն տեղ դիվան՝ թուրքերենից նոր փոխառու, թեամբ.
ՓՈԽ (borrowing) Ըստ Մառ, Иппoль. 63 հայերէնից է փոխառեալ վրաց. დივანი դիվանի «դատա-րան»։
παστοφόριον atrium, οἷκος domus Դահլիճ. սրահ մեծ յարքունիս, սենեակ կամ հրապարակ. տիվան, իբր ատեան, եւ էյվան, գաւիթ.
Մո՛ւտ ի դիւան անդր առ սոմնաս հանդերձապետ. (Ես. ՟Ի՟Բ. 15։)
Էջ ի տուն թագաւորին՝ ի դիւան դպրապետին. յն. տուն, կամ բնակարան. (Երեմ. ՟Լ՟Զ. 12։)
Խօսէր ի դիւանին տիւրանեայ. յն. դպրոց. (Գծ. ՟Ժ՟Թ. 9։)
Գիր դիւանաց։ Բանալ նմա զդիւանն արքունի։ Յեդեսիայ դիւանին։ (Խոր.։)
Ի մատեանս բոլոր դիւանաց. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
Ի դիւանի մտացն գրեցեալ. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
Կամ Տուն մատենից, եւ ուսմանց. σχολή schola, βιβλιοθήκη bibliotheca, ἁρχεῖον archivum դպրատուն, գրքատուն.
comptroller;
register.
· Calfa
Գրօղ կամ գրեալ ի դիւանի. եւ Դիւանն արձանագրեալ.
Ի յիշատակաց դիւանագիր մատենիցն յունաց. (Խոր. ՟Բ. 72։)
Գրած է յայլոյ դիւանագիր. (Մխ. դտ.։)
chancellor;
recorder;
register.
· Calfa
Ատենադպիր, դպրապետ.
Մինչեւ լինել նմա դիւանադպիր եւ դպրապետ. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի դիւանադպիր արանց. (Վրդն. սղ.։)
to torment, to play the devil, to enrage.
· Calfa
Լինել որպէս զդեւ. եւ Դիւագնիլ, մոլեգնիլ ցասմամբ.
Հրեշտականամ յերեսս, եւ ի խորհուրդս դիւանամ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
Բուռն եհար զդիւացեալ բնութենէն. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Վիշապք երկու դիւացեալք եւ սեւացեալք. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)
Քաղաքն խռովեցաւ, եւ թագաւորն դիւացաւ խնդրել զանձն մանկանն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)
Եւ այնպէս դիւացեալք, զի յաղիսն եւ ի ծնունդսն ոչ խնայէին. (Ոսկ. ես.։)
Բարկացեալք եւ դիւացեալք են ի սպանումն միմեանց. (Բուզ.։)
Եւ այնպէս դիւացեալք էին, զի թէ եւ տուեալ էր պատասխանի, ոչ անսային. (Գէ. ես.։)
keeper of the records;
librarian;
great officer.
· Calfa
ԴԻՒԱՆԱՊԱՆ ԴԻՒԱՆԱՊԵՏ. Պահապան եւ վերակացու արքունի դիւանին.
Դեմետրեայ փաղերեանց, որ ամենայն դիւանապանացն գլուխ էր. յն. նախատեսուչ մատենադարանի. (Կոչ. ՟Դ։)
Դիւանապետ անօրէն, պահապան մատնիչ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
cf. Դիւանապան.
· Calfa
ԴԻՒԱՆԱՊԱՆ ԴԻՒԱՆԱՊԵՏ. Պահապան եւ վերակացու արքունի դիւանին.
Դեմետրեայ փաղերեանց, որ ամենայն դիւանապանացն գլուխ էր. յն. նախատեսուչ մատենադարանի. (Կոչ. ՟Դ։)
Դիւանապետ անօրէն, պահապան մատնիչ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
dedicated or sacrificed to the devil.
· Calfa
Նուիրեալ դիւաց. դիւաձօն. պիղծ.
