to bind, to strain, to tighten, to tie tight, to pinion;
to stretch, to lengthen out;
cf. Յօն.
Ոչ յայլմէ ումեքէ ի բաց ձգեցեալք առ ի պրկիլ եւ ձգտիլ։ Զօդն ձեւացոյց եւ պրկեաց սաստկութեամբ. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
stretching, tension.
Զոր եւ ի վերայ գործեաց երաժշտականք զգուշութեամբ պահեն՝ զջիլսն թուլացուցանելով, զի մի պրկմամբ անհանգստութեամբ պախումն առցէ։ Ոչ միայն առ անջատեալոն եւ առաւելեալ պրկմունս՝ օրինօք երաժշտականութեան յարմարեալ է, այլ եւ առ մէջս եւ առ թուլացեալսն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 29։)
Ի հրացանութենէ փայլական հրոյ հասեալ յօդս՝ յինքն ամփոփէ զբնութիւն օդոյն եւ զխոնաւութիւն ջրոյ. եւ այնպէս պրկմամբ օդոյն թանձրանայ՝ մածեալ եռացմամբ հրոյն, եւ կարծրացեալ քարանայ. (Իգն.։)
rush, bulrush;
papyrus.
Չոր պրտու դի՛ր ի ներքս ... Ոմանք առնուն չոր պրտուս. (Վստկ. ՟Ճ՟Հ՟Ը. եւ այլն։)
made of rush or papyrus;
rush-mat;
rush-garments;
— թուղթ, papyrus-scroll.
Մի՛ գրեսցեն ի մագաղաթ, այլ ի թուղթս պրտուեղէնս. (Վրք. հց. ձ։)
the twenty seventh letter of the alphabet & the twenty first of the consonants;
nine hundred, nine hundredth;
It is sometimes confounded with the letters չ & ճ, as : խնջոյք — խնճոյք, ջղջիկան — չղջիկան.
Ջ. Երբեմն լծորդ գտանի ընդ չ. որպէս. Հաջել կամ հաչել. կարկաձել, կարկաչել. յօրանջել, յօրանչել. չղջիկան, ջղջիկան։ Եւ շատ եւս ընդ ճ. Գէջ կամ գէճ. բջիջ, բճիճ. խնջոյք, խնճոյք. կնջիթ, կնճիթ. ճանճ, ճանջ։ Որպէս եւ որ ինչ ըստ պրս. եւ թ. հնչի իբր չ կամ ջ, արաբացիք հնչեն ճ, ք, խ, շ. եւ այլն։
heathen feasts.
Բառ անյայտ, որպէս հեթանոսական ջայլք կամ նուազք կամ ջահք, եւ այլն.
burning or shining like a torch.
Արեգակն ոչ ապականի այլ ընկղմի ի ջահաբորբոք փառացն քրիստոսի. (Մեկն. ղկ.։)
to illuminate, to light up.
Ջահազարդեցան զամբարափայլ անշէջ լուսով. (Յհ. կթ.։)
cf. Ջահալուցութիւն.
Բորբոքեալ բոցափայլ ջահալուսութեամբ։ Առատաբոց ջահալուսութիւնք յոգանթիւ ճրագարանացն. (Անան. եկեղ։)
torch-light;
bonfire.
Բորբոքեալ բոցափայլ ջահալուսութեամբ։ Առատաբոց ջահալուսութիւնք յոգանթիւ ճրագարանացն. (Անան. եկեղ։)
blazing, refulgent.
Վառեալ որպէս զջահ. ջահաբորբոք. լուսափայլ.
Բանն ջահավառ՝ ամփոփեալ զճառագայթս աստուածութեան լուսոյ։ Կանթեղաբորբոք ջահավառ զամբարանշոյլ լուսով փայլեցոյց։ Դպիրքն ջահավառ լապտերօք. (Ճ. ՟Գ.։ Նար. խչ.։ Մաշտ.։)
illumination.
Վառումն ջահի. լուսափայլութիւն. պայծառութիւն.
Որ ծայրագոյնդ ես լոյս, եւ ղամպարափայլ ջահավառութեամբ պայծառանաս, եւ լուսաւորես. (Մագ. յիշ. խչ.։)
to shine like a torch, to irradiate.
Ղամբարափայլ լուսով ջահացուցանել ընդ ոլորտս տիեզերաց զյիշատակ սրբոցն. (Սիսիան.։)
to illuminate, to enlighten, to render luminous.
