produced by God.
ԱՍՏՈՒԱԾԱԲՈՒՂԽ կամ ԱՍՏՈՒԱԾԱԲՈՒԽ ՅԱտուածոյ կամ ատուածով բղխեալ, զեղեալ.
Աստուածաբուղխ առատահոս անձրեւօք. (Շար.։)
Աստուածաշունչ գիրք այսպիսի անուշահոտ եւ կենդանարար եւ աստուածաբուղխ աղբերօք լի են. (Վրք. հց. ՟Ա։)
Նուիրական աղօթիւքն, եւ աստոկւածաբուխ նորա վարդապետութեամբ. (Երզն. խրատ.։)
that partakes of the nature of God, that belongs to God, divine.
Որ ինչ բնիկ կամ սեպհական է այսինքն.
Ոչ եթէ ըստ աստուածաբուն զօրութեան, զոր միայն միածինն ունի. (Ագաթ.։)
who has the knowledge of God.
Գիտակ այսինքն. աստուածանօթ.
Աստուածագէտս յարդարեաց զսիրելի աշակերտսն։ Աստուածագէտ վիճակելոցն, կամ մարդկանն. (Ագաթ.։)
Եւ արդ շինեցան քաղաքք, զի դտանին ի նոսա մարդք աստուածագէտք. (Ոսկ. ես.։)
Եւ Որ ինչ տայ գիտել զաստուած.
Չեթող ինչ ի միջի զաստուածագէտ իմաստութեանն պայման. (Ագաթ.։)
Ամենայն աստուածագէտ կրօնից արմատք, որ առ մեզ են, ի վերուստ են ի տեառնէ երկնից։ Որ այսչափ բարձրագոյն աստուածագէտ կրօնից գիտութիւն է. (Ոսկ. ես.։)
written or engraved by God.
θεοχάρακτος. a deo exculptus. ՅԱտուածոյ գծագրեալ, դրոշմեալ, նկարեալ, յօրինեալ.
Ընդ օրէնս այսինքն մարտնչիս, ընդ տախտակս աստուածագիծս. (Ածաբ. ի մակաբ.։)
Յառանուլ Մովսէսի զաստուածագիծ տախտակսն. (Արշ.։)
Տախտակս գիտութեան աստուածագիծ բերելով։ (Կլիմաք.։)
Տախտակ աստուածագիծ մարմնոյն Քրիստոսի. (Լմբ. ատեն.։)
Պատգամք աստուածագիծք ի տախտակս քարեղէնս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Հոգւովն այսինքն ընկալաւ նա զօրէնս աստուածագիծս. (Լմբ. հանգ.։)
Ի տապանակն աստուածագիծ ոչ էր ապաւինել. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
cf. Աստուածագիծ.
who walks in the ways of God.
ԱՍՏՈՅ կամ ԱՍՏՈՒ. cf. ԱԶԴՈՅ, եւ ԱՍՏԻ՝ իբր Հաստատուն. զօրաւոր.
Սալն աստու է (կամ ազդու է) ի հարկանիլն ուռամբ. (Վանակ. յոբ.։)
Ընդ որ լինի գնալ առ Աստուած. որ տանի առ Աստուած.
Վարդապես առաջնորդութեան յաստուածագնաց ճանապարհսն. (Ագաթ.։)
Վասն աստուածագնաց օտարութեան. (Կլիմաք.։)
made by God;
that consecrates, that causes God to descend;
divine, sacred.
θεόκτιστος a deo creatus, traditus ՅԱտուածոյ գործեալ. որ ինչ է գործ այսինքն, եւ աստուածային.
Ըստ աստուածագործ սրբութեան օրինագիր կրօնից. (՟Բ. Մակ. ՟Զ 23։)
Աստուածագործ մարմին, կամ մարմնաւորութիւն որդւոյ. (Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)
Ճառէ զպէսպէս նշանացն աստուածագործաց. (Տօնակ.։)
Աստուածագործ յարութիւն, կամ սքանչելիք, կամ զօրութիւն, կամ աւանդութիւն խորհրդոյն. (Ագաթ.։)
Աստուածագործ ներգործ ներգործութիւնք. (Կամրջ.։)
Աստուածագործ խաչ, կամ պատուաստ. (Նար. խչ.։)
Կամ Ատուածով գործեցեալ ի գործեցեալ ի մարդկանէ.
Աստուածագործ սպասաւորութիւն, կամ մշակութիւն. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
θεουργός deificus իբր Աստուածացուցիչ. սրբարար. աստուածագործական.
Որոց յոլովակի հաղորդք եղեն արք սրբազանք՝ աստուածագործից գալստեանց աստուածայնոցն լուսափայլութեանց. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Ե։)
Քահանայագործն աստուածագործ է. (Ոսկիփոր.։)
to render godlike;
to consecrate.
Աստուածացուցանել. եւ Աստուածանման գործել. սրբազանել. քահանայագործել.
