extremity, last moment, agony, death;
fate, destiny, fatality;
— մահու, the point of death, deaths-door;
յ— իւր ճեպել, to run to one's ruin;
ժամանէ յ— վախճանին, his last hour is at hand.
Նապաստակ ծովու ոչ սակաւ ինչ ահաւորութիւն ունի, որ ածէ վաղվաղակի սհտուերատս օրհաս ի վերայ մարդոյ. (Վեցօր. ՟Է։)
blessed;
holy;
consecrated;
— դու ի Տեառնէ, God bless you;
— է Աստուած, Heaven be praised.
hymn, canticle, praise.
Աստուածապետականին այնորիկ եւ բազմապատիկ օրհներգութեանխորհրդազգաց լինէր. (Դիոն. երկն.։)
benediction, blessing, doxology;
praise, laud, hymn, canticle;
blessings, great abundance, plenty, prosperity, wealth;
gift, present;
consecration;
the Eucharist;
eulogy;
relics;
instruments;
— օրհնութեանց, the Song of Songs, the song of Solomon;
— սեղանոյ, grace before meat;
— տալ, to bless, to pronounce the blessing;
առնուլ —, to receive the blessing, to be blessed;
to receive presents;
յ—ս համարիլ, to consider as a great blessing;
հայր, տուր ինձ զ— քո, father, your blessing.
ՕՐՀՆՈՒԹԻՒՆ. որպէս Մասն նշխարաց սրբոց, հանդերձից նոցա, եւայլ եւս յիշատակք. եւ մեռոնն կամ ավիչկն բղխեալ որպէս քիրտն ի տապանաց սրբոց. եւ այլն.
Ի սսուրբ տապանէն բղխէ օրհնութիւն անօսղագոյն իբրեւ զփոշի առ ի բժշկութիւն հաւատացելոց. (Հ. կիլիկ.։)
bringing bless-ing or benediction;
— ցուցակ, Ritual.
Կարապետեցին զօրտնութիւնաբեր գալուստն կենարարին։ Օրհնեսցէ յառաջին անիծից անտի զերկիր, իւրովք օրհնութիւնաբեր գարշապարոքն եկեալ նորոգեսցէ. (սարկ. ՟Ա. Պետ. ՟Է։ Ագաթ.։)
offering.
Ասեն զհաւատամքն յետ աւետարանին, եւ ապա ՕՓՐԱՆՏ առնեն ժողովուրդն։ Զի՞նչ է օֆռանթ, եւ այլն. (Լմբ. պտրգ.։)
Ի վնասակարացն փախուստ, եւ ախորժումն այնոցիկ՝ որ յօգուտ են։ Զապականիչ ախորժմունս ցանկացեալ. (Փիլ.։)
Ի հրապարակս դնէին զախտաժէտս։ Բժշկել զախտաժէտս։ Բազում հիւանդք եւ ախտաժէտք. (Մրկ. ՟Զ. 56։ Ղկ. ՟Թ. 2։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 30։)
Զփայտն արկեալ ի ջուրսն՝ մտեալ յակն տապարին՝ հանէր զերկաթն. (Եպիփ. խչ.։)
Ակնապարար ականն արեւու։ Ի մտից լուսոյ ականն արեւու։ Ակն արեւու ի մէջ աշխարհի. (Նար. յիշ. եւ Նար. մծբ. եւ Նար. խչ.։)
Իսկ նա առ նորա ականէ գնայ ընդ նոսա. բայց ապա յետոյ վառեալ եւ այլն. (Բուզ. Ե. 43։)
Զսպասաւորն յուղի առաքելով՝ նեղիմ յոյժ՝ ակն ի ճանապարհ. (Վրք. հց. ձ։)
Եւ ոչ պահապանացն յակն անկեալ (յարուցեալն)։ Ի մտանել թագաւորի՝ պատժապարտն չիշխէ յակն անկանիլ։ Կերպարանք գազանաց յակն անկանելով։ Բոզից են պաճուճանք, որք յակն եւեթ կամին անկանել. անդր յերկինս զարդարեա՛ց, ա՛նդր անկի՛ր յակն. (Եղիշ. թղմ.։ Սեբեր. Զ։ Նիւս.։ Ոսկ. մտթ.։)
