discovery of the Holy Cross.
Գիւտ խաչին քրիստոսի. եւ Տօն գիւտի նորին։ Տօնացոյց.։ Յայսմաւ.։ Եւս եւ Տեղի գիւտի խաչին ի գողգոթա.
Յափշտակեալ հոգւով յերուսաղէմ՝ չոգաւ ի խաչգիւտն. (Վրք. հց. ձ։)
crucified.
Որպէս Ի Խաչ ելեալն Քրիստոս. խաչեալն. ἑσταυρώμενος crucifixus. Տե՛ս (Մտթ. ՟Ի՟Ը. 5։ Մրկ. ՟Ժ՟Զ. 6։ կոր. ՟ա. 23։ Շար.։)
crucifixion;
crucifix Cross.
σταυροθῆναι, σταυρώσις crucifixio, crux. Ի խաչ ելանելն քրիստոսի. Խաչիլն. եւ Խաչ. խաչ ելլալը, խաչուիլը.
Եկեղեցի թագաւորեալ յետ նորա խաչելութեանն։ Ո՛չ յետ խաչելութեանն արարաւ տէր եւ օծեալ. (Աթ. ՟Ա։)
Նախ քան զխաչելութիւն իւր զբազումս յափշտակեաց. (Եզնիկ.։ եւս եւ Նար. խչ.։ Շար.։ Ի գիրս խոսր. եւ այլն։)
Զի եթէ չարչարեցիմք ընդ նմա խաչելութեամբ մարմնոց մերոց, ընդ նմին եւ փառաւորիցիմք. (Եփր. հռ.։)
Ապաշխարհութիւն մեղաւորաց՝ խաչելութիւն է նոցա, որ բեւեռէ զանդամս նոցա, զի ցանկութեամբք մի՛ գնասցեն. (Եփր. համաբ.։)
Եթէ ոք զխաչելութիւնն ուրանայ, եւ զչարչարանացսն ամօթ համարի, եղիցի քեզ իբրեւ զհակառակորդն (սատանայ). (Ածազգ. ՟Ժ՟Բ։)
to crucify, to fix on the cross.
σταυρόω crucifigo. Ի Խաչ հանել, կամ բեւեռել ի խաչփայտ։ կր. ի խաչ ելանել. Տե՛ս (Ղկ. ՟Ի՟Գ. 33։ Գծ. ՟Բ. 36։ ՟Դ. 10։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 4։ եւ կր. Մտթ. ՟Ի՟Է. 23. 26։ Յհ. ՟Ժ՟Թ. 20. 41։ Յայտ. ՟Ժ՟Ա. 8։)
Աղաղակէին, խաչեա՛ զդա, խաչեա՛։ Խաչի նորա անձնաւոր տաճարն. (Ոսկ. գծ.)
Զմեղս յիւր մարմինն խաչեաց։ Զիա՛րդ խաչ զմեղսն խաչեաց։ ՃՃ.։
Ընդ քրիստոսի խաչեցան։ Խաչեայ աշխարհի։ Ընդ խաչեալն խաչեցայք. (Ագաթ.։ Խոր. հռիփս.։ Լմբ. համբ.։)
Ուր խաչ, եւ խաչեալն, անդ եւ խաչելութիւն. (Անյաղթ բարձր.։)
Զխաչողսն ճեպէր ի տէրունական մահն. (Խոր. հռիփս.։)
ձեզ նախ յարոյց, ձեզ յառաջագոյն խաչեցողացդ։ Ի մէջ անեալ՝ առ խաչեցողսնհանդիսաբանէ. (Ոսկ. գծ.։)
Որ խաչեցողքն էին։ Ընդ խաչեցողսն տանջեսցի։ Հնչելով զխաչեցողսն. (Հց. աթ. կիւրղ.։ ՃՃ.։)
to be crucified.
tripod.
gonfalon, holy standard.
gonfalonier.
exaltation of the Holy Cross.
Տե՛ս ԽԱՉԱՎԵՐԱՑ. Սրբոյ խաչվերացի գիշերն. (Տօնացոյց.։ Յայսմաւ.։ Ճշ.։ ՃՃ.։)
Յետ խաչվերաց տօնին. (Խոսր.։)
benediction of the Holy Cross.
thorny shrub.
• «փուշ կամ փշոտ թուփ». որից խառի պտուղ «փշոտ թփերի պտուղ, ինչպէս ծոր, շնխաղող ևն» Գաղիան։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ (բայց դնում է նաև լծ. հյ. կառ), յետոյ Պատկ. Ma-πen. I. 10։
• «ոլորում, ոլորք». արմատ առանձին անգործածական. երևան է գալիս հետևեալ բառերի մէջ.-խառամանել կամ խառմանել «մանել, հիւսել» Վրդն. սղ. ճժը (էջ 401 տպ. խառնամանեալ). խառան «չուան» Ագաթ. Ոսկ. բ. տիմ. 209. խառանել «չուանով կա-տել» Ոսկ. մ. ա. 20. բ. 26. խառանաձից «չուանով քաշած» Գ. մակ. դ. 7. խառխա-ռոտ «գալարաձև, ոլորուն (սիւն)» Երզն. ժ. Խոր. էջ 9 ա (չունի ՆՀԲ). խառնել «անա. սունի գլուխը ոլորելով փրցնել» Ղևտ. ա. 15. է. 8. խառատել «ոլորելով՝ քաշկռտելով փրցնել, ծամծմել» Ոսկ. գծ. 62. Տօնակ. խա-ռատումն Յհ. կթ. 265. խառեալ «միջատ». որ և միջախառ «միջատ». երկուսն էլ Վեցօր. էջ 175(տպագրում խառնեալք, միջախառն, այսպէս ուղղել ըստ Ս. Վ. Նազարէթեանի ձե-ռագրի. տե՛ս Պատկեր 1893, էջ 284)։
• ՆՀԲ կար բառի հե՞տ։ Justi, Zendsp. 79 ցնդ. kar «կտրել», պրս. kirnidan. Հիւնք. էջ 65՝ յառել բայից։ Karst, Յու-շարձան 401, 404 սումեր. g'ar «շրջա-նակաձև, շրջափակ, կապել, շդթայ, գօտի»։ Թիրեաքեան, Արիահայ բռ. 172 պրս. [syriac word] xar «փուշ» բառից։
• ԳՒՌ.-Բլ. Մշ. խառան, Զթ. խառըն «չուա-նով փայտ՝ որ անասունների վզին են կա-պում»։
ԽԱՐ կամ ԽԱՌ. Ըստ պրս. Փուշ. (լծ. հյ. կառ)
Խառի պտուղ. դնի ի բառս Գաղիան. որպէս պտուղ փշուտ փթոց. այսինքն ծոր, խաղող վայրի, շան խաղող, եւ այլն։
to twist rope.
ԽԱՌԱՄԱՆԵԼ. (տպ. խառնամանել). Խառանս կամ չուանս մանել. ոլորել. պատատել.
Տոռունք մեղաց պատեցան զնեւ ... զվիշտսն որ ի մարդկանէ չուանի առեալ զօրինակն. (Վրդն. սղ.։)
rope, cord, string;
iron collar.
նոյն ընդ Կառան. որ եւ ԿԱՐ. այսինքն Պարան. չուան. տոռն. կապանք պարանոցի. գուցէ նաեւ Անուր.
Արկանելխառան ի պարանոց նորա, եւ ածել ունել զնա առ դուրս սենեկին. (Ագաթ.) (յն. թարգ. քսի՛լօն. այսինքն փաձտ, որպէս անուր)։
Ադոյց խառան ի պարանոց, եւ երկուց հեծելոց հրամայեաց առ միմեանս ձգել, մինչեւ հատաւ գլուխն. (Պտմ. վր.։)
collared, wearing a collar or chain.
Ձգեալ կառանօք, կամ ձգելով տոռամբք.
Տոռն ընդ անձն ... ձեռակապօք խառանաձիգ. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 7. յն. պատատեալ զպարանոցս. եւ մի ձեռ. հյ. չուան ընդ պարանոց։)
to chain up;
to tie with ropes.
δέω, προσδέω ligo, alligo. Խառանաւ՝ կառանօք՝ տոռամբք կապեալ. յն. կապել.
Քան զշուն մի առ գերեզմանի խառանեալ եւ՛ս (չար) ընչիցն կապանք գրգռիցեն զքեզ հաջել ամենայն մերձաւորաց։ Շուն կատաղի տեսանէ ի վերայ դիմեալ ոգւոցն, եւ անհոգս է. զոր պարտ է խառնել, եւ սովամահ առնել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 26։)
Կատաղի շուն, խառանեցեր զկնի քո ջլացդ։ Ի քո աստուածքդ շուն խառանեմ. (Մամիկ.։)
to destroy, to crumble;
to gnaw, to bite.
ԽԱՌԱՏԵԼ. Խառելով հատանել. ոլորելով եւ չարչարելով քանցել. կրծել. ոլորելով քաշկռտելով փրցնել. կամ ծամծմել.
Իբրեւ զքար ինչ խառատեալ՝ ոչ կարաց կրկտել զնա (մահն զքրիստոս). (Ոսկ. գծ.։)
Զերիս աւուրս իբր խառատեալ, եղեւ աստուածախառն մարմինն յորովայն մահուն, եւ ոչինչ կարաց ստնատել նմա. (Տօնակ.։)
destruction, waste.
Խառատելն, իլն. խախտումն. քայքայումն.
Զխառատումն քարանց եկեղեցւոյ սրբոյ. (Յհ. կթ.։)
to wring the neck, to twist, to wrench, to draw, to pull out.
ἁποκνίζω ungue seco, abscindo, vellico, discerpo. ոլորելով (իբր զկար կամ զխառան՝) ի բաց կորզել. ճեղքելով քշտել, խլել. ոլրելով փըրցընել. .... եբր. եւ յն. եղնգամբք խզել.
