to wander, to loiter, to lounge about;
to be involved in difficulty, perplexed with business;
to haunt, to frequent;
ի — ական, cf. Թարթափ.
Որպէս զորդիս մարգարէիցն կամիք թարթափել յընդունայնս, որք զեղիայն խնդրէին ափշեալք. (Փարպ.։)
Զի՞ եւս աստէն ի սմին թարթափիմք յաշխարհիս. (Եղիշ. միանձն.։)
ԹԱՐԹԱՓԻԼ ԱԿԱՆ. ῤοπή, ῤιπή ictus, vibratus oculi Թարթել. քթթել. վայրկեան ժամանակի. րոպէ. (յն. րօբի՛, ռիբի՛, արկուած. ձգուած)
Ի դուզնաքեայ ժամու իբր ի թարթափել ական։ Եթէ՛ ի թարթափել ական կամիցիս, եւ եթէ՛ առ սակաւ սակաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
loitering, idling, lounge, sauntering;
perplexity, entanglement in business;
frequent resort;
— ական, cf. Թարթափ.
Փրկեսցուք զանձինս մեր ի թարթափմանց ցանկութեանց. (Ճ. ՟Գ. ի մեկն. ՟ա. թես.։)
ԹԱՐԹԱՓՈՒՄՆ ԱԿԱՆ կամ ԱՉԱՑ. ῤιπή ictus, vibratus oculi, momentum Թարթափիլն ական. թարթելն աչաց. աչք բանալ գոցելը.
Անհատ անուանեալ, եւ թարթափումն ական զանմասն այնր ամանակի. (ըստ առաքելոյ՝ յանկարծակի յական թօթափել). (Նիւս. կազմ.։)
Եւ ոչ թարթափմամբ աչաց ընդմիջեալ։ Հուպ առ հուպ ի քթիթ աչաց միայն թարթափման. (Նար. ՟Լ՟Է. եւ Նար. խչ.։)
cf. Թառամեցուցանեմ.
Յառաջ քան զյերկարն ծաղկել՝ նուաղեցուցեալ թարշամեցոյց. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Թարշամեցուցեր զգեղ վայելչութեան նորա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Թառամիմ.
նոյնպէս եւ մեծատունն հանդերձ շահիւքն իւրովք թարշամեսցի. (Յկ. ՟Ա. 11։)
Եւ ոչ թարշամեցան երեսք նորա. (Եփր. ել.։)
Թարշամեալ պասքութեամբ արբուցմանց խրատու. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Վասն թարշամելոյ գեղոյ նորա. (Վրք.։ Ծնօտք նոցին թարշամեալք էին. Վրք. հց. ՟Ի՟Զ. ՟Դ։)
Ծնկեալք թարշամէին (թշնամիքն, իբր սըմփիլ) (Փարպ.։)
victuals eaten with bread, made dishes;
pittance.
(առաւել ռմկ) իբր Թացեալ. թրջեալ. խոնաւ. եւ Լի խոնաւ իրօք.
Իսկ թէ իցէ թաց, յինքն առնու զոր ի թաց մարմնոյ խոնաւութիւն եղեալ. (Մեկն. ղեւտ.։)
shock-headed, hairy, long-haired.
βαθυχαίτης densam habens caesariem Ոյր գէսք են թաւ. թաւ վարսիւք. թաւամազ. մազը շատ.
Քանզի թաւագէսք են, որ ոչն սափրին ամենեւին. (Փիլ. տեսական.։)
shock-headed.
Որոյ գլուխն է թաւ մազիւք.
cf. Թաւուտ.
Հոծեալ թփովք. թաւ.
in rolling, revolvingly, rolling along or down;
— խաղալ, to tumble dowrn, to roll down, to prostrate one's self;
to agitate one's self, to fall dead;
to be thrown down, to be upset;
to throw a somerset;
to throw ones self headlong, to precipitate one's self;
— խաղացուցանել, to roll, to prostrate, to precipitate, to fell, to upset;
— անկաւ յարեան իւրում, he fell rolling in his blood.
ԹԱՒԱԼԱԳԼՈՐ ԹԱՒԱԼԳԼՈՐ. Գրի վրիպակաւ արդեօք՝ եւ ԹԱՒԱԳԼՈՐ. Թաւալելով եւ գլորելով. տապալմամբ, հոլովմամբ ի վերայ երկրի, կամ զմիմեամբք կուտակեալ թաւ հոծութեամբ. թապըլտըկելով, գլորտըկելով.