Ետես ասէ զՅիսուս գերապատուեալ ընդ աջմէ հօրն լուսոյ, աստուածագործեալ զլուսոյն տաճար. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
Լինի մշտնջենաւորն աստուածամարդ վասն մեր, զի զմեզ աստուածագոծեալ՝ հրաշափառս արտսցէ։ Սակս աստուածագործելոյ զմեզ. (Զքր. կթ.։ Թէոդոր. խչ.։)
Հոգւովն սրբով զեղականքս բանն աստուածագործէ, որով աստուածագործին ստացուածքս. (Աթ.։)
Աստուածագործել զմկրտեալսն հոգւոյն պարգեւօք։ Աստուածագործիլն մեր, որ հանդերձեալ է խորհրդածութեամբ պատարագին սրբոյ երեւել. (Լմբ. պտրգ.։)
Լուսատեսակք եւ աստուածագործօղք, կատարեալք եւ կատարելագործօղք լինել կարասցուք. (Դիոն. եկեղ. ՟Ա։)
Աստուածագործողացն եւ կատարողացն. (Մաքս. ի դիոն.։)
resemblance, conformity with God;
consecration.
θεουργία divina operatio, actum divinitus Աստուածապէս գործելն այսինքն մարդացելոյ.
Երեւեցելոյն աշխարհի, այրականին Յիսուսի աստուածագործութիւն աստուածագործութեանն. (Դիոն. երկն. ՟Դ։)
Երեւեցելոյն ի փրկութիւն աշխարհի՝ մարդացելոյն Յիսուսի աստուածագործութեան. (Շ. հրեշտ.։)
Ասելովն այրական, յայտնելով թէ կատարեալ մարդ եղեւ. եւ աստոածագործութեամբն, թէ Աստուած է եւ մարդ՝ նոյն ինքն զաստուածայինսն նշանագործեալ. (Մաքս. ի դիոն.։)
Յիսուս զյաղագս մեր աստուածագործութեանցն՝ նոցա (հրեշտակաց՝) հանճար ուսուցեալ. (Դիոն. եկեղ. ՟Է։)
Բարւոք աստուածագործութիւնս կոչեաց զյաղագս մեր տնօրէնութիւնն. քանզի ճշմարտապես Ատուածոյ գործք են. Մաքս. (ի դիոն.։)
ἰερουργία sacrificatio, consecratio Որպէս Սրբազնագործութիւն. քահանայագործութիւն.
Օրհնեալ՝ ի նշանակականն (այսինքն ի խորհրդականն) իւրեանց աստուածագործութիւն գայ. (Դիոն. եկեղ. ՟Գ։)
Ո՛րեւէ գործ աստուածային կամ հոգեւոր.
Արժանի գտաք զաստուածագործութենէն բուռն հարկանել. (Ժող. հռոմեկլ։)
who is divinely merciful
Ունօղ զգութ իբրու նման այսինքն. գթած ըստ այսինքն.
Աստուածագութ ծնօղ, կամ հայր, կամ բարք. (Շար.։) (Երզն. լուս.։) (Տօնակ.։)
Եղիցին սոքա աստուածագութ խնամածուք մերում որբութեանս. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
established or ordained by God.
ՅԱտուածոյ եդեալ, կարդեալ, սահմանեալ.
Աստուածադիր ժամանակ, կամ պատուիրան, կամ կէտ կոչման. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Ճ. ՟Ա.։)
imprinted or marked by God.
ՅԱտուածոյ դրոշմեալ. եւ Ունակ նմանութեան այսինքն.
Տախտակք տիրագիծք եւ աստուածադրոշմք. (Նար. առափ։)
Ոչ զմկրտութիւն աստուածադրոշմ լուսաւորութեան կենացն. (Ագաթ.։)
Ի զարդն աստուածադրոշմ երեսաց։ (Նար.։ մծբ։)
divine.
θεῖος divinus, divus Աստուածանման (իբր այսինքն ալդակից գտեալ). աստուածազգի. աստուածատեսակ. աստուածարեալ. սրբազան. աստուածային. աստուածական.
Աստուածազան այր։ Աստուածազանն Մովսէս, կամ եղիա, կամ առաքեալ. (Պիտ.։ Զքր. կթ. ստէպ։ Նիւս. կազմ.։)
Աստուածատեսք եւ աստուածախօսք եւ աստուածազանք լինէին. (Եփր. պհ.։ Մանդ. ՟Գ։)
Խրատեալք առ աստուածազան արս։ Աստուածազան ոգւոյն օրինադրէ։ Ուսեալք յաստուածազան գրոց. (Փիլ.։)
Աստուածազանիցն այնոցիկ. (Շ. հրեշտ.։)
Ճշմարտութիւն արարէ՛ք ասեն աստուածազանն դիրք. (Սարկ. քհ.։)
Աստուածազան եւ մեծասքանչ խորհուրդ. (Անան. եկեղ։)
Եւ զի՞նչ զարմանք են յաստուածազանիցն ոչ պատկառել քեզ արանց։ Աստուածազան խոնարհութեամբ իւրով. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Աստուածազան բարբառովդ. (Մագ. ՟Ա։)
Յաթոռ աստուածազան վերադիտողութեան գաւառին կարգեսցուք. (Կաղանկտ.։)
adorned by God, or with the grace of God.
ՅԱտուածոյ կամ աստուածով զարդարեալ, շքեղացեալ, պատուեալ. եւ Աստուածարեալ. աստուածազան. աստուածավայել.
