by stealth, clandestinely, secretly;
secret, furtive, stealthy.
Գաղտագողի փախչել, կամ մտանել, փախստական լինել, կամ արձակել, առաքել, եւ այլն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։ Ճ. Ա. Լմբ. պտրգ.։ Վրք. ոսկ.։)
secretly, artfully, cunningly, cheatingly.
Այր զընկեր կամ վարանեալ սպանանէ, եւ կամ գաղտամեստ ցականեցուցանէ. այսինքն խաբանօք տառապեցուցանէ, տնանկացուցանէ. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 24. (այլ ձ. գաղտամես, գաղտամեսց, կամ գաղտապէս։))
cf. Գաղտուկ.
Ոչ ուտէր, այլ գաղտիկ տայր աղքատաց. (Ճ. ՟Զ.։)
secret, oecult, latent, hidden;
stolen, furtive;
clandestine
Ի գաղտնեաց իմոց սուրբ արա զիս տէր։ Նա քննէ զգաղտնիս սրտից մերոց։ Ի վերայ գաղտնեաց։ Գաղտնիք մարդկան, խաւարի, ամօթոյ.եւ այլն։
Գնաց գաղտնի յայլ տեղի. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ի՟Ը.։)
cf. Գամագիծ՞՞՞գսանեմ.
περίειμι, ἱσχύω, λυμήνομαι, ἁντίσταμαι Supero, valeo, labefacto, resisto եւ այլն. ԳԱՄԱԳԻՏ կամ ԳԱՄԱԳԻՒՏ ԼԻՆԵԼ, կամ ԳԱՄԱԳԻԾ ԳՏԱՆԵԼ. Գամս գտանել, այսինքն անցս եւ ելս հնարից, կամ հնարս յաղթութեան, կամ տեղի ըմբռնելոյ եւ վնասելոյ. սանանել. զդէմ ունել. ճար մը ընել՝ վնասել, ուզածը առաջ տանիլ, ձեռք երկնցնել, դէմ դնէլ. չարէ պուլմագ, գուլփ ալմագ, այազընա եէր էթմէք, պէճէրմէք.
Աղքատութեամբ ձգեաց նմա գործիս, եւ այնու կարծէր գամագիտ լինել։ Որում ոչ միայն ցեց, այլեւ ոչ մահ կարիցէ գամագիտ լինել։ Չլինիցի ինչ քեզ այնուհետեւ գամագիտ հուրն։ Չտայցէ գամագիտ լինել իւղն այն ի մկանունս մեր՝ ունելեացն նորա. (Ոսկ. մ. ստէպ։)
scandalous;
scandalized.
Առիթ գայթագղութեան առանձին կամ այլոց.
cf. Գայթագղիմ.
to scandalize, to supplant;
to stumble, to trip.
ԳԱՅԹԱԳՂԵՄ կամ ԳԱՅԹԱԿՂԵՄ ԳԱՅԹԱԳՂԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. σκανδαλίζω Scandalizo, offendo Տալ այլում գայթել եւ գլիլ. թակարդել. կործանել յորոգայթ. գլորել ի մեղս. պղտորել եւ դանդաղեցուցանել զմիտս եւ զկամս. տիւշիւրմէք, կիւնահա սօգմագ, Քէնա իպրէթ վերմէք.
Փոքրն այն գինի՝ որ գայթակղեաց զքեզ։ Ոչ գայթագղեցին զեղբայրն։ Եթէ գայթակղեսցէ զիս. (Վրք. հց. ՟Թ. ՟Ժ՟Ը. ՟Ի՟Գ. եւ այլն։)
Եթէ ակն քո կամ ձեռն քո գայթագղեցուցանէ զքեզ։ Մի գայթագղեցուսցուք զնոսա։ Որ ոք գայթագղեցուցանէ զմի ի փոքրկանցս յայսցանէ. (Մտթ. եւ այլն։)
cf. Գայթագղեմ.
ԳԱՅԹԱԳՂԵՄ կամ ԳԱՅԹԱԿՂԵՄ ԳԱՅԹԱԳՂԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. σκανδαλίζω Scandalizo, offendo Տալ այլում գայթել եւ գլիլ. թակարդել. կործանել յորոգայթ. գլորել ի մեղս. պղտորել եւ դանդաղեցուցանել զմիտս եւ զկամս. տիւշիւրմէք, կիւնահա սօգմագ, Քէնա իպրէթ վերմէք.
