mixing, that mixes;
slice, spatula,
Ոչ էութեան էականաց իրիք խառնի, այլ գոյանալոյ գոյացելոցն գոյարար. (Եզնիկ.։)
impurity, ohscenity in discourse.
Նոյնպէս եւ ի խառնախօսութեանն յայտնի ցուցանես։ Ուր խառնախօսութիւն է, անդ է մօտակաց սատանայ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։ եւ Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
mixture, composition, compound;
temper or tempering;
paste, luting;
complexion, constitution, temperament, nature;
junction;
consanguinity, relationship;
conjunction, union;
the sense of feeling, touch;
tie, bond;
concert, harmony
μίξις mistura κράσις temperatio εὑκρασία temperies եւ այլն. Խառնումն, բաղադրութիւն հակակայ պարզութեան. բաղկացութիւն, եւ իրք բաղկացեալք կամ զանգեալք.
Չորեակ տարերցս խառնուածոցս լինել հմուտք. (Պիտ.։)
Չիք ինչ ի նմա խառնուած, այլ ամենեւին պարզ բնութիւն է. (Վեցօր. ՟Ժ՟Ա։)
Աշխարհս ի յօդուածոց, եւ ի պէսպէս բնութեանց, եւ ի խառնուածսն երից մասանց։ Որ զխառնուածսն յարմարեալ կազմէ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Խառնուածք խնկոց (ըստ իւղեփեցաց). (Անան. եկեղ.։ Մխ. երեմ. որ եւ ՀԱՆԴԵՐՁԱՆՔ։)
ԽԱՌՆՈՒԱԾ. Խառնումն հիւթոց ի մարմինս մեր ի բնէ. եւ Հիւթքն գլխովին.
Առ ի լինել առողջութեան՝ պարտ է գոլ չափաւորութիւն ամենայն խառնուածոյն։ Որ ի ցուրտ խառնուածոյ է, նա ի հնրկէ ողջախոհ գոյ. (Սահմ. ՟Գ. ՟Ժ։)
Են ցաւք որ ոչ վասն մեղացն են, այլ ի չկշռելոյն խառնուածոցն. (Եզնիկ.։)
ԽԱՌՆՈՒԱԾ Միաւորութիւն անշփոթի զանազանութեան անդ բնութեանց եւ ներգործութեանց.
Նոր եւ սքանչել խառնուածով միացան երկու բնութիւնքն. (Լմբ. պտրգ.։)
ԽԱՌՆՈՒԱԾ. Ազգակցութիւն. արենակցութիւն, եւ արենակից. սերունդ.
Ոչ արար արժանի զաւակագործել զծնունդսն առաջին դարուց զխառնուածս ի բարի ստեղծմանէն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
ԽԱՌՆՈՒԱԾ. συμβολή, συμπλοκή conjunctio, copulatio, complicatio. ագոյցք. զօդ. կապ. յեռումն ընդ իրեարս.
Խառնուած ճարմանդաց կամ փեղկից, օձեաց. (Ել. ՟Ի՟Զ. 4 = 6։ ՟Ի՟Ը. 32։ ՟Լ՟Զ. 12։)
Զգեցո՛ դմա պատմուճան ծաղկեայ ի խառնուածոյ նարօտից. (Սեբեր. ՟Գ։ Որպէս եւ Յօդք կամ ջիլք ի մարմնի։ Եւագր. ՟Լ՟Դ։)
ԽԱՌՆՈՒԱԾ. Միաբանութիւն ձայնից, կամ սիրոյ, եւ այլն.
Արիութիւն՝ խառնուած՝ սիրով ընդ միմեանս՝ զօրինակ միոյ մարմնոյ պահեսցուք ի մեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14։)
composed, prepared, compounded;
seasoned.