καταλάμπω, ἕλλαμπω illumnio եւ այլն. Լուսաւորել որպէս ջահ կամ ջահիւ. լուսատու լինել. ծագել. պայծառացուցանել.
Ղամպարմամբ լուսափայլմամբ ջահաւորեաց զտիեզերս. (Նար. տաղ.։)
to shine like a torch, to blaze, to flash, to glitter.
Նոր արեւ փայլեաց, նոր լուսին ջահեաց, նոր աստղ ծագեաց։ Ի նմանէ ջահեալ եւ պայծառացեալ. (Գանձ.։ Ոսկիփոր.։)
nourishment, food.
at nurse, sucking.
Կերօղ զջամբ. մանկիկ՝ որ կերակրի ի ձեռն այլոց.
to nourish, to give to eat or to suck, to feed, to suckle, to foster, to rear.
Իբրեւ տղայոց ի քրիստոս կաթն ջամբեցի ձեզ, եւ ոչ կերակուր։ Մանր մանր կոտորեալ զայս՝ թռչնոց երկնից գէշագէշ ջամբեցից։ Ջամբել միս, կամ հաց, զիւղ եւ մեղր, կերակուր. խոտ որպէս արջառոյ, զինչս՝ աղքատաց. ժառանգութիւն. լեղի, մոխիր, վտանգ, ցաւս, մատեան, եւ այլն։
diligence, care, study, work;
զուր —, labour lost, labour in vain;
— դնել, տանել, յանձին ունել cf. Ջանամ.
(լծ. հյ. գուն. եւ լտ. գօնա՛դուս ). κόπος, μόχθος, κάματος labor, fatigatio κακοπάθεια vexatio, molestia σπουδή studium πεῖρα experimentum, conatus եւ այլն. Ճիգն. փոյթ ոգւով չափ, եւ Աշխատութիւն. երկ.
Այս ջան է առ առաջի իմ, մինչեւ մտից ի սրբութիւն աստուծոյ։ Ամենայն բան ջանիւ։ Վասն բազմացն հաճութեան ջան յանձն առաք։ Եւ անդ լինէր ոչ սակաւ ջան եւ վտանգ խռովութեան քաղաքին։ Յիշէր եղբարք, զվաստակն մեր եւ զջան.եւ այլն։
Ոչինչ օգտի ոք յայլոց ջանուց։ Ի վաստակոց եւ ի ջանուց (տպ. ի ջանից)։ Ի մեր ջանուց հարստացաք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։ Վրք. հց. ՟Բ։ Բրսղ. մրկ.։)
to exert oneself, to endeavour, to study, to be diligent, to hasten, to take care, to do one's possible;
to take pains, to labour, to weary, to exhaust.
κοπιάω, πονέω laboro, fatigor πειράω conor, nitor, tento, experior ἁγωνίζομαι certo եւ այլն. Ջան դնել. փոյթ տանել. դուն գործել. աշխատիլ. ճգնիլ. փորձ փորձել. տքնիլ. նկրտիլ. մրցիլ.
Ոչ ջանալ, եւ ոչ նիւթէ։ Ջանացարու՛ք մտանել ընդ դուռն նեղ։ Զուր ջանան առ ժողովուրդն՝ որ ոչ լինի դոցա շահ։ Ջանային արքն դարձուցանել զնաւն ի ցամաք, եւ ոչ կարէին։ Ջանայր փրկել զնա։ Ջանացաւ փրկել։ Ատեցի ես զամենայն վաստակս իմ, զոր ջանացայ ընդ արեգակամբ։ Յորում կամ որով ինքն ջանայ։ Ու՞ր ջանամ ես։ Որքան ջանասցի մարդ խնդրել, եւ ոչ գտցէ. եւ այլն։ (Իսկ Սղ. ՟Լ՟Դ. 10։)
Մի՛ փոքր համարիր զշնորհս զղջմանն, այլ մեծաւ փութով ջանացի՛ր, եւ խնդրեա՛ յաստուծոյ, մինչ առնուս. (Անան. զղջ.։)
cf. Ջանասէր.
Ոչ եթէ արշաւողաց եւ փութագնացին ունիմք կարիս, այլ՝ դադարողաց եւ ջանոտից (կամ ջանոտաց՝ հանդերձ խելօք). (Ոսկիփոր.։)
apologist, advocate, defender, protector, patron;
— լինել՝ կալ՝ մտանել cf. Ջատագովեմ.