Եթէ ի թռչնոց մատուցանիցէ ... ի տատրակաց կամ յաղաւնեաց ... քահանայն խառեսցէ զգլուխ նորա։ Խառեսցէ քահանայն զգլուխն յուլանէ, եւ մի՛ հատցէ. (Ղեւտ. ՟Ա. 15։ ՟Է. 8։)
spiral column.
mixed, compound;
confused, in disorder;
complicated, indistinct;
impure, obscene, lewd;
confusedly, indistinctly;
together, conjointly;
mixture, conjunction;
coition, copulation, coupling, pairing, rut, rutting;
ի խառնս լինել, to be in rut, on heat, in pairing time;
ի —ս գալ, to pair, to couple, to leap, to mount, to cover;
ածել ի —ս, to yoke, to match, to pair, to couple, to join together.
• , ի հլ. «խառնուած, բաղադրեալ, ոչ պարզ» Դան. բ. 43. Յհ. ժթ. 39. Եզն. Ագաթ «հասարակ, սովորական, պարզ» Ոսկ. յհ. ա. 1I. 12. «խառնակ, պիղծ» Հռ. ժգ. 13. «միասին, իրար հետ» ՍԳր. Եւս. քր. «զու-դաւորութիւն» (անեզական գործածութեամբ) Կոչ. Ոսկ. կող. և մտթ. Սեբեր. Կիւրղ. ծն, Ագաթ. Եզն. (իմաստի զարգացման համար հմմտ. արաբ. [arabic word] xilāt «խառնուիլ. 2. ա-նասունների զուգաւորուիլը» Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. էջ 469). որից խառնել «իրարու խառնել, բաղադրել. 2. գինի լցնել. 3. միաց-նել. 4. իրար կցել. 5. մխել, վարել, առաջ ոշել. 6. սիրով միանալ. 7. բանակներն ի-րար ընդհարուիլ» ՍԳր. Ոսկ. Բուզ. Եզն. Ա-գաթ. խառնելիք «թակոյկ» Ել. իդ. 6. Առակ. թ. 3. «հրաբուխի բերան» Արիստ. աշխ. Նանն. «ղեկի չուանը» Գծ. իէ. 40. խառնա-բանջար Եւս. պտմ. խառնագնաց Եզեկ. ժը. 1Ո. Ոսկ. Բուզ. խառնախուժ Եւագր. խառ-նակ ՍԳր. խառնակել ՍԳր. խառնակեաց Եւագր. խառնաղանջ ՍԳր. Վեցօր. Ոսկ. Կո-րիւն. խառնիճ «ամբոխ» Մխ. այրիվ. 41. խառնամառն Կոչ. խառնարան Առակ. թ. 2, խառնուած. Եզն. Վեցօր. գիրկընդխառն Եւս քր. ընդխառնել Գ. թագ. ի. 29. երկախառնել Կորիսն. ոգեխառնել Ա. եզր. դ. 21. դիւցա-խառն Ագաթ. գիշերախառն ՍԳր. ևն (-խառն ձևով բարդութեանց ամբողջ ցանկը տե՛ս Հ1 1924. 350-59). նոր բառեր են խառնակիչ, խառնակչութիւն, խառնակեցութիւն, խառնա-շփոթ, խառնաշփոթութիւն ևն։-Արմատիս երկրորդ ձևն է (իբրև նրա ձայնդարձը՝ խուռն ն հլ. (սեռ. խռան) «ամբոխ, խառչ բազմութիւն» Դ. թագ. է. 17. Եւս. քր. «շա-տութիւն» Բ. մակ. բ. 25. «խիտ» Ագաթ. «խռնեալ ամբոխով» Մրկ. զ. 33. որից խրո-նել ՍԳր. Ոսկ. խուռնընթաց Ոսկ. յհ. ա. 1. խառնիխուռն Իմ. ժդ. 25. Եզն. Սեբեր. Եւս. քր. բազմախուռն Ագաթ. Կորիւն. թանձրա-խուռն, Ագաթ. Բուզ. միախուռն Երեմ. ա. 15. ի. 10. ի խուռն ի խուռն Ոսկ. մ. բ. 6 ևն։
• ՆՀԲ ւն. ϰεραννώω և թրք. qarəsdər-maq «խառնել»։ Windisch. 8 յն. ϰεραν-տμւ. Böttich. ZDMG 1850, 356, Arica 45, 20, Lag. Urgesch. 252 սանս. kլ, յն. ϰεραν, ϰεράννυμι, ϰιοναναι «խառ-նել»։ Müller, Kuhns u. Schleich. Beitr. 5, 256 խուռն=լիթ. kruvà «կոյտ, բազմութեամբ», kruvóms «բազ-մութեամբ, խուռն», որ կրկնում է նաև Bugge KZ 19, 420։ Lag. Arm. Stud, § 971 խառնել բառի դէմ կասկածով դնում է պրս. xarman «կալ»։ Պատկ. Иаслед. էջ 9 սանս. kar և լն, ϰίոνոιι։ Նոյնը նաև Bopp, Հմմտ. քերակ. Գ. 105։ Justi, Dict. Kurde էջ 339 քրդ kilan «ողողել, ցօղուել» ձևի դէմ դնում է սանս. kջ և հյ. խառնել։ Thomaschek SWAW 1893, 63, թրդմ. ՀԱ 1894, l9 հյ. խառնաբան ձևի հետ համեմատում է թրակ. χαρναβων անունը։ Հիւնք. թրք. qarəsdərmaq (սրա հինն է արևել. թրք. [arabic word] qar-maq «խառնել»)։ Patrubány SA 1, 195 յն. ϰεράννυμι, իսկ ՀԱ 1908, 314 հնխ. kheyā «խօսիլ» արմատից։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Մշ. Ջղ. Սլմ. Սչ. Վն. խառնել, Ախց. Գոր. Երև. Կր. Ղրբ. Մրղ. Ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. Տիգ. խառնէլ, Ասլ. խառնէ՝լ, Զթ. Խրբ. Մկ. Շմ. Ոզմ. խառնիլ, Հմշ. խառնուշ, Հճ. խարնել, Տփ. խա՛րնիլ, Ագլ. հա՛ռնիլ.-նոր բառեր են՝ խառնիչ, թոնիրխառնի, խառնըխ-տել, խառնշտել, խառշտկել, խառնշտկել, խոնշտորել, խառնոտել, խառնտել, խա սունք, ունքախառն, խառումառ, սիրտխառ-նուք ևն։ Թրքախօս հայոց մէջ՝ թրք. lemek բայակերտ մասնիկով աճած՝ խառնէլլէմէք «խառնել» Ատն. (Արևելք 1883 նոյ" 8-9)։
• ՓՈԽ.-Ատանայի թուրքերն ու յոյները տեղացի հայերից փոխ առնելով ունին xar-μiί «հերիսայ և խառնելու թիանման մի գործիք, խառնիչ» (Արևելք 1888, նոյ" 8-9)։
(յորմէ թ. գառըլըգ. եւ յն. քեռաօ՛, խառնել). μικτός, συμμιγής mistus, mixtus, commixtus. Բաղադրեալ կամ խառնեալ ի զանազանից. ոչ պարզ, այլ բաղկացեալ. կցեալ. կից. զոյգ. զուգեալ. զոդեալ.
Տեսանէիր զերկաթն ընդ խեցին խառնեալ. եղիցին խառն ի զաւակէ մարդկան. (Դան. ՟Բ. 43։)
Եբեր զմուռս խառն ըադ հալուէս. յն. զխառնուրդ զմրսոյ եւ հալուէի. (Յհ. ՟Ժ՟Թ. 39։)
Օդ ընդ ջուրս եւ ընդ երկիր խառն է։ Եւ զի ընդ օդս հուր խառն է. (Եզնիկ.։)
Խառն է դա յամենեցունց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Խառն ունի ընդ ինքեան զպղինձ. (Լմբ. սղ.։)
Պետք ... բանականք, գործածանք, եւ խառնք։ Ոմանք են տրտմանք, ոմանք բարոյականք, եւ կէսք խառնք։ Իսկ խառնք, ուրանօր բարք միանգամայն եւ տրտմութիւն ի միասին գան. (Պիտ.։)
Որոյ իշխանութիւնն իսկ խառն էր ընդ աշխարհին հայոց. (Եղիշ. ՟Է։)
Խառն դրակցութեամբ սահմանին առ միմանս՝ փոքր աղբակ, եւ աշխարհն կորճէից։ Զմտաւ նծեալ եւ խառն ընդ աշխարհիս զդրակցութիւնն. (Արծր. ՟Դ. 11. եւ 4։)
Երբեմն առանձնակի, եւ երբեմն խառն ձայնակցութեամբ բերեալ մատուցանէին. (Պիտ.։)
Զաներեւոյթ զխառն տեսման աւետարանումն հրեշտակացն առ հովիւս. (Ագաթ.։)
ԽԱՌՆ. κοινός communis. Հասարակ. անխտիր. սովորական.
Եւ բանն ի խառն սովորութենէ անտի հաւատարիմ ցուցանել։ Զի այնպէս էր խառն եւ խոնարհ տեսիլ նորա, զի եւ սամարացի կանայք, եւ մաքսաւորք մատչել եւ խօսել կարէին. (Ոսկ. յհ. ՟ա. 11. 12։)
Իբր Խառնակ, կամ պիղծ. անկարգ.
Մի խառն անկողնօք. (Հռ. ՟Ժ՟Գ. 13.) (յն. լոկ ասի, անողօք)։
ԽԱՌՆ. մանաւանդ ԽԱՌՆՔ. նից. գ. μίξις, ἑπιμιξία, συνουσία mixtura, commistio, commercium, complexus, coitus. Խառնուրդ. խառնումն. խառնուած. Բաղադրութիւն.