Զխունկսն խառնուածոյս. (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Գ. 11։)
Խունկ եւայս խառնուածոյ, անուշահոտ՝ յազնիւ փայտից. (Վրդն. սղ.։)
Որք գեղս ինչ բժշկեկեանս՝ խառնուածոյս եւ դժնդակագոյնս ըմպիցեն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։)
Վասն հանդերձից դարձեալ հրամայէ, եթէ խառնուածոյ մի՛ զգենուցուն. (Եփր. ել.։)
Որ ձայնս խառնուածոյս գեղգեղեալս նուագս նուագս հանէ. (Վեցօր. ՟Դ։)
mixture, composition;
incorporation, junction, union.
Վասն որոմանցն խառնութեան ո՛չ եւ զցորեանն ի բաց ընկենուն. (Շ. թղթ.։)
Իբր զճնշումն խառնութեան խնկոց։ Միայն մեղսամարգ, խառնութիւն ներհակական. (Նար. կուս. եւ Նար. ՟Ծ՟Ե։)
Միայնառանձինն առանց ընկերին խառնութեան վնասակար լինի. (Եզնիկ.։)
Որչափ յաճախեաց նա զխառնութիւնս իւր ի բազմականս նոցա, եւ այլն. (Եփր. համաբ.։)
Մերակերպարան խառնութիւն։ Անապական խառնութիւն կերպացեալ զմերս ի մարմնի։ Աստուածութեանն խառնութիւն բովանդակապէս. (Նար. ՟Ժ՟Դ. ՟Լ՟Դ. ՟Կ՟Է. ՟Ղ՟Գ։)
ԽԱՌՆՈՒԹԻՒՆ. Միաբանութիւն. կենակցութիւն.
Վասն ժողովոյն նոցա, եւ վասն խառնութեան նոցա։ Խառնութիւն այնոցիկ՝ որ ոչ միաբանէին գործոցն նոցա, պակասութիւն եւ պատաղիչ համարել էին նոցա. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 17։)
mixture;
jumble, medley;
conflict, close fight, engagement, action;
union, reunion;
carnal connection;
confluence.
Խառնուրդք ճակատուց։ Խառնուրդք մերկոցունց գնդացն ընդ միմեանս բաշխելոց. (Բուզ. ՟Ե. 37։)
Նախքան զխառնուրդսն յանձանց իսկ ծուլութենէ կործանիմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)
Կամ Խառնումն գետոց ի միմեանս. եւ Տեղի խառնման.
ԽԱՌՆՈՒՐԴ. Միաբանութիւն. դասակցութիւն. կցորդութիւն.
Ամենեցուն խառնուրդք լինէին. հրեշտակք բնակակիցք մարդկան, եւ մարդիք հաղորդք հրեշտակաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
Խառնուրդքհրեշտակաց եւ մրդկան. (Ագաթ.։)
Խառնուրդք լինին վերնոց եւ ներքնոց. (Ճ. ՟Գ.)
cooper's adze;
plane.
Բառ անյայտ. որ թուի Մամուլ, կամ Քերիչ հիւսանց.
Այլ նոցա լեզուքն քերեալ են ի հիւսանց խարաբուզս. յն. լոկ ի հիւսնէ. (Բարուք. թղթ.։)
to whip, to scourge, to lash, to thrash, to flog.
Լսեմ զխարազանիլն արքային անմահից. (Զքր. կթ.։)
steep, cragged, rocky.
Ըստ օրինակի գազանեղէն աշտարակաց խարակաձեւ հաստատեալ կան. (Վեցօր. ՟Թ։)
burning, caustic.
Խարակիչ փայլատակամբ. որ զջերմագոլն արկեալ առ ի բոյսսն՝ քրտնացուցանէ. (Ագաթ.։)
scoria, dross, slag.
(որպէս ռմկ. գըրընթը)Աւելորդն կամ աղտն հալելի իրաց.
cautery;
cauterization;
blister;
brand;
(կնիք) brand-iron;
—ս արկանել, —ս ի վերայ դնել, ի —ս մատչել, to cauterize.
καῦσις ustio κατάκαυμα, καυτήριον adustio cauterium. Խարելն. կիզուլն չանթացեալ երկաթով. եւ Խարեալ տեղին. վէրք.