Դիւանուէր սպանդք, կամ պանծանք, վրան, մեղք, պատկեր, քուրմք, տօնք. (Անան. եկեղ.։ Նար.։ ՃՃ.։ Տօնակ.։)
inspired by the devil, diabolic.
· Calfa
Ունօղ զշունչ դիւական. շնչեալ ի դիւէ. դիւազգեաց.
Մեծագոյն պատուով զդիւաշունչ այրն ածին յիւրեանց մէջն. (Կաղանկտ.։)
Դիւաշունչք կռոցն լինէին սպասաւոր. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
adj. s. that worships the devil.
· Calfa
Պաշտօնեայ դիւի, եւ դից.
Ուստի յանդիմանեալ կշտամբին, թէ եւ նոքա դիւապաշտք են։ Որո՞վք երեսօք զդիւապաշտսն հալածիցեն. (Եզնիկ.։)
Եղեալ դիցն երկրպագուք, ոչ միայն տարրապաշտք, այլեւ դիւապաշտք. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Եւ որպէս Դիւապաշտական.
Դիւապաշտ աղանդ, կամ կախարդութիւն. (Շ. թղթ.։ Գէ. ես.։)
idolatry.
· Calfa
Պաշտօն դիւաց, եւ դից.
Ելեալ զեղոյր մոլորութիւն դիւապաշտութեանն. (Եզնիկ.։)
Պերոզ ջանայր հաստատել զմոգութիւն դիւապաշտութեան. Զբազումս ի մոգութիւն դիւապաշտութեան առածեալ կործանեաց. (Կաղանկտ.։)
Չարեաց ի չարիս վերացեալ դլին, ի պատկերամարտութենէ յանաստուածութիւն եւ ի դիւապաշտութիւն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Դիւապաշտութեան զմեզ հաւանեալ ասեն. (Մագ. ՟Լ՟Թ։)
Կռամոլութեան եւ դիւապաշտութեան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
deceived by the devil;
diabolic.
· Calfa
Դիւախաբ. եւ Որ ինչ լինի պատրանօք դիւին.
Դիւապատիր յուռթիցն արձանաց. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
agitated by the devil.
· Calfa
Որ տայ սարսռիլ դիւական գործակցութեամբ, կամ մոլեգին.
Դիւասարսուռ ջերմնատագնապ ախտաւորութեանց Աստուծով փարատիչ. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
tormented by the devil, possessed.
· Calfa
Տանջեալ ի դիւէ. այսահար. մոլեգին. չարաչար.
Ընդ դիւատանջըս մոլեգին, ի գերեզմանսըն բնակողին. (Յիսուս որդի.։)
Տագնապելոց ի դիւատանջ ահիցն. (Անան. եկեղ։)
like the devil, diabolic.
· Calfa
Դիւանման տեսլեամբ.
Դիւատեսակ կոչեաց զինքն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Դիւական.
· Calfa
Իբր Դիւահնար. դիւական.
Ի թատերցն օրինաց, ի սատանայական զբօսանացն, ի դիւատուր խաղոյն. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)
magical, enchanted.
· Calfa
μαγικός magicus Կախարդական. մոգական.
Ի դիւթական արուեստի խաբէութիւնս անկանէին. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 7։)
Յափշտակելով զգաւազանսն դիւթական. (Շար.։)
Երթեալ ընտրեցին արս դիւթականս. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Դ.։)
place of witchcraft.
· Calfa
Տեղի դիւթելոյ կամ դիւթից.
Տեղին յետոյ որպէս դիւթարան եղեւ. (Նոննոս.։)
Ի վհուկս եւ ի դիւթարանս ընթացեալ. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)
easy to break, brittle, fragile, frail;
refrangible;
tender.
· Calfa
εὕθραστος fragilis Որ դիւրաւ բեկանի.
Դիւրաբեկ անօթս. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 13։)
Աման խեցեղէն՝ վասն դիւրաբեկն լինելոյ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։ Երզն. մտթ.։)
easy to be cured, curable.