Ի մէջ խառնից այսպիսեաց երազոց. (Խոր. ՟Ա. 25։)
Առ որ ի բարութեանց խառնից քաղցրութեանց՝ յատուկ համս չար։ Ոչ յոլովից խառնից ի մի եկելոց՝ զանազան ծաղկանց. (Նար. ՟Ժ՟Ե. ՟Ղ՟Գ։)
Ի խառնից մարդկանէ վճարեալ (վայր). (Բրս. թղթ.։)
Առաւել՝ Գալն արուի եւ իգի կենդանեաց առ միմեանս. մարմնաւոր մերձաւորութիւն, զուգումն. որ եւ ԱՆԿՈՂԻՆ ասի.
Ոչ եթէ անցիցանցիւք ինչ հայր եղեւ, եւ ո՛չ խառնիւ. (Կոչ. ՟Է։)
Հաց ի կերակուր (տուեալ է), եւ խառն՝ յորդէծնութիւն։ Քանզի խառնքն զնոյն գործեն, ձուլեն եւ խառնեն զերկոցունց մարմինս ընդ միմեանս։ Ոչ միայն ասէ յանօրէն խառնից ազատ է, այլեւ ի վեր եւս քան զբնութիւնս է յղութիւն. (Ոսկ. կող. եւ Ոսկ. մտթ.։)
Զկծէին խաչինքն ի խառնսն, եւ յղանային. (Ծն. ՟Լ. 41։)
Իմացաւ եւ այլ ինչ խառնս արտաքոյ քան զբնութիւն, զէշ՝ ձիոյ արձակել. (Սեբեր. ՟Է։)
Ի խառնս որդեծնութան. (Պիտ.։)
Ի խառնս ցանկութեան. (Փիլ. նխ. ՟Բ։)
Թողեալ զաղջկունսն, եւ պառաւանց խառնից ցանկալ. (Կիւրղ. ծն.։)
Աղտեղութեան խառնից։ Արժան խառնիցն. (Ագաթ.։ Եզնիկ.։)
Ի յաճախ խառնիցն զաւակ ոչ լինի. (Վրդն. ծն.։)
ԽԱՌՆ. մ.նխ. ἄμα simul σύν cum եւ այլն. Ի միասին. միաբան. միանգամայն. զոյգ կամ կից ընդ այլում. անխտիր.
Եզն եւ արջ ի միասին ճարակեսցին, եւ որդեակք նոցա խառն ընդ նմա եւ աշխարհս առ անզգամսն։ Բուռն ի վերայ եդեալ՝ զփախստեայսն տանէր, խառն խոցեալ, խառն հարկանել. (Ես. ՟Ժ՟Ա. 7։ Իմ. ՟Ե. 21։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 23։)
Զկրտսերն կոչեաց մայրն, եւ կացոյց թագաւոր խառն ընդ իւր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Խառն ընդ նոսին աւազակք եւ սրիկայք ելին ի մարտս. (Յհ. կթ.։)
Ոչ կարգաւ ընդելուզմամբ բերին յիրս եւ ի բանս ըմպողքն, այլ՝ խա՛ռն, եւ անկարգաբար. (Պիտ.։)
obscure in speech, difficult to understand;
indistinct, confused.
hybrid;
— հրէշ;
chimaera.
Որպէս խառնակ գազան, զոր օրինակ է առասպեալ մինոտաւրոսն. որ ի մեզ գրի Մինովայ ցուլ, իբր մինովացուլ.
Որպէս բան ունի զպասիփայէ զմինովայ դուստրն կրետացւոց (արքայի) հարեալ ի զլու ծնանել խառնագազան իմն մինովայ ցուլ. (Փիլ. լիւս.։)
licentious, dissolute, rakish, libertine.
ἁσελγαίνων, λοιμός lasciviens, pestilens. Ոյր խառն են գանցք. խառնակ վարուք. ցոփ. զեղխ. անառակ.
Չիցէ. պարտ ուղղել զխառնագնացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
Որդի խառնագնաց. յն. ժանտ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Ը. 10։)
Չարագործ, եւ խառնագնաց լեալ ի մանկութենէ. (Բուզ. ՟Զ. 8։)
Եթէ այր կնոջ ուրուք խառնագնաց իցէ, եւ անխտիր ի պոռնկութիւն. (Կանոն.։)
parti-coloured, variegated.
Խառն գունով. խառնակ երանգօք.
Բուսանի ծառ ոսկեգոյն, ոսկեթել, ստորմակերպ (կամ ստորակերպ), այսինքն խառնագոյն. եւ կոչի ծառ նէեսայ. (Վանակ. յոբ.։)
wicked, villanous.
Պղնձագործ. չարագործ. եղեռնագործ.
Աստուած յանիրաւացն վրէժ խադրէ, եւ ի խառնագործաց. (Լմբ. առակ.։)
an emetic.
Խառնակ դեղ՝ մաքրողական կամ ործացուցիչ.
Ոմանք ծանրաստամոքք ի մարդկանէ յորժամ կամիցին ըմպել զխառնադեղսն (ա՛յլ ձ. զդառնադեղսն). (Ոսկ. պհ. կամ ապաշխ. ՟Ե։)
vegetable soup.
թԹան խառն ի խոտոց.
Ճգնազգեցս այս խառնաթանիւ շատանայր ի տէրունիսն. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
cf. Խաժամուժ.
Որ է ի խառնակ եւ ի խաժադուժ ազգէ. օտար. օտարական.
Աբրահան զայր իւրաքանչիւր յանցաւորացն ընդունէր ... եւ մինչդեռ զխառնախուժսն ընդունէր, ի հրաշտակացն չվրիպեցաւ. (Եւագր. ՟Ժ՟Ա։)
house of illfame.
ԽԱՌՆԱԽՈՒՑ ԽՇՏԻԿ. καταγώγιον diversorium. Իջեւան. պանդոկի. տուն խառնակ սենեկաց եւ անկողնուց. իջեւան անարժան.
Բոզիցն խառնախուց խշտիկքն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)
that speaks confusedly or impurely, confused;
unchaste, impure.
Խառն խօսօղ այլեւայլ բարբառս. եւ Խնռնախօսական. Զքնղնք՝ ուր բազում լեզուք խառնախօսք խուժադուժք բնակին սովորութեամբ գիրք բաբելոն անուանեն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ժ՟Բ։)
Խառնախօս խղուըրտիւն ի միաբանեալս եկեալ մտանէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Եւ Զազրախօս. ամօթալիս բարբառօղ. որպէս αἱσχρολόγος.
Լեզու խառնախօս յամօթ առնէ զհոգին սուրբ. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
idle talk, prating;
buffoonery, scurrility;
confused or impure language, barbarism;
obscene discourse.
στωμυλία loquacitas, garrulitas եւ facundia, lepos. Շանխօսութիւն. այլ ընդայլոյ խօսք. շաղփաղփութիւն. ծաղրաբանութիւն. կատակ.
Խառնախօսութիւն է՝ ըստ քաղաքականութեան եւ պատրանց յառաջ բերեալ։ Դիոգինեայ խառնախօսութիւն, որով զօտարսն ապշեցուցանէր։ Մի վարկանիմ զխառնախօսութեան, եւ զկարասին պատմութիւն. (Նոննոս.։)
Եւ αἱσχρολογία sermo turpis, turpitudo verborum. որ եւ ԽԱՌՆԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆ. Խառնակ այսինքն պիղծ զրոյցք. խօսք աղտեղութեան, զազրութեան, խեղկատակութեան, կամ ամօթոյ.
Ի թշնամանաց եւ ի բամբասանաց եւ իխառնախօսութենէ սրբին բերանք, յորժամ ընդ հոգեւոր բանս ընդելնուցումք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Սատանայ ամանս գործեաց՝ զոմն հայհոյութեան, զոմն խառնախօսութեան. (Սեբեր. ՟Գ։)
Ի ծաղր եւ ի խառնախօսութիւն դեւք փութացեալք վաղվաղակի հասանեն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
Փչանիլ ի խառնախօսութենէ. (Տօնակ.։)
mixed, confused, embroiled, complicated;
impure, obscene;
tie, bond, union;
copulation, pairing;
the rabble, the mob.
Դարձոյցզբնութիւնս ի խառնակ վարուց. (Մխ. երեմ.։)
Փոխանակ խառնականկողնոցն. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Գէջ խառնակքդ քաղք. (Փիլ. լիւս.։)
μικτός mistus. Խառն. խառնեալ. շփոթ. անորոշ.
Սերմանեալ է որոմն ընդ ցորենայ, եւ խառնակ են բարիք ընդ չարս. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ստորագրական սահման խառնակ է, քանզի առեալ է ի՛ գոյացողականաց եւ ի պատահմանց. (Սահմ. ՟Գ։)
Որոշեալ զատեալ է մեկնեալ է յընդ արարածս ի խառնակ հաւասարութենէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Անթիւն խառնակ եւ շփոթեալ է. (Վրդն. թուոց.։)
ԽԱՌՆԱԿ. κοινός communis. Հասարակ եւ Պիղծ համարեալ. Անխտիր. անմաքուր. փիծ. անլուայ. սովորական, պիտակ, եւ այլն.
Խառնակ անասուն, կամ կերակուր։ Խառնակ ձեռօք, այսինքն անլուայ ուտէինզհաց։ Խառնակ ինչ եւ անսութեամբ։ Զարիւն նորոյ ուխտին խառնակ համարեցաւ. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 50. 65։ Մրկ. ՟Ե. 2։ Գծ. ՟Ժ. 14. 28։ ՟Ժ՟Ա. 8։ Եբր. ՟ժ. 29։ Եկն եւ խառնակն եգիպտոսի, որ էին ընդ նոսա թլփատեալք. Եփր. յես.։)
Կամ Մեղսամարդ. անարժան. անխտիր ի գիջութիւն.