Խարանօք նշաւակէ զոմանս վջասն մեղաց. (Կանոն.։)
Հրացեալ երկաթոյն խարանացն։ Խարան յիսուսի է (նա), որ արհամարհէ զքեզ կամ բամբասէ, այլ բուժէ զքեզ ի սնափառութենէ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ. եւ ձ։)
Զամբարեալ չարաւ մահացու վիրիս՝ խարանաւ բանիս արտաքս հերքել։ Չիք սպեղանի իբր իսրայէլի առ անչափութիւն խարանացն մատուցանել։ Զխարանս հատուածոցն բարձեալ եւ մաքրեալ դեղովք ողորմութեան։ Ա՛րկ ի սոյն խարանս խոցոյ մահացու զկաթուած օրհնութեան իւղոյդ փրկութեան. (Նար. ՟Զ. ՟Ժ՟Ը. ՟Ձ՟Է. ՟Ղ՟Գ։)
Կոտորումն նդամոց ի խարանս. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 15։)
to sift, to riddle, to bolt;
to tempt, to try.
Ահա սատանայ խնդրեաց զձեզ խարբալել իբրեւ զցորեան. (Ղկ. ՟Ի՟Բ. 31։)
Խարբալել իբրեւ զցորեան. այսինքն՝ զորպէս պտույտի ցորեան ի մաղն վեր ի վայր շրջելով. (Բրսղ. մրկ.։)
Խայտառակեաց զայն, որ երբեմնխարբալեաց զմեզ. (Մագ. ՟Ի՟Դ։)
Յաներեւոյթ հողմոյ շարժեալ՝ խարբալեաց զքարոզութիւնն. (Երզն. մտթ.։)
Ընդունայն շփոթիւք խարբալին. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Ասէ ցեղբայրն, ու՞ր էիր որդեակ. իսկ նա խարբալէր սուտ, եւ ասէր, անդ՝ ուր էի. իմա՛ յուզէր զսուտ, կամ աստանդէր ի կարկատել սուտ ինչ։
act of sifting;
temptation.
Խարբալելն, իլն. Փորձութիւն. ծուփք մտաց.
Իսկ ծերն գիտէր զխարբալմունս չարին. (Վրք. հց. ՟Գ։)
Զմարդկային խարբալումնս ի բաց ի մէնջ ձգելով. (Վրք. հց. ՟Ա։)
deceitful, fallacious.
Որ ինչ սեպհական է խարդախութեան եւ խարդախաց։
cf. Խարդախութիւն;
խարդախանս նիւթել, to deceive, to dupe, to entrap.
Նենգապատիր խարդախանաց ժողովարան. (Անան. եկեղ։)
tocheat;
to falsify, to counterfeit, to forge;
to feign, to simulate;
to corrupt, to adulterate;
to sophisticate;
to dissemble;
— ումեք զմահ, to plotthe death of.
Դաւաճանութեամբ կամ խարդախութեամբ խարդախել. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Գ. 13։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 25։)
Յատակ մահու հայել զիս խարդախեսցէ։ Խարդախեաց օձն զեւայ. (Նար. ՟Կղ։ Վրք. հց. ՟Բ։)
Նա յուստինեայ փիղիսոփայի խարդախեաց զմարտիրոսութեան մահն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Զառաքինութիւնս զոր ոչ ունին, խարդախեն, եւ պարծին ունել. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Հոռոմք եւ ասորիք եւ հայք զառաքինութիւնս՝ զոր ոչ ունին, խարդախեն, եւ պարծին ունել. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Նենգիչ.
Խառնակութիւն արտաքին խարդախչացն պարաւանդք են ուղղոցն. (Եփր. ծն.։)
cf. Նենգիչ.
Ջաղխեցեր զգլուխ խարդախողին. (Շար.։ տե՛ս եւ Նար. ՟Ղ. ՟Ղ՟Գ։)
fraud, knavery;
falsification, forgery, act of counterfeiting;
adulteration;
chicanery;
violation, rape.
