fly-flap, fan;
keshotz, flabellum, ringing-instrument agitated by the deacons during the Armenian and Greek Mass.
ՔՇՈՑ ՔՇՈՑԱՆԻ. ῤιπίδιον flabellum, ventilationis instrumentum. Գործի քշելոյ զճանճս. ճանճավան. հովահարիչ. ... իսկ յեկեղեցւոջ Քչոց կոչին բոժոժազարդ ճօճանակք, զոր շարժեն սարկաւագունք առաջի պատարագի. եւ առ յոյնս նա եւ ի ժամ ընծայաբերութեան հովանի առնեն ի վերայ ընծայից. ըստ որում սկաւառակ քշոցաց ունի զպատկեր սերովբէից կամ քերովբէից. գոյր ասէ Գուառ երբեմն եւ առ լատինս ի վանել զճանճս կամ զմժղուկս ի խորանէ՝ նշանակաւ վանելոյ զփորձութիւնս եւ այլն. եւ ապա սկսան վարել լոկ զքշոց փետրակազմ ի փետրոյ սիրամարգի՝ ի պատարագի քահանայապետին. Թո՛ղ զի յոյնք վարէին երբեմն ի տեղի քշոցի եւ զվարշամակաս կամ զ՝ի քրտանէ թաշկինակս.
Տեսանէր զսարկաւագն բորոտեալ. առնեալ ի նմանէ զքշոցն, ետ այլում սարկաւագի. (Ոսկիփոր.։)
thy;
thine.
տե՛ս զէական դերանունդ՝ Դու, քո. դուն, քու .... σύ, σοῦ tu tui. Վասն քո։ Առաջի քո. Ի մէջ քո կամ քոյ. եւ այլն։
ՔՈ կամ ՔՈՅ, քոյոյ, քում քոյոմ. ի քումմէ. քոյով կամ քուվ. քոյ, քոյոց կամ քոց. եւ այլ. ա. դերան. ստաց. σός, σή, σόν tuus, tua, tuum. Որ ինչ անկ է երկրորդ դիմի. քոյին. քու, քուկին.
Քեզ տաց զգա, եւ զաւակի քում։ Ա՛ռ զքոյդ, եւ ե՛րթ։ Զամենայն աւուրս կենաց քոց։ Հայեա՛ց աչօք քովք։ Ի ոյոցդ տուաւ քեզ։ Ի ձեռանէ քումմէ։ Ընդէ՞ր աշակերտքն յոհաննու պահեն, եւ քոյդ (կամ քոյքդ) ուտեն եւ ըմպե.եւ այլն։
veil, cover;
— հարսանեաց, nuptial veil.
ՔՈՂ կամ ՔՕՂ. (լծ հյ. գաղել, գողել. սքողել. յն. քա՛լլիմա, եւ այլն) κάλυμμα velum, velamen κατακάλυμμα tegumentum, operimentum ἁποκρυβή կամ ἁποκρυφή absconsio. Պատրուակ արկեալ զերեսօք. ծածկոյթ՝ իրական կամ նմանական. վիժակ. վարագոյր. քողք (որպէս եւ մասգարտ ՝ է պարտակ, դիմակ կեղծ)
Մովսէս արկանէր քող ի վերայ երեսաց իւրոց։ Մինչեւ ցայսօր ժամանակի նոյն քող ձգեալ կայ ի վերայ ընթերցողածոց հին կատակարանաց։ Քօղ արկ զերեսօք իւրովք։ Դու՛ստր բարելացւոց ընկեա՛ զքող քո.եւ այլն։
veiled-headed, wearing a veil, veiled;
coy, shy, modest, timid;
drawing the veil.
Որ արկանէ զիւրեւ կամ զայլով զքող, զառագաստ, զվարագոյր.
thy, thine.
Եղբայր քո բենիամին, քոյին ժողովուրդ։ Բարւոք ստեցեր ի գլուխդ։ Քոյին հեղութեամբդ.եւ այլն։
sister;
nun.