ԽԱՌՆԱԿ. գ. Խառնուած. զօդումն. շաղկապումն. Կայր նովին պատանաւ՝ ողջ եւ անքակ խառնակ յօդիցն. (Եզնիկ երէց.։)
Եւ Խառնք. մերձաւորութիւն արուի ազգակցացն ելանեն իւրաքանչիւր ազգ կենդանեաց ի խառնակսն իւրեանց. գր. հր։
abusively;
improperly said.
καταχρηστικός, -κῶς abusivus, abusive. Պիտակաբար առացեալ. պիտակ կամ հասարակ բանիւ. որ եւ ասի՝ ՅՈՐՋՈՐՋԱՆՕՔ. ԴՐՈՒԹԵԱՄԲ.
Իբրեւորդի լուիցես, մի խառնակաբան համարիցիս զանունն, այլ՝ ճշմարիտ որդի բնաւոր. ոչ որեգրութեամբ, այլ ի բնութենէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Միաբանակեաց.
κοινόβιτης coenobita. Փոխանակ թարգմանելոյ Միաբանակեաց. այն որ կեայ ի հասարակաց վանս՝ խառն ընդ բազմութեան եղբարց.
Մեկնեցելոցն (յանապատ) դեւքն մերկս մարտնչին. իսկ խառնակեցացն եւ ընկերաւորացն, զհեղգագոյնս եղբարցն ի վերայ յարուցանեն. (Եւագր. ՟Դ։)
Վայելսհեռացելոցն այս դժուարաւ պատահի։ Ո՛վթէ ո՛րպէս զլռութիւնստացողաց միայնակեցացն պատմէհոգին, եւ ոչ թէ խառնակեցացն եւ ընկերաւորացն. (Լմբ. սղ.։) Այլ է եւ ԽԱՌՆԱԿԵՑԻԿ, զոր տեսցես։
to mix, to blend;
to confuse, to perplex, to embarrass, to confound;
to intrigue;
to disturb, to embroil;
to twist;
to couple or pair.
συγχέω confundo συμμίγνυμι, ἁναμίγνυμι commisceo μίγνυμι misceo. Խառնակ կացուցանել. չարաչար խառնել. շփոթել.
Խառնակեսցուքանդ զլեզուս նոցա։ Անդ խառնակեաց տէր աստուած զլեզուս ամենայն երկրի. (Ծն. ՟Ժ՟Ա. 7. 9։)
Որպէս խառնակեալ իցէ պղինծ եւ երկաթ եւ անագ ի հալոցի. (Եզեկ. ՟Ի՟Բ. 18։)
Ի մարդն լինել՝ ոչ կորոյս զբնութիւնն, եւ ոչ խառնակեաց զանձնաւորութիւնն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։)
Եւ խռովել. ամբոխել. վեր ի վայր առնել.
Հերա խառնակեաց, եւ նաւակոծութիւնս արար ի ծովու. (Նոննոս.։)
Մի՛ խառնակալ զխորհուրդս նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։)
Խառնակեցան օդք. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
ԽԱՌՆԱԿԻՄ եցայ, ձ. συγχράομαι, ἑπιμίγνυμαι, συγκαταμίγνυμαι (թո՛ղ զնախագրեալս իբր կր) Երբեմն նշանակէ՝ անխտիր հաջորդ եւ կցորդ լինել. անտանութիւն առնել. թարթափիլ. մասնակցիլ.
Խառնակիլընդ հեթանոսս, կամ ընդ ժողովուրդս, կամ ընդ պոռնիկս եւ ընդ մեղաւորս, ընդ անօրինին, ընդ պատրողին. (եւ այլն. Սղ. ՟ճե. 34։ Յես. ՟Ի՟Գ. 12։ Ովս. ՟Է. 8։ ՟Ա. Կոր. ՟Ե. ր. 11։ ՟Բ. Թես. ՟Գ. 14։ Առակ. ՟Ժ՟Դ. 16։ ՟Ի. 1. 19։)
Խառնակեցաք ընդ աղտեղութիւնսհեթանոսաց երկրիս. (՟Ա. Եզր. ՟Ը. 88։)
Ոչ երբէք խառնակին հրեալք ընդ սամարացիս. (Յհ. ՟Դ. 9։)
Խառնակիլ ի կերակուրս, որ դիւացն է զոհեալ. (Սարգ. ՟գ. յհ.։)
Եւ երբեմն՝ Խառն մարտնչել. խառնիլ եւ խռնիլ ի խաբիլն պատերազմաւ.
Ի խառնակիլ այսպիսի ճակատուց. (Խոր. ՟Բ. 43։)
Կամ κοιμάομαι, συμμιαίνομαι cubo, commaculor, conspurcor. Բերիլ յանարժան խառնս. պղծիլ մարմնով.
Որ խառնակիցի ընդ անասուն, մահու սպանանիջիք. (Ել. ՟Ի՟Բ. 19։)
Ժողովեցից ի վերայ քո զամենայն հովանիս քո, ընդ որս դու խառնակէիր. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 37։)
Իսկ (Բարուք. ՟Գ. 11.)
Խառնակեցար ընդ դիակունս. Իմա՛, պիղծգտար։
Եւ ոչ այլ այր խառնակեցաւ ընդ քեզ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Որք ուտէին եւ ըմպէին, անասնաբար խառնակէին. (Յիսուս որդի.։)
to be mixed, confused, confounded with;
to come to blows, to fight;
to be in communication with, to haunt, to frequent;
to have commerce
cf. Խառնակեաց.
Որ կեայ հասարակ կեանս ի մէջ մարդկան անընտրողութեամբ. գռեհիկ. մանաւանդ Խառնագնաց. անկարգ ի վարս. անարժան (քաղաքաւարեալն, կամ գործ եւ կեանք, եւ ախտ նորա).
Որոշիլ ի խառնակեցիկ մարդկանէ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Առաջին խառնակեցիկ կեանքն (պոռնկին). (Ոսկ. մտթ. ՟Ա. 3։)
Խառնակեցիկ կեանս դժուարինս դարձոյց ի յարդարութեան կեանս դիւրին. (Շ. մտթ.։)
Խառնակեցիկ ցանկութեամբն վարէին ի պէսպէս տեսակս ախտից. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Գ։)
licentious life, debauchery.
trodden by impure persons, profaned.
Կոխեալ կամ կոխելի իբր խառնակ՝ հասարակ եւ անսուրբ տեղի. կոխան ոտից հասարակաց.
Զոր օրինակ կոխեցին խառնակոխ յատակք մեհենից. Յն. տունք գայթագղութեան. կնմ դարչութեան. (՟Գ. Մակ. ՟Բ. 8։)
Խառնակոխ ճանապարհի նման են ծոյլք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 19։)
medley, confusion, disorder, chaos;
disturbance, perturbation, tumult;
profanation;
coition, copulation;
conjunction.
σύγχυσις, ἑπιμιξία, φυρμός, κοινόν confusio, turbatio. Խառնակն գոլ. խառնակիլն. որպէս Շփոթութիւն. խռովութիւն.
Կոչեցաւ անուն նորա խառնակութիւն (Եբր. պապել. բաբելոն), զի անդ խառնակեաց տէր ատուած զլեզուս. (Ծն. ՟Ժ՟Ա. 9։)
Խառնակութիւն ժամանակաց. (Առակ. ՟Ի՟Ա. 9։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 3։)
Մտցեն ի նոսա անխտիր, եւ պղծեցեն զնոսա, եւ արասցեն խառնակութիւն. (Եզեկ. ՟Ե. 23։)
Խառնակութիւն լեզուաց. (Ագաթ.։)
Եւ ոչ զմիաւորութիւնն խառնակութիւնգործելով. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զանբաւ խառնակութիւն հոգւոց, եւ զխռովութիւն բնութեան։ Ընդ իշխանսգեղջուկք խռովութիւն եւ խառնակութիւնք եղիցին. (Փիլ. քհ.։)
Կամ եղեւ ստուծոյ չտալ խառնակել յօտար ցեղ ամուսնութեամբ, զի մի՛ վիճակացն խառնակութիւնք լինիցին. (Կիւրղ. թուոց.։)
Եւ σύγκρασις commixtio. Խառնուրդ. զանգումն. ձոյլ.
Որպէս խառնակեալ իցէ պղինձ եւ երկաթ ... եղերուք դուք ամենեքեան ի մի խառնակութիւն. (Եզեկ. ՟Ի՟Բ. 29։)
Եւ Խառնք. այսինքն մերձաւորութիւն ըստ մարմնոյ. մանաւանդ անարժանն.
Ոչ ըստ պատշաճի առնէին զամուսնութեաննն խառնակութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 8։)
Անարժան, կամ անկարգ, կամ տարօրէն խառնակութիւն. (Եզնիկ.։ Խոր. ՟Բ. 34։ Պիտ.։)
Արամբք եւ կանամբք՝ միմեանց խառնակութեամբք. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 4։)
ՈՐԴԻՔ ԽԱՌՆԱԿՈՒԹԵԱՆ. ὐιοί συμμίξιος filii commixtionis. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 14։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Ե. 24.) պէսպէս իմանին. զօր օրինակ Հարճորդիք, կամ Ծնեալք ի հեթանոս մօրէ, մանաւան՝ Պաշտօնեայք կռոց, կամ Պատանդք յորդւոց իշխանաց, եւ այլն։
ԽԱՌՆԱԿՈՒԹԻՒՆՔ ԱՍՏԵՂԱՑ. որպէս Զուգընթացութիւն, կամ խառնախաղտութիւն ըստ ախտարաց։ (Կոչ. ՟դ։)
cf. Խառնակութիւն.