ἕνεδρος, ἑπιβουλή insidiae κακία, κακοπραγία, maleficentia ἑπιτήδευμα, παραδιατριβή, ῤαδιούργημα, στραγγαλία, σπίλας, μεθοδεία dolus, versutia եւ այլն. Նենգութիւն. դաւաճանութիւն. խորամանկութիւն. դարանակալութիւն. չարութիւն. չարարուեստութիւն. չարագործութիւն. հիլլէ, տէք, տօլապ։ cf. (Թուոց. ՟Լ՟Ե. 20։ Ես. ՟Ծ՟Ը. 6։ Իմ. ՟Ե. 24։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 25։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 12։ Գործ. ՟Ժ՟Ը. 14։ ՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 5։ Յուդ. 12։)
Այսքան վնասակարութիւնք խարդախութեանց։ Հին խարդախութիւն բանսարկուին. (Նար. ԾԶ. ՂԱ։)
Վասն խարդախութեան խորհրդոց, որ ի վերայ փրկչին եղեն, խոտեցան հրեայք. (Կոչ. ԺԶ։)
Պորպիզիա կոյս ի խարդախութեան գտեալ՝ կենդանւոյն թազեցաւ. (Եւս. քր. Բ։)
cf. Խարդախութիւն.
Ահագնութիւն (կամ ահանկութիւն) խարդախմանց. (Նար. ՟Ձ՟Դ։)
to conspire against, to attempt evil, to deceive;
to risk, to be exposed to danger.
Երկիւղ կասկածանաց խարդաւանակ լինելոյ իւրոյ թագաւորութեանն. Խարդաւանակ լեալ նմին ի տաճարին վիշապաց. (Խոր. ՟Ա. 12. 29։)
traiterous, deceitful, fraudulent, knavish.
Խարդաւանական դժրողութեամբ։ Ի խարդաւանական մահուն տուգանաց։ Ի խարդաւանական որսորդութեանցն ճողոպրեալ. (Յհ. կթ.։)
to cheat, to overreach, to circumvent, to defraud;
to implicate, to involve, to entangle;
to precipitate;
to deflower, to violate.
Խարդաւանեալ գերի։ Նեսարք ներհակք բազմաձեռնեան խարդաւանողաց. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Ղ՟Բ։)
Գայլ ապականիչ յարձակեալ խոզխոզէր զընտիրսն ի հօտէ գառանց, եւ գահավէժ ցնդմամբ խարդաւանեալ ի վիհն. (Շար.։)
Ի ծնծուկ խարդաւանէրմահու պարտաւորութեամբ։ Խարդաւանեալ յանօրինաց՝ բարձաւ մեռեալ։ Մահացու դեղոց արբուցմամբ ի ծածուկ խարդաւանէ. (Յհ. կթ.։)
fraud, deceit, circumvention, crime, outrage;
— կուսի, violation, deflowering.
Զմեր խարդաւանութիւնն առանց վրէժխնդրութեան համարէր լինել։ Ծանուցանեմ զձեր պարզմտութեամբ ցութիւն ի նմանէ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Կոյսք իմ հռոմըմբռնեալք ի խարդաւանութիւն՝ կենդանւոյնթաղեցան։ Յեստեայ երեք նուիրական կոյսք ի խարդաւանութեան ըմբռնեալ՝ պատժեցան. (Եւս. քր. ՟Բ։)
յանդգնեցան սոդոմայեցիքն բռնադատելզնսսա յաղտեղութիւն եւ յանարժանաց խարդաւանութիւն. (Սեբեր. ՟Թ։)
cf. Խարդաւանութիւն.
Զգացեալ զչարիմաց խարդաւանս ափշնին. (Յհ. կթ.։)
Ոչ տիրեալ ի խարդաւանաց չարաբանողաց. (Նար. կ.։)
Առաջնորդ մեղսամակարդս խարդաւանաց (առ ի մահ)։ Զտարօրէնութեանցն պղծութեան առնել խարդաւանս. (Պիտ.։)
to cauterize;
to brand;
to blind with hot irons;
to stigmatize, to afflict, to distress, to cut to the heart.
