cf. Յերկուանամ.
Երկուացեալ ի մարմնոյ». այսինքն ելեալ. (Ճ. ՟Գ.։)
that brings forth
Երկուորածին հօրանցն հաւասար ցուցանէր։ Երկուորածինք են այսպիսի ատամունք. (Նիւս. երգ.։)
dual;
double.
Եզական, կոփեմ. (երկուորական, կոփոմ. Թր. քեր.։)
Որ ոչ զարուն մեկնէ, եւ ոչ զէգ, եւ ո՛չ զերկուորականն ... եւ որք թարգմանեցինն՝ փոխանակ երկուորականին զբազմաբարն ասացին. (Կիւրղ. թագ.։)
Չունիմք երկուորական անուն յատուկ, այլ յոքնականաւն կոչեմք։ Երկուորական խօսս ոչ ունելով ի բառս մեր. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. օրին.։)
cf. Երկուորեակ.
Եղբարք, որ կոչեցան երկուորիք, անտիոքոս եւ փիղիպոս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Երկուորեօք ծննդովքն զուարճացեալք։ Հանդերձ երկուորի ծննդովք. (Նիւս. երգ.։)
Միակի նմանի, ոչ ընդ ումեք բոլորովին խառնեալ այնոցիկ՝ որ ի հասարակութեան միաբանութեան են երկուորւոյն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 29։)
Մերթ՝ Երկուորակածին. διδυμεύουσα gemellos pariens էքիզ բերօղ
Ամենեքեան երկուորիք են, եւ անորդի (կամ անծնունդ) ոչ գոյ ի նոսա. (Երգ. ՟Դ. 2։ ՟Զ. 5։)
ԵՐԿՈՒՈՐԻՔ. δίδυμα testiculi, testes Առականք. ձուանքարու կենդանւոյ. ամորձիք.
cf. Երկեցուցանեմ.
Երկուցեր փոքր այս խթանաւ զապարասանին զվիթխարութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Միայն բանիւք երկուցանես. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ա.։)
Ե՛կ երկուսուք զնա . . . մի՛ երկուսցուք զդա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ.) ձ. (տպ. երկեցուսցուք)։
timid, fearful, pusill-animous, cowardly.
Երկչոտին առանձին իմն չարութիւն ինքեամբ վկայէ դատապարտեալ. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 10։)
Զփանաքիս եւ զերկչոտսն. (Պիտ.։)
to feel intimidated, to get frightened.
Մի՛ երկնչիր հոգի իմ, ըիդէ՞ր երկչոտիս. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
timidity, pusillanimity, cowardice.
Յաղթեսցէ՛ երկչոտութեանն՝ գութ, աստուծոյ երկիւղն՝ մեղկութեն. (Ածաբ. աղք.։)
divided, discordant.
Զիա՞րդ համահարք՝ միոյ մօր որդիք՝ երկպառակք լիցին. (Եղիշ. ՟Ը։)
to divide, to disunite, to set at variance.
disagreement, variance, discord, dissension, division, disunion, quarrel.
Հակառակութիւնք, երկպառակութիւնք, հերձուածք, Գաղ. (՟Ե. 20։)
Երկպառակութեամբ ճեղքելոյ ի միմեանց. (Փարպ.։)
cf. Երկպառակեմ.
Մի՛ երկպառակտեր եւ ճեղքեր զեկեղեցի. (Ոսկ. հռ.։)
double;
doubly.
Երկպատիկ ժամանակ քան զայս ժուժալ։ Երկպատկի արժանի լինել կենաց. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին.։)
Իսկ ներկպատիկսն նշանակէ է՛, այլ ո՛չ ըստ ինքեան. (Պերիարմ.։)
duplicity, state of that which is double or doubled.
Կիտոսն ընդ ազգի ազգին ծառովք ննջէ ... վասն երկպատկութեան արտաքս ելանէ յեզերս ծովու». ա՛յլ ձ. երկպագութեան, կամ երկպակութեան. իմա՛, կա՛մ երկակենցաղն գոլ, եւ կամ զուգաւորութիւն, կամ կեղծաւորիլն ի նոյն միտս։
two edged.