ἁδελφή soror. (որ է լծ. ընդ հյ. եւ պ. խուհէր, խահէր . Էգ ծննդակից, դուստր ծնողաց եւ քոյր կոչեցեալ եղբարց եւ քերց իրոց. լայնաբար ասի եւ զայլոց կականց ազգականա. որպէս եւ այրն առ պարկեշտ սիրոյ՝ քոյր կոչէ զիւր կին. քուր, քուրուկ, քուրիկ.
Քոյր թովբելայ՝ նոյեմա։ Ասասցես, թէ քոյր նորա եմ։ Ետես ի ձեռսն քեռ իւրոյ։ Լուաւ յռեբեկայ քռէ իւրմէ։ Կին առ քերբ (կամ քեռբ) իւրով մի՛ առցունուս։ Զեղբայրս իմ եւ զքորս իմ։ Ասէ ցնա տուբիթ, մի՛ լցի քեզ տրամութիւն՝ քոյր։ Քո՛յր մեր հարսն։ Քո՛յր իմ հարսն եւ այլն։ Բայց եւ ծնողաց մեր հանդերձ քերբ՝ լիցի յիշումն յաւուր աներբ. (Շ. յիշ. սողոմ.։)
to scratch oneself, to stretch and yawn.
cf. ՔՈՇՔՈՏԵՄ. ἁναπετάννυμι . եւ այլն.
corus, bushel;
strike.
Որ սակաւ ժողովեաց, տասն քոռ։ Քոռի միոջ գետնոյ։ Երեսուն քոռ նաշհւոյ։ Զվեցերորդ ադուի ի քոռէ գաւոյ։ Քոռի միոջ գարւոյ։ Քոռ ցորենոյ.եւ այլն։
itch, scurf, scab.
ψώρα scabies. Կեղ մարմնոյ զազիր՝ փուտ եւ չոր՝ հանգոյն բորոյ շան. ասի եւ զայլոց իրաց.
Հարի զմարմին նորա քոսովք՝ այլ պահի քեզ քոսն յաւիտենից. (Ճ. ՟Ժ.։)
cube, die;
suffrage, vote, ball, ballot;
տուփ քուէից, urn, ballot-box;
տուփ քուէիւք, by an unanimous vote;
— արկանել, տալ ձգել, to vote, to ballot, to come to the vote, to poll.
Հոսանուտք եւ առժամանակեայք եւ որպէս ի խաղ քուեայք՝ ա՛յլ երբեմն յայլս փոփոխեալք. (Ածաբ. աղք.։)
sleep, slumber, nap, rest, repose, pause;
— մահու, sleep of death;
քաղցր, ախորժ, հան գիստ, խաղաղ, փրկաւէտ, կենսանորոգ, —, soft, agreeable, tranquil, calm, healthy, refreshing slumber;
— թեթեւ, ընդհատ, անհանգիստ, յուղեալ or խռովեալ, դժնդակ, ծանր, վնասակար, մահացու —, light, broken, agitated, troubled, hard, heavy, dangerous, mortal sleep;
ի — լինել, երթալ, քնոյ տալ զանձն, to sleep, to go to sleep, to lie down, to repose;
զքնով անկանիլ, ի — մտանել, to be overcome with sleep, to fall asleep;
ննջել — յաւիտենից, to sleep the sleep that knows no waking;
ի — առնուլ, to send to sleep;
(յորորանի ) to lull or rock to sleep;
խոր — ի լինել, to be in a sound sleep, to sleep soundly;
ճաշակել զքաղցրութիւնս քնոյ, to enjoy sleep;
ի — գտանել զոք, to find a person asleep;
խռովել, ընդհատել, խափանել, զ—, to trouble, to disturb or break one's sleep, to awake, to rouse;
իբրեւ — ընդ արթունս լինել, to be half asleep;
հատանիլ քնոյ յաչաց, to lose one's sleep;
— քաղցրանինջ հատեալ էր յարտեւանաց նորա, calm sleep was unknown to him;
փախեաւ յինէն —, sleep fled far from me;
այս ի — տանի, that causes sleep;
ընկղմեալ ի — թանձրութեան, buried in sleep, fast asleep;
— հատեալ է յաչաց իմոց զցայգ եւ զցերեկ, I sleep neither night nor day, I am sleepless.
