numeral, numerical;
date;
epoch;
era;
դնել զ—, to put the date, to date;
—աւ, dated;
ան-, undated;
—ն, arithmetic.
ἁριθμητικός arithmeticus, numeralis գրի եւ ԹՎԱԿԱՆ՝ իբր ռմկ. Որ ինչ հայի ի թիւ. անկեալ ընդ թուով. թուաւոր, թուելի. յայտարար թուոյ համարոյ կամ հաշուի. համրանքի տակ ընկած.
Անուն դասական, թուական, բացարձակ։ Թուական է, որ զթիւ նշանակէ. (Թր. քեր.։)
Յինքեան ունի զամենայն համեմատութիւնս, զթուականն, եւ զերկրաչափականն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Յորում ոչ ամք եւ ոչ ամիսք են թըւական. (Շ. իմ. եղակ.։)
Թուական ամօք եկն ի կատարելութիւն (աճման ըստ մարմնոյ). (Մամբր.։)
Եթէ մինչեւ ի կատարումն թուականին հասցես, անթիւն քան զթուականն բազմագոյն մնայ. (Եղիշ. խչ.։)
Թիւ կատարեալ, ըստ թուականն արհեստից։ Թւական կարգի կարօտի։ Թուական արուեստաւորք (թուաբանք). (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. ել.։)
ԹՈՒԱԿԱՆՆ. գ. ἁριθμητική arithmetica, ars numerorum, et numerandi Ըստ յն. ոճոյ, (զօրութեամբ իմանալով զբառն արուեստ,) Թուաբանութիւն. արուեստ համարողութեան. եւ Թիւն. հաշիւ.
Թուականն բաղկանայ ի տարորոշ քանակէն։ Զթուականն փիւնիկեցիք գտին, որպէս վաճառականք գոլով. եւ այլն. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
Թուականն էացուցանէ զտումարն, եւ թարց թուականի տոմարն ո՛չ է տոմար. (Յակ. ղր.։)
Տասնեակն ունի զկատարումն թուականին, եւ թուականն զնիւթական գոյութիւն աշխարհիս. (Եղիշ. մատն. տն.։)
ԹՈՒԱԿԱՆ. ἑποχή epocha, aera, annus Չափ ժամանակի. ուրոյն հաշիւ ամաց յերեւելի անցից եւ այսր. թվական.
Ի վեց հարիւր հայոց թուական, եւ այլն. (Յս. որդի.։ Յիշատ.։ եւ Պատմագիրք։)
Յաւե՛լ ի նոյն թուականն (շրջանի, այսինքն ՟Շ՟Լ՟Բ. ամաց) թիւ մի. (Արշ.։)
Կալ ՟Մ՟Հ՟Ը. զհոռոմին թուական։ Եւ այս թուական է, որ ըստ հոռոմին զաւետեացն զօր ի չորեքշաբաթու ածէ. (Տօմար.։)
datary.
datary's employment or office.
ciphering;
calculation, account;
era, epoch.
Թուականն, իբր թուաբանութիւն, եւ Թիւ. հաշիւ. համարողութիւն, եւ Համար.
Արհեստք թուականութեանն եւ երաժշտականութեանն. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
Վարժումն թուականութեան. (Ճ. ՟Բ.։)
Վաճառականք գոլով, եւ թուականութեան պէտս ունելով։ Իսկ ի թուականութենէ այսպիսի ինչ է. ի թուոցն ոմանք, եւ այլն. (Սահմ. ՟Ժ՟Է. եւ ՟Ե։)
Որք թուականութեանն են պարապեալ արհեստի. (Լմբ. սղ.։)
Թուականութիւնս՝ մտաց անբարդելիս. (Նար. ՟Ձ՟Ա. (այսինքն հաշիւս)։)
Ի թուականութիւնս քառասներորդաց. (Լմբ. պտրգ.։)
Եւ որպէս Թուական ժամանակաց.
Կարգ թուականութեան թորգոմեանս համարոյ. (Յհ. կթ.։)
Յորում էր թուականութեանս մեր ամք ՟Ն՟Զ. (Լաստ. ՟Ժ։)
date.
of the same number, counted together;
fellow.
ἑναρίθμιος, ἑναρίθμος adnumerandus կամ բայիւ, συναριθμέω, ἑναριθμέω cunnumero, adnumero, -or Ի միասին թուեալ. ի մի կարգ դասեալ կամ համարեալ.
Զանց զառաջինն առնել չար ախտի տգիտութեամբ՝ զանհաւատութեան թուակցաւ. (Յիշատ.։)
Թուակից եղիցի (այնոցիկ), որք զանձինս իւրեանց ընծայեցուցին տեառն։ Արժան է ընդունել եւ թուակից առնել եղբայրութեանն. (Բրս. հց.։)
Աստուած ուրեմն է, եւ ո՛չ արարելոցս թուակից. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զհոգին Աստուծոյ՝ ամենայն գիր ... ընդ հօր եւ ընդ որդւոյ թուակից եւ փառաբանակից ասէ. (Աթ. ՟Ա. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Բ։)
Որք եւ թուակից յիշին աստուածայնոյ եւ թագաւորականի երրորդութեանն. (Լմբ. յայտն.։)
Թուակից եղիցի հօտի ընտրելոց քոց։ Թւակից զսա առնել ընտրեալ աստուածային հօտի քո. (Մաշտ.։)
to aggregate.
συναριθμέω Թուակից առնել.
Զեփրեմ ասաց, եւ զՅուդայ. թուակցեաց զՄովաբ. (Բրս. սղ.։)
Ժա՛մ է ձեզ (մոլորելոցդ) եւ ընդ որդւոյ թուակցել եւ ի նոյն յարել զի ձեռն նորա եղեալ ստացուածքս։ Ընդ հրեշտակս թուակցել զհոգին։ Կամ ընդ հրեշտակս թուակցեալ լինի որդի. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
aggregation.
συναρίθμησις connumeratio Թուակիցն գոլ. համապատուութիւն.
Ի սահմանս մնացեալ բարեպաշտութեան ի միաւորութեան եւ ի թուակցութեան (երրորդութեան). (Ածաբ. ի կիպր.։)
Եւ քեզ ընդ հօր անհասի՝ թուակցութեամբ հոգւոյդ անճառի վայելէ փառք. (Նար. ՟Ձ՟Ա։)
number;
enrolment.
cf. Թոնիր;
kitchen stove with a frying-pan.
• (գրուած նաև թւայ) «մի տեսակ թոնիր կամ վառարան» Վրդն. ել. և ղևտ.
• = Պրս. [arabic word] tāb «տաքութիւն» բառեռ. ո-րի հին հյ. ներկայացուցիչն է տապ (տե՛ս այս բառը). սակայն թուայ յառաջանում է ո՛չ թէ ուղղակի tāb ձևից, այլ նորագոյն պրս. [arabic word] lāv հոմանիշից. հմմտ. [arabic word] tā̄vidan «տաքանալ, տաքացնել», [hebrew word] ta-va «տապակ», [arabic word] tāvxā̄na «բաղանիք. 2 ամարայնըը, ևն։ -Աճ.
• ԳՒՌ.-Սս. թվա «չորս քար դարսելով շի-նււած օջախ՝ հողի երեսին», յգ. թվէք. -նոյն է նաև Ակն. թուակ (հնչւում է թվագ) «ი-ջախ»։
որ գրի եւ ԹՒԱՅ. Բառ ռմկ. թավա. որ է Տապակ. եւս եւ Կասկարայ, եւ Պոյտն, եւ այլն. իբր աման կամ տեղի եփելոյ. որ եւ թոնթրուք ասի.
Մտանելով ի թոնիրս եւ ի թուայս։ Ի յարելն թոնրոց եւ թուայից։ Կասկար է ակութ, որ թւայ ասի. (Վրդն. ել. եւ Վրդն. ղեւտ.։)
cipher, figure;
number;
mark.
logarithm.
to number, to mark.
to number, to count.
numeration
ciphering, arithmetic.
Իբր Համարողական. եւ Թուականն, այսինքն թուաբանութիւն.