(յորմէ Խարակել, որպէս թէ այրելով խորել. լծ. եւ յն. քէ՛օ) καίω, καυτηριάζω uro, aduro եւ ἑκκόπτω effodio. Խորովել. կիզուլ չանթացեալ երկաթով. տոչորել. եւ Բրել (զաչս). տաշել.
Ըստ իմաստուն եւ ճարտար բժշկաց՝երբեմն հատանէ եւ խարէ, եւ երբեմն կակուղ սպեղանիս ի վերայ դնէ։ Որ հիւանդն է՝ ոչ է հեշտեաւ կամ հատանել կամխարել. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. գաղ.։ Վրք. հց. ձ։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Նման էրնա ի քաղցէ անտի իւրմէ խարեալ խանձողոյ. (Եփր. թագ.։)
Խարեալք իւրեանց խղճիւն մտաց. (՟Ա. Տիմ. ՟Դ. 2։)
Հրամայեաց երկաթի հրացեալ ակչօք խարել զլեզուն. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Զ.։)
Գոհացոյց տանջեալ, զակնս խարեալ. յն. բրեալ. (Բրս. գոհ.։)
Զաչս խարեսցուք զարքային հայոց. (Բուզ. ՟Գ. 2՟։)
Խարեալ զաչս նոցա խաւարեցուցանէր կուրութեամբ. (Յհ. կթ.։)
Խարին զնա միտք խորհրդոց իւրոց. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 7։)
Շաղախեալքն յիրսկենցաղոյս, եւ յարատոց սորին խարեալք. (Լմբ. սղ.։)
to shake, to shatter, to demolish, to ruin, to destroy;
to deteriorate, to hurt, to corrupt;
to renew pain or grief;
— զվէրս, to tear open healing wounds;
to irritate, to excite anew.
ԽԱՐԽԱԼԵՄ σαθρόω marcidum reddo, debilito, quasso. կր. labo եւ διακόπτω , συγχέω discindo, dirimo, confundo, perturbo. որ եւ ԽԱՐԽԼԵԼ, եւ ԽԱՐԽԱՐԵԼ. որպէս թէ Խառնելով հալել կամ խլել զխարիսխն եւ զամրութիւնն, Խարխուլ կացուցանել. խախտել. քայքայել. փորել ի ներքոյ. աւերել. քանդել. կործանել. եղծանել.
Զի մի՛ ի բազմացուցանել բանիցս՝ խարխալիցեմք (զկարգն)։ Չխարխալէ զկարգ պատուիրանացն։ Մարդկայինք անենայնդիւրաւ անկանի եւ խարխալի։ Իբրեւ զտունխարխալեալ եւ աւերեալ։ Փտի եւ խարխլի զկնի ժամանակաց։ Խարխալեցին զիրսն, քանզի չէին տեղեակ լեզուին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. 16։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։ ՟Բ. 10։ եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
cf. Խարխալեմ.
Խարխարել. քակտել. այսինքն ի հիմանց քակել բրելով. որպէս յն.
Ջանայ կաւն զվէմի խարխարել կարասցեն. (Սեբեր. ՟Դ։ Երզն. մտթ.։)
Յորժամ դուռն լսելեաց խարխարեցաւ, բոլորբնութիւն մարմնոյն աւերեցաւ, ընդ նմին եւ հոգիքն խարխարեցեն. (Եղիշ. դտ.։)
Հանէ ի միջոյ զայն ինչ, որ զնոցա միտսն խարխարելոց էր. զի՞նչ իցէ, որ խարխարէրն, եւ ընդդէմ բախէր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
Զի եւս ոք ի ժամանակի զուարճութեան խարխարիցէ զդժնդակութիւնսն դեգերելով ի տրտմականսն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
destructive, ruinous.
Զխարխարիչն երբեմն ժամանակի։ Զուարճալի պայծառութեանց խարխարիչ. (Պիտ.։)
destruction, waste.