Վավաշոտութեամբ եկին ի խառնակումն. (Լմբ. իմ.։)
cf. ԽԱՌՆԱԿՈՒԹԻՒՆ. ըստ ՟ա. նչ։
Պատուհաս էր խառնակումն լեզուաց. (Երզն. քեր.։)
Խառնակումն ազգաց ընդ իրեարս (պատերազմաւ). (Շիր.։)
Շփոթումն ընդունել եւ խառնակումնինչ լինէր, եւ ոչ ապականութիւն ինչ իսկութեանցն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
Ի պղծութիւնս եւ ի խառնակումնընդ միմեանս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Արուաց խառնակումն, կամ անասնոյ. (Նստուածաբ. խչ։ Կանոն.։)
incredulous, unbelieving, impious;
vulgar;
cf. Խառնագնաց.
Խառնակեցիկ վարուք. խառնագնաց. անկարգ. անօրէն. հեթանոս. կամ Գռեհիկ. ռամիկ.
Զատեան դատաւորին թողեալ՝ խառնակրօնիցն աղերսեմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
indistinctly, inarticulately;
not clearly audible, indistinct, confused;
— հնչել, to give an uncertain sound;
to utter confused cries;
— շշունջ, confused murmur.
Խառն եւ շփոթ կամ անյայտ ձայնիւ. Եթէ խառնաձայն արձակիցի փողն. յն. զանյայտ տայցէ. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Դ. 8։)
resonance.
the mass, the common herd, the multitude, the rabble, the mob;
low, vulgar, plebeian;
— ամբոխ, the lower classes, the common people, the scum or dregs of the people, the vulgar.
ԽԱՌՆԱՂԱՆՃ ԽԱՌՆԱՂԱՆՋ. ὅχλος, δῆμος turba, vulgus ἑπίμικτος miscellaneus σύμμικτος commixtus. որ եւ ԽԱՌՆԻՃԱՂԱՆՃ. գրի եւ ԽԱՌՆԻՃԱՂԱՆՋ. Խաամուժ. ամբոխ. ազգ խառնակ. սոսկանք. բազմութիւն. ռամիկն. խուժան.
Խառնաղանճն՝ որ էր ի միջի նոցա։ Ի վերայ ամենայն խառնաղանճիցն որ ի մէջ նորա։ Պարսիկք եւ լիգացիք եւ ամենայն խառնաղանճքն. (Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 4։ Երեմ. ՟Ծ. 37։ Եզեկ. ՟Լ. 5։)
Ամենայն թագաւորացն արաբացւոց, եւ ամենայն թագաւորաց խառնաղանճից օթագելոցնյանապատին. (Երեմ. ՟Ի՟Ե. 24։)
Զօրութիւնք քո, եւ վարձք քո, եւ խառնակղանջիցն քոց. ըստ եբր. մեկնի, աղխամաղխ վաճառաց, կամ վաճառք։
Կամ ա. δημώδης vulgaris, plebejus. Ռամկական. հասարակ. բազմամբոխ. խուռն. խառնիխուռն. անկարգ. անհարթ.
Խառնաղանջամբոխ, կամ բազմութիւն, ժողովք, քաղաք, գաւառ, կամ զեռունք. (Յհ. կթ.։ Զքր. կթ.։ Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. յհ. եւ ապաշխ։ Կորիւն.։ Վեցօր. ՟Է։)
Ըստ հասարակաց խառնաղանջն խօսից. (Ոսկիփոր.։)
Մարդս ունելով բնութեամբ ենթակայ զբանականութիւն (կամ զխօսս), սակայն (առանց քերականութեան՝) խառնաղանճ, եւ հոծ, եւ անյարմար. (Մագ. քեր.։)
cf. Խառնաղանճ.
siftings.
որ ինչ խառն եւ աւելորդ մնայ ի մաղն՝ յետ իջանելոյ մանր մասանց ի վայր.
Զպիտանացու հողն ի մանրախիճ աւազոյ անտիպարզեն, եւ զխառնամաղ կոչան ի բաց մաքրեն. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ.)
twistled, entangled.
cf. Խառնաման.
mixed, confused.
ԽԱՌՆԱՄԱՌՆ ԽԱՌՆԱՄԱՌՆԵԱԼ. (կրկնումն ձայնիս Խառն. որպէս եւ յայլ կրկնութիւնս մտանէ տառդ մ) συγκεχύμενος confusus Նոյն ընդ Խառնիխուռն. խառնակ. շփոթ. պէսպէս. Խառնակ մառնակ, խառնիփնդոր.
Կախեալ ինչ մի նման կտաւոյ, եւ այն լի էր ազգի ազգի խառնամառն անասնովք. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Յիշատակն խառնամառնեալ, եւ կանխագիտութիւն ծածկութիւք իմն կեղակարծից երկմտեալ. (Նիւս. կազմ.։)
weedy, grassy, abounding in weeds, in grass.
Ուր բուսանի սէզ բազում. խոտաւէտ.
Ցանեն զթրմուղն ի սիզուտ եւ իփշաբեր վայրին. նա սրբէ զտեղին, եւ չորցնէ զամէն վայրի խոտքն։ Զսիզուտ եւ զհիլանու վայրսն. (Վստկ. ՟Խ՟Թ. ՟Ծ՟Ա։)
cf. Սեղեխ.
ՍԻՂԵԽ կամ ՍԻՂԵՂ. cf. Սեղեխ։
senatorial dignity.
Պատիւ սինկղիտոսաց. աւագութիւն։ (Պիտառ.։)
shrine.
Բառ յն. σίρος, σιρέδειον . Ընդունարան. պահարան.
Զնշխարհս սրբոյ կարապետին եդ ի սուրբ սիրեդոնն, ոչ ի ծածուկ, այլ յայտնի. (Զենոբ.։)
loving;
amiability, kindness, love, affection, tenderness, sympathy, fellow-feeling.
ἁγάπησις, φιλία, φίλτρον, διάθεσις dilectio, amor, amicitia, studium. Սիրելն. սէր. ընտանութիւն. բարեկամութիւն. ներգործութիւն եւ գործ սիրելոյ, եւ սիրելի գոլն.
Կամի՝ զի զմիմեանս սիրելութեամբ արժանի լիցին աստուածութեան (սիրոյ). (Ագաթ.։)
Որս անուամբ ... բազում է եւ ըստ սիրելութեան որսալն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Սիրելութիւն եւ հակառակութիւն։ Հակառակութեան եւ սիրելութեան։ Աստուածային տարփանօք յաղթէր ամենայնի, որ ինչ միանգամ ազգակցութեան եւ ծծնդոց անուանք, եւ սիրելութիւնք. (Փիլ.։)
Զքրիստոս ընդունելով՝ գործովք զսիրելութիւնն յանդիման կացուցանէ։ Զգեստ ամպարշտութեան նոցա սիրելութիւն գրոյն։ Զատելութիւն, եւ զսիրելութիւն. (Ածաբ. աղք. եւ Առ որս. ՟Է. ՟Ծ՟Գ։)
Եւ հայր ի վերուստ ասէ զսիրելութիւն որդւոյ։ Ուր առ հայր աղաչանս մատուցանէր, զկատարեալ սիրելութիւն յուզանէր. (Յճխ. ՟Ի։ Մամբր.։)
Հաւանեցուսցէ զնա խրատու սիրելութեան որպէս զազգային. (Խոր. ՟Գ. 64։)
Ի սիրելութիւն եւ ի բարեկամութիւն եկեսցէ։ Մի ընդունայ եւ դատարկ լիցի սիրելութիւն քո առ իս. (Յհ. իմ. ատ.։ Արծր. ՟Գ. 3։)
վասն սիրելութեան, որպէս զի ախտացեալ անդամն ի կարգ առողջիցն պահեսցի. (Շ. ընդհանր.։ տես եւ Պիտ. ստէպ։)
Խօսակցութիւն կանանց, եւ սիրելութիւն, եւ ընդելութիւն. (Տօնակ.։)
Զխորհուրդ՝ զոր ի ժամանակի սիրելութեան լուար, ի լուծման սիրելւոյն մի յանդիմանեսցես. (Ոսկիփոր.։ 23)
cf. Սիրող.
ՍԻՐԻՉ ՍԻՐՈՂ. ἁγαπών . Որ սիրէն. սիրօղ. որ ասի եւ Սիրելի.
Զքեզ սիրիչ եւ որդեակն մեր հռիփսիմէ. (Ագաթ.։)
Ըստ իրաւունս սիրողաց անուան քում. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Ը. 132։)
cf. Սիրումն.
Սկիզբն անփառութեան՝ պահպանութիւն բերանոյ, եւ ան անպատուութեան սիրողութիւն. (Կլիմաք.։)
Եթէ խնդրեալ էր աւազակն ամբարշտութեամբ, ոչ էր առեալ զմեծ պարգեւս իւր սիրողութեամբ. (Ճ. ՟Բ. եւ Ճ. ՟Ը.։)
Գինի եւ երգ ուրախ առնեն զսիրտ. եւ քան զերկուսին սիրումն հանճարոյ. (Սիր. ՟Խ. 20։)
love, predilection.
Սկիզբն անփառութեան՝ պահպանութիւն բերանոյ, եւ ան անպատուութեան սիրողութիւն. (Կլիմաք.։)
Եթէ խնդրեալ էր աւազակն ամբարշտութեամբ, ոչ էր առեալ զմեծ պարգեւս իւր սիրողութեամբ. (Ճ. ՟Բ. եւ Ճ. ՟Ը.։)
Գինի եւ երգ ուրախ առնեն զսիրտ. (եւ քան զերկուսին սիրումն հանճարոյ. Սիր. ՟Խ. 20։)
amiable, dear, pretty, darling, gracious, handsome, charming;
cf. Սիրող.
ἁγαπητός, φίλος dilectus, amabilis, amicus. Սիրելի. սիրեցեալ. սիրային. ընդունելի. հաճոյական.