δίστομος anceps Որոյ են երկու սայրք, կամ կողմանք սո՛ւրք. երկբերան. եւ Սուսեր երկբերանեան.
Երկաթ երկսայրի, այսինքն յերկուց կողմանց սրեալ. (Դամասկ.։)
cf. Երկստուեր.
Ստուերքն յերկուց կողմանցն երեւին, եւ այնպէս անուանեն զաւուրս, երկստուերեան աւուրք. (Վեցօր. ՟Զ։)
that has two cloaks.
Երկվերարկու շնորհազարդ շքով պաճուճեաց. (Նար. խչ.։)
having two masters.
Զիա՞րդ կոչեսցուք զնա. միթէ երկտիրեա՞ն արդեօք. (Սեբեր. ՟Դ։)
that is produced, that springs from the earth.
Զոր եւ ոռոգանել ասէ երկրաբուղխ աղբերն չորիւք բաժանմամբք գետահետեւեալ. (Տօնակ.։)
Ամենայն վարք աշխարհի կենաց՝ նման են վարուց մշակութեան երկրաբուղխ արմտեաց։ Իշխել ի վերայ ամենայն երկրաբուղխ երկրածին ստացուածոց. (Ագաթ.։)
that walks on the earth.
πεζός pedes, pedestris Որ գնայ քայլէ ի վերայ երկրի. հետեւակ.
agriculturist;
planter, husbandman, labourer.
Որպէս իմաստուն երկրագործք. (Վրք. ածաբ.։)
Մարդկային կեանք առաջին է յորովայնի մօրն ... եւ երկրորդ կեանք երկրագործ, որ յաշխարհիս քաղաքավարի ... իսկ երրորդ՝ կենդանեաց աշխարհն. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
Որ յանապատին պատրաստէր քեզ սեղան երկրագործ. (Ճ. ՟Բ.։)
Զընդհանուր երկրագործացն ազգս». այսինքն հողածնելոց. (Պիտ.։)
to till, to cultivate, to plough.
Ումեմն շինելով ինչ՝ մանկական շինուածովքն խաղալ պարտ է, եւ ումեմն երկրագործելով. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
agriculture, tillage, culture.
Թռչունքս փողք են երկրագործութեան. (Ագաթ.։)
Ոչ յամենայն տեղիս երկրագործութիւն, այլ դոյզն ուրեք. (Խոր. ՟Բ. 56։)
Մերթ՝ Արդիւնք եւ բերք երկրի գործելոյ. արմտիք.
Բարիոք երկրագործութիւն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Աշխարհագրութիւն.
Պապայ աղեքսանդրացւոյն համառօտաբար երկրագրութիւն։ Պտղոմէական երկրագրութեանն. (Խոր. աշխարհ.։)
that fills the world.
Որ ելից կամ լնու զերկիր. աշխարք լեցնօղ.
produced by the earth, terrestrial.
γηγενεής terrigena Հողածնեալ. հողածին. հողեղէն. ադամ, եւ ծնունդք նորա. մարդ, մարդկային, երկրաւոր. ադամորդի.
Եդ ... ընդ երկրածինս զշաւիղս իւր։ Երկրածինք առ նմա կորնչին. (Առակ. ՟Բ. 18։ ՟Թ. 18։)
Թեթեւագոյն արուեստից պակասագոյն են ի գիտութենէ ազգք երկրածնացս. (Կորիւն.։)
Երկինք՝ լուսով եւ պսակօք, երկիր՝ երկրածին մարտիրոսօք. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
Երկրածին եւ մարմնասէր միտք. (Փիլ. այլաբ.։)
Սիրոս երկրածին. յորոյ անուն ասորիք։ Երկրածին էր անտէսսն. եւ այլն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
cf. Երկրածին.
Պարփակեալ զամենեսին զերկրածնեալքս. (Անան. եկեղ։)
that torments, or agitates the world;
tormented or agitated on the earth.
