well prepared, dressed;
strong constitutioned.
Քաջ կազմեալ. բարւոք հանդերձեալ. պնդակազմ. քաջայարմար.
fertile, rich.
Իբրեւ քաջահող արգաւանդ վայր երկրի բուսոյց առաքինութիւնս. (Փիլ. լին. ՟Բ. 49։)
sweet smell, scent, perfume.
Նարդոսն զամենեցուն զխնկոցն զառանձնաւորութիւն ի մի քաջահոտութիւն առնակէ. (անդ։)
sharp-mindedness, genius intelligence, sagacity.
Մի՛ յաղագս յանդիմանութեան ատեր զսիրելին, այլ յաղագս քաջամտութեանն գովեա՛։ Առ քեզ դարձեալ փոխադրին՝ որք ի բարեկամաց քաջամտութիւնքն. (Ոսկիփոր.։)
victorious, bright, signal;
famous conqueror.
Քաջայաղթ նահատակքն՝ սահակ եւ համազասպ. (անդ։)
very suitable, becoming, very fit or proper, apt, appropriate.
Քաջայարմար վայելչականօք ի կրկնոցս վերջաւորս փողփողեալս։ Պայծ առանայ եւ արեգակն՝ հանդերձ բոլոր եւ քաջայարմար աստեղօք. (Անան. եկեղ.։ Զքր. կթ.։)
full of hope, well secured, in good hopes, full of faith or reliance.
Սա քաջայոյս եղեալ ուղղութեամբ հանդերձ՝ կոչէ զԱստուած. (Խոր. ՟Ա. 3։)
bravely, courageously, valiantly, stoutly, resolutely.
Քաջապէս կարացեալ փախչել ի մահկանացու աշխտրհիս աղետից։ Պսակելով զնա իբրեւ զմարտիկ նահատակ, որ քաջապէս յաղթեաց։ Քաջապէս ճողոպրեալ ի փախուստ դարձուցեալ։ Զանդամս մարմնոյ քո մեռո՛ քաջապէս։ Քաջապէս համբերել։ Նոքա քաջապէս անձանձիր պատերազմեցան մահուչափ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. իմաստն.։ Եղիշ. միանձն.։ Լաստ. ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Է. ՟Ի՟Է։)
Քաջապէս մտին յօժար ի կապանս բանդիցն ի հուր իբր ի ցուրտ մտին, ընդ սուր խաղացին. (Տաղ. ի յակոբայ։)
very solid, fir, constant;
strong, robust, vigorous;
stoutly, strongly, vigorously.
Զարիական մրցմունս նորա, եւ զքաջապինդ հանդէսս։ Քաջապինդ քաջողջութեամբ սրտի ընդդէմ նորա արիաբար շահատակեալ. (Յհ. կթ.։)
Որ կարշնեղագոյնք եւս են, եւ քաջապինդ զուժոյն կարեն ցուցանել հանդէս։ Քաջապինդս եւ սաստիկս քերէին. (Պիտ.։ ՃՃ.։)
producing much or good fruits, abundant, fertile, fruitful.
εὕκαρπος fructuosus, faecundus, ferax. Պտղալից. պտղաբեր. բարեբեր. արգասաւոր. արգաւանդ.
stout-hearted, courageous, intrepid, fearless;
courageously.
Քաջ սրտիւ. արիասիրտ. քաջայանդուգն.
high-born, of good birth, noble, illustrious.
Տեսե՞ր ի հիւանդութեանն զքաջատոհմիկ հոգին. (ասէ) մեղա՛յ տեառն. (Ոսկ. սղ.։)
high birth, nobility.
Զիա՞րդ ի վերուստ (անդստին) քաջատոհմութիւնն. որոյ ոմն սկսանի այժմ, եւ այլ ոմն քակտի։ Ըստ պատշաճի քաջատոհմութեան ծնողաց իւրոց սնանէր. (Առ որս. ՟Ը։ Վրք. ոսկ.։)
act of courage or valour, great bravery, prowess.
Զմեծ հանդէս քաջարութեանցն գովել։ Ընձեռեն զքաջարութիւնն. (Պիտ.։)
very bright, brilliant, splendid, illustrious, superb.
Ըստ քաջափայլ հանդիսի առն զօրութեան. (Յհ. կթ.։)
very glorious, majestic, magnificent.
εὕδοξος gloriosus, illustris, honorificus. Բարեփառ. փառացի. փառաւոր. բարեհամբաւ. բարեբախտ. Հովիւքն քաջափառք։ Պարծէին նովաւ իբրեւ քաջափառք։ Պարծէին նովաւ իբրեւ քաջափառք քան զայլ մարդիկ։ Ի քաջափառ քաղաքն կոստանդնուպօլիս. (ՃՃ.։)
Եւ դոքսիա, որ թարգման քաջափառ. զոր յեղանակեմք չարափառ, (վատափառ) մանաւանդ՝ քան թէ քաջափառ. (Վրք. ոսկ.։)
nimble, lightfooted, swift, quick;
courier, express.