Ուսաւ Զերկրաչափական եւ զթուելական. (ՃՃ. ի նեքտառինէ։ եւ Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Է.։)
cf. Թուելութիւն.
to cause to appear, or to seem;
to show, to make believe.
Կարծիս տալ. երեւեցուցանել. կարծեցնել, երեւցնել, սեպել տալ.
Թուեցուցանէին տաղտկացեալս զինքեանս առ ի նմանէն գոլ. (Յհ. կթ.։)
Դառն է, եւ քաղցր թուեցուցանէ. (Խոսր.։)
Զաղքատութիւնն ոչ դժուարին ինչ, այլ ցանկալի թուեցուցանէ վասն աստուածպաշտութեան. (Ոսկ. ես.։)
parrot;
էգ —, female -;
փոքրիկ —, paroquet;
— խօսի, the parrot talks.
• (գրուած նաև ղուղաք՝ ըստ նոր տառառարձութեան) «պապկայ, փափառան թռչունը» Դամասկ. նոր գրականի մէջ ըն-դունուած է միայն թութակ ձևը, որից էլ թութակաբար, թութակօրէն։
• = Պրս. [arabic word] totak, [arabic word] totī, որից էլ արաբ. [arabic word] tūti, [arabic word] tūtaq, քրդ. [arabic word] tuti, վրաց. თუთი թութի, արևել. թրք. ︎ toti, նյն. ντουντοῦς, սերբ. tutija, բոլորն էլ նոյն նշանակութեամբ։-Հիւբշ. էջ 264։
• Առաջին անգամ ուղիղ մեկնեց ԳԴ. նոյնը նաև Հիւբշ. KZ 23, 9։
collyrium.
ԹՈՒԹԻ ԱՉԱՑ. կամ ԱՉԱՑ ԹՈՒԹԻ. κιμωλία, πομφόλυξ tutia, collyrium, stibium եւ այլն. որ եւ ԾԱՐՐԱՔԱՐ ասի. Դեղ աչաց ի հանքային կաւոյ, կամ ի հողոյ կիմողայ լերին, կամ ի քարէ լոսելոյ խառն ընդ շաքարի. եւ այլն. եւ Ամենայն նիւթ ծարրոյ. թիւթեա, թիւթեա՛յի տիտէ. (Հին բռ.։)
եւ (Բժշկարան.) ուր կոչի եւ
Անաղած ծարուր։
faintly, effeminately, feebly, softly, languishingly.
Թուլաբար աւաչաւ ընթեռնուլ. (Երզն. քեր.։)
weak of mind, spiritless, effeminate, pusillanimous.
Թոյլ մտօք. մեղկ. յողդողդ. անարի. վատ.
Յաղագս անբանից արանց թուլամտաց. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Ի կորուստ թուլամիտ ոգւոց. (Փարպ.։)
Անշուք եւ թուլամիտք, որք ոչ ծանեան զճշմարիտ բարին. (Համամ առակ.։)
effeminate, delicate, feeble.
μαλακός (լծ. մեղկ. մէլէզ ). mollis, remissus, effeminatus. որ գրի եւ ԹՈՒՂԱՄՈՐԹ. Թոյլ մորթով, իբր Թուլամարմին, թուլամիտ. անարի. փափկակեաց. հեշտասէր. կնամարդի.
Վատասրտաց, թուղամորթաց, վայրենեաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Թագաւոր թուլամորթ. (Սամ. երէց.։)
Ըստ կամաց զիջանէր, վատասիծտ իմն եւ թուլամորթ գոլով. (Նանայ.։)
Թուլամորթ վատասրտութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)
effeminacy, feebleness, delicateness, softness.
ԹՈՒԼԱՄՈՐԹՈՒԹԻՒՆ ԹՈՒԼԱՄՏՈՒԹԻՒՆ. Թուլամորթն գոլ. թուլութիւն վարուց. մեղկութիւն. հեշտասիրութիւն. վատասրտութիւն. թուլասրտութիւն.
Յայսմ ժամանակի ի թուլամորթութիւն կրթեցաք մի առ միով ի ծանծաղ եւ ի տարտամ վարս։ Որ ի թուլամորթութիւն եւ ի յոռութիւն կրթեն զբազումս. (Գր. սարկ. լուս.։)
Ծանուցեալ զհեշտասէր թուլամտութիւն (Սարդանաբաղայ). հին տպ. թուլամորթութիւն. (Խոր. ՟Ա. 20։)
Հաւանեցուցանել զթուլամտութիւն նորա. (Տօնակ.։)
Սրտաբեկ լեալք թուլամտութեամբ՝ ահ արկանելով. (Պտմ. աղեքս.։)
weakness of mind, want of spirit, cowardice.
ԹՈՒԼԱՄՈՐԹՈՒԹԻՒՆ ԹՈՒԼԱՄՏՈՒԹԻՒՆ. Թուլամորթն գոլ. թուլութիւն վարուց. մեղկութիւն. հեշտասիրութիւն. վատասրտութիւն. թուլասրտութիւն.
Յայսմ ժամանակի ի թուլամորթութիւն կրթեցաք մի առ միով ի ծանծաղ եւ ի տարտամ վարս։ Որ ի թուլամորթութիւն եւ ի յոռութիւն կրթեն զբազումս. (Գր. սարկ. լուս.։)
Ծանուցեալ զհեշտասէր թուլամտութիւն (Սարդանաբաղայ). հին տպ. թուլամորթութիւն. (Խոր. ՟Ա. 20։)
Հաւանեցուցանել զթուլամտութիւն նորա. (Տօնակ.։)
Սրտաբեկ լեալք թուլամտութեամբ՝ ահ արկանելով. (Պտմ. աղեքս.։)
to grow fainthearted, to be dispirited, to grow weak, to abate, to slacken, to be loosened, relaxed;
to decrease.
ԹՈՒԼԱՆԱՄ συνανίεμαι, ὁκλάζω remittor, relaxor πείθομαι suadeor որ եւ ԹՈՒՂԱՆԱԼ, ԹՈՂԱՆԱԼ. Թոյլ գտանիլ. մեղկանալ. մեղմանալ. զիջանիլ. ցածնուլ. նուազիլ. պակասիլ. լքանիլ. թուլնալ, իջնալ.
Ոչինչ թուլանայր (ի խորհրդոցն). (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 8։)
Երթայր ջուրն, եւ թուլանայր յերկրէ. (Ծն. ՟Ը. 3։)
Աչքն ի հանգստեան եւ յապահովութեան թուլանայ եւ արձակի. (Փիլ. իմաստն.։)
Թուլացաւ առ հրամանն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Թուլացեալ յամենայն բարեպաշտութենէ. (Խոր. ՟Գ. 11։)
Ոչինչ կասեալ թուլացան յերկնաւոր առաքինութենէն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Անխորհրդաբար դարձեալ յաւարն՝ թուլացան ի հետոց նոցա. (Ղեւոնդ.։)
cf. Վատասիրտ.
Թոյլ եւ մեղկ սրտիւ. վատասիրտ. անհոգ.
Զմտաւ ածեալ զիւրայոց եւ ոմանց թուլասրտից ձեռս լքեալս առ ի պատերազմել. (Յհ. կթ.։)
Թուլասիրտ յաղօթս. (Մխ. դտ.։)
cf. Վատասրտեմ.
cf. Վատասրտութիւն.
Վատասրտութիւն. մեղկութիւն. անհոգութիւն.
Գիտացեալ զթուլասրտութիւն նորա, եւ զյուլութիւն. (Խոր. ՟Գ. 9։)
soft;
flabby;
mollusk.
μαλάκιος mollis Թուլամարմին. կակուղ. թոյլ.
Անուանեալ կոչին թուլատարր. քանզի ոչ պինտ մարմինս ունին, այլ թոյլ. (Վեցօր. ՟Է։)
race-course, race-ground.
to loosen, to relax, to slacken, to unbend, to untie;
to enfeeble, to enervate, to effeminate, to debilitate;
to let, to permit;
— զաղեղն, to unstring the bow;
— ի խնամոց, to neglect, to abandon;
առանց Աստուծոյ —նելոյ, without God's permission.
ԹՈՒԼԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ἑάω, ἁφίημι , ἁνίημι, χαλάω, ἑπιχαλάω sino, remitto, laxo որ եւ ԹՈՒՂԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. որպէս Թոյլ թողուլ. մեղմել. զիջուցանել. մեղկել. թողուլ. թեթեւացուցանել. թուլցնել.
Թուլացո՛ զխիստ ծառայութիւն հօրն քոյ. (՟Բ. Մնաց. ՟Թ. 4։)
Թուլացո՛, զի՞ կայ մեր եւ քո. (Ղկ. ՟Դ. 54. յն. թո՛ղ։)
Անապակ (գինին) զմարմնոյ զօրութիւնսն թուղացուցանէ։ Զոգւոյն պնտութիւնս թուղացուցանելով. (Փիլ. քհ. ՟Զ։)
Սառնամանիքն զտօթսն թուլացուցանեն. (Արիստ. աշխ.։)
Մի՛ կարծեր չարչարանօքդ քո թուլացուցանել զմիտս. (Յհ. կթ.։)
Թուլացուցանէ ի խնամոցն. (Լմբ. յայտն.։)
Եւ որպէս Թոյլ տալ. թողացուցանել. թող տալ.
Ոչ թուլացուցին պատաղել նմա զայնու. (Խոր. ՟Գ. 26։)
Մտանելոյ ի մարդ չունի իշխանութիւն առանց Աստուծոյ թուլացուցանելոյ։ Թէ չէր Քրիստոսի թուլացուցեալ, ոչ իշխէր մտանել ի նա, այլ վասն յանդիմանելոյ զանձնիշխանութիւն երկոցուն՝ թուլացոյց. (Եզնիկ.։)
Թուղացուցեալ մարմնոյն կրել զիւրսն։ Նոյնպէս եւ զարտօսրն իրաւացոյց, զբնական լինել ի մարմնի պատահումնն թուղացոյց. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Եւ զայս թուղացուցանել նոցա ի հանգիստ մինչեւ ի մահ. (Արշ.։)
poisonous;
biting (speech).
ԹՈՒՆԱԲԵՐ կամ ԹԻՒՆԱԲԵՐ. ἱοβόλος venenosus, venenatus Որ բերէ յինքեան՝ այսինքն ունի զթոյն, եւ յայլս եւս արկանէ. թունաւոր. թունաւորիչ.
Թունաբեր գազանք, կամ սողունք, կամ օձք, կամ իժք. (Փիլ. ստէպ։ Ոսկ. յհ.։)
Առ բնզումս ի բժշկանացն ասացին ոմանք գործակից լինել թունաբերացդ յօգուտ ինչ։ Սողնոցն, որ նշանակ թունաբեր ախտիցն է. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ եւ Փիլ. լին. ՟Բ. 56։)
Որպէս ի թունաբեր վիրաց ի բաց փախչել. (Բրս. սղ.։)
cf. Դեղթափ.
Դեղ ընդդէմ թունից. դեղաթափ. lapis bezaar, bezoor, pazahar, venenum tollens. պատիժահ քար. ... (Բժշկարան.։ Հին բռ.։)
ԹՈՒՆԱԹԱՓ կամ ԹԻՒՆԱԹԱՓ ԼԻՆԵԼ. Թափել յայլս զիւր թոյնս կամ զցասումն վնասակար.
Մի՛ թիւնաթափ լինիր յեղբայրն խրատու պատճառաւ. (Նեղոս.։)
Կամէր թիւնաթափ լինել ի գաղթականսն՝ որ ի բերդին. (Ուռհ.։)
full of poison, venomous, poisonous;
envenomed.
ԹՈՒՆԱԼԻ ԹՈՒՆԱԼԻՑ. որ եւ ԹԻՒՆԱԼԻ, ԹԻՒՆԱԼԻՑ. Լի թունօք. թունաբեր.
Թիւնալի ցասմամբ. (Ճ. ՟Ա.։)
Զթունալից որպէս զօձի զլեզուդ քո շարժել ընդդէմ նոցա. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զօձն թիւնալից. (Վրդն. ել.։)
Յօձից թունալից խայթոցաւորաց. (Երզն. լս.։)
ԹՈՒՆԱԼԻ ԹՈՒՆԱԼԻՑ. որ եւ ԹԻՒՆԱԼԻ, ԹԻՒՆԱԼԻՑ. Լի թունօք. թունաբեր.
Թիւնալի ցասմամբ. (Ճ. ՟Ա.։)
Զթունալից որպէս զօձի զլեզուդ քո շարժել ընդդէմ նոցա. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զօձն թիւնալից. (Վրդն. ել.։)
Յօձից թունալից խայթոցաւորաց. (Երզն. լս.։)
venefice, act of poisoning.
cf. Թունալից.
ԹՈՒՆԱՒՈՐ կամ ԹԻՒՆԱՒՈՐ. Ունակ թունից. ժանկաւոր. թունաբեր. ըստ յն. թունարկու. ἱοβόλος venenosus, venenatus, virulentus
Բայց որդւոց քոց եւ ո՛չ թունաւոր վիշապացն յաղթեցին ժանիք. (իմ. ՟Ժ՟Զ. 10։)
Ի թիւնաւոր գազանաց. (Կոչ. ՟Թ։)
Զխոյս եւ զմաքիս առ ոտն կոխէր, եւ զորոջն թունաւոր ճիրանամբքն պատառէր. (Եփր. վկ. արեւ.։)
Ելից զվէրն թունաւոր (կամ թիւնաւոր) դեղովք. (Խոր. ՟Բ. 18։)
Թիւնաւոր եւ մարմնակիր (որդանց). (Մաշկ.։)
to poison;
to envenom.
poisonous quality or state;
poisoning.
Թունաւորն գոլ. թունելն, եւ իլն.
Գազանական յափշտակութեամբ եւ թունաւորութեամբ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)
Հարկեցաւ ի բարկացողութիւնն, որ է ի նմա թունաւորութեան կուռք (կամ բագին). (Վրք. հց. ՟Բ։)
arbour, summer-house.
• . անստոյգ բառ. մէկ անգամ ունի Վրք. հց. Բ. 459 «Ձեռամբ նշանակեաց նմա նստել ի թուփայի իւրում»։-ՆՀԲ մեկնում է «հիւղակ, խրճիթ», աւելի հաւանական է ըստ ՋԲ «նստարան, տախտ». ԱԲ երկուսը միաց-նում է։
• ՆՀԲ հանում է թուփ բառից։
Բառ անյայտ. իբր Խուղ ի թփոյ, հիւղ, եւ այլն.
Ձեռամբ նշանեաց նմա նստել ի թուփայի իւրում. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Թոքացաւ.
cf. Թոքացաւութիւն.
Lung-wort
pulmonary, pulmonic.
fore part of the lungs, or the part between the stomach and the lungs.
Առաջք թոքոց ի կողմն կրծոց. (ըստ յն. եւ եբր. թոքք).
Եհար զարքայն իսրայէլի ընդ զրահսն եւ ընդ թոքառաջսն. (՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 34։)
thorax, breast, chest.
ԹՈՔԱՏՈՒՆ կամ ԹՈՔՏՈՒՆ. Տեղի՝ ուր զետեղեալ կայ թոքն կենդանւոյ.
Կողքն, եւ թոքտունն (ձիոյ՝ լիցի՛ն) լայն եւ արձակ. (Վստկ.։)
consumption, phthisis;
consumptive, phthisical.
Ցաւ թոքոց. եւ Ունօղն զայն ցաւ. որ եւ ԹՈՔԱԾ ասի. որպէս եւ Հազալն՝ ռմկ. թոքալ ասի (լծ. լտ. թո՛ւսսիօ)։ (Վստկ.։)
cf. Թոքացաւ.
whose cheeks are full, puffy, bloated.
Բերանալիր որպէս պատառով. լի եւ ուռուցիկ. եւ Որ ինչ լնու զբերան իբրեւ զպատառ.
Իսկ փողն (ասել՝) միթէ եղջի՞ւր ինչ գոչիցէ փքոցուռոյց լնդօք, թռալիր օդով, փողիցն այտմամբ. (Ագաթ.։)
who, which;
ո՞, ո՞ ոք, who ?