Ծնաւ աննա զաստուածազարդն Մարիամ. (Ճ. ՟Ժ.։)
Աստուածազարդ քահանայից, եւ սրբասէր պաշտօնէից. (Աստուածազարդ. ՟Ժ՟Բ։)
Աստուածազարդ. (Շ. յիշ. առակ.։)
Աստուածազարդ գլուխ. (Շար.։)
Մարգարէին աստուածազարդ. (Շ. յիշ. առակ.։)
Աստուածազարդ ազինք գնդից. (Նար. առաք.։)
Ամենայն աստուածազարդիցն լուսափայլութիւնք. (Երզն. լուս.։)
Աստուածազարդ փայտ. (Անյաղթ բարձր.։)
Թեւս աստուածազարդ պատրաստեցսէ առ ի վերացուցանել ի բարձրութիւնս երկնից. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
cf. Աստուածազարդ.
Աստուածազարդեալ փայտ. (Անյաղթ բարձր.։ Թէոդոր. խչ.։)
that bears god;
carried by God.
θεόφορος theophorus, deifer;
deum in se ferens, gerens, portans Զգեցօղ զԱստուած յինքեան, որպէս թէ արկեալ զիւրեաւ, կամ բարձօղ յանձին. այն է ըստ յն. ոճոյ՝ զԱստուած կրօղ յինքեան. աստուածակիր. որ եղեւ իբր մականուն սրբոյն իգնատիոսի անտիոքայ հայրապետին. որ եւ ԱՍՏՈՒԱԾԱԶԳԵՍՏ.
Իգնատիոս, որ է աստուածազգեաց. (Ածազգ. ի սկիզբն ամենայն թղթոցն. կամ ըստ Ճ.)
Որ է աստուածազգեստ։ (ըստ Ճ.)
Աստուածազգեացն դիոնեսիոս։ Աստուածազգեաց հարք սուրբք. (Դամասկ.։)
Առաքելոց սրբոց եւ մարգարէիցն աստուածազգեաց պարուք։ Հարսն աստուածազգեաց. (Խոր. հռիփս.։)
Եթէ ոք իշխեսցէ ասել մարդ աստուածազգեաց զՔրիստոս, եւ ոչ Աստուած Ճշմարիտ, նզովեա՛լ եղիցի. (Պրպմ. ՟Խ՟Ե.)
Այսբանք նեստորի, մարդ աստուածազգեաց կոչելով զՔրիստոս. այլ մեզ մի՛ լիցի աստուածազգեաց կոչել կամ իմանալ, այլ՝ Աստուած մարմնացեալ. (Դամակ։ Բայց ուղիղ մտօք ասի մարմինն Քրիստոսի աստուածազգեաց.)
Հոգւոյն Սուրբ եւ զօրութեան բարձրելոյն զստուածացգեացն զայն գոյացուցանել մարմին. (Ոսկիփոր.։)
θεόφορος a deo portatus, divinus, adflatus numine ՅԱտուածոյ կրեալ, այսինքն ընկալեալ. աստուածապարգեւ.
Ծանուցեալ ադամայ աստուածազգեաց իմաստութեամբն. (Ագաթ.։)
Աստուածազգեաց լոյս, կամ փառք, յարութիւն, յարմարութիւն. (Շար.։ Խոր. հռիփս. Ստէպ։ Յայս միտ կարծի յոմանց Աստուածազգեաց կոչումն իգնատիոսի, ըստ որում բարձեալ եղեւ ի մանկութեան ի գիրկս Յիսուսի՝ ըստ Շար. եւ Յայսմաւ. յն. եւ հյ։)
cf. Աստուածազգեաց.
θεόφορος, ἕνθεος deifer, divinus, divus cf. ԱՍՏՈՒԱԾԱԶԳԵԱՑ. ըստ ՟Ա նշ. այսինք Զաստուած կրօղ յինքեան. աստուածարեալ. աստուածազան. լցեալ հոգւով աստուծոյ։
Որ յաստուածազգեստացն, եւ որ քաջն գիտեն։ Զոր եւ ոմն ի փոքր ինչ յառաջագոյն աստուածազգեստացն իմաստասիրեաց. (Առ որս. ՟Զ։)
Որպէս աստուածազգեստիցն էր ծանօթ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
Յաստուածծազգեստիցն տուաւ. (Շ. հրեշտ.։)
Աստուածազգեստիցն ծերոց. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)
Զաստուածզգեստին պանծանս. (՟Կ՟Ա։)
Զի մի՛ աստուածազգեստ իմանայցի Քրիստոս։ Ոչ բնակեալ ի մարդում եւ աստուածազգեստ, որպէս զայլսն՝ որք եղեն հաղորդ աստուածութեան նորա. (Պարամպմ. ՟Խ՟Ե. եւ ՟Ժ՟Ե. եւ այլն։ Զայսոսիկ գրէ կիւրեղ ընդդէմ նեստորի. իսկ Ածաբ. առ որս. ՟Ժ. յուշ առնէ, թէ երբեմն ապողինարիտք չառնուին յանձն ասել զՔրիստոս աստուածազգեստ, այլ միայն մարմնազգեստ, զի չնդունէին զանձնաւորական միաւորութիւն աստուածութեան ընդ մարդկութեան։)
ըստ յն. ոճոյ, առաւել նշանակէ զլցեալն հոգւով մարգարէութեան.
Նախասաց բարբառ աստուածազգեստից. այսինքն մարգարէից. (Զքր. կթ. հմբ.։) Եւ ըստ այսմ առաւել բայիւ վարի. ἕνθεος γίνομαι, ἑνθουσιάζω, ἑπιθειάζομαι cf. ԱՍՏՈՒԱԾԱՐԵԼ, իբր մարգարէանալ.