Արիաբար անդուստ վազեալ՝ ըզքաջընթաց կառքըն կալեալ. (Շ. վիպ.։)
cf. Քաջընթաց.
cf. ՔԱՋԸՆԹԱՑ. Իսկ իբր գ. Սուրհանդակ.
the brave, the valorous.
Կամեցայ հանդուցանել զիմ քաջորեարսն աւուրս հիգ. (Պտմ. աղեքս.։)
valour, courage, bravery, manhood, gallantry;
stoutness, vigour, force;
exploit, achievement, heroic acts;
virtue, nobility, integrity;
քաջութեամբ, bravely, manfully, stoutly, courageously, valiantly, valorously;
ստոյգ —, true courage;
— ցուցանել, to display courage;
— առնուլ, to take heart, to cheer up.
Լա՛ւ է անզաւակութիւն հանդերձ քաջութեամբ։ ըզփառս իմ այլում ոչ տաց, եւ ո՛չ զքաջութիւնս իմ դրօշելոց։ Տացեն զփառս Աստուածոյ, եւ զքաջութիւն նորա կղզիք պատմեսցեն։ Քաջութեամբ փոխեցայց յաշխարհէ աստի, զի արժանի իմոյ ծերութեանս երեւեցայց։ Իբրու թէ անձին զօրութեամբ ինչ, կամ քաջութեմբ (յն. բարեպաշտութեամբ) արարեալ իցէ զգնալդ դմա. եւ այլն։
Տեսանեմք զվաաթարութիւնս մեր, եւ զառաջին սրբոցն զքաջութիւն։ Հրեշտակի քաջութիւն այն է, զի ոչինչ յիւրմէ յաւելեալ խօսիցի։ Յառաջ զքաջութիւն հաւատոյ կնոջն եցոյց. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 5։ Իգն.։)
fine-branched.
Զքաջուղէշ եւ զպտղեղ զյովաբայն բոցակէզ հրդեհիւ տոչորէր անդաստան ... Եւ ես քաջուղէշ բուսակօք հրճուէի. (Պիտ.։)
four.
Զտաղանդ պատուիրանին ի սեղանաւորս արկանէր՝ աւանդելով պահանջողին, եւ զշահսն բերելով քառաթուի կրկնակաց եւ ի հնգից թիւ կատարուն. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
cf. Քառակերպեան.
Կանգնեցաւ քառակերպն ի միջակին։ Քառակերպիդ ձեւակերպութիւն եղիցի հանդէպ տեսութեան աչացս. (Շար.։ Նար. ՟Ղ՟Ա. որպէս եւ Գանձ.։)
in four manners or ways.
Քառակի երիւք (երկոտասան թուով՝) առաք։ Աղբիւր գետոց քառակի։ Քառակի վտակացն հոսմունք։ Քառակի իրս իմաստից աւանդէ. (Տաղ.։ Ճ. ՟Ժ.։ Երզն. մտթ.։)
cf. Քառակուսի.
Ի դրութիւն դիմակացն քառակուսեան լծորդացն. (անդ։)
square;
— արմատ, root — թուոյ, of a number.
Ի դրութիւն դիմակացն քառակուսեան լծորդացն. (անդ։)
necklace, collar.
Քառամանեակ ասէ զհնազանդութիւնն աւետարանին. քառամանեակ՝ զարդ պարանոցին. (Նիւս. երգ.։)
quadrangular;
tetragone;
— վանաց, cloister.
Ոչ կարօղ է ասել զեռանդիւիցն զձեւ՝ քառանգիւնի։ Զեռանկիւնին եւ զքառանկիւնին. (Կիւրղ. գանձ.։ Անյաղթ պորփ.։ Անյաղթ որակ.։)
having four angles, quadrangular.
Ոչ կարօղ է ասել զեռանդիւիցն զձեւ՝ քառանգիւնի։ Զեռանկիւնին եւ զքառանկիւնին. (Կիւրղ. գանձ.։ Անյաղթ պորփ.։ Անյաղթ որակ.։)
four-lipped, four-pointed, four-ended.
Իսկ զդիմաց դրանդեացն գիրս՝ սքանչելի քանդակագործեալ քառաշուրթն զարմանազան, եւ այլն. (Նար. խչ.։)
divided in four branches (river).
Էր անդ բնաբար վէմ հաստատեալ իբր քառառաջ. (Եպիփ. ծն.։)
forty.
Ի յանապատ հոգւով վարէր, քառասնաթիւ աւուրս պահէր։ Որ եօթնեակ քառասնաթիւն աւուրբք յանկեաց զհուր ածութեանդ. (Շ. խոստ.։ Ճշ.։)
cf. Քառասնորդ.
Եթէ ոք զքառասներորդսն ոչ պահեսցէ։ Զայս կարեւոր պահս քառասներորդաց եւ որդին Աստուածոյ վասն մեր պահեաց։ Զսուրբ քառասներորդսն սրբապէս պահելով։ Զաւուրս քառասներորդացն ուժգին պահօք։ Ի սուրբ քառասներորդս պահոց. (Կանոն.։ Մանդ.։ Ճ. ՟Բ.։ Փարպ.։ Յհ. իմ. ատ.։)
Զի՞նչ խորհուրդ քառասներորդ պահոցն։ Զսուրբ եւ զերեւելի պահոցն քառասներորդացն լուծանեն. (Արշ.։ Մանդ.։)
all the forty.