Խարխարումն կրել պարսպաց. (Պտմ. աղեքս.։)
Այրումն ի վերայ այրման, եւ խարխարումն առաջի վիրաց. (Մամբր.։)
groping along, feeling about.
Ընդ աչացաւացննեղելոց մշտագիշերն խարխափանօք. (Նար. ՟Ժ՟Ե։)
to grope along, to feel ones way;
to fumble;
to shake, to rustle.
Խարխափիցես ի միջօրէի, որպէս խարխափիցէ կոյր իխաւարի. (Օրին. ՟Ի՟Ը. 29։)
Շօշափեսցեն զորմս իբրեւ կոյրք, եւ իբրեւ զաչացու խարխափեսցեն. (Ես. ՟Ծ՟Թ. 10։)
Ի միջօրէի իբրեւ ի գիշերի խարխափեսցեն. (Յոբ. ՟Ե. 14։)
Նման կուրացն մոլորելոց, որք խաւարն խարխափիցեն. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
Մինչդեռ զխաւար մեղացն խարխափէր։ Խարխափեմք զխաւար ճառագայթեա՛. (Լմբ. սղ.։)
Իբրեւ զաչացու զորմոյ խարխափեալ՝ ոչ տեսանէին. (Սանահն.։)
ԽԱՐԽԱՓԵԼ. φέρομαι agitor. որ եւ ԽԱՐՇԱՓԵԼ. Տատանիլ տերեւոց. շարժիլ. այսր անդր բանիլ.
հալածեսցէ զնոսա ձայն տերեւոյ խարխափելոյ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 36։)
Այնպէս երկուցեալ, մինչեւ ի խարխափելոյ տերեւոյ փախիցէ. (Նչ. եզեկ.։)
cf. Խարխալիմ.
Խարխի եւ հալի ի նմանութիւն սարդի ոստայնից. (Ոսկ. ես.։)
to bray.
Ամէն բան իշուն լաւ է, բաց ի խարխընճելոյն եւ ի փախչիլն. (Ոսկիփոր.։)
ruinous, falling, tottering to decay.
Խալխուլ շինունծ, կամ յարկ, կամ տաճար։ Խախուտ եւ խարխուլ։ Խարխուլեւ առանց հիման. (Ագաթ.։ Նար. ՟Խ՟Ը. Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։ Իգն.։)
to burn.
Զլեարդն հանին, եւ կայծիւք խարշատեցին. (ՃՃ.։)
Խիղճ յանցանաց զմարմինս իմ մաշէ, եւ զոսկերս իմ խարշատէ. (Մանդ. ՟Ա։)
Ի տուն նորա փայլատակունք տեղացին, եւ նա խարշատեալ սատակէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ի տապոյ փորձութեան խարշատեալ չորացաւ, (իբր խորշակաւ) (Լմբ. սղ.։)
to burn, to scorch, to be parched, to wither;
— ի ծարաւոյ, to be parched with thirst;
— գորովով՝ գթով, to burn with love, with tenderness.
Ի ծարաւոյ խարշատեալ տոչորէին. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Խարշատի գորով ծնողացն ի վերայ որդոցն։ Մայրենի գթով խարշատեցաւ ի վերայ նորա։ մայրենիգթով խարշատեցաւ ի վերայ նորա։ Ի սէր մեր գորովով խարշատեալն։ Խօսիմ խարշատեալ. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. վերափոխ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
rustling, murmuring.
Զխարշափուննն այլք աղիմաւ թարգմանեցինք, եւ կէսք գերիսն. (քերէվիզ). եւ է սա բանջար աղեհամ, որ յուտելն լցուցանէ զտեղի հացի.
to boil, to stew;
to scald;
to scorch, to burn.
ἑψέω elixo Եփել եռացեալ ջրով. խաշել. հաշլամագ.