Իբրեւ ի գաւիթ գրկաց մի նաւի՝ զերկրածուփ ալիս կոխողի. (Նար. առաք.։)
terrestrial.
Երկրական զբօսանք, կամ զբազմունք, կապանք, շահք, անդամք. (Յհ. իմ. ատ.։ Ճ. ՟Գ.։ Նեղոս.։ Սարգ.։ Գանձ.։)
Ընդ սմա զանգեալք են երկրականք եւ մարմնայինք. (Նիւս. երգ.։)
Եւ ամենայն սրբոց երկրական, որք յերկնային զօրսն խառնեցան. (Գանձ.։)
Հեռացեալք են յերկրականաց. (Նեղոս.։)
that treads, walks on the earth, terrestrial, worldly.
Վարուց երկրակեաց կենացս ես ինչ ոչ ցանկացայ։ Յետ վարուց երկրակեացս կենաց (զենովք փոխեցեր). (Ագաթ.։)
that treads, walks on earth;
terrestrial.
cf. Աշխարհաւեր.
Ցամաքեցուցանել զշիղջս ջրակորոյս բազմակոհակս եւ երկրակործան իմոցս պարտեաց. (Նար. ՟Ժ՟Ե։)
perigeum, perigee.
Մերձեալ հպեալ կցեալ յերկիր, այսինքն ի գետին. երկրամած.
Երկրամերձ դիմօք ոք առաջի աստուծոյ անկանի. (Խոսր.։)
Երկրպագութիւն երկրամերձ դիմօք. (Վրդն. լուս.։ եւ Նչ. խնդ.։)
terrestrial;
worldly.
Երկրային իմաստութիւն, կամ միտք, բնութիւն, ծանրութիւն. (Փիլ.։ Փարպ.։)
Ըստ երկրային իմաստիցս, եւ ըստ ցանկութեան երկրայնոցս. (Իսիւք.։)
cf. Գետնանախանձ.
Զայս՝ որ մեծ իմն թուի անհաւատից երկրանախանձ ոգւոց, եթող ի բաց։ Բազումք դեռ տխմար էին եւ երկրանախանձ եւ գետնաքարշք. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ.։)
geometrician
Որ առ երկրաչափսն տեսանին ձեւք. (Փիլ. լին.։)
Որպէս մարմին տկարին է նիւթ բժշկի, սոյնպէս երկրաչափին է նիւթ երկիրս. (Երզն. քեր.։)
Չիք ի նոսա երկրաչափք, եթէ բաժանեսցեն տացեն զսահմանս իւրաքանչիւր. (Վեցօր. ՟Է։)
Ի ձեռին իւրում ունէր լար երկրաչափ. (Զքր. ՟Բ. 1։)
geometrical;
—ն, geometry.
Երկրաչափական արդեօք շարագրութիւնքն օրէ՞նք են. այո՛. (Պղատ. մինովս.։)
Ցուցաւ այժմ, թէպէտեւ ոչ կամիցին, երկրաչափական՝ որպէս ասեն՝ հարկաւորութեամբ եւ ցուցիւք. (Առ որս. ՟Թ։)
Բաղկանայ երկրաչափականն յանշարժ շարունակ քանակէ։ Զերկրաչափականն եգիպտացիք գտին ի հարկէ. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
geometry.
Ոմանք յարուեստիցն տեսականք են, այլ ոչ գործականք. երկրաչափութիւն, աստեղաբաշխութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)
Զաշխարհագրութիւնն ստուգեցին յերկրաչափութենէ. եւ ինքն երկրաչափութիւնն գտաւ յաստեղաբաշխութենէ. (Խոր. աշխարհ.։)
Զերկրաչափութիւն գտին եգիպտացիք. (Նոննոս.։)
manuring, fertilizing.
that surrounds the earth (sea).
Պարփակօղ զերկիր, այսինքն զցամաք. մակդիր ծովու.
worldly-minded.