Ոչ առնու Աստուած ակն բազմութեան։ Ոչ ի բազմութենէ, այլ յապաշխարութենէ ակն առնու։ (Գէ. ես.։)
Յորժամ զակն ոգւոց ի Քրիստոսի մարմինն տան։ Որով ապա ակն տուեալ ի խաչն՝ խոցոտէր զսիրտն. (Լմբ. սղ.։ Բրսղ. մրկ.։)
Ընդ ակամբ հայէր Սաւուղ (ի Դաւիթ) յօրէ յայնմանէ եւ առ յապա։ Եւ որ շուրջ զմեօք՝ ընդ ակամբ հայէին ի մեզ։ Ընդ այնոսիկ մի՛ խորհիր դու, որ ընդ ակամբ նայիցին ի քեզ. (Ա. Թագ. ԺԸ. 9։ Բ. Մակ. Թ. 25։ Սիր. ԼԵ. 8։)
Բացեալ պատուհանօք լուսաբերօք ի տապանի, ասեն եւ ակունս լուսարձակս դնել ընդ պատուհանօքն. (վրդն. պտմ.։)
Յորժամ ոք ի նոսա (այս ինքն ի մէջ քրմուհեաց) ակնակռիւ լինիցի յանցաւորաց ճանապարհին. (Թղթ. բարուք.։)
Քաղաքս ակօսաձեւս հրապարակօքն եւ փողոցօք. (Վեցօր. ՟Զ։)
Զսոսա թողուս, եւ դու աղանդուսոյց եւ աղանդապաշտ առն ունկն դնես. (Կանոն.։ Ոսկիփոր.։)
Աղերսականաց եւ վշտացելոցն հոյլք (զքեւ ի մերձենալ մահուդ), սիրելիք եւ դրացիք, ողբումն ի վերայ քո առնելով, եւ ոչինչ օգտելով. (Բրս. ապաշխ.։)
Ըստ յն. Նախադուռն. πρόθυρον vestibulum Դուռն շինեալ յաղիւսոց, որպիսի է արտաքին դուռն տան կամ ապարանից.
Թաղեա՛ զնոսա յաղիւսադրան թաքստեան ի մուտս ապարանիցն փարաւոնի. (Երեմ. ՟Խ՟Գ. 9։)
Նմանութեամբ, իբր բազմապատիկ, կամ կրօղ յինքեան զամենայն դժուարութիւն անբերելի.
Ամենապիսի. ամենապատիկ. ամենազգի. ամմէն ցեղ. հէր դիւրլիւ. մուխթէլիֆ. παντοῖος, παντοδαπός, πανποικήλος omnigenus, omnimodus, varius
Ամենայնիւ զարդարեալ. ամենագեղեցիկ. վայելչապանծ.
Ի նա ոչինչ յաւելու ամենալին, այլ ի մեզ յոյժ մեծութիւն եւ շնորհ աստուածեղէն. (Եղիշ. ծն. առ Մխ. ապար.։)
high-breasted, broadbreasted, robust, intrepid.
Թիւնաբեր իժն՝ քաջալանջ եւ լայնապարանոց։ Վիշապ քաջալանջ. (Փիլ. լիւս.։ ՃՃ.։)
exhortative, encouraging.
Յորդորիչ քաջալերական՝ մաքրապարիցն խրախճանութեան. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
to take courage, to be inspirited;
—լերեա՛ց, courage ! be courageous, take heart, don't be disheartened, cheer up !.
Յաղթութիւն արար նախ առաջին սատանայի Քրիստոս, եւ ապա նովաւ ամենեքեան քաջալերեցաք. (Լմբ. սղ.։)
good sense, wisdom, prudence.
Աստուածապաշտութիւն. քաջախորհրդութիւն. այն որ յամենայնի կենացն մասանց ընդ խորհրդոց եւ գործոց եւ բանից։ Բարեկամ քաջախորհրդութեամբ վարեսցի։ Իմաստութիւն եւ գիտութիւն եւ քաջախորհրդութիւն. (Փիլ.։)
sightliness, comeliness.
Տապանակ ինչ. յորում ամենայն առ ի գեղեցկութիւն եւ ի քաջակերպութիւն եւ ի շնորհս իրք իցեն. (Նոննոս.։)
very suitable, becoming, very fit or proper, apt, appropriate.