(ի գով, եւ շատ կամ դատ, զատ, ջահտ, եւ այլն). συνήγορος defensor, advocatus, patronus. Պաշտպան դատի. վրէժխնդիր իրաւանց. փաստաբան. բարեխօս. ձեռնտու. վերակացու. կուսակից.
conjurer, sorcerer, wizard;
divineress, sorceress, witch, enchantress;
vixen, scold.
Վասն չար դիւակախարդաց ջատկաց (այլ ձ. դիւթակախարդաց ջատակաց). (Կանոն.։)
to cut or break in pieces, to undo, to break, to shatter, to smash;
to kill.
ἑκκόπτω, ἑκλικμάω exscindo, excutio եւ այլն. Ջախել. կոտորել. խորտակել. մանրել. փշրել. կոճոպել. կոտրտել, ճարդել, ջարդուբուրդ ընել.
to get warm, to warm oneself, to be warmed;
to burn, to grow warm, hot, angry or excited, to chafe;
— յարեւու, to bask in the sun;
ջեռեալ նստել ի վերայ ձուոց, to sit on eggs, to sit brooding, to hatch;
իբրեւ արեւն ջեռնոյր, when the sun spread his beneficent heat.
ՋԵՌՆՈՒՄ կամ ՋԵՌԱՆԻՄ. θερμαίνομαι, διαθερμαίνομαι calefio, incalesco, ferveo, alefacio me. Ջերմութիւն զգալ կամ զգենուլ. ջերմանալ. եբր. խամամ եւ այլն.
Ջեռնոյր առ լուսովն։ Քանզի ցուրտ էր, եւ ջեռնուին։ ծածկէին զնա հանդերձիւք, եւ ոչ ջեռնոյր։ Ննջեսցէ ընդ նմա, եւ ջեռոցի տէր մեր արքայ։ Ի կտրոց խաչանց իմոց ջեռան թիկունք նոցա։ Վաշ ինձ, զի ջեռայ, եւ տեսի զկրակ։ Ի դոյղն ճառագայթից արեգականն ջեռեալ հելէր։ Ջեռաւ մարմին մանկանն։ Ջեռաւ սիրտ իմ ի փորի իմում.եւ այլն։
Իբրեւ արեւն ջեռնոյր։ Մինչեւ ի ջեռնուլ արեւուն.եւ այլն։
to warm, to heat, to make hot or warm;
to boil;
կարի իմն —, to overheat;
— զանկողին, to warm a bed.
Ջեռուցանել տապակս եւ կատսայս ... ջեռուցին պատրաստեցին։ Ի տապակսն ջեռուցեալո իջուցանել։ Արկցեն ի սանս ջեռուցեալս։ Ընդ ջեռուցանել արեգական։ Ջեռուցից զնոսա որպէս ջեռնու արծաթ։ Արկցէ յերկիր զձուս իւր, եւ ջեռուսցէ ընդ հողով։ Ջեռուցանէր զարքայ, եւ պաշտէր զնա.եւ այլն։
calorific;
heating, too exciting;
copper, kettle, boiler, pipkin;
chaffing-dish;
— անկողնոյ, warming-pan.
Կամ գ. θερμαστρίς caldarium, calfactorium. Անօթ ջեռուցանելոյ զջուր եւ զայլ իրս.
fine weather;
heat, caloric, warmth;
warm, hot;
serene, fine, clear.
Խաղաղութիւն եւ ջեր գործի։ Յերկինս այլ նշան ձմերայնւոյէ (այսինքն մրրկի). եւ ոչ ոք իցէ՝ որ տեսանիցէ զձմերայնւոյ նշանն, եւ ջերոյ ակն ունիցի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։ ՟Բ. 28։)
to warm oneself, to get warm;
to catch a fever, to fall sick;
to burn, to be excited, inflamed, infuriate;
— յախտս, to plunge into vice;
առ պատկերս կռոց —, to give oneself up to idolatry.
πυρέττομαι, καύχομαι febre ardeo, uror συντήκομαι liquesco, consumor νοσέω aegroto եւ այլն. Ջերիլ. ջեռնուլ՝ որպէս տապիլ, տոչորիլ, ախտաւորաբար յարիլ, զակատիլ. ախտանալ. կրել զջերմն մահաբեր ախտի, եւ մոլիլ ախտիւք կրից. խիստ տաքնալ, հիւանդանալ, մարազլը ըլլալ մարմնով կամ հոգւով.
cf. Ջեռուցանեմ.
ՋԵՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. իբր Ջեռուցանել (որպէս դնի յայլ ձեռ). θέρω calefacio.
Զամենայն լնու զաչս լուսովն, եւ զմարմնական բնութիւն ջերացուցանէ, այլ ոչ տոչորէ. (Առ որս. ՟Է։)
warm;
serene, calm;
ardent, burning, fervid, fiery, passionate;
tender, affectionate;
heat, warmth;
hot viands;
— է, it is warm;
cf. Ջերմն.
Հաց ջերմ։ Ոչ ցուրտ ես, եւ ոչ ջերմ։ Ի ջերմն խշտեաց, եւ այլն։
Ոչ ի ջերմ ժամանակ, այլ մինչդեռ ալէկոծն ծովածուփիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 24։)
very hot;
impassioned, ardent, fervent;
warmly, eagerly, fervently, passionately.
Ասիցէ ոք արդեօք ի տօնասիրաց եւ ի ջերմագումից։ Ջերմագոյնն քան զայլսն ի սէրն քրիստոսի պետրոս։ Լուեալ ջերմագունին պետրոսի։ Պետրոս ջերմագոյն խոմարհութեամբն հրաժարէր զսպասաւորութիւն տեառն եւ աստծոյ եւ վարդապետի. (Ածաբ. ծն.։ Առ որս. ՟Ե։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։ Բրս. հց.։)
burning, ardent;
— առնել, to burn, cf. Կիզում, cf. Տոչորեմ.
Լոյսն ցանկալի է յաչս մեր, այլ յորժամ կարի ջերմակիծն առնիցէ, վնասէ. (Ագաթ.։)
very hot, ardent, burning, boiling;
warm, foil of warmth, fervent, impassioned, affectionate, very tender;
all hot, piping hot;
quite fresh or new;
warmly, ardently, eagerly, fervently.
Ծրտէին ջագքն ջերմաջերմ յաչս իմ. (այլ ձ. ջերաջերմ). Տոբ. ՟Բ. 11։ կամ 18։
rather warm, hot;
fiery.
Սպիտակ պղպեղ եւ սեաւ՝ երկոքին ջերմինք են, այլ ըստ առաւելութեան եւ նուազութեան. (Սահմ. ՟Ժ։)
nerve, sinew;
fibre, string;
whip;
nerve, sinews, force, vigour;
— տեսաբանական, optic nerve;
լուծանիլ ջղաց, to become enervated;
զ—ս հարկանել ուրուք, to shock a person's nerves, to frighten, to terrify;
զ—ս հատանել ուրուք, to hurt a person's nerves, to weaken, to enervate.
Եօթն ջլօք գալարովք։ Ջիլս գալարս։ Խզեաց զջիլսն։ Ոսկերօք եւ ջլօք հանար զիս։ Ջիլք իմ լուծեալ են։ Ջիլք երկաթիք՝ պարանոց քո.եւ այլն։
pure, clean, clear, polished, bright.
ἁπηλίδοτος purissimus եւ այլն. մաքուր. զուտ. պարզ. յստակ. վճիտ. տնաղօտ. փայլուն. շողշողուն.
duster, ruhbing-cloth, rubber;
expiator, atoner, reparer;
— խոհակերոցի, dish-clout.
Ի կենարար կողէն կայլակ՝ մեղաց ջնջան։ Այսոցիկ (մեղացս) ջնջան, եւ օճառ սրբութեան ընկալաք զսուրբ եւ զպատուկական արիւնն. (Շ. ոտ. բարձր. եւ Շ. ՟ա. յհ. ՟Խ՟Զ։)
to clean, to dust, to purge, to wipe;
to efface, to scratch out, to erase, to cancel, to expunge;
to abolish, to annul;
to destroy, to undo, to suppress;
to extirpate, to exterminate;
— զգաչինս, to cancel, to annul, to make void a contract.
ἁλείφω, ἁπαλείφω, ἑξαλείφω deleo, abstergo ἑξαίρω aufero, tollo ἁπαλλάττω dimoveo, dimitto ἑξιλάσκομαι expio եւ այլն. Ջինջ առնել. մաքրել. ի բաց սրբել զաղտ, կամ զնիշ ինչ . անհետ առնել զչարիս եւ զչարս. քաւել.