ո՞ ի ձէնջ իշխեսցէ առնել զայդ, who among you dare do that ?
ո՞ ոք ի մարդկանէ, who is he that ?
գիտեմ ո՛ է դա, I know who he is;
ո՞ ոք եւ իցէ, whoever he may be;
ո՞յր է մատեանս, whose book is this ?
զո՞ խնդրէք, whom do you seek ?
ո՞յր ես, who are you for ? ո՞ւմ ասացեր, to whom have you spoken ?
ո՞ գիտէ, who knows ?
ո՞յք ոմանք իցեն, who are they who ?
ո՞ւմ ի կապելոց, to which of the prisoners ?
յո՞ւմ անձին, on which person ?
ո՞յք եմք, who are we ?
յո՞ երթաս, where ? where are you going ?.
to recover one's breath or strength.
ՈԳԵԲԵՐԻԼ կամ ՈԳԷԲԵՐԻԼ. Ոգի կամ շունչ առնուլ։ (Պիտառ.։)
creation or animation.
ψυχογονία origo animae. Շնչածնութիւն. եղանութիւն ոգւոյ եւ շնչոյ ի սաղմն. ստեղծումն հոգւոյ ի մարմնի.
Զորս եւ պղատոն ի տիմէոսին յիշէ յաղագս ոգեծնութեան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
( Աւուրք) քառասուն հինգ յոգէծնութիւն անդրանիկի. քառասուն, շնչաբերութիւն արուի. (Վրդն. ծն.։)
cf. Հոգեկիր.
Այս բանք ոչ եթէ իմ ինչ են, այլ եղեկիէլի ոգեկիր մարգարէին. (Կոչ. ՟Բ։)
cf. Հոգեկորոյս.
ՈԳԵԿՈՐՈՅՍ կամ ՈԳԷԿՈՐՈՅՍ. ψυχοφθόρος corruptor vel perditor animarum. Հոգեկորոյս. կորուսիչ, կամ ըստ յն. ապականիչ՝ խանգարիչ հոգւոյ.
Մի ոք մօտիցի առ ոգէկորոյս մանիքեցիքն։ Ոմանք զսատանայ իսկ իշխեցին առնել հայր՝ զոգեկորոյսն զապականիչն. (Կոչ. ՟Զ. ՟Ե։)
Փախչել յայնպիսի ոգէկորոյս ցանկութեանց. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)
to utter, to pronounce, to say;
to sing.
προσαγορεύω profero, ajo, enuncio, cano. Ասել. բարբառել ի հագագէ կամ ոգւով կամ ուժգին. երգել. նուագել.
Էր վարժեալ կրթութեամբ, զճարտասանացն ոգեմ արհեստ, ի մանկութենէ. (Պիտ.։)
Զայն՝ որ ինչ ճշմարտիցն հակակային՝ ոգելով, սուտք եւ անիմայք եղեն. (Պղատ. տիմ.։)
Որպէս յայտնէ ոգեալդ առ ի քէն. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Երգս առեալ գոչեն ... պարառեալ՝ երգ նոր ոգեն ձայնիւ. (Տաղ.։)
Եղբայր երէց գոլ յարգանդէ, իմ ներսէսի՝ որ զայս ոգէ. (Շ. յիշ. սողոմ.։)
ՈԳԵԼՆ ԶՉԱՐ. κατηγορία convitium. Չարաբանութիւն. թշնամանք.
Յաղագս ոգելոյ զչար՝ այս իցէ օրէն առ ամենեսեան։ Ի բաց կալ յամենայն ոգելոյ զչարն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Հոգեշունչ.
Լո՛ւր սուրբ գրոց, եւ ոգէշունչ մարգարէից. (Եփր. ծն.։)
cf. Հոգեսէր.
Խնայեա՛ յամենեսեան, զի քո են տէ՛ր ոգեսէր. (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 27։)
Ոչ ի մարդ ոք ունիմ զյոյս, այլ ի քեզ տէր իմ ոգեսէր. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Խ՟Ը։)
Զխայթոց մահուն զնոյն իսպառ սատակեա՛ տէ՛ր ոգեսէր. (Սարկ. աղ.։)
love of life;
self-love.
Սէր հոգւոյ այլոց կամ անձին. սէր կենաց.
Ի պատճառս ոգէսիրութեան կռապաշտել ագահութեամբ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)
cf. Հոգեւոր.
cf. Հոգեւոր, ըստ ամենայն առման.
Յոգեւոր վիմէ հոսին գետք. (Եւագր. ՟Ժ՟Գ։)
Վայելել մարթասցուք յոգեւոր եւ ի մշտնջենաւոր սեղանն։ Նոր գինիս այս յոգեւոր այգւոյ անտի էր. (Կոչ. ՟Դ. ՟Ժ՟Ե.)
իսկ (անդ. ՟Ժ՟Դ.)
Էջ յոգեւոր մահուն ի ձուկն». իմա՛, յոգիաւոր կամ յիմանալի ձուկն մահու։
ոգեւոր. որպէս Ուժաւոր. հզոր. հարուստ զօրութեամբ.
Ոգեւորք դուք գրթցէիք խեթկէիք, եւ զանաւագն առ ոտն հարկանէիք. (Եփր. աւետար.։)
to entwine, to twist, to twine, to wreathe, to braid, to plait;
to plot, to hatch, to frame.
στρέφω torqueo, volvo τείνω tendo. Ոլորս կամ լարս առնել՝ ձկտելով. բոլորել եւ պրկել. գալարել. փաթութել. հիւսել՝ մանել՝ նիւթել՝ լարել (չարիս). եւ Փոյթ ընդ փոյթ շարժել. ոլրել.
Սատանայ ոլորօղ տոռանց է. (եւ ո՛րչափ դու թողցես, նա այնչափ ոլորել կարէ. Վրք. հց. ՟Ի՟Դ։)
Առ խորհուրդսն չարին, որ ի վերայ եղբօր իւրոյ ոլորէ. (Եւագր. ՟Ի՟Դ։)
Զքահանայի զմեղս եթէ ձաղեսցէ, ոգւոյն ոլորէ դատաստան. (Կանոն.։)
Տե՛ս, թէ ո՛րպէս ոլորէ զբանն մանուածով ... շարամանելով զհինն եւ զնորս. (Ոսկ. գծ.։)
Զյառաջագոյն ասացելոց բանիցն ստեղծանել կամ ոլորել, եւ կացուցանել տուն մի ոտանաւոր չափով. (Մագ. յիշ. ոտ.։)
Յորժամ մեկնեն ի միմեանց զօրականք զոտս, հարուստ կան ի պատերազմի. եւ յորժամ ոլորեն զընթացս, արագ հասանեն ուր եւ կամին. (Կիւրղ. թագ.։)
cf. Ոլոր;
torsion.
τάσις, τόνος extensio, contentio, vigor, tenus, tenor κύλησις volutatio. Ոլոր. ոլորակ. պրկումն. ուժգնութիւն. եւ Մանուած. հիւսուած. եւ Գլումն. գլորումն.
Ոլորումն ձայնի՝ միջինն պատուեսցի. (Բրս. թղթ.։)
Զբարբառոյ սաստկութիւնս ոլորմանցն եօթն գոլ դէպ եղեւ. շեշտ, բութ, պարոյկ. թաւ, սոսկ. երկար, սուղ. (Փիլ. այլաբ.։)
Ոչ լսելեաց զոլորումն ոգւոյ լուծեալ՝ լսականաց անդամոց առ հեշտութիւն արարելոց. (Բրս. թղթ.։)
Որ ըստ ամենայն մասանց մտածութեանց մեղաց՝ գանձեցի յիս անօրէնութեանց ոլորմունս. (Բենիկ.։)
Վէմ հատեալ ի լեռնէ՝ սաստիկ ոլորմամբ վայրաբերի. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
cf. Ոխորիմ.
ՈԽԵՐԻՄ ՈԽԵՐԻՄԱՑ ՈԽՈՐԻՄ. Ոխակալ եւ անհաշտ թշնամի. հակառակորդ. ոսոխ. եւ Յոխորտ. ժանտ. թշնամանական. եւ Ախոյեան. հասիմ. լտ. infestus, odiosus, adversarius.