Ոչ կարեմ ունել զհեշտութիւնս, աստուածազգեստ լինիմ, փոքր ինչ եւ իբրեւ զՅովհաննէս աւետարանեմ. (Ածաբ. յայտն.։)
Աստուածազդեստ եղեալք արք եւ կանայք՝ մի պար եղեալք երգէին։ Յորժամ աստուածարէ եւ աստուածազգեստ լինի միտքն, ոչ եւս է յինքեան։ Ոգիք յորժամ աստուածազգեստք լիցին. (եւ այլն. Փիլ. ստէպ։)
military, soldierly, soldier-like;
soldier;
— արուեստ, tactics.
στρατιωτικός militaris Որ ինչ ա՛նկ է զինուորին, եւ զինուորութեան.
Ցանկալի եղեալ զինուորական արհեստիւն։ Զինուորական կողմանն. (Կորիւն.։)
Զինուորն իմաստութեամբն զզինուորական իրին արհեստն կրթէ. (Պիտ.։)
Կարգ զինուորական։ Գունդք զինուորական. (Լմբ. սղ.։ եւ Գանձ.։)
στρατευόμενος Զինուորեալն. զինուոր.
Որպէս զզինուորական ոմն. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
Միթէ զինուորակա՞ն ես, եւ կամ ծառայ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Կոչէր զբազումս ի զինուորական քրիստոնէից. (Եղիշ. ՟Բ։)
fellow-soldier;
—ք իմ, my comrades, my brothers in arms.
συστρατιώτης commiles, commilito (-tonis) Ընկեր ի զինուորութեան՝ որ հոգեւոր եւ որ մարմնաւոր.
Զեպափրոդիտոս զեղբայր եւ զգործակից եւ զզինուորակից իմ։ Արքիպպեայ զինուորակցի մերոյ. (Փիլիպ. ՟Բ. 25։ Փիլիմ. 2։)
Շնորհեա՛ Տէր եւ զինուորակցաց իմոց եւ ընկերաց զխաղաղութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)
to be soldier, to turn soldier.
Լինի նաւագործ, եւ շինօղ ... եւ զինուորանայ, եւ իշխանանայ. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։ յն. զինուոր, իշխան։)
barracks.
in a military manner.
the church militant.
cf. Զինուորեմ.
ԶԻՆՈՒՈՐԵՄ ԶԻՆՈՒՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. եւ այլն. στρατεύω exercitum in exspeditionem conscribo եւ այլն. Կարգել զոք ի զինուորութիւն. զինուոր առնել՝ գրել.
Կամին զինուորել զիս ի դուռն թագաւորին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Ռոմիղոս նախ յռամկէ զինուորեցոյց արս. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Զերկուս ի նոցանէ զինուորեցուցին ի դուռն կայսեր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Ի հոգեւոր իշխանութիւն զինուորեցուցանէ. (Լմբ. եկեղ.։)
Օրէնս հակառակ մտացս, զոր զինուորէ, մարմինս. (Լմբ. սղ.։)
lower, sunk.
Առաւել վայրիջեալ. ցած. խոնարհագոյն. խորագոյն.
Տեսիլ նորա զիջագոյն իցէ քան զմորթն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 25։)
mild, humble, condescending, complaisant.
Խոնարհական. զիջանելով եղեալ, ասացեալ.
Վասն այսորիկ դարձեալ զիջական. զոր ետուր ինձ ասէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 34։)
to calm one's self, to relent, to grow tranquil, to yield, to cool, to comply;
to acquiesce, to listen, to condescend, to connive;
to become extinct;
— յառաջին զուարթութենէն, to lose one's cheerfulness;
— յաղաչանս, to be moved by entreaties, to acquiesce in, to comply with, to yield to;
զիջանէր տակաւ երթայր ջուրն եւ թուլանայր յերկրէ, the waters returned from off the earth continually;
էջ եւ զիջիր ի խորս երկրի, yet shalt thou be brought down unto the nether parts of the earth.
Մարդասէր է Աստուած, եւ ըստ այնմ զիջանէ։ Զիջանէ եւ թոյլ տայ եւ ի գլուխն եւս թափել զիւղն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 5. եւ ՟Գ. 21։)
Ընդ խոնարհս զիջանէ։ Զիջանէ ըստ տնտեսութեան. (Ոսկ. եբր.։)
Թէպէտեւ ներեցից եւ զիջից ըստ բանին. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Զիջանեմ.
Զիջանէր տակաւ, երթա՛յր ջուրն եւ թուլանայր յերկրէ. (Ծն. ՟Ը. 3։)
Արբցեն եւ զիջցին, եւ եղիցին իբրեւ չեղեալք. յն. ընկլցին. (Աբդ. 16։)
Առաւել՝ նմանութեամբ.
στέλλομαι, καταβιβάζομαι, ἑνδίδομαι եւ այլն. remittor, demittor, decresco, diminuor, cedo Կարի ի վայր իջանել. խոնարհիլ (իրօք կամ նմանութեամբ). ցածանալ, ցածնուլ. մեղմանալ. նուազիլ. ինջնալ, կակղնալ, թուլանալ, պակսիլ.