Անբաւք ի նմանէ յերկիր անկեալ՝ թաւալագլոր (կամ թաւալգլոր, թաւագլոր) խաղային. (Խոր. ՟Բ. 82։)
Դիակունք նոցա թաւալգլոր խաղացեալք. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
rolling, that rolls.
հոլովական, այսինքն թաւալական. զի անուն ընդունակ է հոլովից. (Երզն. քեր.։)
cf. Թաւալեմ.
Թաւալեցուցէ՛ք վէմս մեծամեծս ի բերան այրին։ Թաւալեցուցէ՛ք ինձ այսր վէմ մի մեծ։ Թաւալեցուցից զքեզ ի վիմացդ։ Թաւալեցոյց վէմ մի ի դուռն գերեզմանին։ Ի բաց թաւալեցոյց զվէմն ի դրաց գերեզմանին, կամ ի գերեզմանէ անտի։ Թաւալեցոյց ընկէց զմարմին նորա ի գահոյից անտի. (Յես. ՟Ժ. 18. ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 33։ Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 25։ Մտթ. ՟Ի՟Ը. 2։ Մրկ. ՟Ժ՟Ե. 26։ ՟Ժ՟Զ. 3. եւ 4։ Յուդթ. ՟Ժ՟Գ. 11։)
Զմազն թաւալեցոյց ի ձէթն. այսինքն շաղախեաց. մալակոնեց. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ժ՟Թ.։)
Ոչ ընդունայն զաստուածային բանն լեզուօք թաւալեցուցանել, այլ հաստատել վարուք. իբր յածեցուցանել. (կամ ռմկ. լըղըրճըկել) (Վանակ. յոբ.։)
bog, marsh, muddy place, miry hole, puddle.
Առ ի թաւալ վայր. զառ ի վայր տեղի, կամ թաւուտ վայր. թաւ ալոցք.
rolling, turning, wheeling;
rotation, revolution;
inclination, propension.
Թաւալմունք վիմաց. (Վրդն. օրին.։)
shaggy, woolly, hairy;
woollen.
Թաւ մազիւք. խիտ հերօք.
Պօղոսի ճաղատն լինել, եւ Պետրոսի թաւամազն, առանձնաւորութեան են սահմանադրութիւնք. (Դամասկ.։)
hairy, hirsute (an epithet of Hercules).
Որոյ յատակն կամ նստոյքն է թաւամազ. մակգիր Հերակլեայ յառասպելս քերթողաց.
heavy eye-browed, beetle-browed.
Ոյր յօնքն են թաւամազ.
Էր սուրբն Պետրոս կարճահասակ, երկայնաքիթ, եւ թաւայօն։ Եւ էր սուրբն Պօղոս ճաղատ, մեծաքիթ, թաւայօն. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Թ.։)
to grow thick;
to become shaggy or hairy.
Թաւանան մայրիք տերեւօք եւ ոստօք. (Վանակ. տարեմտ.։)
shaggy, hairy, hirsute;
— այր, hairy man, covered with hairs.
Մորթօք այծենեօք ըստ Եղիայի այր թաւըրծի. (Արշ. վերջաբ։)
to render thick with branches;
to make hairy or hirsute.
δασύνω denso, pilosum reddo Տալ թաւանալ. ոստովք կամ գիսովք ծածկել. առագաստել.
Լերկ, եւ մերկ առ ճշմարտութիւնն է իմաստուն. ապա եթէ ուրեք՝ եւ զսա ծածկեսցէ եւ թաւացուսցէ յաղագս հարկաւոր ժամանակաց. (Փիլ. լին. ՟Դ. 203։)
thicket, coppice.
Հոլովեալ անկաք ի խիստ թաւուտ թուփս դժնըկաց. (Փարպ.։)
thickness;
hairiness;
aspiration of letters or sounds;
thickness of voice.
Վասն թաւութեան զնոյնս պարտ էր կարգել ի գրի։ Բայց է տեսակ թաւութեանն՝ յանզգայից երկիր (բուսաբեր), եւ յզգայականաց անբան կենդանին (ասուով կամ ստեւով). (Երզն. քեր.։)
Լերկս այս (հնչումն) ի թաւութենէ այլոցն երեւեցաւ. (Քերթ. քեր.։)
thick, hushy, tangled, briery.
Հոլովեալ անկաք ի խիստ թաւուտ թուփս դժնըկաց. (Փարպ.։)
transparent, clear, pellucid.
Թափանցիկ նշողիւք. լուսասփիւռ. յորդալոյս.
to reflect, to shine;
թափանց առնել, cf. Թափ անցուցանել.