· Calfa
Մինն դիւրաբոյժ գոլով, եւ միւսն անբոյժ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
what buds easily.
· Calfa
Որ դիւրաւ բուսանի.
Զօրութիւն սերմանն այնորիկ (մանանխոյ) դիւրաբոյս է. (Եփր. աւետար.։)
decayed, fragile, weak, slippery.
· Calfa
ԴԻՒՐԱԳԱՅԹ ԴԻՒՐԱԳԱՅԹԱԿՂ. ԴԻՒՐԱԳԱՅԹՈՏ. ԴԻՒՐԱԳԹԵԼԻ. εὑόλισθος valde lubricus, labilis Որ դիւրաւ գայթէ, գթէ. եւ Ուր լինի դիւրաւ գթել, սխալել. սխալական.
Դիւրագայթ բնութիւն, կամ իմացուած, կամ ճանապարհ. (Խոսր.։ Վրդն. ղեւտ.։ Լմբ. սղ.։)
Դիւրագայթակղ բնութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Պատկեր հողեղինին, զդիւրագայթոտն ասէ ի մեղս. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Զդիւրագթելիսն ձգել. (Բրս. սղ.։)
Մարդ եմ դիւրագթելի։ Դիւրագթելի միտք։ Դիւրագթելիք հարկաւոր փորձանօքն. (Լմբ.։)
Գիտէ զտկարութիւնս, զի դիւրագթելի եմք եւ սխալականք. (Գր. հր.։)
cf. Դիւրագայթ.
· Calfa
Դիւրագայթ բնութիւն, կամ իմացուած, կամ ճանապարհ. (Խոսր.։ Վրդն. ղեւտ.։ Լմբ. սղ.։)
Դիւրագայթակղ բնութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Պատկեր հողեղինին, զդիւրագայթոտն ասէ ի մեղս. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Զդիւրագթելիսն ձգել. (Բրս. սղ.։)
ԴԻՒՐԱԳԱՅԹ ԴԻՒՐԱԳԱՅԹԱԿՂ. ԴԻՒՐԱԳԱՅԹՈՏ. ԴԻՒՐԱԳԹԵԼԻ. εὑόλισθος valde lubricus, labilis Որ դիւրաւ գայթէ, գթէ. եւ Ուր լինի դիւրաւ գթել, սխալել. սխալական.
Մարդ եմ դիւրագթելի։ Դիւրագթելի միտք։ Դիւրագթելիք հարկաւոր փորձանօքն. (Լմբ.։)
Գիտէ զտկարութիւնս, զի դիւրագթելի եմք եւ սխալականք. (Գր. հր.։)
cf. Դիւրագայթ.
· Calfa
ԴԻՒՐԱԳԱՅԹ ԴԻՒՐԱԳԱՅԹԱԿՂ. ԴԻՒՐԱԳԱՅԹՈՏ. ԴԻՒՐԱԳԹԵԼԻ. εὑόλισθος valde lubricus, labilis Որ դիւրաւ գայթէ, գթէ. եւ Ուր լինի դիւրաւ գթել, սխալել. սխալական.
Դիւրագայթ բնութիւն, կամ իմացուած, կամ ճանապարհ. (Խոսր.։ Վրդն. ղեւտ.։ Լմբ. սղ.։)
Դիւրագայթակղ բնութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Պատկեր հողեղինին, զդիւրագայթոտն ասէ ի մեղս. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Զդիւրագթելիսն ձգել. (Բրս. սղ.։)
Մարդ եմ դիւրագթելի։ Դիւրագթելի միտք։ Դիւրագթելիք հարկաւոր փորձանօքն. (Լմբ.։)
Գիտէ զտկարութիւնս, զի դիւրագթելի եմք եւ սխալականք. (Գր. հր.։)
very cheap, of little value, vile, common;
— վաճառել, to sell at a very low price.
· Calfa
Սակաւ գնոյ կամ գնով. աժան.