Յառաջին զուարթութենէ անտի զիջեալ տրտմագոյն երեսօք. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 19։)
Մի՛ ամբարտաւանիք, այլ ընդ խոնարհս զիջանիցիք. (Հռ. ՟Ժ՟Բ. 16։)
Զիջաւ փոքր մի ի հպարտութենէն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զիջի՛ր փոքր մի, հաշուեա՛ց զմիտսդ. (Ոսկ. ես.։)
Այլ ոչ զանգիտեալ երբէք զիջանէր ի բարձրագոյն հաւատոցն՝ որ ի Քրիստոս. (Նանայ.։)
Զիջանելով ընտելացուցանէր. (Ագաթ.։)
Տեսանե՞ս զզիջանելոյն օրինակն. այսինքն խոնարհելոյն. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
ԶԻՋԱՆԻԼ. որպէս Ներել. յարմարել զինքն այլոյ. ... որ եւ ԶԻՋԱՆԵԼ. συμπεριφέρομαι cedo եւ այլն.
Ոչ երբէք զիջայ ընդ նմա՝ ո՛չ ի ցանկութիւն, եւ ոչ ի սրտմտութիւն։ Պա՛րտ է եւ քեզ զիջանել ընդ նովաւ։ Եւ զի մանուկ էր, եւ ես զիջանէի զկնի տկարութեան նորա. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Զ. եւ ՟Բ։)
to calm;
to eool;
to extinguish;
— զոք առ ի վշտակցութիւն, to soften, to render compassionate.
στέλλω reprimo, remitto, minuo κατάγω deduco Ի վայր իջուցանել, ցածուցանել, առաւել՝ նմանութեամբ.
Բարկութեամբ զիջուսցես զազգս. (Ամբ. ՟Գ. 12։)
Զհեստեալ յամառութիւն զիջուցանել. (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 13։)
Զիջուսցէ զխորհրդոցն գերապանծութեան բարձրութիւն. (Փիլ. բագն.։)
Ոչ եթէ զԱբրահամ ինչ զիջոյց ի հայրապետութենէ անտի. (Ագաթ.։)
Զամբոխեալսն բարկութեամբ եւ ամբարտաւանութեամբ զիջուցանէ ի հաշտութիւն. (Յճխ. ՟Ե։)
Մի՛ զիջուսցես զկքեալն. (Նար. ՟Ձ՟Է։)
Զիջուցաք զհպարտութիւնն։ Այս խոստումն փառաց զիջուցանէ զնա առ ի վշտակցութիւն. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
to raise a tumult or disturbance;
— զաղանդ, fo divulge, to publish.
ԶԻՐԱՐԵՄ ԶԻՐԱՐԻՄ Զիրերօք անցուցանել, եւ անցանել, վէճս յուզելով կամ շշնջելով. պատատիլ. խառնիլ. իրարու անցընել, իրար անցնիլ, շշնկոց հանել.
Ըզգտեալ ի նմա աղանդն յայտնագոյն զիրարէր։ Իսկ եկեալքն զիրարեալք ընդ միաբանս՝ շարժէին զխնդիրն. (Սոկր. ՟Բ. 29. ՟Է. 34։)
Եւ յայսմանէ իմ խուճապին՝ զգայարանօքըս զիրարին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
cf. Զիրարեմ.
ԶԻՐԱՐԵՄ ԶԻՐԱՐԻՄ Զիրերօք անցուցանել, եւ անցանել, վէճս յուզելով կամ շշնջելով. պատատիլ. խառնիլ. իրարու անցընել, իրար անցնիլ, շշնկոց հանել.
Ըզգտեալ ի նմա աղանդն յայտնագոյն զիրարէր։ Իսկ եկեալքն զիրարեալք ընդ միաբանս՝ շարժէին զխնդիրն. (Սոկր. ՟Բ. 29. ՟Է. 34։)
Եւ յայսմանէ իմ խուճապին՝ զգայարանօքըս զիրարին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
to kill one's self, to put one's self to death.
cf. Զիւրովի՞՞՞երթալ.
ԶԻՒՐՈՎԻՆ ԵՐԹԱԼ. ἐαυτόν ἁποκτεινεῖν, ἁναιρεῖν seipsum interficere Անձամբ զանձն ի մահ հարկանել, սպանանել. անձին առնել. անձնամահ լինել. ինքիր զինքը սպաննել.
Միթէ զիւրովի՞ն երթայցէ։ Ձգեաց զսուսեր, եւ կամէր երթալ զիւրովին։ Եդ զսուսերն, եւ չոգաւ զիւրովին. (Յհ. ՟Ը. 22։ Գծ. ՟Ժ՟Զ. 27։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 44։)
cf. Զիւրովին՞՞՞երթալ.
to deny, to retract, to refuse, to deprive, to rocain.
ԶԼԱՆԱՄ կամ ԶԸԼԱՆԱՄ. ἁποστερέω, στερίσκω , στερέω, ἁδικέω, πλεονέκτω privo, spolio, orbo, fraudo, injuriam facio συκοφαντέω defraudo (Արմատն է յայլազգականն, զիւլ, զուլմ, կամ ի հյ. ծոյլ՝ ի լնուլ զիրաւունս) Որպէս Զրկել. անիրաւել. դրժել. հատանել զիրաւունս. անտես առնել. յետնել. պակասեցուցանել. մերկել. կողոպտել. նենգել. խարդախել. զրկանք ընել.