Քաղցր քուն է ծառայի։ Զարթեաւ յակոբ ի քնոյ անտի իւրմէ։ Զայս օր՝ քնոյ շնորհ կացին նոքա։ Զնոյն քուն ննջեցին։ Ննջեսցեն քուն յաւիտենից։ Զտեսիլ աստուծոյ ետես ի քուն աչօք իւրովք բացօք.եւ այլն։
Ելեալ ի գահոյս իւր՝ ի քուն եղեւ։ Ամենեքեան ի քուն էին։ Ես ննջեցի, եւ քուն եղէ։ Ի քուն էին։ Ես ննջեցի, եւ ի քուն եղէ։ Ի քուն լինել մարդկան։ Մինչ չեւ ի քուն մտեալ էր նոցա։ Չէ՛ նմա համարձակ ի քուն մտանել։ Որպէս ոչ ննջէ, եւ ոչ ի քուն երթայ պահապանն իսրայէլի։ Մի՛ զքնով անկանիցիմք.եւ այլն։
monk's cap, cowl, capuche, hood, cuculla.
hair-cloth, sackcloth;
sack;
— զգենուլ, to put on, or to wear hair-cloth.
Պատառեաց զհանդերձս իւր, եւ քուրձ զգեաւ ի վերայ միջոյ իւրոյ։ Դնել զարծաթն իւրաքանչիւր ի քրձի իւրում։ Ի թափելն զքուրձ իւրեանց։ Կայր ծրար արծաթոյ ի քրձի իւրեանց։ Կայր արծաթն ի բերան քրձի իւրոյ։ Յամենայն փայտեղէ անօթոյ, կամ ի հանդերձէ, կամ ի մաշկէ, կամ ի քրձէ։ Առին քուրձս հնեալս ի վերայ ուսոց իւրեանց։ Զգեցարու՛ք քուրձ, եւ կոծեարու՛ք։ Արկին քուրձ զմիջովք իւրեանց։ Թօթափէին զքուրձսն առաջի տեառն։ Եւ զսրբութիւ սեղանօքն քուրձ արկանէի.եւ այլն։
heathen or pagan priest.
Չքահանայ՝ պաշտօնեայ կռոց. (ըստ հնդկաց՝ պաման, յայլ լեզուս քահանայ կամ երէց ասի) ἰερεύς sacerdos. եբր. քօհէն.
Ասանէթ դուստր պետափրեայ քրմի արեգ քաղաքի։ Բաց երկրէ քրմաց։ Կացոյց ի բեթէլ քուրմս բարձանց։ Լինէր քուրմ չաստուածոցն։ Զոսկերս քրմացն այրեաց.եւ այլն։
purse, little bag, satchel;
pack, packet;
— արծաթոյ, purse, flat-purse, money-bag, billcase, portfolio;
— հասարակաց ունել, to have the same, or a common purse.
Կնքեցեր զանօրէնութիւնս իմ ի քսակի։ Քսակ ասարակաց ստասցուք։ Զքսակն արծաթոյ ի ձեռին իւրում առեալ։ Որ արկանէք ոսկի հանգանակ ի քսակէ։ Մի՛ բառնայք զքսակ, եւ մի՛ մաղախ, եւ այլն։ Ոսկի գտեալ ուրուք՝ ի քսակ րկանէ. (Խոսր.։)
purser, agent, major-domo, steward.
Որ ունի եւ կրէ զքսակն այլոյ իբրեւ մատակարար.
Առ կացոյց զնա տէր մեր քակակալ, այլ նա ժլատութեամբ գողութեան իւրոյ ոչ յագեցաւ. (Ոսկ. գծ.։)
cut-purse, pick-pocket.
Գող՝ որ ատանէ զքսակ այլոց՝ կորզել զդրամ.
twenty.
Թէ գտցի անդ քսան, ոչ կորուսից վասն քսանիցն։ Այս քսան ամ է, զի է ընդ քեզ։ Քաղս քսան, խոյս քսան, էշս քսն։ Վաճառեցին զյովսէփ իսմայէլացւոցն քսան դահեկանի.եւ այլն։
cf. Քսանամեան.
Ի քսանամենից մինչեւ ցվաթսնամեանս։ Ի քսանամենից մինչեւ ցվասնամեանս։ Ի քսանամենից եւ ի վեր. (Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 3։ Ել. ՟Լ. 14. եւ այլն։)
twenty years old;
of twenty years.