Մախայ եւ ատէ, եւ ոխերիմ մտօք միշտ հայի. (Խոսր.։)
Ի հակառակադիր եւ ոխերիմաց (կամ ոխորիմաց ) այլոց կամաց այս գործ համբաւոյ լեալ. (Յհ. կթ.։)
Մարտ ոխորիմ պատերազմողի (կամ պատերազմի). (Պիտ.։)
Ղիպիոս՝ հռոմայեցւոց ոխորիմ ընտրեցաւ (այսինքն դատեալ եղեւ)։ Ագոնիստաքն աթղեստայք կոչէին, այսինքն ոխորիմք. ((իբր նահատակք, ախոյեանք) Եւս. քր.։)
ՈԽԵՐԻՄՔ գ. իբր Ոխակալութիւն. թշնամութիւն.
Լաւ համարէր զբազմաց օգուտ քան զնոցա ոխերիմսն. (Երզն. մտթ.։)
cf. Ոխ;
revenge;
wrath, anger, indignation.
μῆνις, μηνίαμα ira, indignatio, odium. Ոխակալութիւն, եւ Ոխ.
Անիծեալ ոխութիւն նոցա. զի խիստ էր. (Ծն. ՟Խ՟Թ. 7։)
Պատճառս եդեալ զոխութիւն՝ որ ունէին ընդ ամենայն հեթանոսս։ Զոխութիւն խորհրդոցն գաղտնեաց. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 3։ ՟Դ. 1։)
Սրտմտութիւն է՝ զի յոխութիւն փոխի. եւ զայս նշան յետ ոխութեան եղեալ գտցէ ոք. (Եւագր. ՟Դ։)
Ոխութեանն (ընդդէմ բերել) զանոխակալութիւն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
Մեծաւ ոխութեամբ։ Զսրտմտութիւն ոխութեան։ Թշնամութեամբ ոխութեանց. (Բուզ. ՟Գ. 4. 7. 13։)
Զատելիսն քո, որ են ոխութիւնք եւ ցասմունք. (Նար. ՟Հ՟Դ։)
Եւ իբր Երեսդարձութիւն, կամ վրէժխնդրութիւն օրինաւոր.
Սկսանէր այնուհետեւ սուրբ կաթողիկոսն հայոց Գիւտ առ ի չժուժալ սրտին՝ յայտնապէս ոխութեամբ գրգռիլ ընդ անօրէն ուրացելոցն. (Փարպ.։)
to sing in a plaintive voice, in a lamentable tone, to deplore, to lament;
to compose a dirge, an elegy or a tragedy.
θρηνῳδέω, τραγῳδέω lugeo, deploro, tragice decanto. Ողբս կամ ողբաձայն երգել. ողբաձայնել. ողբալ.
Ոչ այնքան զիմ թշուառութիւնս ողբերգեցից, որչափ զծերունոյ հօրն զանմխիթարականն սուգ։ Եւ ոչ գիտեմ, զիա՛րդ ողբերգեցից զպատերազմս զայս։ Ո՛րպիսի ողորմելի բանս ոչ ողբերգեսցէ. (Պիտ.։ Սարգ. յկ. ՟Թ։ Ճ. ՟Գ.։)
Զայս իսկ ի սկզբանս ողբերգելով ասէ։ Ողբերգելով ասեն զսաղմոսն, Ես ասացի՝ տէր ողորմեա՛ ինձ. (Իսիւք.։ Կամրջ.։)
Խանչումն եւ խրոխտանս ողբերգեալս ոչ իրաւ համարեցայց ընդունել։ Զարմանալով ընդ ողբերգելի մեծութիւնն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Իսիւք.։)
plaintive song, dirge;
tragedy;
elegy.
θρῆνος, θρηνῴδημα, θρηνῳδία lamemtatio, planctus, fletus τραγῳδία tragoedia, cantus lugubris. Երգ կամ նուագ ողբոց. ողբ. կոծ. սուգ, եւ Եղերերգութիւն. նոխազերգութիւն.
Մեք եմք ինքեանք ողբերգութեան քերդողք։ Ամենայն մեր քաղաքավարութիւնս բաղկացեալ՝ է նմանութիւն գեղեցկագոյն եւ արիագոյն կենցաղի, զոր արդ ասեմք մեք իսկ գոլ ողբերգութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Ողբերգութեան է հասեալ ժամանակս եւ արտասուաց։ Ողբերգութեամբ մեծաւ լային զկորուստ անձանց իւրեանց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18։ Ճ. ՟Գ.։ Տե՛ս եւ Խոր. ՟Գ. 68։ Նար. ՟Թ. ՟Լ՟Բ. ՟Կ՟Ը։ Պիտ.։ Իսիւք.։)
Կատակերգութիւն թշնամեաց՝ իմ ողբերգութիւնս է։ Ողբերգութեան՝ արտօսր հետեւի, իսկ կատակերգութեան՝ ծաղր։ Կատակերգութիւն, ողբերգութիւն։ Եւրիպիդէս գորովագոյն իմն եւ գեղեցկայարմար ողբերգութեամբքն (կամ ողբերգակցութեամբքն) ուրախացուցեալ զոգիս մտառուացն. (Պիտ.։)
lamentably, plaintively.
Ողբս առնլով. ողբերգութեամբ.
Երեմիա մարգարէն ասէ ի լալն ողբերէն զնոսա. (Մծբ. ՟Ե։)
cry, weeping, lamentation, complaint.
θρῆνος, ὁδυρμός planctus, lamentatio, ploratus. Ողբալն. ողբ. ողբերգութիւն. լալիւն. լաց, ողբ.
Ողբումն եւ լալումն։ Զանձուկն ձեր, զողբումն ձեր։ Լսելով լուայց զողբումն եփրեմի, եւ այլն։ Սիրելիք եւ դրացիք ողբումն ի վերայ քո առնելով (ի մահուդ), եւ ոչինչ օգտելով. (Բրս. ապաշխ.։)
Ողբմամբ մեծաւ։ Հառաչմամբ եւ ողբմամբ։ Դադարեցէ՛ք յողբմանէդ. (Նիւս. թղմ.։)
small bunch of grapes;
artemisia, mug-wort or moth-wort;
goose-foot, botrys.
βότρον, βοτρήδιον racemulus. Իբր Ողկոյզ փոքր կամ ճիռ. անուն խոտոյ.
Ի կրետէ յորժամ այծ նետիւ հարցի, այն որ կոչի ողկուզակն՝ խնդրէ, եւ կերեալ՝ դիւրաւ բժշկեալ լինի. (Փիլ. լիւս.։)
in clusters, in bunches.
βοτρυδόν sicut botrus, modo uvae densae. Զօրէն ողկուզի՝ բազմաթիւ եւ խիտ առ խիտ (հատիւք). հոծութեամբ. բազմութեամբ. միախուռն.
Մակբայ քերթութեան (այսինքն որակութեան). ողկուզօրէն, տարմաբար. (Թր. քեր.։)
Տարմաբարն եւ ողկուզօրէնն զբազմութեան խտութիւնն՝ զօրութիւն ի քրիստոս (յայտ առնէ). (Քեր. քերթ.։)
Ողկուզօրէնդ եւ տարմաբար, զոր քերթեալ է (ընդ քերթողին հոմերոսի) ի խտութենէ պատերազմիկ զօրէն երթալոյ. իբր թէ տարմաբար երթային, եւ ողկուզօրէն։ Ողկուզօրէն. որպէս ողկոյզք ի հնձան՝ այսպէս առ ոտն կոխել զթշնամին. (Երզն. քեր.։)
Ողկուզօրէն խտութեամբ կախեալս ունելով (տնկոց) զյոլովութիւն պտղոցն. (Պիտ.։)
Ասէր, թէ աստուածքն զայնպիսի պսակս հերացն յաստեղս վերագրեցին, եւ այժմ ողկուզօրէն (կամ ողկոյզօրէն) դրութեամբ է յերկինս. զոր կոչեն հիւսակ բերինկեայ. (Նոննոս.։)
to be curved backwards.
Յողնիլ. իբր յետս կոյս թեքիլ՝ գալարիլ. պառկած՝ ոլրած ըլլալ.