Մի զլասցիս զվարձս տնանկին. (Օր. ՟Ի՟Դ. 14։ Ո՛րդեակ, զկեանս աղքատաց մի՛ զըլանար. Սիր. ՟Դ. 1։)
Զլանամ զանձն իմ ի բարութենէ. այլձ. զրկեմ. (Ժող. ՟Դ. 8։)
Հեղու արիւն, որ զըլանայ զվարձս վարձկանի. (Սիր. ՟Լ՟Ա. 27։)
Անձամբ անձին զանձինս ի սրբութենէ պարգեւաց անտի զլանան։ Ա՛յր դու, չզըլանամ ինչ զքեզ, բայց կամիմ տալ սմա՝ որպէս եւ քեզդ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6. եւ 8։)
Եթէ զուրուք ինչ զլացեալ իցեմ, հատուցից չորեքպատիկ. (Բրս. հց.։)
Զանձն իւր զրկէ եւ զլանայ, ո՛չ զԱստուած ... զրկել եւ զլանալ. (Փիլ. այլաբ.։)
Զտաճարն տեղի արարին վաճառոյ, եւ աւազակօրէն զլանալոյ. (Իգն.։)
Զառաջին մարդն խաբեցի, եւ յանմահութենէն զլացայ. (Վանակ. յոբ.։)
Զլացեալ զրկեցաւ ի սքանչելի կենաց անտի. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 2։)
Բերան օձին զլացեալ զրկեցաւ ի պատասխանի տալոյ. (Եփր. ծն.։)
Ոչ զլանայր զծառայակիցս իւր ի տէրունեացն աւանդից ոգւոյ կերակրոց. (Սկեւռ. լմբ.։)
ԶԼԱՆԱԼ. ἁρνέομαι nego, recuso, inficior Ժխտել, ուրանալ զիրաւն եւ զիրաւունս. ապախտ առնել. յուլանալ ի ճանաչել զերախտիս եւ զպարտս.
Որ յոյժդ ես մարդատեաց՝ զլանալով զԱստուծոյ մարդասիրութիւնն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Բաժակ մի ցուրտ ջուր տալ հրամայէ, եւ ոչ զայնորիկ զվարձս զլանայ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Զլանան զմարդեղութիւնն Քրիստոսի. (Շ. ՟բ. յհ.։)
Զտասանորդացն ասէ, զոր զլանային տալ ի տաճարն՝ ղեւտացւոց. (Մխ. երեմ.։)
Զնորա պատուիրանաւն զլացաք։ Զլացան զտէր այգւոյն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։ Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
Զփրկականն ոչ զլանայ մերձ դնել զբանս. (Իգն.։)
Ի ժամանակս սերմանելոյ արդեանց ոչ ոք զլանայ ի սերմանելն. (Եփր. պհ.։)
Ո՞ր ազգ զլացաւ զերախտիս տեառն իւրոյ մարդկութեանն։ Զլանամ զնոյն եւ ո՛չ բնաւ. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
Զլացան զպատիւ նորա. (Վրդն. ծն.։)
Զանզբաղութիւն անապատին զլանալ ոչ յօժարէր. (Սկեւռ. լմբ.։)
Թաքուցանել երկուցեալ, զի մի՛ երբէք իբրեւ զըլացօղ պատուհասեալ դատեցայց. (որպէս զծոյլ եւ զապաշնորհ ծառայն քանքարաթաքոյց) (Փարպ.։)
Այլ դու կարօղ ես սովորաբար եւ առ զըլացօղս բարեգործել. (Նար. ՟Ի՟Է։)
Զժողովուրդն զլացօղ ի ժողովրդենէ իւրմէ եհան. (Եփր. ել.։)
Նման Յուդայի, որ ժողովեաց ի վերայ տեառն իւրոյ զգունդս զլացողացն այսինքն ապերախտից. (Վանակ. յոբ.։)
that denies, refuses;
ungrateful.
denial;
recantation, refusal;
wrong.
ԶԼԱՑՈՂՈՒԹԻՒՆ ԶԼԱՑՈՒԹԻՒՆ ԶԼԱՑՈՒՄՆ. Զլանալն՝ ըստ ամենայն առման. որպէս Ապերախտութիւն.
Ո՛վ զլացողութիւնդ, որ եղեւ ի քէն առ բարերարն քո. (Վեցօր. ՟Թ։)
Եղեւ բարութիւն՝ զլացութիւն նոցա (փշով պսակողացն զՅիսուս), որպէս զի նովաւ խոցոտիցի թշնամին. (Երզն. մտթ.։)
Որպէս Զրկողութիւն, դրժանք.
Ի զըլացումն միմեանց զինեալք. (Փիլ. յովն.։)
Եւ ոչ զըլացմամբ արգելու յումեքէ զարժանն. (Փարպ.։)
Անդ լինի զրկումն եւ զըլացումն. (Յճխ. ՟Ժ։)
Զլացումն. այսինքն որ բանիւ կամ գործով զընկերն իւր զուր մատնէ. (Կիր. երզն. խր.։)
Որպէս Ուրացումն. ինքեար.
Զխաչ քո առնուլ զլացմամբ անձին. (Սկեւռ. աղ.։)
Այսպիսիքս տան պատճառ վայրապարաց զրպարտողաց մարդկան ի զլացութիւն եւ ի զրախօսութիւն տէրունական գրոցն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 4։)
cf. Զլացողութիւն.