Ներքնոցն քաջայարմար իմսատութեամբ ուղղեցելոց, դիւրաւ ապա եւ արտաքնոցն պատսպարել երկայնմտութեամբ. (Պիտ.։)
bravely, courageously, valiantly, stoutly, resolutely.
Քաջապէս մտին յօժար ի կապանս բանդիցն ի հուր իբր ի ցուրտ մտին, ընդ սուր խաղացին. (Տաղ. ի յակոբայ։)
very solid, fir, constant;
strong, robust, vigorous;
stoutly, strongly, vigorously.
Քաջապինդն ի հաւատս։ Քաջապինդ հաւատովք հարկանէին զբարձրակոհակ կոյտս ջուրցն։ Քաջապինդ երիտասարդութեամբ զբանն Աստուածոյ յին քեանս բնակեցուցին։ Ի դիմի հարեալ արիականն սրտմտականին՝ քաջապինդ զօրութեամբ արդելու զվնասն առ ի նմանէ։ Եւ զոր յաղագս ճանապարհին քաջապինդ լինելոյ. (Վրդն. ծն.։ Լաստ ՟Ի՟Գ։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։ Տօնակ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
solidity, firmness;
vigour, sustained effort, unflagging force.
Վասն առաւել քաջալերութեան եւ քաջապնդութեան ապաշխարսղացն Կամրջ.։
majesty, magnificence.
Զի՞նչ առաւել քաջափառութեան եւ բարեբախտութեան գոլ ասացից ի տանն յայն։ Մեծութիւն, քաջափառութիւն, պատիւք։ Զապականելոցն զամենեցուն աստուստ քաջափառութիւն կարծել. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։ Ածաբ. աղք.)
well boiled, overheated.
Զկապարն հալեալ եւ քաջեռաց, որով եւ խորովեցան եւ քաջեռաց, որով եւ խորովեցան եւ այլն. (Վրդն. լս.։)
nimble, lightfooted, swift, quick;
courier, express.
Քաջընթաց երիվարօք աճապարէր հասանել. (Կաղանկտ.։)
cf. Քառադիմի.
Քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ կառքն եզեկիէլի։ Անիւ թ եզեկիէլ ետես կերպարանեալ զսուրբ հրեշտակսն ընդ քառադեմ աթոռոյն. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
cf. Քառադիմի.
Քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ կառքն եզեկիէլի։ Անիւ թ եզեկիէլ ետես կերպարանեալ զսուրբ հրեշտակսն ընդ քառադեմ աթոռոյն. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
four-faced, square;
tetrahedron.
Քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ կառքն եզեկիէլի։ Անիւ թ եզեկիէլ ետես կերպարանեալ զսուրբ հրեշտակսն ընդ քառադեմ աթոռոյն. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
cf. Քառաթեւ.
Զհոգւոյն քառաթիւ առաքինութիւնս յընդդէման տապալէ։ Չորից արանցն սրբազանից ... քանզի ի նոյն քառաթիւս գոյացեալ եմք. (Պիտ.։ Սարգ. վերջաբ։)
four.
Զհոգւոյն քառաթիւ առաքինութիւնս յընդդէման տապալէ։ Չորից արանցն սրբազանից ... քանզի ի նոյն քառաթիւս գոյացեալ եմք. (Պիտ.։ Սարգ. վերջաբ։)
quadrangular;
tetragone;
— վանաց, cloister.
Քառանկիւնի դարձեալ. վասն զի ամենայն թիւ ղինքեան բազմապատկելով՝ զքառանկիւնի թիւն բացակատարէ. որպէս, հնգիցս հինգ քսան եւ հիգ. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
having four angles, quadrangular.
Քառանկիւնի դարձեալ. վասն զի ամենայն թիւ ղինքեան բազմապատկելով՝ զքառանկիւնի թիւն բացակատարէ. որպէս, հնգիցս հինգ քսան եւ հիգ. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
forty.
Ի յանապատ հոգւով վարէր, քառասնաթիւ աւուրս պահէր։ Որ եօթնեակ քառասնաթիւն աւուրբք յանկեաց զհուր ածութեանդ. (Շ. խոստ.։ Ճշ.։)
cf. Քառասնամեան.