Փոքրն այն գինի՝ որ գայթակղեաց զքեզ։ Ոչ գայթագղեցին զեղբայրն։ Եթէ գայթակղեսցէ զիս. (Վրք. հց. ՟Թ. ՟Ժ՟Ը. ՟Ի՟Գ. եւ այլն։)
Եթէ ակն քո կամ ձեռն քո գայթագղեցուցանէ զքեզ։ Մի գայթագղեցուսցուք զնոսա։ Որ ոք գայթագղեցուցանէ զմի ի փոքրկանցս յայսցանէ. (Մտթ. եւ այլն։)
to be scanda-lized, offended, to take offence, to be in a passion;
to stumble, to slip, to trip.
ԳԱՅԹԱԳՂԻՄ որ եւ ԳԱՅԹԱԿՂԵՄ, եցի, չ. σκανδαλίζομαι , προσκόπτω, ὐποσκελίζω scandalizor, labor եւ այլն. Գայթելով գլիլ, գթելով գլորիլ. ընդհարկանիլ ընդ խոչ եւ ընդ խութս, եւ կործանիլ մարմնով եւ հոգւով. թակարթիլ յորոգայթ. պղտորիլ մտօք. մոլորիլ. խոտորիլ. սահիլ, գլորտըկիլ. գայմագ, տիւշմէք, վուրուլմագ.
Եթէ ոք գնայ ի տուընջեան, ոչ գայթագղի. ապա թէ ոք գնայ գիշերի, գայթագղի։ Երանեալ է, որ ոչ գայթագղեսցի յիս։ Իբրեւ լուան զբանն, գայթագղեցին։ Յայնժամ գայթագղեսցեն բազումք։ Թէպէտեւ ամենեքեան գայթագղեսցին ի քէն, սակայն ես ոչ գայթագղեցայց։ Գայթագղի, կամ գթէ. եւ այլն։
scandal;
stumble;
obstacle.
Լինիցին ձեզ յորոգայթս եւ ի գայթագղութիւնս. (Յես. ՟Ի՟Գ. 13. եւ այլն։)
mud, mire, filth;
slough.
ԳԱՅՌ որ եւ ԳԱՌ, ԳԵՌ. ռմկ. կայռ. βόρβορος, πηλός , ἱλύς Coenum, caenum, lutum, limus, φορυτός quisquiliae Կաւ գռեհաց գարշահոտ. շաղախ. ցեխ. ցիխ. տիղմ. աղբ, իրօք կամ նմանութեամբ. չամուր, պալչըգ, չօրագ, մուրտարլըգ. (յն. վօռվօռօս. յորմէ բորբորիտ. եւ այլն)։
much cudgeled, punished, chastised;
— առնել, to give a heavy blow with a stick, to strike with a stick;
— լինել, to be struck with a stick.
Մարմինք իւրեանց գանալիցք, եւ զայլոց վէրս ողջացուցանէին. (Եղիշ. առաք.։)
that which beats;
— լինիմ
Զթիկունս իմ ետու ի հարուածս. ակիւղաս ասէ, վիրաւորչաց. այլքն՝ գանահարաց ասեն ... այլքն՝ կողոպտաց. (Ոսկ. ես.։)
complaint, lament, quarrel, woe, claim;
— ունել՝ առնել, cf. Գանգատիմ.
Մեծի ուրբաթուն այրոյն գանգատն է. Աստուածածին կոյսն մարիամ, եւ այլն. (Տաղ.) (ուր այրոյն՝ կամ է որպէս այրի մնացելոյ ի միածնէն, կամ երգելի որպէս զայլ ողբ՝ կոչեցեալ թերեւս Այրւոյ գանգատ. եւ կամ է գանգատ ա՛յ ո՛հ ասելոյ, որ գրի յայս տաղարան՝ ա՛յ վո՛յ ա՛յ վո՛յ։)
to cudgel, to scourge, to whip, to thump, to beat.
treasure;
heap;
hymn;
— արքունի, exchequer, finances;
տուն —ու, treasure, treasury;
— արքայի, privy purse of the king.
Բարձեալ զգանձս իւրեանց։ Մարդ բարի ի բարի գանձուց սրտի իւրոյ հանէ զբարիս։ Հանէ ի գանձէ իւրմէ զնոր եւ զհին։ Ի գանձ տեառն մտցէ։ Ի վերայ գանձուց արքային։ Ի գանձս արքունի։ Տուն գանձին, կամ գանձուն։ Զգանձի տամբ։ Գանձ բանայր, պարգեւս բաշխէր. եւ այլն։ Նմանութեամբ. Բացցէ քեզ տէր զգանձսն բարութեամբ իւրոյ զերկինս. (Օր. իը. 12։)
Գանձ լուսոյ. Գանձ բաղձալի. եւ այլն։
treasurer.