Հաւատացեալք են, եւ սիրուն։ Առատս սիրունս. յն. մի բառ՝ առատատուր. (εὑμετάδοτος.)
Սիրեմ զնեփիտէ. բայց սակայն ինչ ճշմարտութիւնն. (Եւս. պտմ. ՟Է. 23։)
Սիրուն տեարք իմ, եւ սիրելի եղբարք. (Յհ. կթ.։)
Անմեղ մանկունք՝ տղայք սիրուննք, ի հրեշտակաց գունդըն խառնիք. (Շ. եդես.։)
Սիրուն է նա (խոնարհն) բարձրացելոց եւ խոնարհաց։ Սիրուն եւ ցանկալի տեսողացն ցուցանի. (Մծբ. ՟Թ։ Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
Սիրուն է մեզ ժամանակեայ կեանս քան զկեանս խոստացեալ. սիրուն է մեզ ժամանակեայ սեղանս քան զսեղանն արքայութեան. (Եփր. ի նին.։)
ՍԻՐՈՒՆ. որպէս Սիրօղ. բարեսէր. ուսումնասէր.
Գտանին առ մարդս սիրունս բարեաց։ Էր նա քաղցր, եւ սիրուն էին միտք նորա առ ծառայս աստուծոյ. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 12։ ՟Է. 10։)
Կարծեցուցանեն զանձինս սիրուն եւ պատուիրանապահս. (Փարպ.։ 21)
cf. Սինկղիտոս.
ՍԻՒՆԿՂԻՏՈՍ կամ ՍԻՒՆԿՂԵՏՈՍ. cf. Սինկղիտոս.
Հաճոյ թուեցաւ հերակղի եւ ամնեայն սիւնկղիտոսիցն (կամ սիւնկղիտոսին)։ Մեծաց խորհրդոցն խորհրդակիցք են, որք սիւնկղիտոսք կոչին։ Զհրաման թագաւորաց քոց եւ զսիւնկղետոսին կատարեա յիս. (Արծր. ՟Բ. 3։ Ոսկ. մ. ՟Գ. 3։ Ճ. ՟Բ.։)
cf. Սուլեմ.
Ընկալ զթուք, եւ պսակեաց փշօք. նոր յուդաս եւ կայիափա ոչ այժմ սլէ, չիք պիղատոս. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
cf. Խստոր.
Սկորդոն, սխտոր. (Գաղիան.։)
to become extenuated, to grow thin or lean.
cf. Սղարիլ.
Մեք պարարեալ ազգի ազգի կերակրովք ըմպելեօք, եւ ի միում աւուր պակասմանէ նուաղեալ սխրիմք մարմնով. (Ոսկ. լս.։)
wonder, marvel, amazement.
Սխրանալն. եւ Սխրալի ինչ.
Սրովբէ ի մարմնի, սխրումն ըղձալի՝ յանմահ հանդիսի. (Ոսկիփոր.։)
cf. Հսկեմ.
ՍԿԵՄ կամ ՀՍԿԵՄ. (որպէս ըսկել. լծ. ընդ Զգալ անձին). Տխնիլ. արթուն կալ. եւ Ուշ ունել. (յն. ղրիղօրէօ. ուստի գրիգոր՝ հսկօղ).
Սկէր, եւ ոչ տայր ական հատանել։ Սկեցէք ընդ իս։ Սկեցէք, եւ կացէք յաղօթս։ Արթուն կացէք, եւ սկեցէք.եւ այլն։
Սկեսցուք ըստ կարի մերում։ ոչ սկեցաք յերեկորեայ։ Յաճախեն սկեցօղքն յաղօթս. (Ճ. ՟Գ.։)
Զիարդ հրամայէր զկանայս հասարակաց համարել, եւ ոչ իւրում կնոջ եւեթ սկել. (Եզնիկ.։)
Սկել բանին վարդապետութեան, կամ ուէէութեանց, կամ փափկութեան. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6. 19։ ՟Բ. 7։)
ՍԿԵՄ, եցի. ն. (որպէս սըկել). Սիկ առնել. կամ սխարել. պաշարել.
Է եղեռնաւոր եւ յանկարծահաս ուխին խաղացելոյ, որ աստէն եւ աստ շլացութեամբ զիս պաշարելով սկէ. (Պիտ.։)
ՍԿԻՄ եցայ. ձ. cf. Սկանամ.
Եթէ հող ձգես ի կանթեղն, ի յատակն սկի. (Հ. մարտ. ՟Ժ՟Է.։) (Իսկ ռմկ. սըկիլ՝ է անմարս մնալ, կամ նստել կերակրոյ ի վերայ սրտին, եւ նեղել)։
the first existence or creation.
ἁρχαιογονία antiqua origo. Նախկին եղանութիւն կամ գոյաւորութիւն, լինելութիւն, ծնունդ.
Երկիւղ ասեն ոչ է ի սկզբնեղութիւն բնաւորեալ։ Նա բանաւորութիւն ո՞չ ապաքէն ընդ սկզբնեղութեան առբնացեալ է ի մարդումն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
beginning, outset, opening, initiative, first steps, first appearance;
priority.
Ամենայն ժամանակ յերիս բաժանի սկզբմունս, յանցեալն եւ ի ներկայն եւ յապառնին. (Լծ. ածաբ.։)
ἁρχή principium. Սկսանելն. սկսումն. սկիզբն. եւ Իշխանութիւն. ըստ հոմաձայնութեան յն.
Եւս յայտնագոյն վերայայտէ, եւ ուսուցանէ սկզբմամբ թղթոյն. (Կամրջ.։)
Ամենայնին (աշխարհի) սկզբունքն՝ ծայրքն են, երկիր եւ երկին։ Հանճարոյ սկզբմունս աստուած շնորհեաց. (Փիլ. լին. ՟Բ. 18. եւ Փիլ. լիւս.։)
Որ եւ սկզբմունք ամենայն էից, գոլոյն հաղորդին. եւ են, եւ սկզբմունք են, եւ յառաջագոյն են. (Դիոն. ածայ.։)
Որ եւ զմարտակռուելն ընդ անոպայ հրէիցն՝ սկզբմունք գրոցդ ցուցանէ. (Ճ. ՟Ա.։)
Սկզբմունս առաջարկութեան. (Մագ. ՟Կ՟Ա։)
Սկզբմունք եւ պատճառ են այլոց ախտիցն. (Բրսղ. մրկ.։)
Զինչ են սկզբմունք ծննդեանն, հոգին սուրբ, եւ զօրութիւն բարձրելոյն հովանաւորելով. (Բրս. ծն.։)
Զաստուած անուանելով իբրու զիշխող ամենայն սկզբման (այսինքն իշխանութեան). (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
cf. Սկանամ.
cf. Սկտեղսկտեղ.
ՍԿՈՒՏԵՂ կամ ՍԿՏԵՂ (ուղղ. եւ սեռ). լծ. յն. եւ լտ. σκυτάλη scutella πίναξ (պնակ). discus. Պնակ ի ձեւ վահանի. սկաւառակ. ափսէ. մաղզմայ.
Տուր ինձ ասէ այսր ի վերայ սկտեղ զգլուխն յովհաննու մկրտչի, եւ բերաւ գլուխն նորա ստկեղբ. (Մտթ. ՟Ժ՟Դ. 8. 11։ Մրկ. ՟Ղ. 25. 28։)
Սկուտեղ արծաթի, եւ ի վերայ սկուտեղն կայր նափորտ. եւ կային շուրջ զծնօտիւք սկուտեղն անթիւ բազմութիւնք։ Եդեալ ի վերայ սկուտեղին։ Ի վերայ արծաթի սկուտեղն. (Փարպ.։)
Վասն ձեւոյ երկրիս ոմանք ասացին, թէ որպէս սկուտեղ է. եւ այլք՝ թէ բոլոր որպէս սկուտեղ է. եւ այլք՝ թէ բոլոր որպէս զգունդ. (Տօնակ.։)
Ձեւացեալ է իբր սկուտեղ. (Շիր.։)
Անձեռոց մատուցանել, կամ սկուտեղ առաջի դնել. (Յհ. կթ.։)
Զոր բարձեալ տարան, սկուտեղամբ տուան. (Գանձ.։)
Ի բաց եդեալ յիւրմէ զսկուտեղն՝ ընթացաւ ի դուռն։ Խորովէր զնա ի տապակ, եւ եդ ի սկըտեղն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի։)
Որպէս խաղող յայդւոջ վայելչական, եւ ելեալ ի սկուտեղս (կամ ի սկըտեղս) թագաւորին քրիստոսի. (Նար. երգ.։)
Սկուտեղօք ոսկեղինօք եւ արծաթաղինօք. (Մաշտ. ջահկ.։)
Ով խակութեան, յորում սկտեղ ուտէր զմիսն, ի նմա զգլուխ առդնէր. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)
Չեդան առաջի նոցա սուրբ սկտեղք. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ծաղկակալ սկտեղբն իբր զինուվարեցաւ. (Խոր. ՟Բ. 60։)
Ծաղիկք լինին, զի ի սկտեղս պատուական թագաւորին ելանիցեն. (Ագաթ.։)
Ընծայեցի քեզ սուրբ նշան ի սկտեղս խանթից զտառագծական արտադրութիւնս. (Թէոդոր. խչ.։)
Զարծաթեղէն սկտեղն ետ։ Առ սկտեղն արծաթի, եւ տար ընդ քեզ յարքունիսն։ Տալ ինձ սկտեղբ այսու զգլուխն յովհաննու. (Ճ. ՟Բ.։)
Եւ իբրեւ Սկաւառակ արեգական.