Քառասնամենիւ հաշիլ յապականութիւն։ Եւ զայլս ի քառասնամենից մինչեւ ի յեօթանասունս. (Փիլ. ել. ՟Բ. 49։ Եւս. պտմ. ՟Է. 20։)
quadragenarious;
of forty years.
Քառասնամենիւ հաշիլ յապականութիւն։ Եւ զայլս ի քառասնամենից մինչեւ ի յեօթանասունս. (Փիլ. ել. ՟Բ. 49։ Եւս. պտմ. ՟Է. 20։)
quarantine.
of forty days.
Քառասնօրեայ գալուստ տեառն ի տաճարն։ Քառասնօրեայ (գոլով) պատուիրանապահեալ. (ՃՃ.։)
cf. Քառակերպ.
Կամ թէ զտապանակն քաւութիւնաբեր, եւ նոյն ինքն քառատեսակ. (Անան. եկեղ։)
Տախտակ մատենագրի, եւ ապազիոն քառատեսլեան. (Տաղ խաչի.։)
likeness, resemblance, conformity, form, proportion.
Նոյեան տապանն եղեւ քատակ քեզ ի հնումն. (Տաղ յհ. եղբօր հեթմոյ արքայի.։)
cragged rock, rough, steep rock.
Որ ինչ է որպէս զբլուր քարեղէն. միաստանի ժայռ. ապառաժ լեառն.
Շինէ զքարաբլուրն՝ ապարանս արքայանիստ աշնանային։ Պարսպէ զքարաբլուրն ի պահպանութիւն ջրոյն. (Արծր. ՟Ա. 11։)
wandering among mountains, among rocks, in craggy places.
Որ գնայ ընդ քարինս, կամ ընդ քարուտ եւ ապառաժ լերինս.
Քարագնաց արամբք՝ որք երկաթի ճանկօք ընդ ժայռս ընթանան։ Սորամուտք եւ քարագնացք ելին ի գլուխ ապառաժոտ լերին. (Ուռպ.։)
plover, pluvialis, lapwing;
or jaundice-bird, icterus, galbula.
Է թռչուն ինչոր կոչի քարադր (կամ քարագրոս). համակ սպիտակ է. աղբ փորոյն բժշկէ զաչս չլացեալս ... իբրեւ տեսանէ զհիւանդն (մահացու), դարձուցանէ զերեսս քարադրն. ապա թէ կենաց իցէ հիւանդն, պշնու ընդ նա քարադրն, եւ հիւանդն ընդ քարադր, եւ կլանէ քարադր (կամ քաղադր) զցաւս հիւանդին եւ զախտսն, եւ ապրի. (Եպիփ. բարոյ.։)
cf. Քարաթոթոշ.
Վիշապակ, ասեն՝ թէ լորտուն է, եւ կէոք զքարաթոթոշն ասեն։ Մողէզք եւ կովիդեայք, քարաթոթոշք, եւ բնդռունք ի վերայ եկեալ՝ կերան զորս նորա. (Լծ. փիլ.։ Արծր. ՟Ա. 3։)
stallion, newt.
Վիշապակ, ասեն՝ թէ լորտուն է, եւ կէոք զքարաթոթոշն ասեն։ Մողէզք եւ կովիդեայք, քարաթոթոշք, եւ բնդռունք ի վերայ եկեալ՝ կերան զորս նորա. (Լծ. փիլ.։ Արծր. ՟Ա. 3։)
cf. Քարաժեռ.
ՔԱՐԱԺԱՅՌ ՔԱՐԱԺԵՌ. ὁδούς πέτρας dens petrae եւ πετρώδης , ἁκρότομος petrosus, praeruptus. (ի Ժայռ, ժօռ. ռմկ. կեռիք. պրս. զըռս, զուռուս. ատամն ծառքիչ) Ապառաժ վէմ ցցուեալ՝ որպէս զատամն. վասն որոյ եւ ի յն. լտ. կոչի՝ Ատամն վիմի։ Իսկ որպէս ա. է Ապառաժուտ. ապառաժ. տե՛ս եւ ԺԱՅՌ.
Յորժամ քարաժայռք (կամ քարաժեռք) եւ առապարք դիպեսցին վայրքն. (Բրսղ. մրկ.։)