Ի քսանամենից մինչեւ ցվաթսնամեանս։ Ի քսանամենից մինչեւ ցվասնամեանս։ Ի քսանամենից եւ ի վեր. (Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 3։ Ել. ՟Լ. 14. եւ այլն։)
twentieth.
Յամի քսաներորդի յերոբովամայ։ Յամի քսաներորդի եօթներորդի ասայի.եւ այլն։
to whisper, to make false or indiscreet reports, to report, to tell tales, to detract, to intrigue, to denounce, to defame.
Արտաքոյ պատմեաց. որ ցուցանէ յայտնապէս, ոչ քսել զայն եղբարցն միայն, այլեւ այսոցիկ՝ որ շուրջ զնոքօք։ Ըստ քսելոյ իշխանին սիւնեաց։ Ոչ մատնել, ո՛չ քսել։ Քըսեցին զնա առ շահն (այսինքն առ արքայ). (Փիլ. լին. ՟Բ. 71։ Փարպ.։ Սկեւռ. աղ.։ Վրդն. պտմ.։)
sextary;
pitcher, jar;
measure of bushels, or English gallons.
ξεστής, ξεστίον sextarius, urceolus. կամ ըստ գրոց՝ κοτύλη cotyla. Անօթ խոր, կամ գոգաւոր, որպէս կուժ գորակ, փարչ. եւ Բաժակ՝ մեծ եւ փոքր. Ճաշակ. եբր. պադ, չօկ, փարչ. ռմկ. պարտագ, չեմլէ, չամչար, եւ այլն։
Չափ առաջնորդ չափոց՝ քսեստ. (որ ըստ այլեւայլ տեղեաց պէսպէս վարի) (Շիր. չափ եւ կշռ.։)
plants, vegetables.
այլեւ յանշունչս գտանես այսպիսի զօրութիւնս ի բոյսս եւ ի քսինս. ի յն. դնի.
cf. Քստմնիմ.
Հրեշտակք երբ լսեն զանունն աստուծոյ, ուրախ լինին. եւ դեւք ոչ երբէք, այլ առաւել իբրեւ լսեն, քստմնին. (Եզնիկ.։)
Անձամբդ չափ զկիրս նեղութեան (ուրուք ի ծով անկելոյ) քսմնիս, եւ վշտանաս ընդ թշուառութեան տեսիլն. արդ դու քսմնիս, բայց բացում անգամ ոչ լինիս ձեռահաս օգնել։ Յորժամ զայլ ոք տեսանեմք ի նեղութիւն, եւ մեք խանդաղատեալ քսմնիմք ընդ դժնդակութիւնն, ողորմութիւն է. (Լմբ. սղ.։)
impure, foul, nasty.
Վատթար կամ աղտեղի կամ օտարոտի. (որպէս մրուր քուրայի, կամ քուռին քուռը, գարշ, կամ քրչի. աղտոտ, եւ այլն)
chrysoprasus.
ՔՐԻՍՈՊՐԱՍՈՍ կամ ՔՐԻՒՍՈՊՐԱՍՈՍ. գրի եւ ՔՐԻՒՍՈՊՐՈՍ, եւ այլն. Բա յն. խռիսօ՛բռասօս. χρυσόπρασος chrysoprasus. Քար պատուական ընդ ոսկեգոյն եւ ընդ կանաչագոյն, իբր ի գոյն ոսկւոյ եւ պրասի, այսինքն փրասայի. փէրիւզէ.
cf. Քրիստոնեայ.
Յանուն քրիստոսի կոչիմք Քրիստիանոսք։ Զհասարակացն քրիստիանոսաց, եւ այլն. (Սարկ. հանգ.։)
christian.
Պարտ է մեզ ոչ միայն անուամբ կոչեալ քրիստոնեայ, այլ գործովք։ Ոչ միայն քրիստոնեայք, այլեւ հեթանոսք եւ մոգք գիտեն։ Օծ եւ զմեզ, եւ օծեալս արար, եւ քրիստոնեայս արար եւ անուանեաց. (Ածազգ. ՟Դ։ Եզնիկ.։ Խոսր.։)
like a christian, christianly;
— կեալ, to live, to lead a life worthy of a christian.