Որպէս զյովբն, ոչ գանձապահ էր իւրայոցն ... այլ տնտեսէր մանաւանդ ըստ կամացն այ. (Բրս. հց.։)
cf. Գանձատուն.
Գանձարան իմաստութեան, կամ կենաց պարգեւաց, կուսութեան. եւ այլն. (Մագ. կը։ Նար.։ Ճ. ՟Ժ.։)
to treasure up, to hoard, to amass treasures;
to lay up in a trunk;
to pocket.
Գանձել զարծաթ եւ զոսկի. անձանց զչարիս. ուղղոց զփրկուի։ Գանձես անձին քում բարկութիւն։ Գանձի արդարոց՝ մեծութիւն ամբարշտաց։ Գանձս բարիս գանձեսցես քեզ յաւուրն կենաց քոց։ Մի գանձէք ձեզ գանձս յերկրի։ Ոչ պարտին որդիք հարց գանձել, այլ հարք որդւոց։ Իբրեւ զհուր գանձեցէք աւուրցն յետնոց։ Եւ այժմ երկինք եւ երկիր նովին բանիւ գանձեալ են, հրոյ պահեալք, եւ այլն։
cage, park;
menagery;
den, haunt;
prison;
դնել ի —, to shut up in a cage.
Գայլ ի բերան հարին, եւ տարան գառագղիւ (կամ գառագղիւ). (Եզեկ. ՟Ժ՟Թ. 9։)
to stretch on the ground, to lay down.
Ննջեցոյց զնոսա ի վերայ երկրի. (Կիւրղ.) այլ ի լուսանցս դնի, գառացոյց։
lamb;
— մայէ, the — baas.
Գառն անմեղ։ Ի գառանց եւ յուլոց։ Գառինք մաքեաց, կամ հօտից։ Ճարպով գառանց խոյոց։ Առաքեմ զձեզ իբրեւ զգառինս ի մէջ գայլոց։ Արածեա զգառինս իմ։ Գառն աստուծոյ, որ բառնայ զմեղս աշխարհի.եւ այլն։
Զինչ կոչեցից զքեզ. (երբեմն գառն, եւ երբեմն գայլ. Մանդ. ՟Ա։)
dressed in lambskins;
hypocritical.
Սոքա են գայլք գառնազգեստք (կամ գառնզգեստք). (Նեղոս.։)
lamb-skin.
Զհանդերձսն գառնենիս ունիցին, եւ զբարսն գայլենիս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։ եւ Մաշկ.։)
Որ գան առ ձեզ ի հանդերձս գառնենիս, եւ ի ներքոյ են գայլք յափշտակօղք. (Եփր. համաբ.։ եւ Լաստ. ՟Ի՟Բ։)
cornel.
grain (sort of weight).
Կանգուն, եւ քայլ ոտիւ, որ է թուեալ գարէհատիւ. (Երզն. քեր.։)
vernal, spring;
spring.
Գարնանային ժամանակ, կամ ծաղիկք, ծառք, կամ բարեխառնութիւն, յեղանակ, ցօղ, եւ այլն. (Եղիշ.։ Գանձ.։ Յհ. կթ.։ Մագ.։ Նեղոս.։)
Ծիրանափայլ լուսով յարփենէ, երեւեցայք ի գարնանայէ. (Գանձ.) իմա իբր ի գարնանայնոյ։
heel;
sole of the foot.
Սպասեցես նորա գարշապարի։ Ձեռն նորա ունէր զգարշապարէ եսաւայ։ Գարշապար երիվարի։ Խոչ ի գարշապարս ձեր։ Զհետ գարշապարացն հօտից։ Կամէի պագանել զգարշապարս ոտից նորա.եւ այլն։
Յովհաննես գարշապար է օրինացն ... այլ քրիստոս սկիզբ է նոր կտակարանացս. (Եփր. համաբ.։)
execrable, abominable, detestable;
deformed, ugly, frightful, slovenly, dirty, filthy, fetid, loathsome, bad, base, infamous.