ԶԼԱՑՈՂՈՒԹԻՒՆ ԶԼԱՑՈՒԹԻՒՆ ԶԼԱՑՈՒՄՆ. Զլանալն՝ ըստ ամենայն առման. որպէս Ապերախտութիւն.
Ո՛վ զլացողութիւնդ, որ եղեւ ի քէն առ բարերարն քո. (Վեցօր. ՟Թ։)
Եղեւ բարութիւն՝ զլացութիւն նոցա (փշով պսակողացն զՅիսուս), որպէս զի նովաւ խոցոտիցի թշնամին. (Երզն. մտթ.։)
Որպէս Զրկողութիւն, դրժանք.
Ի զըլացումն միմեանց զինեալք. (Փիլ. յովն.։)
Եւ ոչ զըլացմամբ արգելու յումեքէ զարժանն. (Փարպ.։)
Անդ լինի զրկումն եւ զըլացումն. (Յճխ. ՟Ժ։)
Զլացումն. այսինքն որ բանիւ կամ գործով զընկերն իւր զուր մատնէ. (Կիր. երզն. խր.։)
Որպէս Ուրացումն. ինքեար.
Զխաչ քո առնուլ զլացմամբ անձին. (Սկեւռ. աղ.։)
Այսպիսիքս տան պատճառ վայրապարաց զրպարտողաց մարդկան ի զլացութիւն եւ ի զրախօսութիւն տէրունական գրոցն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 4։)
Անուն զլացութեան (նորա)՝ հայր գանգի. զի որպէս բանից կարգ է ասել, զդանգ առաւել քան զաստուած մեծարէր. (Ղեւոնդ.։)
cf. Զլացողութիւն.
ԶԼԱՑՈՂՈՒԹԻՒՆ ԶԼԱՑՈՒԹԻՒՆ ԶԼԱՑՈՒՄՆ. Զլանալն՝ ըստ ամենայն առման. որպէս Ապերախտութիւն.
Ո՛վ զլացողութիւնդ, որ եղեւ ի քէն առ բարերարն քո. (Վեցօր. ՟Թ։)
Եղեւ բարութիւն՝ զլացութիւն նոցա (փշով պսակողացն զՅիսուս), որպէս զի նովաւ խոցոտիցի թշնամին. (Երզն. մտթ.։)
Որպէս Զրկողութիւն, դրժանք.
Ի զըլացումն միմեանց զինեալք. (Փիլ. յովն.։)
Եւ ոչ զըլացմամբ արգելու յումեքէ զարժանն. (Փարպ.։)
Անդ լինի զրկումն եւ զըլացումն. (Յճխ. ՟Ժ։)
Զլացումն. այսինքն որ բանիւ կամ գործով զընկերն իւր զուր մատնէ. (Կիր. երզն. խր.։)
Որպէս Ուրացումն. ինքեար.
Զխաչ քո առնուլ զլացմամբ անձին. (Սկեւռ. աղ.։)
Այսպիսիքս տան պատճառ վայրապարաց զրպարտողաց մարդկան ի զլացութիւն եւ ի զրախօսութիւն տէրունական գրոցն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 4։)
chagrin, grief, vexation, crabbedness.
Կծումն եւ կծկումն սրտի. դժկամակութիւն. դառնութիւն. զայրոյթ. ստրջանք. խշխշուք, սրտի էրուք.
Դառնայ յաշխարհ իւր մեծաւ տրտմութեամբ եւ զկծանօք. (Խոր. ՟Բ. 68։)
to displease, to vex, to trouble, to offend, to chagrin;
to nettle, to sting, to peck at;
զկծեցուցից եւ ես զձեզ բանիւք, I will sting yon with my words.
παροξύνω, παροργίζω exacerbo ἑνάλλομαι insilio, insulto Տալ զկծիլ կամ զգածիլ դառնութեամբ. կծանել. կսկծեցուցանել. զայրացուցանել. դառնացուցանել. կճել, սիրտը ծակել՝ էրել՝ խշխշցընել, թթուեցնել.
Զկծեցուցից եւ ես զձեզ բանիւք. (Յոբ. ՟Ժ՟Զ. 5։)
Ազգաւ անմտաւ զկծեցուցից զձեզ. (Հռ. ՟Ժ. 19։)
Եւ Մաղաքիա, թէ որ զկծեցուցանէիք զԱստուած բանիւք ձերով, եւ ասէիք՝ թէ ի՞ւ զկծեցուցաք զնա. (Ոսկ. ես.։)
Որպէս մանանիխ լեալ կսկծեցուսցէ, եւ ճնշեալ՝ զկծեցուցանէ. (Եփր. աւետար.։)
Նաեւ չքոտեօք զկծեցուցանէ զմեզ. (Եզնիկ.։)
Շատխօսութեան հոսանք իբրեւ յաղբերէ դիմեն, որպէս ասաց ոմն ի հնոցն, եւ զկծեցուցանեն զամենայն գիներբուս եւ զհրապարակս. (Խոր. ՟Բ. 89։)
cf. Զգայռ.