Մի հեթանոսաբար անըուշներ ի պատուիրանաց աստուծոյ, այլ կատարեա՛ քրիստոնեաբար զհրամանսն տեառն։ Վարուք իւրովք (ըստ արտաքնոյն) կայր քիստոնէաբար Քրիտսոնէաբար թաղումն. (Մանդ. ՟Զ։ Եւս. պտմ. ՟Զ. 18։ Շ. թղթ.։)
christian;
*catechism.
Զի մի՛ ի քիստոնէական անուանէդ որոշեսցիս։ Եւ որ այլ եւս կարգք են քիստոնէականք։ Զօրէնս քիստոնէական հաւատոց։ Ի քիստովնական հաւատոցն. Քրիստոնէական զարմից։ Քիստոնէական փրկաւէտ կոչմանս։ Քրիստոնէական կարգովս եւ կրօնիւք։ Զգիրս սրբոյս քիստոնէականս. (Մանդ. ՟Ա։ Խոսր.։ Յհ. կթ.։ Ճ. ՟Ա.։ Ոսկիփ.։ Նար. ՟Լ՟Բ։ Լմբ. սղ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
fond of christians.
եղեալ երեքեան սոքա քիստոնէասէր, եւ աշխարհաշէն։ Մարդասէր եմ ես (ասէ աստուած), ոչ թէ իսրայէլասէր, կամ քիստոնասէր, այլ՝ ամենայն մարդկան սիրօղ. (Վրդն. պտմ. Վրդն. սղ.։)
Christ, the Anointed, Jesus Christ, Messiah, the Saviour of the world.
Գիրք ծննդեան Յիսուսի Քրիստոսի։ Խօսեցեալ զմարիամ կոյ, յորմէ ծնաւն Յիսուս, որ անուանեցաւ Քրիստոս։ Դու ես Քրիստոս որդի աստուծոյ կենդանւոյ.եւ այլն։
Կոչի Քրիստոս, այսինքն օծեալ։ Քրիստոսն անուն օծեալ կոչի, այսինքն աստուած եւ մարդ. զի քրիստոս ոչ սոսկ մարդկութեան է անուն, եւ ոչ լոկ աստուածութեան. (Խոսր.։ Տե՛ս եւ Պրպմ.։ Սարգ. եւ այլն։)
Christipara, Mother of Christ.
Աստուածածին ոչ գոլ ասելով (նեստորի) զսուրբ կոյսն, այլ քրիստոսածին, յաւէտ զի մարդածին։ Աստուածածին է ծնօղն. իսկ քրիստոսածին ոչ երբէք ուրեք ասելի է։ Որպէս ի դէմս քրիստոսի՝ փոխեցաք զքրիստոսածին, եւ ասացաք աստուածածին. (Պրպմ. ձ։ Դամասկ.։ Լմբ. առ յոյնս.։)
warring against J.-C, antichristian.
χριστομάχος christi adversarius. Որ մարտնչի ընդդէմ քրիստոսի՝ ուրանալով զաստուածութիւն նորա, եւ այլն.
honoured by J.-C.
Մեծարեալի քրիստոսէ. աստուածապատիւ, կամ մեծարօղ զքրիստոս, եւ զայլս յանուն քրիստոսի.
crowned by J.-C.
Ո՛վ քրիստոսապսակեալ արքայ հռովմեյեցւոց։ քրիստոսապսակեալ բարի եւ յաղթօղ ինքնակալի. (եւ այլն. անդ։ եւ Մագ.։ Յհ. կթ.։)
Այլեւայլ գեղեցիկ խորհրդով ասի եւ զսրբոյ խաչէն եւ զեկեղեցւոյ.
selling or betraying J.-C.
χριστοκάπηλος qui christum cauponatur. Վաճառօղ զքրիստոս ըստ օրինակի կրպակաւորաց որպէս յուդայ, սիմոնականք, եւ այլն.
cf. Քրիստոսեան.