Գոմէշ տրտնջէր զաստուծոյ, թէ զեղջիւրս իմ ուղիղ ոչ արար, այլ ողնեալ (առ ի չկարելոյ հարկանել զոք). (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Ը։)
galling on a horse's back, scratch on the withers, excoriation;
wither-wrung, galled.
Տեռումն ողին, կամ ոյր ողունք են տեռեալ, մինչեւ վէրս բանալ տրորմամբ.
Վասն ձիոյ ողնտեռի (դեղ). ա՛ռ մրտի տակ, որ է վրացի կոճակ, այրէ՛ եւ լոսէ՛, եւ ի վերայ ցանէ՛. (Վստկ. ՟Յ՟Ի՟Ա։)
to inundate, to cover with water;
to immerse, to plunge, to dive;
to rinse, to wash.
κλύζω, κατακλύζω, συγκλύζω, ἑπικλύζω inundo, exundo, abluo, lavp, demergo. Հեղեղել. հեղեղատել. զեղմամբ յորդութեանց ջուրց՝ ընկղմել, խոխոմել, տոգորել, ջնջել, ապականել. որ եւ ՈՂՈՂԱՆԵԼ.
Հեղեղատք ողողեսցեն զերկիրն լրիւ իւրով։ Եկեսցէ անձրեւ եւ ողողեսցէ։ Գետք ողողեսցեն անխնայ։ Ողողեցին ջուրք զդաշտս թանձրութեան երկրի։ Իբրեւ զբռնութիւն հեղեղաց ջուրց բազմաց, որ ողողէ զերկիր. (Երեմ. ՟Խ՟Է. 2։ Եզեկ. ՟Ժ՟Գ. 11։ Իմ. ՟Ե. 23։ Յոբ. ՟Ժ՟Դ. 19։ Ես. ՟Ի՟Ը. 2։)
Յորդեցին գետք հրեղէնք ողողեցին այրեցին զերկիր նորա։ Անձրեւ՝ որ կարի բազմանայ, ողողէ, եւ անյիշատակելի ջնջէ (զբոյսս). (Ագաթ.։)
Ջուր ոչ միայն արբուցանէ զերկիր, այլ եւ ողողէ, եւ վնաս առնէ. (Յճխ. ՟Դ։)
Մի՛ հոսանք ուղխից կենցաղոյս զիս ողողեսցեն. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
Յառաջնումն ջրով ողողեցաւ երկիր. նոյնպէս յերկրորդումն հրոյ գանձեալ պահի, որ ողողեալ սատակէ զամպարիշտս. (Լմբ. իմ.։)
Ողողեալ յանառակ ցանկութիւնս. (Շիր. այսինքն ընկղմեալ։)
ՈՂՈՂԵԼ. Լուանալ, մաքրել կամ մկրտել՝ մխելով ի ջուր, կամ ցօղելով, կամ յուղելով. ցօղուել.
Եթէ ի պղնձի անօթ եփեսցի, քերեսցէ զնա, եւ ջրով ողողեսցէ. (Ղեւտ. ՟Զ. 28։)
Ի բաց ողողէ եւ զպատարագացն սպասաւորեալ անօթսն, որպէս զի մի՛ այլ իրիք եղիցի. (Մեկն. ղեւտ.։)
Աղեքսանդրի խնդրեալ ջուր՝ ողողել զբերանն, դարձեալ Յուղղոս զբաժակն դեղով արարեալ մատուցանէ նմա. եւ նորա առեալ, եւ ողողեալ զբերանն. (Պտմ. աղեքս.։)
Ընդէ՞ր զուր ջանաս ջրով ողողել զլեղուդ, եւ զապականիչ եւ զվնասակար աղտն առեալ կրես. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)
Դեղըմպութեամբ մահու ողողեալ զորովայն նորա. (Յհ. կթ.։)
to be inundated;
plunged in, immersed;
— յանձրեւոյ, to be soaked through by the rain.
inundating;
bathing, immersing.
Այն՝ որ ողողէ, կամ ընկղմէ, կամ լուանայ.
Անիմաստիցն այրիչ վտակքն (հրեղէնք), եւ ողողիչք եւ հրդեհիչք։ Ընկեցեալ ի վտակն վայրկենական ողողիչ. (Ագաթ.։ Նար. ՟Ծ՟Դ։)
Ջուր էր ողողիչ զկեղտ հնութեան չարին արկածից. (Սկեւռ. լմբ.։)
inundation, submersion;
rinsing.
Զերկրի ողողումն յիշէք դուք մի». այսինքն զմի ջրհեղեղ գիտէք. (Պղատ. տիմ.։)
right;
cf. Ուղղորդ.
cf. Ուղղորդ, ըստ որում խիստ եւ անխոնարհելի. տի՛ք. եւ կամ յոխորտ, խորթ.
Կայ յետկար երդման ոչ եւս յաւելուլ կալ ի նոյն ողորդ միտս ընդ թագաւորին. (Յհ. կթ.։)
sleek, glossy, smooth, terse, polished;
level, plane;
refined, sweet, affable, agreeable;
artful, cunning, crafty;
elegant, polite.
ՈՂՈՐԿ. λεῖος laevis, glaber, laevigatus, planus, mollis, facilis. Գրի եւ ՈՒՂՈՐԿ, ՂՈՐԿ. Ուղիղ եւ լերկ՝ ըստ մակերեւութիւն. հարթ եւ յղկեալ ի խոշորութեանց՝ ի ձեռն ողողման ջուրց, կամ որպէս զոլոռն. դիւր. կոկ. լպրծուն.
Ընտրեաց իւր հինգ քարինս ողորկս ի հեղեղատէն. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 40։)
Ողորկ, եւ առանց խոշորութեան։ Ողորկ, եւ խոշոր. (Պղատ. տիմ.։)
Անդայտն՝ եւ հոծն, եւ խոշորն՝ եւ ողորկն։ Ողորկն՝ վասն դէպուղիղ մասնկացն գոլ։ Սեռ է ողորկից ըստ շօշափման։ Ի ձեռն կակղոցն եւ խստից, եւ խոշորիցն եւ ողորկից. (Արիստ. որակ.։ Նիւս. բն. ՟Ը։ Փիլ. իմաստն.։)
Որպէս որ փափուկքն են, եւ դիւրատիպք, եւ ողորկ եւ անգէղք. (Դիոն. ածայ.։)
Իբրեւ ընդ ողորկ տեղիս գնայցեն ընդ վարդապետութիւն ուղիղ քահանայից ի սրահս յարկաց աստուծոյ. (Պրպմ. ՟Խ՟Զ։)
Արեան ծառայից քոց ի վերայ ուղորկ վիմին։ Որպէս ձէթ օծեալ զնահատակսն՝ ողորկ առնէ, եւ զձեռս հակառակորդացն լպրծէ. (Շ. յկ. ՟Լ։)
ՈՂՈՐԿ. իբրու նմանութեամբ՝ Մեղմ, ողոք. ամոք. եւ Ընտիր, ճարտար, վայելուչ, եւ Սեթեւեթեալ. կոկ, վարպետ բան.
Շրթունք ողորկք ծածկեն զսիրտս տրտմագինս. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 23։)
Հային ի շրթունս ողորկս եւ ի բանս սուտս. (Համամ առակ.։)
Յունական պերճ եւ ողորկ առասպելքն. (Խոր. ՟Ա. 32։)
Զի դու տէր ես երագասիրտ, եւ ողորկ բանից սովորական։ Որ թեթեւացեալ եւ ողորկ բանիւն ունայնացեալ գնայ. (Արշ.։)
to smooth, to level, to plane;
to curry, to polish, to set a gloss upon, to make smooth or polished;
to smoothen;
to iron, to hot-press, to satin;
cf. Շողոմեմ.
λειόω laevigo. Ողորկ կացուցանել. յղկել. հարթել. յարդարել. արծնել. փայլեցուցանել. կոկել. շտկել.