Զայն որ կիզուն բնութիւն՝ ի ներքս ի սկտեղն արգել, սակայն ճառագայթքն արուեստագիտին աստուծոյ անբոլորելի սկուտեղն լցեալ բոլորեն շուրջ զաշխարհաւ. (Փիլ. յովն.։)
to strangle.
ՍԿՌԵԼ. Խեղդել, հեղձուցանել, կամ ոլորել.
Զխզելն ձեռօք եւ խեղդանաւ սկռելն լուռ եղեց. (Սարկ. հանգ.։) (Իսկ ռմկ. սըկռել, որ եւ կսկուծ եփել, է բարկ կամ խիստ եփել զհաց, եւ զայլ իրս)։
beginner, novice.
Որպէս Սկսանօղ. որ սկիզբն առնէ.
Ինքնեամբ առանձինն սկսող կատարելագունիցն եղեալ։ Սկսող փոխանորդելով ի նախաստեղծէն՝ երկրորդ ազգիս նահապետն նոյ. (Պիտ.։)
Զի եւ ոչ գործ ամենայն եւ արուեստ ի միոջէ սկսողէ աւարտեալ կատարեցաւ ի սկզբանէ, այլ ի բազմաց. (Մխ. դտ.։)
beginning, start, debut, first appearance or performance;
prelude.
ἁρχή principium, initium, inchoatio. Սկսանելն. սկիսմն. սկսուած. սկիզբն.
Սկիզբն արար քարոզել զսկսումն առաջնորդութեան նորա, որ ի ձեռն մարմնոյ էր. (Եփր. համաբ.։)
Անդէն ի սկսման ծննդեանն։ Յաղագս սկսմանցն տարւոյն հակառակաձայնեն՝ սկսմունս հակառակ դնելով. (Փիլ. ել.։)
Դառն է ի սկսմանն առաքինութիւնն, եւ ապա քաղցր. (Նար. երգ.։)
Վախճանիւ եւ սկսմամբ պարունակին. (Սարկ. հանգ.։)
Այդ սկսոմունք են եւ նախերգանք առ զանազանութիւն պատուհասիցն՝ որ կան առաջի քո. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի սկսմանէ արար աստուած զերկին եւ զերկիր. (Վրդն. պտմ.։)
Հիմն սկսման բանակիս աւետեաց. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
gentle breeze, soft wind, zephyr;
cf. Էրան;
piece or block of ice;
—ք ալեաց, curls, small waves.
having saw-shaped horns.
Էրէ վայրի, կամ գազանն թողոփա ասացեալ, յորոյ ի գլուխն կայ եղջիւր կամ ոսկր սղոցաձեւ.
Եթէ կամիցի՞ քեզ միեղջերուն ծառեայ. սիմաքոս սղոցեղջիւր ասէ. (Պիտառ.։)
to saw, to cut with a saw.
πρίω, διαπρίω, πρίζω, ἑκπρίζω seco, serra disseco. իտ. segare. (լծ. ընդ հյ) Սղոցաւ հատանել, կտրել. սղոցաձեւ իրօք ջարդել.
Սղոցեաց սղոծօք։ զփայտ ինչ գեղեցիկ սղոցեալ։ Սուսեր մերկ ի ձեռին՝ սղոցել զքեզ ընդ մէջ։ քարկոծեցան, սղոցեցան. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի. 3 ։ Իմ. ժգ. 11։ Դան. ժգ. 59։ Եբր. ՟Ժ՟Ա. 37։)
Մանասէ զեսայի սղոցեաց. (Կոչ. ՟Բ։ Եփր. զղջ. եւ Եփր. յհ. մկր.։ Նար. ՟Ժ՟Ա։)
Զկէսս սղոցէին ընդ մէջ, եւ սպանանէին. (Եփր. վկ. արեւ.։)
Նոքա զեսայի սղոցեցին, զերեմիաս խեղդեցին, եւ զքրիստոս խաչեցին. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)
Մխիթարութիւն ոչ կարէ գտանել ախտին, այլ յընդիմակէն ողոցի. (Բրս. բրկ.։)
Սղոցեցան զաքարիա եւ եսայի. (Եփր. եբր.։)
Սղոցեցին զմեծ եւ զահաւոր ծառն զայն։ Հատեալ ծառ, սղոցեալ արմատ. (Ճ. ՟Գ.։ Նար. ՟Հ՟Գ։)
Ձկան ոմն բիտոն (յն. բրիոն, այսինքն սղոց) կոչեցեալ՝ սղոցէ սղամբն զողնափայտն նաւուցն. (Մագ. ՟Ժ։)
Եղջիւրքն երկայն եւ սղոցաձեւ, մինչեւ զծառս մեծամեծս սղոցել. եւ դու նահատակեալդ երկնաւոր սղոցեցեր զշատախօսութիւն, զցանկութիւն. (Եպիփ. բարոյ.։)
holm-oak, evergreen oak.
πρίνος ilex. Ազգ. վայրի կաղնոյ սղոցաձեւ տերեւովք.
Ընդ որո՞վ ծառով ... եւ նա ասէ, ընդ սղոցեաւն. (Դան. ՟Ժ՟Գ. 58։)
sawyer;
փոս սղոցչաց, saw-pit.
sawing, cutting;
saw-yard, saw-mill.
Վասն սուտ վկայելոյ սղոցումն ծերոցն առ շուշանաւ. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
saw-dust.
Փշուրք փայտի ի սղոցելն.
Առ կուենոյ փայտի կամ մախի սղոցուք։ Սղոցուք ի նոյն անուշահոտ փայտից ի սնակի յատակն լից։ Առ կաղնի փայտի սղոցուք. (Վստկ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ճ՟Հ՟Դ։)
brevity;
exiguity;
dearness, costliness, high price.
Սուղ գոլն. սակաւութիւն. նուազութիւն. յորմէ եւ թանկութիւն.
Զմանանայն սղութեամբ եւ չափով հրամայէր, եւ ոչ որչափ ախորժէին. (Վրդն. օրին.։)
Եղեւ սղութիւն հացի։ սղութիւն է հացի. (Կիր. պտմ. Հ. յնվր. ՟Զ.։)
to neigh, to snort.
Իբրու Սրնդել, սռընչել, փռնգալ ձիոց արիաբար՝ ի նշանակ արթնութեան եւ արիութեան.
Ձի որ սնդի ի պառիկել եւ ի հանգչել, եւ յուշ պառկի, լաւն այն է եւ աղէկն. (Վստկ. ՟Յ՟Է։)
cf. Սիւնագլուխ.
to paint.
ՍՆԳՈՒՐԵՄ ՍՆԳՈՒՐԻՄ. Սնգուրաւ օծանել՝ ներկել, իլ.
Յեզաբէլ սնգուրեցաւ յերփնաներկս. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Սնդոյ.
ՍՆԴՈՒ կամ ՍՆԴՈՅ. cf. ՍՆԴՈՆ. կամ լծ. թ. սանտալ. ար. պ. սիւնտիւս. τρίχαπτον sericum. Կտաւ մետաքսեայ. դիպաս. տես եւ ԶԱՌՆԱՒՈՒԽՏ.
Ածի ընդ մէջ քո բեհեզ, եւ արկի զքեւ սնդուս. (Եզնիկ. ՟Ժ՟Զ. 10։)
զգեցար սնդուս (լս. դիպան) (Գէ. ես.։)
Ադուցին նմա գրատս սնդոյ մետաքսէչս. (Կաղանկտ.։)
cf. Արկղ.
մոլին աճմամբ (փուշք կամ մոլախոտք), եւ սնին (կամ սին) եւ ազազուն առնեն զբոյս սերմացն եւ զտունկս այգեացն. (Լմբ. առակ.։)
to be costive, constipated, bound.
յորմէ եւ Սնկութիւն. Բառ ռմկ. որպէս Պնդանալ որովայնի. եւ նմանութեամբ նեղլիլ. նեղութիւն. անձկութիւն. չքաւորութիւն.
Երբ լուծ (այսինքն զոյգ) լինին աշխատօղք, յորդորին եւս առաւել ի գործն, եւ չսղանան ի սնկեցողսն։ (Գովելի գաւառապետն) արիութեամբ լնու զսնկութիւն եւ զկարիք սնկողացն. (Վստկ. ՟Մ՟Ի՟Թ. եւ ՟Թ՟Է։)
cf. Սնձենի.
ՍՆՁՆԻ որ գրի եւ ՍՆՁԵՆԻ. ի բառէս Սինձ, զոր տեսցես ըստ ՟ա. եւ ՟բ. նշ. Ծառ սնձոյ խժային իբր կուենի՝ կամ իւղային որպէս մարխ. վասն որոյ եւ Լեհ. մեկնի որպէս լտ. teda. այն է յն. δᾶς.
Զփիլիմոն կախեցին զծառոյ սնձնւոյ (կամ սնձնոյ, կամ սնձնիոյ, կամ ի սնձենի ծառ մի), եւ նետաձիգ լինէին ի նա. (Հ=Յ. եւ Տէր Իսրայէլ. եւ Հ. դեկտ. ՟Ժ՟Զ.։)
Սնձի, նռնենի, եւ այլն. (Վստկ.։)
useless, vain, futile, frivolous, worthless;
chimerical, idle.
κενός (լծ. ընդ սին). διάκενος, μάταιος vacuus, inanis, vanus, futilis ἁδηλότος incertus. Սին. ունայն. եւ Ընդունայն. անհաւաստի. չնչին. պարապ, փուճ.