Ժառանգութիւն տեառն կոխեցաւ ի գարշապարաց պղծոց, եւ ի խոզական երկրապիշ անցաւորաց։ Ըստ կարգի պաճարաց եւ անասնոց անմտից երկրապիշք եղեալք. (Յհ. կթ.։)
mundane, worldly;
patriot.
Երկրասէրքն, եւ յերկրի կացեալքն. (Լմբ. սղ.։)
Զիշխանս խրատեմք երկրասէր լինել եւ ողորմած. (Պտմ. աղեքս.։)
maintained on earth, terrestrial.
Երկնակենցաղք, եւ ո՛չ երկրասնունդք. (Նար. առաք.։)
that has created the world;
created of earth, terrestrial.
Կրաւորաբար, Յերկրէ՝ այսինքն ի հողոյ ստեղծեալ. հողեղէն.
Յերկրաստեղծս նահատակաց։ Ոչ զկնի եղելոց երկրաստեղծիցս նմանութեան։ Երկրաստեղծս բանաւորաց։ Կափուցմամբ երկրաստեղծ աչաց. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Լ՟Դ. եւ Նար. առաք.։)
spread in the world or throughout the world;
stretched on earth.
Տարածեալ զերկրաւ, պատեալ զցամաքաւ. երկրապարփակ.
Ջուրբքն անբաւութեան երկրատարածն ծովու. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
cf. Երկրային.
Զերկրաւոր ասացի ձեզ։ Մարմինք երկրաւորք։ Ա՛յլ փառք երկրաւորաց։ Երկրաւոր տաճար շինուածոյս մերոյ։ Երկրնաւորաց, եւ երկրաւորաց։ Որք զերկրաւորս եւեթ խորհին։ Երկրաւոր, շնչաւոր, եւ դիւական.եւ այլն։
Երկրաւոր բանք, կամ վիճակ, գահ, բարք, եւ այլն. (Նար.։)
Նաեւ ո՛չ զերկրաւոր վաստակս ուրուք յիշէր». այսինքն զըստ աշխարհի. (Եղիշ. ՟Բ։)
secondarily, accessorily.
Որ միտքն է, նախ իմանայ. իսկ որ միտքն ունի, երկրորդաբար իմանայ. (Մաքս. ի դիոն.։)
secondary, accessory, subaltern.
to say again, to repeat, to reiterate;
to repeat often, to resume;
— համառօտիւ, to recapitulate;
— ի միտս, to pass again.
Զքաջաց արանց զյիշատակարանս հանապազ երկրորդէր առաջի նոցա։ Սա երկրորդեաց մեզ զամենայն կարգաւ. (Եղիշ. ՟Է. եւ ՟Ը։)
Աւելորդ համարելով զարտաքնոցն երկրորդել յաղագս սկզբանն առասպելս. (Խոր. ՟Ա. 2։)
repetition, resumption, reiteration;
— օրինաց, Deuteronomy.
Այս տեղի կրկնած եւ երկրորդութիւն է։ Պա՛ցտ է միտ դնել կրկնելոցն գրոց եւ երկրորդութեանց, զի միտս ինչ յայտնիս կամի ցուցանել այնու։ Ասպիսի ինչ է երկրորդութիւնն, ասէ՝ թէ զքառասուն տիւ եւ զքառասուն գիշեր եկն անձրեւն ... զնոյն դարձեալ երկրորդէ. (Կիւրղ. ծն.։)
Ո. ոք ժպրհեսցէ ի վերայ սոցա երկրորդութիւն օրինաց յաւելուլ։ Այս այնմ յիշատակ է, եւ երկրորդութիւն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Օրէնքն ո՛չ այլ ինչ են, բայց բնական կարգացն երկրորդութիւն. (Երզն. մտթ.։)
Ընկեցեալ զնա ի պատուոյն՝ ինքն առնու զերկրորդութիւնն. (Խոր. ՟Բ. 48։)
Ի գահ երկրորդութեան ընտրեալ. (Սարկ. քհ.։)
Ի ձեռն միջնորդաց կատարմունք աղօտագոյնք են. (Մաքս. ի դիոն.։)