Զքարինս ողորկեցին ջուրք. (Յոբ. ՟Ժ՟Դ. 19։)
Զգեստք շրջապատք՝ բոլորեալք, եւ սպիտակափայլ կոկեալ եւ ողորկեալ. (Սիսիան.։)
ՈՂՈՐԿԵԼ. λεαίνω lenio καταλεαίνω demulceo ἑπιδιορθόω corrigo, tempero προσσαίνω blandior, adulor θεραπεύω curo colo. Մեղմել, կակղել, դիւրել, ողոքել, շողոքորթել, փայփայել. բուժել.
Սկսանի դարձեալ ողորկել, եւ կակղագոյն հեշտալի իմն զբանն ի լսելիս արկանէ։ Զի ծանրագոյն իմն էր նոցա մեղադրութիւնն, դարձեալ ողորկէ, եւ ասէ, ո՛չ ի դատապարտութիւն ինչ ասեմ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Ողոքելով եւ ողորկելով սիրելի համբուրիւք ողջունի. (Փիլ. իմաստն.։)
Հեշտութիւնն առ ժամանակ ինչ ողորկէ զվայելողն, բայց յետոյ դառնագոյն քան զղեղի առնէ զգոլորշիսն. (Բրս. ի գորդիոս.։)
Հարկանեմք, եւ ողորկեմք նովին ձեռամբ ... նոյն իցէ հարկանելն, եւ ողորկելն. (Սեբեր. ՟Ե։)
Շունք օրինաց քոց արտաքին՝ գոնէ լեզուաւ ողորկէին. (Յիսուս որդի.։)
smoothness, polish, sleekness, glossiness;
softness;
delicacy.
λειότης laevitas, laevor, laevigatio. Ողորկն գոլ. լերկութիւն. հարթութիւն. յղկումն եւ ուղղութիւն մակերեւութիւն. փայլիւն. որ եւ ՈՒՂՈՐԿՈՒԹԻՒՆ, ՂՈՐԿՈՒԹԻՒՆ.
Առ սոքօք վարիլ մանաւանդ քան զայլս խոշորութեամբ եւ ողորկութեամբ. (Պղատ. տիմ.։)
Գաղատոս յարծաթոյ ողորկութիւն զսալս քերեալ։ Դառնութիւն եդեալ ընդ քաղցու, կամ տատասկ ընդ ողորկութեան. Ուղորկութեամբն սողալով՝ դիւրաւ ի ներքս անկանի. (Նիւս. թէոդոր.։ Նար. ՟Ձ՟Բ։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
ՈՂՈՐԿՈՒԹԻՒՆ. Մեղմութիւն, կակղութիւն. եւ Մեղկութիւն. փափկութիւն. եւ Սեթեւեթ բանից, կամ դիւրասահութիւն.
Լսելիք ճանաչէ զձայնից սրութիւնն եւ զծանրութիւն, զողորկութիւնն եւ զխոշորութիւնն. (Նիւս. բն.։)
Հրաժարեսցո՛ւք ի կակղութենէ եւ յողորկութենէ։ Մի՛ կակղութեամբն թուլասցուք, եւ ողորկութեամբն բերկրեսցուք. (Ածաբ. նոր. կիր. եւ մկրտ. յորմէ եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ.)
Մի՛ զշօշափելիս մեր կակղացուսցուք ողորկութեամբ (կամ ղորկութեամբ)։ Ողորկութեամբ եւ երագընթաց բանիւն եղծանէ զմիտս բանին. (Արշ.։)
pneumatic;
— մեքենայ, — machine, air-pump.
blowing, whistling;
hissing, hiss.
Լսէին բազում ճայթիւնս եւ արհաւիրս եւ ողբս եւ շնչիւնս. (Ճ. ՟Ա.։)
Զի թէ քննիչ է սրտից, ո՛չ որ ի նմանէ շնչիւն յառաջ գայ, ծածկի ի նմանէ. (Լմբ. իմ.։)
the necessary livelihood.
Կերակուր ոգեպահիկ՝ իբր պահպանիչ շնչոյ եւ կենդանութեան.
Ուրա՛խ լեր մարիամ սափոր ոսկի, որ ոչ զմահկանացու զշնչուկն կրեցեր, այլ զանմահացուցիչ կերակուրն. (Պետր. սիւն.։)
breath, puff, wind;
whistling;
respiration, breathing;
inspiration.
πνοή, πνεῦσις spiritus, spiratio, flatus, haltus συρισμός sibilus. Շնչելն (ըստ ամենայն առման). փչումն. հնչումն. հնչիւն. եւ Շչիւն.
Շնչումն եղեւ իբրեւ սաստիկ հողմոյ։ Շնչմունք հողմոց։ Քաղցրախառն օդոց շնչմունք. (Ճ. ՟Բ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ Փարպ.։)
Խոտն ոչ կարէ կալ առաջի հրոյն շնչման. (Իսիւք.։)
Համարըձակութեանն շիջեալ լապտեր՝ շնչմամբ վիշապին. (Նար. ՟Լ՟Ե։)
Յորդորէին ուսանել զուսմունս ծաղրելի շնչմանց, որպէս զօձակոչսն եւ զորովայնախօս. (Փարպ.։)
Տեսանէ ինձ մի, զի ելանէր ի լեառն ստէպ շնչմամբ (ռմկ. (Քշալով). Հ=Յ. դեկտ. ՟Ա.։)
dog's-dung.
Փին այսինքն աղբ շան.
Զշնփինն եւ զհին դոզ մարդոյ յիրար խառնեալ՝ սրսկեցին շուրջ զտնկովն. (Վստկ. ՟Ղ՟Թ։)
cf. Շշնջումն.
ՇՇնջիւն քրթմնջանաց ոչ ծածկեսցի. (Իմ. ՟Ա. 10։)
Զնոյն շշնջիւն լսէին յամենայն շրթանց. (Եղիշ. ՟Բ։)
Որ ձայնի միայն իցէ շշնջիւն անզգայաբար, եւ ոչ այլ ինչ իմանի։ ՇՇնջիւն ձայնի ոչ էր, այլ լռութեամբ աղօթէր. (Խոսր.։)
Աստուածայնոցն երգոց շրշընջմունք քաղցրահնչակն ձայնից. (Մաքս. եկեղ.) յն. մի բառ, μελίσματα , մեղեդիք։
noise, racket, uproar, clatter, hubbub, tumult.
σύγχυσις confusio. ռմկ. շըշընկոց. Շչումն եւ հնչումն շփոթ եւ աղետաւոր ձայնից. լուր խառնակ. խառնակութիւն. շփոթ. յոյզք. աղմուկ. իրար անցում.
Եհաս շշուկ մահու յամենայն քաղաքիս ծանրացեալ յոյժ. (՟Ա. Թագ. ՟Ե. 11։)
Տեսաք զվիշտսն, եւ զտանն շշուկ եւ զաղմուկ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 11։)
ՇՇուկ եւ աղաղակ ի քաղաքն լնոյր։ Եհաս ի լսելիս շշուկ երկիւղի գալստեանն յուլիանոսի. (Ճ. ՟Ա. Ճ. ՟Բ.։)
Եղեւ շշուկ եւ շփոթ ի մէջ վանացն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ը։)
զայս շշուկ առեալ մօր որդւոցն զեբեդեայ՝ խնդրէր որդւոցն զգահերիցութիւն. (Լմբ. վերափոխ.։)
Մերժեա՛ զդիւային չարահնարութեանս շշուկ քո պարտաւորիս. (Նար. ՟Խ։) (Ջուղայեցիք շշուկ կոչեն զժանտամահն։)
cf. Շշնջիւն.
φθέγμα vox. Արմատ ՇՇնջելոյ, որպէս ՇՇնջիւն. իբր մրմռումն ընդ ունջս շրշ մրշ հնչմամբք, կամ ընդ ունկն այլոց հծծելով.
Շրշունջ գաղտնի դատարկ ոչ անցցէ. (Իմ. ՟Ա. 11։)
to tell tales, to spread malicious or false reports, to slander, to speak ill of;
to flatter.
περιλαλέω garritu perstrepo, obblatero, nugor. Շոգմոգութիւն առնել. շաղակրատել. շողոքորթել. մարդահաճել.