ՔՐԻՍՏՈՍԻՆ ՔՐԻՍՏՈՍԻՔ. Քրիստոնեայ, եւայլք. Քրիստոսեան, եանք.
clothed in hair-cloth;
— լինել, to put on, or to wear;
sack-cloth.
Առաքեաց։ զծերս ի քահանայից անտի քրձազգածս։ Կանայք քրձազգածք ընդ հրապարակս աշխարէին։ Քրձազգա՛ծ եղերուք, կոծեցարուք. Քրձազգա՛ծք եղերուք, եւ մոլեցարուք.եւ այլն։
chronicle;
chronological.
Յուզեցի ի քրոնիկոնն, եւ ոչ գտի։ Ոչ միայն ի քրոնիւոնացն, այլեւ յաստուածայնոցն գրոց. (Նչ. եզեկ.։)
to cause to sweat or. perspire, to throw into a perspiration.
անձրեւն շահեկան ... խարակիչ փայլատակամբք, եւ որ զջերմագոլն արկանել առ ի բոյսսն քրտնացուցանէ. (Ագաթ.։)
cf. Քրտնիմ.
Որ քրտնեացն յերկեղէ, նոյն ընկրկեաց եւ յարուցեալսն ի վերայ։ Քրտնեաց, այլ զքիրտն երեսաց նախահօրն ցամաքեցոյց. (Շ. թղթ.։)
Վաստակիքն յոր քրտնեաց եւ աշխատեցաւ ի նմանէ յափշտակի մահուամբն։ այլ ոք է՝ որ զքեզ ի դոցա որոգայթիցն՝ քրտնեաց եւ զերղծոյց։ Եւ ի ճանապարհս վաստակեալ քրտնեսցի. (Լմբ. ժղ. Լմբ. սղ. Լմբ. համբ.։)
cf. Քրտնիմ.
Մարմնոյ ոչ միայն աչք արտասուեն, այլ բոլոր անդամքն քրտնուն. (Մամբր.։)
to vaunt, to boast, to brag, to be proud of.
καλλωπίζομαι . Հաճիլ ընդ պճնութիւն անձին կամ այլոց. գեղապանծ լինել.
cf. Քրքիջ բառնամ;
to itch excessively, to tickle.
Չէ՛ աստ թատր ծաղու, եւ ո՛չ վասն այնորիկ ժողովեցաք, զի քրքջեցեմք։ Քրքջեցե՞ր մեծեմեծս. ի միտ առ զնորա լալն եւ զհեծելն։ Սքօղարկեալ զգլուխ ծածկեալ քրքջեն. ով կին դու՝ որ նստեալ կակրաջիցես եւ այլն. (Ոսկ. մտթ. Ոսկ. կող. Ոսկ. եբր.։)
he-goat, buck.
Արի՛ գնա՛ քօշ հասեալ, զի չես նման թագաւորի, այլ քօշի ունիս պարանոց եւ մորուս. (Պտմ. վր.։)
"the thirty seventh letter of the alphabet, the eighth of the vowels. It was introduced in the Armenian alphabet towards the end of the XIIth century to facilitate or distinguish the two different pronunciations of the syllable աւ, which is generally pronounced ""av"" when followed by a vowel, as աւետարան;
on the contrary, when followed by a consonant, it is pronounced like the English ""o"", as աւգնեմ, աւրհնեմ, աւրէնք."