Ի գիշերի տեսանես, եւ ի տուընջեան թափանց ածցեն ճառագայթք հաւատոց քոց. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
penetrative, subtile, piercing, pervious.
Որ ազդողական զօրութեամբնթափանցական է քան զամենայն սուր երկսայրի՝ որոշումն ոգոյ եւ շնչոյ. (Ղեւոնդ.։)
cf. Թափանցական;
ելանել, լինել, բերիլ, to penetrate, to pierce;
— լինել մտաց, to think, to understand, to penetrate, to perceive.
διῆκων permeans, penetrans συνήμενος conjunctus Թափ անցեալ կամ անցանօղ. ընդ մտեալ ի ներքս ի խորս. միջամուխ. միացեալ կամ միաւորեալ.
Անաստուածի կարծիք են՝ ոչն կարծել զաստուածային ակն ընդ ամենայն թափանցանց լինել. (Փիլ. լին. ՟Ա. 69։)
Կարէ միտքն թափանցանց լինել. (Լմբ. ժող.։)
Եւ ինքն (Աստուած) շուրվ գնայ թափանցանց. (Մագ. ՟Ե։)
Թէեւ գազանք ինչ անհնարինք պատահեսցեն, եւ կամ պարիսպք երկաթիք, հարկանել սատակել կործանել՝ թափանցանց ելանել. ա՛յլ ձ. թափ անցանել. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 9.) յն. ծակել. τιτράω perforo։
penetration;
penetrability.
Թափանցանցն գոլ. միջամուխն լինել. անցք.
Ճաճանչ կիզանօղ ընդհանրական թափանցանցութեան խորհրդոյ մեծի։ Եւ որ ի մեզ մտիցն պատուհանաց մշտաբացիկ թափանցանցութիւնք. (Նար. ՟Ժ՟Զ. ՟Ղ՟Գ։)
that penetrates, piercing;
transparent, diaphanous;
— լինել, cf. Թափ անցանել.
Լոյս է թափանցիկ ամենայն կուրացելոց աչաց. այսինքն թափ անցանօղ եւ ընդ աչս կուրաց. (Մամբր.։)
Լուսափայլին, եւ դարձեալ ի յազգակիցսն զիւրեանցսն թափանցիկ առնեն. այսինքն փոխանցեն. (Դիոն. ածայ.։)
Ի սիրտն թափանցիկ առնէ զխոցուածն. այսինքն միջամուխ առնէ. (Կլիմաք.։)
(Բեւեռքն) թափանցիկ լինէին ընդ ներբանս ոտից նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
Շեշտ ընդ մէջ թիկանցն թափանցիկ լեալ՝ յերկիր անկանի սլաքն. (Խոր. ՟Ա. 10։)
Ի վայրկենի ընդ ամենայն խորհուրդս լինի թափանցիկ (միտքն)։ Հոգւոյն սրբոյ շնորհքն ընդ մաքուր միտսն թափանցիկ լինի։ Եւ նորա յղկելովն թափանցիկ լինի ընդ նորին անօսրութիւնն պայծառութեամբ մտացն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժող.։)
ԹԱՓԱՆՑԻԿ. իբր ռմկ. ըստ յն. διαφανής (անդր կամ յայնկոյս երեւելի). diaphanus, pellucidus այսինքն Թափանցելի ի լուսոյ, անդիմահար, լուսանցոյց, (որպէս ապակի, օդ). ի սուրբ գիրս թարգմանի Երեւելի, կամ Պայծառ։ Կան եւ քանի մի վկայութիւնք՝ որք յայս միտս թերեւս ձգեսցին, բայց մարթին եւ ի բուն նշանակութիւն վերածիլ.
Իբրեւ կայծակամբք թափանցիկ սուզեալ. (Մագ. ՟Զ։)
vagabond;
vagrant, wandering, roving, rambling;
— շրջել cf. Թափառիմ.
Գերի թափառական։ Ոչ ոք իցէ՝ որ ժողովիցէ զթափառականսն։ Եւ ոչ իցէ ազգ, յոր ոչ հասանիցեն թափառականքն Եղամայ. (Երեմ. ՟Ի. 3։ ՟Խ՟Թ. 5. 36։)
Յանապատ վայր՝ յորում թափառականն (այսինքն թափառեալ) շրջէր. (Փիլ. իմաստն.։)
Կեան յաշխարհի (սուրբք) իբրեւ զթափառականս (կամ զթափառնականս). (Մանդ. ՟Ա։)
a roving or wandering life, vagrancy, vagabondage.