Մեծագին գինեաւն ... դիւրագին ջրովն. (Մանդ. ՟Է։)
Վաճառեցին զիս դիւրագին. (Յիսուս որդի.։)
Վաճառի այսօր դիւրագին. (Շար.։)
common, ordinary;
easy to be found or understood;
— լինել, to be found easily.
· Calfa
Դիւրաւ գտանելի. դիւրապատրաստ. եւ Դիւրիմաց, (յն. դիւրաւ ստանալի, կամ ուսանելի), եւ այլն.
Ո՛վ ապաշխարութիւն՝ համեղ պտուղ անուշաճաշակ եւ դիւրագիւտ. (Բրս. ապաշխ.։)
Դիւրագիւտ լիցին միտք ճառիցս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
Դիւրագիւտ մեզ արասցէ զնախադասութեանցն խնդիրս. (Անյաղթ պերիարմ.։)
Ընդ մերձաւոր դիւրագիւտ ընտանի նիւթոյս. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Թեթեւ եւ դիւրագիւտ իրօք բառնայ զպատճառս. (Բրսղ. մրկ.։)
Զի մի՛ դիւրագիւտն դիւրաւ արհամարհեսցի. (Վրդն. ծն.։)
Պա՛րտ է ամենայն իրօք զդիւրագիւտն պատուել (ի կերակուրս). (Բրս. հց.։)
դիւրագիւտ լինել. մերթ՝ իբր Դիւրաւ գտանել.
Աղցաւորացն դիւրագիւտք եւ դիւրաշահք լինէին. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
easy to walk, commodious, easy.
· Calfa
ԴԻՒՐԱԳՆԱԼԻ ԴԻՒՐԱԳՆԱՑ. Դիւրաւ գնալի. ընդ որ դիւրաւ լինի ընթանալ.
Դիւրագնալի կամ դիւրագնաց ճանապարհ. (Շ. մտթ.։ Սարգ. յկ. ՟Թ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։ Պտմ. աղեքս.։ Իգն.։)
Դիւրագնացք եղիցին կերակրոյն ի վեր գնացք։ Առուք շուրջ ունին, զի դիւրագնաց իցէ. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Դիւրագնաց.
· Calfa
ԴԻՒՐԱԳՆԱԼԻ ԴԻՒՐԱԳՆԱՑ. Դիւրաւ գնալի. ընդ որ դիւրաւ լինի ընթանալ.
Դիւրագնալի կամ դիւրագնաց ճանապարհ. (Շ. մտթ.։ Սարգ. յկ. ՟Թ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։ Պտմ. աղեքս.։ Իգն.։)
Դիւրագնացք եղիցին կերակրոյն ի վեր գնացք։ Առուք շուրջ ունին, զի դիւրագնաց իցէ. (Նիւս. կազմ.։)
easier, very commodious.
· Calfa
εὑκοπώτερος, -ον, ἁνεκτότερος, -ον facilior, -ius;
tolerabilior, -ius Առաւել դիւրին. հեշտ ամենեւին. տանելի. դիւրապատրաստ. եւ Կարի դիւրաւ. առաւել հեշտեաւ. Տե՛ս (Մտթ. ՟Ժ. 15։ ՟Ժ՟Ա. 22. 24։ Ղկ. ՟Ե. 23։ ՟Ժ՟Ը. 25։)
Ուսանել ի ներգործութենէն դիւրագոյն է. (Փիլ. այլաբ.։)
Զի՞նչ դիւրագոյն քան զբանիւ զղջանալն իցէ. (Մխ. երեմ.։)
Այլ մեզ այն օրն դիւրագոյն էր քան զայս օր. այսինքն տանելի. (Եղիշ. յար.։)
Հանէ ի դիւրագոյն վայրէն. իբր հեշտալի. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Զարբեցութիւն. զմոլեկանն, զառ ամենատեսակ ամօթոյ դիւրագոյնն. այսինքն հակամէտ. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
Կամօք եւ դիւրագոյն մտօք ժողովրդեանս ձեռնարկեալ յայս. այսինքն մտադիւրութեամբ. (Վահր. յար.։)
Զինչս աշխարհիս՝ յորժամ արհամարհեմք զնոսա, դիւրագոյն գտանեմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Զի ուխտաւորք յատակացն դիւրագոյնս կարգեսցեն. (Խոր. ՟Բ. 24։)
that makes or is made easily, easy.