Նշանագիր նոր, հնարեցաւ յետ ժբ դարու առ ի դիւրութիւն՝ փոխանակ երկբարբառ գրութեանս աւ, ի փոխ առեալ ի յունէ եւ ի լատինէ. o. որ կոչի ըստ յն. օ՛ միքրօն. այսինքն փոքրիկ կամ սուղ. զի է որպէսօ, փակ եւ բոլորեալ՝ առ առաւել արձակ հնչիւն բացմամբ շրթանց. իսկ մեծ օ, կամ օ՛ մէկա ՝ յունաց, այսինքն երկայն ամանակաւ . ω , է եւ ձեւով նման երկուց տառից . αυ կամ կրկին οο տառից։ Արդ օ փոքրիկ ըստ յունաց՝ միշտ վերածի ի մերս. ո, եւ աւ ՝ որպէս օ. զոր օրինակ՝ յն. πόλις. բօ՛լիս լինի ի մեզ պոլիս, կամ պաւլիս. πέτρος , բէ՛դրոս, պետրոս. ὁνία , օնիա, ոնիա կամ աւնիա. ὅφνι , օֆնի, ոփնի. σοφία , ὁρθοί , սօֆի՛ա, օրթի՛, սոֆիա՝ որթի, կամ սաւֆիա աւթի. κρόνος , գռօ՛նօս, կռոնոս կամ կրաւնոս. եւ այլն։ Իսկ մեծ օ. կամ ω յունաց փոխադրի ի մեզ ով. զոր օրինակ՛ ἱωσήφ, πλάτων, ἱώτα , յովսէփ, պղատովն, յովտ. եւ այլն։
Այլ քանզի կրկնաձայն եւ հոմաձայն է մեզ աւ, զի նախ քան զայլ ձայնաւոր՝ կամ ի վախճան բառից թաւ հնչէ որպէս մօտ ի ավ, զոր օրինակ աւագ, աւազան, աւետիք, աւիշկ, հարաւ, ցաւ. եւ այլն. առ ի գիտել՝ թէ եբր գրի իբր օ՛, սկսան ոմաք ի վերայ տառիս աւ ՝ դնել զյունական ω , օ՛մեկա. Վասն զի տեսին առ հինս եդեալ զայն երբեմն ի վերայ վանկիս ով, ի նշանակ՝ թէ այն վանկ ըստ յունաց գրի տառիւս . ω , օ՛մէկա։ Այլ ելին եւ անհմուտ գրիչք, որ կարծելով թէ ձեւդ օ, յամենայնի լնու զտեղի տառիցս աւ, փոխանակ գրելոյ՝ Դաւիթ, զաւակ, ցաւ, եւ այլն. Գրեցին՝ Դօիթ, զօակ, ցօ, եւ այլն. որպէս համառոտագրութիւն։
Բայց իմաստունք անգամ ստէպ վարանէին եւ ցարդ եւս վարանին, թէ ուր դնի ըստ հին գրչութեան, Աւնան, Սաւսան, Սաւսակիմ, Լաւոդէ, եւ այլն, արդեօք իբր աու՞ վերծանելի իցէ, եթէ իբր օ՛. զոր դիւրին է որոշեալ՝ հայելով յայլ լեզուս. զի հիշելի է ըստ նոցա, անուան, սօսան, սուսակիմ, լօոդէ, եւ այլն։ Որպէս եւ վիպակ սովորութեամբ գրեալքն կամ իբր ռամկօրէն հիշեաւ արտաբերեալքն՝ օգոստոս, աւրեղիոս, պաւղոս եւ այլն։ Եւ չեն ինչ զարմանք. զի եւ իտալացիք՝ որոց լեզուն է ռամկականն լատինականի, ասեն օ՛ռօ, կօտէ՛րէ, բա՛օլո կամ բօ՛լօ, ուտիռէ կամ օտի՛ռէ. փոխանակ լատին ձայնիցս՝ աւռում, կաւտէ՛րէ, բաւլուս, աւտի՛րէ, եւ այլն։
Ձայնաւորք են ութ. ա՛, ե՛, է՛, ը՛, ի, ո, ւ, ով. այլ ի յետին օրինակս փոխանակ վերջնոյն դնի օ՛։
Յորոց յայտ է, թէ սուրբն մեսրոպ որպէս ոչ յօրինաց զտառ ինչ նման լատինականին u, այլ նոյնպէս հնչել ուսոյց զվանկդ ու՛, հանգէտ յունաց՝ որք գրեն ου . ըստ նմին ոչ յաւել զտառն օ՛, այլ ուսոյց ըստ տեղւոյն գրել փոխանակ այնր աւ, կամ ւ. հանգոյն այլոց արեւելեաց համօրէն. որպէս եւ գաղղիացիք գրեն au, եւ վերծանեն օ՛։