Գարշելի է եգիպտացւոց ամենայն հովիւ խաշանց։ Եթէ զոհիցեմք զգարշելիս եգիպտացւոցդ առաջի նոցա, քարկոծ առնեն զմեզ։ Գարշելի է տեառն այ քում։ Եւ մի տանիցես զգարշելին (այսինքն զկուռս) ի տուն քո։ Աստարտայ գարշելւոյ սիդոնացւոց, եւ մեղքոմայ գարշելոյ որդւոցն ամոնայ. (եբր. դից կամ չայ. եւ այլն։)
to abhor, to abominate, to detest, to hate.
Գարշիմ ի սմանէ որպէս ի կապերտէ։ Գարշեցայ ի նոցանէ։ Գարշեցան յինէն։ Յամենայն կերակրոց գարշէին սիրտք նոցա, եւ այլն։
abomination, detestation, horrour, execration;
ugliness, deformity, the act of growing ugly;
dirt, filth, ordure, stain, nastiness, filthiness.
Յամենայն գարշութեանց։ Ըստ գարշութեան ազգացն։ Եղեալ իցէ գարշութիւն ի ձեզ։ Իւրեանց գարշութեամբքն տանջեցեր։ Ի գարշութիւն համարեցաք նմա։ Ոչ գտան իրք գարշութեան ի նմա.եւ այլն։
Գարշութիւն մեղաց, կամ անառակ վարուց, կամ գունոց, կերակրոց, կռոց, ձուլածուին, գորտոց, որդանց, եւ այլն. (Նար.։)
governor of a province, prefect;
agent, manager;
— միմանձանց, provincial.
Եթէ որբոց գաւառապետն վախճանիցի, զայլ ոք կարգել՝ ներքոյ աւուրց տասանց ... Մինչեւ հաստատիցեն զմանկանցն գաւառապետսն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
vestibule, court, forecourt, porch, portico, —, — ոչխանրաց, sheepfold, sheepcote;
— եկեղեցւոյ, parvise.
αὑλή Atrium Բակ տան եւ ապարանից եւ տաճարի, եւ այլն. որմեալ բացօթեայ կամ սրահ՝ արձակավայր յարտաքին դրաց ցներքին դրունս բնակութեան. բակ. հայաթ, այաթ, ավլու.
Գաւիթ տանն արքունի։ Գաւիթ թագաւորին։ Կոխել զգաւիթս իմ մի յաճախէք։ Նստէր արտաքոյ ի գաւթին։ Գաւիթ քահանայապետին։ Զգաւիթն՝ որ արտաքոյ տաճարին.եւ այլն։
cf. Հէն.
γεδδούρ Բառ եբր. կետուր, կետօտ (իբր դարանակալ, պարառօղ, եւ այլն) Հէն. յելուզակ. հարկանօղ. ասպատակաւոր. մեկնակազէն. չէթեճի, քէսիճի, ղատտէր.
cf. Գելարան;
tight, stiff;
intwined, twisted.
Նոյն ընդ Գայլ. իբր Գելարան. գելոց. քէլէփչէ, կերկի.
an instrument of torture, press, gag, torture, fetters.
ԳԵԼԱՐԱՆ որ եւ ԳԵԼՈՑ. իբր στρεβλωτής Tortura, eculeus եւ corum եւ այլն. Պրկոց, ոլորան. գործի եւ մեքենայ պրկիչ, եւ ոլորմամբ ճնշիչ եւ ճմլիչ. որպէս կոճղ, մամուլ, փոկ, լար, եւ այլ տունջանարան երկաթի կամ փայտեղէն. իսքէնճէ, շիքենճէ.
countryman.
Այր գեղաբնակ էր, այլ մեծատուն էր յոյժ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
well adorned, polite, pretty, spruce.
Զփայլումն երեսաց գեղազարդ (կամ գեղազարդութեան) մովսիսեան կերպին. (Նար. առաք.։)
pretty, genteel, charming.
ԳԵՂԱՂԷՇ որ գրի եւ ԳԵՂԵՂԷՇ. Գեղեցիկ յոյժ. գեղափայլ. պայծառ. կայտառ. վայելչագեղ. չքնաղ. աղուոր, աղուորիկ, սիրուն, պինտ աղեկ. տիլպէր, կիւզէլ, լադիֆ.
Աչս գեղաղէշս, այտս փայլեալս. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ։)
dart, javelin, lance, halberd;
— արձակել, to dart, to lance, to throw a dart.
Սուսեր եւ գեղարդն։ Սրով գեղարդեամբ, կամ գեղարդեամբք։ Նորոց գեղազարչեանց (կամ դանց)։ Գեղարդեամբս. զգեղարդունս. եւ այլն։
cf. Գիւղաքաղաք.