· Calfa
εὕπρακτος factu facilis Դիւրաւ գործելի. դիւրառնելի. դիւրին.
Դիւրագործ իրօք ունել (զթշնամի) արժանի է նորա զօրութեանն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)
Ախտաւորք կամին, զի դիւրագործք լիցին (մեղքն). (Մխ. առակ.։)
Եւ Դիւրաւ գործօղ.
Զանչափ զօրութիւնն, եւ զդիւրագործ իշխանութիւնն յայտ առնիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 28։)
tender, pitiful.
· Calfa
Իբր Բարեգորով.
Դեսպանս առ թագաւորն առաքէր մօտալուտ եւ դիւրագորով հաշտութեան. (Յհ. կթ.։)
irritability.
· Calfa
Դիւրաւ գրգռիլն. դիւրաշարժ կամ դիւրափոփոխն լինել.
Յաղագս դիւրագրգռութեանն՝ երկբայելի են. (Մխ. դտ.։)
flexible, supple.
· Calfa
Դիւրաւ գճելի, կորանալի. ճկիլը դիւրին.
Զմէջսն ասէ պնդել. դիւրագուճ է նա ի գործ, եւ անաշխատ դարձեալ յառնել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
that turns easily, mutable, changeable;
convertible.
· Calfa
εὕστρωφος versatilis, volubilis Որ դիւրաւ դառնայ. դիւրաշրջիկ. եւ Դիւրափոփոխ. եւ Դիւրաւ զղջացօղ. եւ Դիւրահաւան.
Դիւրադարձ իւր լինելով առ երկաքանչիւր կողմանց. (Պիտ.։)
Ըստ նմանութեան թռչնոց ճախրեն դիւրադարձ լինելով. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Լեզու դիւրադարձ. (Ածաբ.։ Բրս.։ Սարգ.։ Մաշկ.։ Տօնակ.։)
Դիւրադարձ բարք. (Անան. նին.։)
Դիւրադարձ յապաշխարութիւն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
Գիտես ո՛վ դիւրադարձդ խոհեմ. (Շ. թղթ.։)
that is easily deceived.
· Calfa
εὑάλωτος captu facilis Դիւրաւ դաւելի, ըմբռնելի, որսալի, յաղթելի.
Մարդն քան զայնոսիկ՝ որ բնաւորական զինուքն զինեալ են, դիւրադաւ. (Նիւս. կազմ.։)
Զի մի կամաց աւազակաց եւ ապականչաց դիւրադաւ լիցի. (Ոսկ. ես.։)
Զայլս ոմանս դիւրադաւս նուաճեալ։ Զի դիւրադաւ լիցին այնուհետեւ երկաքանչիւրքն ի նմանէ դժրելոյ. (Յհ. կթ.։)
that escapes easily.
· Calfa
ԴԻՒՐԱԶԵՐԾ ԼԻՆԵԼ. Դիւրաւ զերծանիլ.
Դիւրազերծ լինել ի բռնադատութենէ. (Պիտ.։)
that fades easily.
· Calfa
εὑμάραντος qui facile marcescit, caducus Որ դիւրաւ թառամի, փոյթ թարշամի. հեշտ կամ շուտ թոռմօղ, թօշնօղ.
Հարստութիւն դիւրաթառամ քան զծաղիկ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 52։)
Զխոտ դիւրաթառամ պայծառ զարդարէ. (Իգն.։)
Զի՞նչ դիւրաթառամ քան զմարդ ... նա ե՛ւս վատթարագոյն քան զխոտ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)