Աչառանօք երեսաց շոգմոգէ նենգաբանութեամբ. (Սարկ. քհ.։)
Ուրախանալ ընդ յանդիմանել (ուրուք) պարտ է առաւել քան զշոգմոգել. (Պիտառ.։)
Շոգմոգէր շողոմութեամբ՝ բնաւ հնազանդել նորա բանին։ Հրապուրեցայ ի շողոմարար շոգմոգեալ բանից մերոց թագաւորացն. (Յհ. կթ.։)
evil or malicious reports, delation, story, tale, report, backbiting, slander, scandal;
flattery.
ψιθυρισμός mussitatio, murmuratio. Բան շոգմոգաց. շշնջիւն. բանսարկութիւն. շաղակրատանք. եւ Հրապոյրք շողոմարարաց.
Շոգմոգութիւնք, եւ առ ունկն ճառք, եւ ակնարկման նշանակ. (Բրս. ճգն.։)
Ի տրտունջ, ի բամբասանս, եւ ի շոգմոգութեան բանս անկեալ. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Պատրող բանիւք եւ խորամանգութեամբ եւ շոգմոգութեամբ՝ յաչս մարդկան թուին հեզ քան զիոչխար, եւ քաղցր քան զթուզ եւ զխաղող. (Մեկն. ղկ.։)
Շոգմոգութեամբ (կամ շոգմոգ շողոմութեամբ) հրապուրէր ուրանալ զքրիստոս. (Ասող. ՟Գ. 5։)
vapour, exhalation.
Թանձրացեալ շոգոլովն (կերակրոց). (Նիւս. կազմ.։)
Անուշահո՞տք (իցեն), կամ ժանտահոտք շոգոլիք. (Փիլ. այլաբ.։)
Դուզնաքեայ իմն նշխարր շոգոլեաց աստուածային անուշահոտութեանցդ. (Նիւս. երգ.։)
Ընդունայն է ամենայն մարդ մսեղի. սիմաքոս, իբրեւ շոգոլի է։ Աղեղնդ ո՛չ է գոյաւոր, այլ՝ պատահումն, եւ շոգոլիք գէճ ամպոյ եւ արեւու. ոչ գոյից երեւումն. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. սղ.։)
Փչեաց յերեսս նորա շունչ կենաց. շունչն իբրեւ օդ իմն եւ շոգոլի եւ այլն. (Փիլ. այլաբ.։)
ՇՈԳՈԼԻ. ἁναποτνιασμός gemitus, suspirium. Յոգւոցհանութիւն, հեծութիւն. որով լինի շոգիս ցնդել ի խորոց.
Զայսպիսի հինինումն՝ ժողով տրտմութեան առնեմք, հեծեծումնզ զնա եւ շոգոլի կոչելով. (Նիւս. կազմ.։)
radiance, effulgence.
Էջ կամ իջումն շողոյ. շողակաթ. շառաւիղ լուսոյ. ճառագայթ.
Գրիգորիոս շողէջ կենդանի, շար ոսկեմանեալ. (Երզն. լս.։)
splendour, brightness, blaze, flash;
heat, red heat.
ՇՈՂԻՒՆ որ եւ ՇՈՂՈՒՄՆ. στίλψις splendor σπάσμα acies nuda gladii σπασμός extractio. Շողալն սրոյ եւ զիուց. փայլիւն ի շրջշրջելն. ճօճումն.
Շողիւն սուսերաց. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 3։)
Շողիւնք սուսերաց փայլատակունս արձակէին շուրջ զնօքօք. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զինուց փայլմունք եւ շողիւնքն. (Խոր. ՟Ա. 23։)
Կամ Շողանալն. շանթանալն. հրաշէկն լինել.
Արդարքն մխեցան ի փուռն հնոցի արդարութեան, եւ ներկան ի շողիւնս՝ ի գոյնս հոգւոյն սրբոյ. (Ագաթ.։)
cf. Լորձն, լորձունք.
Բառ ռմկ. (լծ. տողիք. յն. լտ. թ. սալի՛վա, սալէա՛ ). այսինքն Լորձունք. թուք կաթեալ.
Շողիք արջառոց, եւ այլն. (Վստկ. ՟Յ՟Ի՟Գ։)
cf. Շողաւոր.
to flatter, to palaver, to cajole, to wheedle, to coax;
to caress, to fondle.
καταθέλγω եւ այլն. mulceo, adulor, blandior. Շողոմս առնել. քծնիլ. շողոքորթել. ողոքել.
Կերբերոս առասպելեալ շուն՝ զիջեալսն ի դժոխս ողոքելով շողոմէ, իսկ զելեալսն խափանէ եւ ոչ թողացուցանէ շողոմելով ի ժողովս. իսկ յանկասկածի եղեալ առանձին ի բազմութենէ՝ զիւր չարութիւնն ցուցանէ. (Վրք. հց. ՟Զ։)
adulation, flattery, palaver, cajoling, coaxing, caresses, fondling, wheedling.
Շոգմոգէր շողոմութեամբ. (Յհ. կթ.։)
to putrefy, to rot.
ՇՈՇԻՄ որ եւ ՇՈՒՇԻԼ. Լուծանիլ. քայքայիլ. սորիլ.
Գերեզմանաւ ծածկէր մարմինն ղազարու. այտուցեալ էր, քակտեալ ծորէր ի խոնաւութեան երկրին, եւ շոշեալ ի յաղցից հարկէ՝ մարմնոյն. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Ե։)
cf. Շոպշոպեմ.
ἁφαιρέω aufero, intercipio, demo, detraho. որ է ՇՈՊՇՈՊԵԼ. Յափ արկանել. յափշտակել (զուտելիս եւ զզգենլիս, զինչս), կորզել. ձրձել. ի բաց հանել. շորթել. կապտել. եւ Ճողոպրել. փրծուցանել. ափ ձգել, փրցընել, փաշել առնել տանիլ.
Գաղտուկ շոպեսցեն գողանալով. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)
Շոպելոյ ընչիցն եղեւ պատճառ։ Առ ի զծաղիկ պատկառանացն ի բաց զգեստուցն մերկանալ՝ շոպելովն. (Պիտ.։)
Անխղճաբար կորզես, զնոցայն շոպշոպելով (կամ ըստ նոր ձ. շոպելով). (Կանոն.։)
Իւրաքանչիւր ոք իւրովի յինքն շոպելով. (Խոսր. պտրգ.։)
Բազումք բարեկամանան մեծատանց՝ վասն յընչիցն առատութենէ շողոքորթութեամբն շոպելոյ. (Լմբ. առակ.։)
Յափշտակեալ ի քոյոցն՝ յինքն շոպեսցէ։ Զբազմաց խորհի շոպել (գողութիւնն). (Երզն. մտթ.։)
Ի բաց զինքն ի նոցանէն շոպեալ ճողոպրէր. (Յհ. կթ.։)
to assume wrongfully, to usurp, to appropriate, to take forcible possession of, to ravish, to ascribe or impute to oneself.
Զաթոռ նորա ի բաց շորթեաց, եւ զխոյր պսակի նորա քակտեաց. (Ոսկ. համբ.։)
Զիա՞րդ արարեր զդա ընծայս տաճարին, եւ դարձեալ առ քեզ շորթեցեր. (Ոսկ. գծ.։)
κατασπάω divello, extraho. Ձրձել. շոպել բռնի զձորձս եւ զայլ իրս. զերծուլ. կորզել. քարշելով ի բաց հանել. յափշտակել. եւ զերծուցանել. ճողոպրել. ի բաց բառնալ.
Պտղոմէոս աներ աղեքսանդրու նենգութեամբ յինքն շորթեաց զաշխարհ փեսային։ Յասոն եղբայր յոնեայ շորթեաց զքահանայութիւնն յոնեայ. (Նախ. ՟ա. մակ.։ եւ Նախ. ՟բ. մակ.։)
Զճշմարիտ կեանս մեր ի մէնջ շորթել ոչ կարեն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ե։)
Գողք գաղտաբար շորթեն. (Երզն. խրատ.։)
Զհրաշալին հեղիաս շորթեաց ի մահուանէ. (Վրդն. ծն.։)
Զի՞նչ է՝ տօնքն ամբոխեսցին. շորթեսցին, ապականեսցին. (Գէ. ես.։)