Ցանկացան իբրեւ գարեղէն նկանակի՝ աստուծոց օտարաց սնոտւոց։ Յուսացեալ են ի սնոտիս, եւ խօսին զունայնութիւն։ Անձինք մեր տաղտկացեալ են ի սնոտի հացէս։ Սպասեցի ամսոց սնոտեաց։ Սնոտիք պատահեսցեն նմա։ Սնոտիս զսնոտւովք պատէք։ Ի վերայ սնոտի յուսոյն նոցա։ Մի՛ յուսալ ի մեծութիւն սնոտի.եւ այլն։
Սնոտի յոյս։ Սնոտի կարծիս։ Ոչ ի պարծանս սնոտի փառասիրութեան. (Եղիշ.։)
Զժամանակս գործոյ յընդունայնս ծախեն, եւ սնոտեաց հետեւին. (Երզն. մտթ.։)
ՍՆՈՏԻՔ գ. ματαιότης vanitas. Ունայնութիւն.
Սնոտիք սնոտեաց, ամենայն ինչ սնոտի է. (Սեբեր. ՟Է. յորմէ եւ Բրսղ. մրկ.։)
ՍՆՈՏԻ. Ի ՍՆՈՏԻՍ. մ. μάτην, διακενῆς, εἱκῆ, κενά inaniter, frustra. Ընդ վայր. ի զուր, վայրապար. պարապ տեղ, փուճ տեղ.
Գիտեմ, զի սնոտի՛ խօսիմ. բայց սակայն յասելոյ ոչ դադարեմ։ Սնոտի եկն ի կենցաղս. ոչ զմարմինն մխիթարեաց, եւ ոչ զոգին յագեցոյց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։ Լմբ. ժղ.։)
Սերմանիջիք ի սնոտիս զսերմանիս ձեր։ Որ պահեն զերկիւղ ի սնոտիս։ Ժողովուրդք խորհեցան ի սնոտիս (կամ սնոտիս). (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 16։ Սղ. ՟Լ. 7։ եւ ՟Բ. 1։)
vanity, foolery;
vain and trifling things, trifles, bawbles, trinkets, gew-gaws, knick-knacks;
foppery, silliness, nonsense;
ի —իս, in vain, uselessly;
գնալ զհետ սնոտեաց, to run after follies;
սնոտեօք զբօսնուլ, to be taken up with trifles, to trifle time away, to fiddle-faddle.
to become vain;
to be reduced to nothing.
ματαιόομαι vanus reddor. Սնոտի լինել. ընդունայնանալ. փճանալ.
Գնացին զհետ սնոտեաց. եւ սնոտեցան զհետ ազգացն՝ որ շուրջ զնոքօք. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 15։)
emptiness;
barrenness.
Սին եւ ոսին՝ ազազունն գոլ. անպտղութիւն.
Վասն այդորիկ եւ անդաստանաց սնութիւք. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։ 1)
cf. Սնուցող.
ՍՆՈՒՑԱՆՈՂ ՍՆՈՒՑԻՉ ՍՆՈՒՑՈՂ. Որ սնուցանէ. սնուցանօղ. հոգաբարձու որբոց. եւ Սննդադար. տես եւ Եպիտրոպոս, Կուրատոր.
Ոչ է հաճոյ աստուծոյ ձեռն ձգել սնուցանողակացն յինչս որբոյն. (Մխ. դտ. յօրէնս թգ.։)
Առ սնուցիչ հոգեկան պատգամացն սնուցանելով ջուրս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ասացաւ ի գիրս՝ իւղով եւ մեղու ի սնուցողացն սնանիլ ձեռաց զփրկիչն. (Խոսրովիկ.։)
Հօտ, եւ հովիւ իսկ, եւ անդիորդ, եւ զձիսն սնուցող. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
nutritious, nutritive;
nurse, fosterer.
ՍՆՈՒՑԱՆՈՂ ՍՆՈՒՑԻՉ ՍՆՈՒՑՈՂ. Որ սնուցանէ. սնուցանօղ. հոգաբարձու որբոց. եւ Սննդադար. տես եւ Եպիտրոպոս, Կուրատոր.
Ոչ է հաճոյ աստուծոյ ձեռն ձգել սնուցանողակացն յինչս որբոյն. (Մխ. դտ. յօրէնս թգ.։)
Առ սնուցիչ հոգեկան պատգամացն սնուցանելով ջուրս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ասացաւ ի գիրս՝ իւղով եւ մեղու ի սնուցողացն սնանիլ ձեռաց զփրկիչն. (Խոսրովիկ.։)
Հօտ, եւ հովիւ իսկ, եւ անդիորդ, եւ զձիսն սնուցող. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
to turn or tuck up.
ՍՈԹՏԵԼ. Բառ ռմկ. որպէս Ամփոփել. ժողովել. զսպել.
Շուտ քարշէ ի վեր զշուրթն, եւ սոթտէ յիւր տեղն. (Վստկ. ՟Յ՟Ը։)
to creep, to crawl on the belly, to wriggle;
— ընդ երկիր, to crawl along on the ground;
to drag or draw oneself along.
ἔρπω, διέρπω repo, repo, repto ἁπολισθαίνω delabor, defluor σύρομαι trahor. Սողոլ. զեռալ. սահիլ՝ քարշիլ՝ խաղալ ընդ երկիր կամ մօտ ի գետին ըստ օրինակի անոտն կամ կարճոտն զեռնոց. եւ Լուղիչ թռչնոց յօդս, կայառիլ լողակաց ի ջուրս, եւ այլն. եւ Սպրդիլ, սողոսկիլ ի բարձրութենէ ի վայր.
Ամենայն սողոց՝ որ սողին ի վերայ երկրի։ Ամենայն սողուն՝ որ սողի ի վերայ երկրի։ Լիզեսցեն զլող իբրեւ օձք որ սողին ի վերայ երկրի.եւ այլն։
Ի պորտ քո սողեսջիր զամենայն աւուրս կենաց քոց. (Սեբեր. ՟Ժ՟Գ. կամ Սեբեր. ի ղկ.։)
Սողելով իբրեւ զօձ փչէր։ Եւ յայլ բազում տեղիս գողաբար սողեցաւ. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Դ։)
Զմոլորականացն աստեղաց շարժութիւնս ի թիւ ժամանակի սողեալս. (Մաքս. ի դիոն.։)
Սողելով մեղմագնաց քայլիւք մերձեցան ի պարիսպն. (Ճ. ՟Ա.։)
Ընդէ՞ր դիպեցայ ծնդաց սողելոյ. (Իսիւք.։)
քահանայքն անկանէին սողէին. (յն. մի բառ προπίπτω procido ) աղաչէին զաստուած. (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 10։)
Յայնպիսի խորխորատ սողեցաւ եւ էջ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 27։)
to glide, to creep into, to slip, to steal, to penetrate into, to find its way in.
Որ դեռ առժամայն սողմեալ մտեալ արծածէր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12. յն. մի բայ՝ իբր յարամրի ի ներքս մտանել, կամ դարանել. ռմկ. տակեն բանիլ։)
sliding, stumbling, fall.
ὅλισθος lapsus in lubrico, casus. Սողոսկումն. սայթաքումն. գայթումն. անկումն.
Պարզադունիցն ոչինչ դժկամութեան սողոպումն արասցէ. (Բրս. հց.։)
to cause to glide in, to instil, to insinuate, introduce or bring in cleverly, to foist.
Սպրդեցուցանել. տալ լպրծիլ. հնարիւք մուծանել, եւ սայթաքեցուցանել.
Սովոր է չարն ի ձեռն այլոց սողոսկել զայսպիսի սպրդումն բանից։ Խորագէտն սուզեալ կորուսանէ զիւր վնասն, եւ ճարտարութեամբ բանին սողոսկէ զմիտս լսողացն ի վերայ վնասուն դիւրին պատճառաւ. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։ Լմբ. առակ.։)
Ոչ զգուշացայ ոտից իմաց. (առաւելեալ մարմնական տիղմս՝ սողոսկեաց զիս. Վրք. հց. ձ։)
to crawl often, to creep, to meander, to wind, to go trailing along;
to be introduced or brought in;
cf. Սողմիմ.
ὁλισθέω, ἁπολισθέω, ὁλισθαίνω , ἁπολισθαίνω labor, delabor, defluor, lapso, labefio, cado. Չարաչար սողիլ. սողոպիլ. լպրծիլ. սայթաքել. գայթել. անկանել. եւ Սպրդիլ, միջամուխ լինել. սըլխտիլ, սկրտիլ, սահիլ, խօթուիլ.
ի բարձր վարուցն սողոսկեալ անկաւ։ Ի հաստատնոցն սողոսկեալ գայթիցեմք. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. երգ.։)
Անփորձաբար անդր սողոսկեալ հոսեցաւ. (Անյաղթ հց. իմ.)
Ի վայր սողոսկեալ անկաւ։ Առ մահն սողոսկեալ անկաք. (Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. ատ.։)
Յաստուածային վայելչութեան փառաց՝ սողոսկեալ անկաք ի խոնարհ ի ստորինս յայս կեանս. (Իգն.։)
Վիշապն սողոսկեալ եկն անկաւ ի ծովն կարմիր։ Սողոսկեցաւ ի չարափառութեան հերձուածն արիոսի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Ճ. ՟Բ.։)
Սողոսկեալք յաստուծոյ գիտութենէ դաշնաւորեացն ընդ սատանայի։ Առ սակաւ սակաւ ի հեշտութիւն սողոսկելովն։ Ի հեղդութենէ եւ յինքնահաճութենէ սողոսկի յանհանճարութիւն եւ յախտս. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. յանառակն եւ Լմբ. առակ.։)
իբրեւ զմկունս ի ծակս որմոց սողոսկեալ մտանէին։ Սուղ ինչ աւանդութիւնս եկամուտ սպրդեալ իմն սողոսկեցաւ. (Լաստ. ՟Բ։ Մագ. ՟Ա.։)
Գայթագղիլ զմտօք սողոսկելն ասէ, եւ զմարմնով քայքայիլն. (Երզն. մտթ.։)
Նեստոր ասէր զկիւրեղ սողոսկեալ յապողինարի հայհոյութիւն. (Շիր. քրոն.։)