Սովիմբ լուծանի եւ այն տարակոյս, թէ զիա՛րդ ի հին մատեանս անխտիր գրին ամենայն հոլովք ներկայ ընդունելութեանց՝ ող, կամ աւղ. սիրող, ի, աց. սիրաւղ, ի. սիրաւղք, ղաց, եւ այլն. ուստի եղեւ առ մեօք ոմանց միշտ գրել օղ, եւ ոմանց միշտ ող. այլ ըստ կանոնի երեւի գրել յուղղականն օղ, եւ ի հոլովականն ող. քանզի եւ ի յն. ուղղականն է . -ων , հոլովականն է -οντος, -οντα, -ωντες, -οντων եւ այլն. վասն զի ω , է երկար, եւ ο , սուղ. որպէս եւ ի մեզ օ կամ աւ է երկար, եւ ո ՝ սուղ։
Յայտ է ի վախճանի, զի որք սկսանն նախ քան զաւուրս իսկ լամբրոնացւոյն գրել օ՛, իբր աւ, ոչ մուծին նոր հնչիւն, այլ նոր նշանադիր համառօտեալ. գիտելով՝ թէ ամենայն ժողովուրդն գիտէ զնշանակութիւն բառիցս՝ օր, օրհնութիւն, օգնել. հօր, մօր, եղբօր եւ այլն. եւ ոչ ոք այլազգ ընթեռնոյր զգրեալսն յառաջնոց՝ աւր, աւրհնութիւն, աւգնել, հաւր, մաւր, եղբաւր եւ այլն։
Միւսումն երկու՝ միջակ բարեաւք (այսինքն բարեօք), այլումն մի՝ փոքումբք գործովք. այսինքն թէ ըստ նախնեաց նմանաձայնիմն են աւք (այսինքն օք ), եւ ովք։
Աւրհնեամբ ըզմեզ հա՛յր անսկիզբն. այսինքն արտասանելով՝ Օրհնեմք ըզմեզ եւ այլն։ Յայտնի է եւ գրեալն ի Վարս հարանց, զի փոխանակ օ տառի յունաց՝ զոր գրէր երանելին մարկոս աշակերտն սիլովանէի՝ ի հյ. գրի աւ, դնելով ի վերայ զօմեկայ յունաց. որ ի տպ. ուղիղ բացատրութեամբ դնի՝ օ.
aiding, assisting, helping, auxiliary;
aid, helper, assistant, adjutant, coadjutor, colleague;
— զորք, auxiliary forces, reinforcements, auxiliaries;
— լինել, to help, to aid, to give help to, to succour;
— լինել միմեանց, to help one another;
— իւր առնուլ, to profit by, to avail oneself of զխաւար — առեալ, under cover or favour of the darkness.
βοηθός, -θή, -θῶν auxiliator, adjutor, -trix συμβοηθός coadjutor եւ այլն. Որ ոք կամ որ ինչ օգնէ. ձեռնտու. գործակից. նպաստիչ. ապաւէն. օժանդակ, նիզակից. օգնօղ
Արտասուք դմա օգնական ըստ դմա։ Բայց ադամայ ոչ գտաւ (ի կենդանիս) օգնական նման նմա։ Անուն երկրորդին եղիազար. ասէ, աստուած հօր իմոյ՝ օգնական իմ։ Օգնական ի թշնամաց եղիցես նմա։ Որ ոչ արար զաստուած իւր օգնական։ Խաղաղութիւն քեզ, եւ խաղաղութիւն օգնականաց քոց։ թագաւորք օգնականք նորա։ Օգնական լինել (ի պատերազմի)։ Որպէս ձիւնաբեր ամարայնի՝ տօթացելոց օգնական է (այսինքն օգնէ, օգտէ. ὡφελεῖ prodest ) եւ այլն։
cf. Օգնութիւն;
alliance, league cooperation, collaboration.
Այլուստ լինի օգնականութիւն եւ փրկութիւն հրէից։ Մի՛ հեռի առներ զօգնականութիւն քո յինէն։ Օգնականութեամբ լցեալ բարձրելոյն։ Յուսացեալ յօգնականութիւն տեառն։ Զօրէնս յօգնականութիւն ետ։ Հազիւ կարացաք ըմբռնել զմակոյկն, զոր առեալ՝ յօգնականութիւն կապէին ընդ նաւն. եւ այլն։ Զմիմեանս օգտեցուցանել աննախանձ օգնականութեամբ. (Յճխ. ՟Ժ՟Է։)