Ջնջեցից զամենայն մարմին յերեսաց երկրի։ Ջնջեցան յերկրէ։ Ջնջելով ջնջեցից զյիշատակ ամաղեկայ յերկրէ ի ներքոյ երկնից։ Մի՛ ջնջեսցի անուն հօր մերոյ ի միջոյ ցեղի իւրոյ։ Ծնօտիւ իշոյ ջնջելով ջնջեցից զնոսա։ Մի՛ ջնջեսցի ցեղն յիսրայէլէ։ Ջնջեցից իբրեւ զամպ զանօրէնութիւնս քո։ Ի ջնջել անիրաւութեանց։ Ջնջեսցին հեղեղաւ.եւ այլն։
Ջնջել զարծաթ եւ զտել կարես դու եւ առանց հրոյ, այլ շողացուցանել եւ եռանդնացուցանելհրով միայն կարես. (Եփր. համաբ.։)
abstersion, cleaning;
effacing, erasure;
abolition, abrogation, cassation;
suppression;
extinction, extirpation, extermination;
— դտշանց, cancelling, annulling of contracts.
(Նոյ) ոչ եղեւ հանգիստ, այլ ջնջումն որ ինչ միանգամ ի վերայ երկրի. (Խոր. ՟Ա. 3։)
cf. Ջոլիր.
Ետու եւ ջոլորիս եղանց, եւ ջոկս զուարակաց։ Գայլքն զջոլորս հօտիցն պահէին զգուշութեամբ, եւ զանգեայս արջառոցն. (Ուռպ.։)
cf. Ջոլիր.
Ետու եւ ջոլորիս եղանց, եւ ջոկս զուարակաց։ Գայլքն զջոլորս հօտիցն պահէին զգուշութեամբ, եւ զանգեայս արջառոցն. (Ուռպ.։)
cf. Ջոլիր;
split hair;
— առ —, cf. Ջոլրաբար;
—ս առնել, to make a distinction or difference;
to sow division.
to separate, to set a-part.
Առանձնանայ դարձեալ ի նոցունց ստորակէտն յառոգանութեան, ըստ որում յայլ դասս ջոկադրի. (Երզն. քեր.։)
copulative, conjunctive.
Շաղկապացն ոմանք ջոկամանք են, եւ ոմանք անջատականք. (ջոկոմանք են՝ որ զմեկնութիւն) (կամ զպատմութիւն եւ զզրոյցս) յանհունս արտաբերեն՝ ջոկոմանել. եւ են այսոքիկ, եւ , այլ, իսկ. (Թր. քեր.։)
Ջոկամանք են, այսինքն շարմանեալ, որ ասի ժողով։ Ջոկամանն իբրեւ զմիաբանութիւն իմն եւ համակամութիւն եւ այլն։ Անջատականք ընդդէմ ջոկամանին. (Երզն. քեր.։)
to distinguish, to separate, to detach.
Ետ ջոկել զեպիսկոպոսի մարմինն եւ զաբեղայիցն յայլազգեացն. (Յայսմաւ.։)
Րամ արծաթափայլ մանկուք ... քրիստոսի ջոկեալ եղունք. (Գանձ.։)
Րամ արծաթափայլ մանկուք ... քրիստոսի ջոկեալ եղունք. (Գանձ.։)
mule, he-mule;
մատակ —, mule, she-mule;
մտրուկ ջորւոյ, mule colt.
Էշք, ջորիք, եւ ուղտք։ Հեծան այր իւրաքանչիւր ի ջորւոջ իւրում։ Բեռնիք զուգից ջորւոց։ Ձիոց եւ ջորւոց եւ ուղտուց եւ իշոց.եւ այլն։
hydromancy, prediction by water.
Ի բժշկաց առողջանալ անխիղճ են. այլ ոչ դիւթաց եւ կախարդաց ի ջուրուռթէից, կամ յայլ իրաց. (Կանոն.։)
hydromancian.
Մի իսխեսցեն երթալ եւ հարցանել ի դիւթս կամ ի կախարդս, ի ջուրուռթոյցսն, ի գարընկէցսն, եւ յայլ հմայս. (Կանոն.։)
water-cresses.
ՋՐԱԲԱԲ կամ ՋՐԱԲԱԲՈՅ. որ եւ բաղբաք. Բանջար ինչ, կարծեցեալ յոմանց՝ Ջրկոտիմ. ... եւ յայլոց՝ Սամիթ. կամ Տուղտ, կամ մոլոշ.