Տաղտկացեալ էր ի մոլորական թափառականութենէն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to wander, to roam, to be vagrant, vagabond;
to ramble, to rove, to stroll, to range.
Ի ներքս անդ յածի յաստուածային գաւիթսն, եւ ոչ արտաքոյ թափառի. (Փիլ. իմաստն.։)
quickly, without delay, incontinent.
Եւ նոքա թափառնակի անյապաղ հանդերձ իւրաքանչիւր զօրու եկին հասին առ մեծն վարդան. (Արծր. ՟Բ. 1։)
cf. Թափառական.
Եղիցին մոլորեալք թափառոտք ի մէջ հեթանոսաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Զ։)
emptied;
— աստղ, falling star;
cf. Ասուպ;
cf. Աստղ;
— ուղեղ, hare-brained, empty-headed, giddy-pated, mad;
giddy-pate, light-witted person, blockhead, idiot, fool, madman.
ԹԱՓԵԱԼ ՈՒՂԵՂ. (առաւել է երկու բառ, քան բարդ). Այն՝ որոյ թափեալ է ուղեղն կամ խելքն. անմիտ. պակասամիտ.
to pour out to, spread, to flow, to throw down, to overturn;
to take refuge, to emigrate;
to be deprived of;
to get rid of, to free one's self from, to disentangle one's self, to flee, to save one's self by flight;
— ի վերայ, to fall on (the enemy);
to rush against;
to dash, to dart, to rush upon;
— յումեքէ ի բաց, to leave, to desert, to abandon;
— ի մտաց, ի խելաց, to grow foolish, to become mad, to lose one's mind;
թափել տրտմութեան յարտասուաց, to vent one's grief in tears;
թափել աման յամանէ, to be decanted, poured from one vessel to another;
թափել գինւոյ, to recover from intoxication;
թափել յերկնից յերկիր, to descend from heaven;
թափել հրոյ յերկաթոյ, to strike fire, to produce sparks;
— գունոյ, to lose colour, to fade;
թափել գբոց, to be dried up, exhausted;
ի բաց թափերուք յինէն, ե՛րթ թափեաց յինէն, be off ! get out ! go away ! ծունր կրկնեսցի թափեցելումն վասն մեր, let every knee bend before the incarnate Word.
bleacher;
washerwoman, laundress;
fuller;
a washerwomans heetle;
stick for gathering fruit;
— վարոց, the penis of animals;
— համոզակեր, a judge, arbiter, he who confers rewards;
he who separates combatants.
Թափիչք երկրի ոչ կարեն այնպէս սպիտակացուցանել. (Մրկ. ՟Թ. 12. (ուստի եղեւ կարծել ոմանց, թէ եւ ինքն Մարկոս էր ի նմին արուեստէ)։)
Զօրէն համոզակեր թափչի ի մէջ անկեալ քակեսցէ զկռիւն. (Փիլ. տեսական.։)
Իբրու զՅակոբոս անկցիս ի բարձանց, եւ թափչօք մեռցիս. (Մագ. ՟Ծ՟Զ։)
(Ի Կիպրոս) զանգանուն ի ցօղոյ անկեալ զխոտով, կռուի ի թափիչ վարոցս, եւ ի մօրուս քօշից. իմա՛ զցուպ հովուաց իբր զլախտ, կամ զխարազան ծոպաւոր։
effusion, shedding;
evacuation, expulsion, egestion;
— Միածնին, descent, humiliation, incarnation of J. C.
Հա՛րկ է կա՛մ թափմանն փոխանակ ի ներքս բերել զհաւասարս, կամ լուծանիլ կենդանւոյն։ Պիտոյ է մարդոյ կերակուր եւ ըմպելի վասն թափման։ Ըստ թափման կերակրոց. (Նիւս. բն.։ Սանահն.։ (որպէս ասի եւ Թափել զաւելորդս որովայնի)։)
Ընծայեցէ՛ք զմարմնոյ զթափումն, զոգւոյ ի վեր ելս. (Ածաբ. ի կիպր.։)
to remain empty, without;
to be emptied, evacuated;
to be uninhabited, devastated;
to become desert, desolate.
Զի մի՛ թափուրեսցի երկիրն, եւ գազանք ի նմա բազմասցին. (Նախ. օրին.։)
Թափրացաք եւ ունայնացաք ի ստացուածոց։ Իմացեալ զթափրանալ ամրոցին ի բնակչաց անտի. (Յհ. կթ.։)
cf. Թափուրիմ.