• . անստոյգ բառ. մէկ անգամ ու-նի Փիլ. նխ. բ. (տպ. Վենետ. 1822, էջ 106). «Քանզի ահա զանցեալք շուայտեալք փափ-կութեամբ և զկրկտանօք՝ այն որ ի խրախու-թիւնս անուշաբոյր հոտք զանազանք են»։=-Աւգերեան այս հատուածը թարգմանում է այսպէս. «Excessus enim crapularum, ex-quisitorumque conviviorum sunnetit tum iragrantia odoris diversi generis», ուր զկրկտանք բառի վրայից լռութեամբ է անց-նում. ՆՀԲ մեկնում է «իբր ձգռտանք, զգայ-ռումն, կերածը վեր տալը» (գւռ. զկռտոց)։ Սակայն այս իմաստը յարմար չէ տեղին և սպասելի է «կերուխում, խրախճան, վայելք» կամ նման նշանակութիւն։
Իբր Ձգռտանք. Զգայռումն. կերածը վեր տալը.
Շուայտեալք փափկութեամբ, եւ զկրկտանօք, այն՝ որ ի խրախութիւնս անուշաբոյր հոտք զանազանք են. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
consequences;
accessories.
ἁκολουθία, ἁκολούθησις consequentia, secundarius Հետեւանք. հետեւութիւն. հետեւորդ. երկրորդական.
Որք զերկրաւս են պատճառք, են այս զհետերթանք։ Զհետերթանք ինչ ո՛չ, գործ բնութեան փութալի առաջին է։ Ահա եւ հուր՝ բնութեան հարկաւորագոյն է գործ. եւ զհետերթանք սորա են ծուխ։ Ո՛չ առաջինք են բնութեան, այլ հետեւեալ են հարկաւորաց, եւ նախառաջնացելոց զհետերթանք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cornelian cherry, cornel;
cornel tree.
• տե՛ս Զողալ։
ԶՂԱԼ κρανεία, -ον cornus, -um որ եւ գրի ԶՈՂԱԼ. (այլազգ. զէղալ) Ծառ, եւ Պտուղ, որ այլով անուամբ կոչի ՉՈՒՄ, ՀՈՅՆ, ՊՐՐՒ. (Բժշկարան.։)
cf. Զկեռ.
plaintive;
penitent.
Ուր գոյ զեղջ. Որպէս Զղջացօղ, եւ Ողբական.
Պա՛րտ է թողուլ զղջականին. (Յիսուս որդի.։)
Միշտ մեղանչական եմք, եւ զղջականք. (Ի գիրս խոսր.։)
Յօրինել քեզ երգս ոչ զղջականս, այլ հոգեւորս եւ ուրախարարս. (Շար.։)
to repent;
to be sorry, to regret, to complain, to acknowledge one's fault.
Որ ի չարիսն ո՛չ զղջայ, դիւաց նմանեալ է այնպիսին. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
Զղջացի. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
cf. Զղջամ.
κατανύσσω, -ττω, μεταμελέομαι , μετανοέω compungor, poenitet me, resipisco Ի զեղջ գալ. ցաւիլ ընդ գործն անցեալ, մանաւանդ ի վերայ մեղաց. ստրջանալ. ապաշաւել. փոխել զմիտս. աւաղել. զղջալ, ցաւիլ.
Յանկողինս ձեր զղջացարո՛ւք։ Ոչ գոյ մարդ, որ զղջանայ ի վերայ չարեաց իւրոց։ Ոչ զղջանամ, թէպէտեւ զղջացեալ էի։ Ո՛չ դարձցի, եւ ոչ զղջասցի տէր. զի ո՛չ եթէ իբրեւ զմարդ է ի զղջանալ։ Զղջացայց եւ ես ի վերայ չարեացն, զոր խորհեցայ առնել նոցա։ Զղջացայց եւ ես ի վերայ բարեացն, զոր խօսեցայ առնել նոցա։ Ետես Տէր, եւ զղջացաւ ի վերայ չարութեանն (վնասու)։ Զղջացաւ ըստ բազում ողորմութեան իւրում (իբր խղճել, խղճալ) եւ այլն։
Յանցեա՞ր, մեղա՞ր, զղջացի՛ր, ապաշխարեա՛. (ՃՃ.։)
Ընդ թմբրութիւն ոգւոց զղջասցուք. (Լմբ. ատ.։)
Որք զղջանան ի մեղաց. (Երզն. մտթ.։)
Եւ լուեալ զայս՝ զղջացան ի սիրտս իւրեանց. (Գծ. ՟Բ. 37։)
Զղջասցին ի միտս իւրեանց (ստրջանօք). (Իմ. ՟Ե. 5։)
Մի՛ միայն ի մեղս մեր զղջասցուք, այլ եւ ի մեղս եղբարցն. (Սարգ. յուդ. ՟Գ։)
ԶՂՋԱՆԱԼ. հյց. խնդ. իբր Աւաղել, ողբալ. եւ այլն.
Զղջանայր զառաջին քակտումն ի նոցանէ. (Եղիշ. ՟Գ։)
Զղջանային զսնոտի ջանն իւրեանց. (Փարպ.։)
Ընդէ՞ր զպոռնկութիւնն զղջանաս եւ ապաշխարես, եւ զարբեցութիւնդ անփոյթ արարեալ արհամարհես. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
Զղջացաւ զամուսնանալն. (Բուզ. ՟Գ. 8։ եւ ՃՃ.։)
Յեղափոխեալ յայնց բարուց՝ զղջանամք զտալն. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
tender, affeeted, plaintive, moaning.
Զղջացեալ սրտիւ. որ ունի զեղջ ի սրտի. զղջական.
Եղիցի զղջասիրտ եւ ողբական. (Վրք. հց. ՟Դ։)
repentant, contrite, grieved.