Առնեմ խարշեալ ինչ, եւ ճաշակեմ։ Եւ նորա խարշեալ հատ։ (Վրք.հց. ՟Ե։ ՃՃ.։)
Գնայցէ ոք ի վերայ կայծականց հրոյ, եւ զոտս իւր խարշիցէ. (Առակ. ՟Զ. 28։)
Խարշեցաւ փոր իմ ի լալոյ։ Գնշերի ոսկերք իմ խարշեցան. (Յոբ. ՟Ժ՟Զ. 17։)
Արեգակն խարշէր զամենայն ինչ տալով իւրով. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Խարշեցաւ սիրտ իմ ի տեսանել զարտասուս նոցա. (Վրդն. ել.)
Որպէս հայր ի վերայ աղեաց խարշի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Յազգի ազգի ցաւս եւ ի տառապանս եւ ի տարակուսանս խարշիմք։ Որպէս ի սովոյխարշին եւ ապականինոգիքն. (որպես լծ. ընդ Հաշիլ). (Ի գիրս խոսր.։)
misfortune, calamity, disaster.
Զայլոց վիշտս շահավաճառ համարի այնպիսին (վաշխառուն), եւ բերս բարութեանց զընկերին խարուանս գործէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)
born of, or produced by fire, ardent, luminous, fiery.
Եւ ոչ խարուկածին բորբոքեալ բոցք (յն. աստեղացն արտափայլեալ բոցք) հանդարտէին լրջացուցանել զտխուր գիշերն. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 5։)
to burn.
Յորմէ ըստ աստուածայինքն սերովբէք կիզիչք եւ ջեռուցիչք անուանեցան. (Դիոն. եկեղ.։)
cauterization.
Ի ձեռն հրացեալ երկաթոյն խարման. (Ճ. ՟Գ.։)
Ոչ կարօտանաս սպեղանեաց, ոչ հատման, ոչ խարման. (Նար. ՟Խ՟Գ։)
to fix, to establish, to found;
— զնաւն, to cast anchor;
— զյոյս իւր յիմն, to fix or anchor ones hopes on.
Հաստատել իբրեւ ի վերայ խարսխի կամ որպէս զ խարիսխ. անշարժ հաստատել. առկայացուցանել. կացուցանել. ամրացուցանել. սահմանել. կր. ամրանալ.
Հանդերձ մեսրոպաւ, զոր թողեալ խարսխեաց յեկեղեցւոջն. (Խոր. ՟Գ. 66։)
Թիւ երկոտասանից (լրտեսաց) խարսխեցաւ, զօրութիւն երկուցն կալաւ զտեղի. (Եղիշ. յես.։)
սիւն եւ նեցուկ նորին ամրոցի հաստատ պնդութեամբ դու խարսխեցար. (Նար. խչ.։)
Ի քրիստոս հաստատեալ խարսխեցան. (Լմբ. սղ.։)
filed.
Որ ինչ լինի խարտելով. գործ խարտոցի. խարտած, խարտոցած.
cf. Խարտեաշ.
cf. ԽԱՐՏԵԱՇ. Բիբս խարտեշս՝ մեղմս, քաղցրահայեացս, ցածունս. (Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Խարտեաշ.
Մանուկ խարտէշ գեղեցկագին. (Յիսուս որդի.։)
to file.
ῤινέω limo καταλέω commolo, contero ὁξύνω acuo. Խարտոցաւ քերել, մաշել՝ փշրել, կամ մանրել, կամ սրել.
Խարտեաց զնա մանր, եւ ցանեաց զնա ի վերայ ջրոցն. (Ել. ՟Լ՟Բ. 20։)
Խարտոցովք խարտել, եւ կտրել. (Փարպ.։)
Մխեաց խարտեաց ընդ ամենայն մարդկութիւնս նետսչարին. (Կոչ. ՟Զ։)
Ո՞ ոք այնպէս ամբարիշտ եւանօրէն կայցէ, եւ աստուածամարտ լեզուն խարտիցէ. (Սեբեր. ՟Ե։)
to become fair or flaxen.
Մազ աղուամազ խարտեշացեալ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 30. 32։)