Զի մի՛ թափուրեսցի երկիրն, եւ գազանք ի նմա բազմասցին. (Նախ. օրին.։)
Թափրացաք եւ ունայնացաք ի ստացուածոց։ Իմացեալ զթափրանալ ամրոցին ի բնակչաց անտի. (Յհ. կթ.։)
emptiness, vacuity.
Զթափրութիւն լնուլ ջանասցուք. (Կիւրղ. գանձ.։)
sleeveless cloak.
Որ ոչն ունի զթեզանիս, կամ զերկայնաթեւ հանդերձ. թեզնիքը կարճ.
Եւ թէ կարասցէ ժուժկալել խոշորութեան վարուցն, թեզանատ իլցի, եւ բոկոտն. (Մաշտ. սքեմ.։)
sleeved cloak.
ԹԵԶԱՆԱՒՈՐ ԹԵԶԱՆԵԱՅ. χειριδωτός, χιτών manicatus, tunica Զգեստ՝ որ ունի զթեզանիս. պատմուճան. վերարկու. քոթանակ.
Վասն ծաղկեայ պատմուճանին, զոր այլք թեզանեայ ասեն. (ուր մարթ է իմանալ եւ կտաւի նրբաթել). (Վրդն. ծն.։)
Այսպիսի սքեմաւ թեզանաւորք երեւին լինել այնոքիկ, զորոց ասի ի գանձս անտոնի եւ համօրէն ճգնաւորաց.
cf. Յերիւրեմ.
Ի ձեռն առաքինութեանց, որ առ աստուածն ածէ ճանապարհ, գտանի եւ ընդարձակի, եղեալ ամենայն երիւր. (Փիլ. լին. ՟Ա. 99։)
Գունովքն ի մարդոյ տեսակ երիւրեցին։ Ընդ օդս բախեալ, լեզուովս երիւրեալ, եւ ի յօդս ցնդեալ (ձայն). (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Բազումք եկին առ իս ի յուսումն ... եւ ասեն ի վերայ իմ պարսաւանս, որք յինէն են երիւրեալք. (Շիր. վասն կենաց իւրոց.։)
believing in two natures in Jesus Christ;
having two dwelling-places.
Սովորութեամբ հակառակաբան անգիտաց լեզուի՝ Երկաբնակ ձայնեցաւ եւ դաւանօղն երկուց բնութեանց ի քրիստոս. որպէս եւ Միաբնակ՝ ասօղն մի բնութիւն։ (Ասող.։ Կամրջ.։ Տաթեւ. եւ այլն։)
that looks through two apertures;
— զգայարանք, the eyes.
furnished with iron;
fastened with iron, nailed.
Երկաթով գամած, այսինքն բեւեռեալ, պնդեալ. իբր երկաթ անցուցեալ. (զի գամն ռամկօրէն է բեւեռ, եւ ըստ գրոց՝ անցք)
Զոր որձաքար եւ կոփածոյ վիմօք, երկաթագամ եւ կապարով մածուցեալ. (Խոր. ՟Բ. 87։)
Լանջապանակ երկաթագամ տախտակօք կրծից. (Յհ. կթ.։)
blacksmith, forger;
cf. Երկաթագամ.
Գործօղ այսինքն դարբին երկաթոյ.
Սանձեալ թիակօքն զերիվարս տախտակագործացն՝ բեւեռակապ երկաթագործացն. (Ագաթ.։)
instrument of iron.
Մի՛ ճօճեսցես զձեռն քո երկաթագործւով ի վերայ քարանց. (Եփր. ել.։)
chained, bound with iron;
— առնել, to enchain, to put in chains or fetters, cf. Շղթայեմ.
Երկաթակապ կապանք. (Ճ. ՟Ա.։)
ԵՐԿԱԹԱԿԱՊ ԱՌՆԵԼ. σιδηρόω Կապել շղթայիւք. երկթի զարնել.
Զզինուորսն երկաթակապ առնելով՝ տո՛ւք տանել ի կարմիր ծովն բնակել. (ՃՃ.։)
made or furnished with iron;
— շաւիղ, cf. Երկաթուղի.
Ո՛չ երկաթակուռ զգեստ առաջի». այսինքն զրահք. (Պիտ.։)
Զօր բազում գումարեալ երկաթակուռս զրահիւք. (Յհ. կթ.։)
Ի վաղիւն կռուեցան երկաթակուռ մահակօք՝ իբրեւ զուռունս դարբնաց, որ բախեն ի վերայ սալից. (Պտմ. վր.։)