Եկա՛յք երթիցու՛ք եւ յայլ մօտաւոր գեղաքաղաքսն. (Մրկ. ՟Ա. 38։)
handsome, pretty, genteel, gallant, agreeable, smiling, graceful, cheerful;
polite, becoming, proper, decent, light, elegant, happy, good;
—, —ս, — իմն, well, very well, prettily, politely, decently;
bravely, excellently, gallantly;
— դպրութիւնք, fine letters.
καλός, -λή, -λόν pulcher, -chra, -chrum;
formosus, καλλίον, κάλλιστος pulchrior, pulcherrimus, ὠραῖος tempestivus, speciosus, decorus, venustus Գեղաւոր. գեղանի. գեղաղէշ. չքնաղ. բարետեսիլ. համեմատ մասամբք՝ հանդերձ լաւութեամբ գունոյ. եւ լայնաբար՝ Վայելուչ, վայելչական, հաճոյական, լաւ, ընտիր. ազնիւ, անոյշ, ախորժելի, գովելի, զարմանալի, քաջ, եւ այլն. աղուոր, սիրուն, աղէկ, ըռինտ, աղէկուկ, տեսքով.
Կոյս գեղեցիկ։ Երինջք գեղեցիկ։ Քաղաքս կամ տունս գեղեցիկս։ Գեղեցիկ ամղան, յօշուած, վէմ, դաշտ, արտօք։ Ծառ գեղեցիկ ի տեսանելի։ Գեղեցիկ էր երեսօք։ Գեղեցիկ տեսլեամբ յոյժ, կամ տեսանելով, եւ այլն։
Կարի քաջ գեղեցիկ եպիմարքոս ասէ, եւ այլն. (Փիլ. լին.։)
very pretty, — agreeable, genteel, graceful, charming.
καλλίων, -ίον, κάλλιστος pulchrior, melior , -ius, εὑπρεπέστερος decentior եւ այլն. Առաւել կամ տիրապէս գեղեցիկ. լաւ. լաւագոյն. բարեվայելչագոյն.
Գեղեցիկ են ասէ բանքդ, այլ գեղեցկագոյն է ոսկի. (Բրս. սղ.։)
who works well;
done or composed elegantly.
euphony, good voice, sweet sound.
Գեղեցկաձայնութիւն քնարահարաց։ Մեկնէ հոմերոս գեղեցկաձայնութեամբ զկեանս վարուց. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
cf. Գեղանսիհ.
Կամ է Գեղեցկանազ, եւ կամ Գեղեցկաներպ, եւ այլն. (պրս. նէսէգ է կերպ, նասիհ. կերպաս, նասիպ. բախտ).
cf. Գեղապանծ.
Կացուրդ հոգեւոր գեղեցկապանծ՝ աստուածայինն առած (անցաք մեք ընդ հուր, եւ այլն). (Գանձ.։)
very well, prettily, divinely, elegantly.
Գեղեցկապէս յարդարել. ստեղծուլ. յօրինել. կարգել. օրինադրել. կեալ. գահնկալել. խոստովանել. խորհրդածել. իմանալ կամ դատել. միաւորիլ. եւ այլն. (Խոր.։ Փարպ.։ Աստուածութեամբ։ Փիլ.։ Յհ. կթ.։ Աթան.։ Կամրջ.։ Շ. բարձր.։ Յհ. իմ.։)
to embellish, to adorn;
to enrich, to fashion, to revive, to render handsome.
Եւ թէ այլ ոք քան զմերս, այլ յետ մեր գեղեցկացուցանէ զնոյնս. (Լմբ. պտրգ.։)
beauty, charms, graces, delicacy, gentility, decency, neatness, elegance;
ornament, enamel, flower, embellishment, bloom;
— տեղւոյ, amenity.
Գեղեցկութիւն մարդոյ, նոճի, նաւաց, տան, վայրի, արարածոյն։ Գեղեցկութեան արարչապետն։ Թագ գեղեցկութեան.եւ այլն։
Գեղեցկութիւն վարդապետութեան, կամ մտաւորաց։ Գեղեցկութիւնք ի վանս. իբր լաւութիւն, բարեկարգութիւնք. (Իգն.։ Եզնիկ.։ Վրք. հց. ՟Բ։) (Յն. գալլօս, է նոյն ընդ հյ. ձայնիս գեղ. այլ ոմանք ի յունաց ստուգաբանութեամբ իմա հանեն ի ձայնէս գալէօ, որ է կոչել, ըստ առածի արիսպագացւոյն.