Քառասուն մտաք ի հանդէսս, ասէին, քառասնեքինս եւ պսակեալք լիցուք ի տեառնէ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
cf. Քառասնեքեան.
Քառասուն մտաք ի հանդէսս, ասէին, քառասնեքինս եւ պսակեալք լիցուք ի տեառնէ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
forty days.
Յառաջնում քառասնաւուծսն անդադար հոսանք արկածին եղեն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 29։)
of forty days.
Հաճեցաւ զտղայսն սանդիացս եւ քառասնօրեացսն վերակոչել յօրհնաբանութիւն. (Պիտառ.։)
Քառասնօրեայ պահոցն։ Պահօք քառասնօղեայ։ Պահօք քառասնօրէիւք. (Մանդ.։ եւ Ճ. ՟Բ.։ Շար.։ Մխ. առակ.։)
forty;
սուրբ —ք, the forty martyrs of Sebaste;
էր ամաց —ունից, he was forty years old;
ամս երկու ընդ —սնիւ, forty two years;
քաղաքս ութ առ —սնիւք, forty eight cities;
—սուն, —սուն զպահքն լուծանել, break the fast once in forty days.
Զքառասուն տիւ, եւ զքառասուն տիւ, եւ զքառասուն գիշեր։ Եւ եղեւ յետ քառասուն աւուր։ Իսկ եթէ գացի անդ քառասուն. եւ ասէ. ոչ կորուսից վասն քառասնիցն։ Եւ էր իսահակ ամաց քառասնից։ Լցան նորա աւուրք քառասուն։ Զայն ամս քառասուն։ Քառասուն՝ միով պակաս՝ արբի (այսինքն ՟Լ՟Թ). եւ այլն։
quadrisyllable.
Եռավանդ անունն, եւ կամ քառավանդն։ Երկավանդքն եւ եռավանդքն եւ քառավանդքն, եւ մի ըստ միոջէքն. (Երզն. քեր.։)
cf. Քառակերպ.
Կազմեցին եւ պատրաստեցին ոսկեկուռ ձուլածոյ՝ քառատեսակ յօրինմամբ զեւեւ տեսակի աստուածեանն խաչի. (անդ։)
Charon (the ferryman of the Styx).
Տաճարն քառովնի եւ իռեայ՝ ծաղկերանդքն եւ աստեղանկարք. (Անան. եկեղ։)
cf. Քարագլուխ.
Պատահեն միմեանց առ բարձրաւանդակի միոջ բլրով քարագագաթնիւ։ Պատահեն միմեանց առ բարձրաւանդակ քարագագաթն բլրին. (Խոր. ՟Բ. 4։ Ասող. ՟Ա. 6։)
stony, of stone, made of stone;
cf. Քարակոփ;
gravel, stone.
cf. Քարակոփ.
Որ դրօշելով քանդակե զքար ի նմանութիւն մարդոյ կամ կենդանւոյ.
pelted with stones, stoned, lapidated;
— պատառիլ, to be stoned to death.
Մահ չարաչար այնոցիկ է, որք ի գետոց վախճանեցան, եւ քարածեծ պատառեցան. (Մանդ. ՟Ի՟Գ։)
vine-hedge, vine-trellis.
χάραξ, -ακος agger, vallum. որ եւ իբր յատուկ անուն գրի՝ Քարայ, ի. (յն. խա՛րաքս. լծ. հյ. Խարձ ռմկ. խարաշ, կամ խաշար) Ցանդ. պատնէշ. որմարգելք. խից.
stone, build to stone;
— տուն, stonehouse.
Զփայտակերտն եւ զքարակերտն քանդեցին. (Բուզ. ՟Դ. 55։)
stone-cutter;
paviour's beetle or rammer.
Հայեցարո՛ւք ասէ ի վէմն՝ յորմէ հատարուք. որպէս եւ անդ քարահատք զծնունդ ժողովրդեանն յայտ առնեն. (Սեբեր. ՟Ը։)
cross-shaped distaff.
Ի տեղի արօտական ըզտուցն գտանէր զհնացեալ ստեւն, եւ առեալ զայն փայտիւ նիւթէր քարամանիւ, եւ տայր ի խորանաբնակ հովիւսն. եւ նոքա արարին զնիւթն զայն նմա հանդերձ զօրէն քրձի. եւ ի նմին հատեալ օձիս՝ ագանէր քրձազգեաց լինելով. (Եպիփ. ծն.։)
grotto, cave, cavern.
στιλάς rupes. Այր այսինքն փտպար՝ անձաւ՝ ի քարէ. քարանձաւ եւ Քարաժայռ. Եգիտ անդ քարայր մի։ Զքարայրսն լասիկինեցւոց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։ Խոր. աշխարհ.։)