cf. Երկոտասանամեան.
Ընդ երկոտասանամեայ չարեօք չարչարեալ վշտագին կնոջն տանջեցելոյ. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
of twelve years, twelve years old.
Ընդ երկոտասանամեայ չարեօք չարչարեալ վշտագին կնոջն տանջեցելոյ. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
all the twelve.
ԵՐԿՈՏԱՍԱՆԵՔԵԱՆ ԵՐԿՈՏԱՍԱՆԵՔԻՆ. Իւրաքանչիւրն յերկոտասանից. տասուերկուքնալ.
cf. Երկոտասանեքեան.
ԵՐԿՈՏԱՍԵՆԵՔԵԱՆ ԵՐԿՈՏԱՍԱՆԵՔԻՆ. Իւրաքանչիւրն յերկոտասանից. տասուերկուքնալ.
that brings forth
Վատթարին չարութիւն երկուորակածին լինի. զի երկմիտ է եւ երկբայ յերկուանօղ անզգամն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 12։)
dual;
double.
Որ ոչ զարուն մեկնէ, եւ ոչ զէգ, եւ ո՛չ զերկուորականն ... եւ որք թարգմանեցինն՝ փոխանակ երկուորականին զբազմաբարն ասացին. (Կիւրղ. թագ.։)
Չունիմք երկուորական անուն յատուկ, այլ յոքնականաւն կոչեմք։ Երկուորական խօսս ոչ ունելով ի բառս մեր. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. օրին.։)
that brings forth, that has twins;
couple, pair;
twin;
—ք, testicles.
Կաշառեալք ի չարէն երկուորեակ ամբարհաւաճութեամբ, եւ ի սնոտի կարծեաց խաբեալ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Երկուորեակ աչքն երկնից՝ արեգակն եւ լուսին. (Տօնակ.։)
Երկուորեակ աչօք արեգակամբ եւ լուսնիւ. (Վրդն. ծն.։)
Եւ ո՛չ երկուորեակք լծոցն ի ճահ ճեմեսցին առանց եղողի. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)
cf. Երկուորեակ.
Եղբարք, որ կոչեցան երկուորիք, անտիոքոս եւ փիղիպոս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Միակի նմանի, ոչ ընդ ումեք բոլորովին խառնեալ այնոցիկ՝ որ ի հասարակութեան միաբանութեան են երկուորւոյն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 29։)
Ամենեքեան երկուորիք են, եւ անորդի (կամ անծնունդ) ոչ գոյ ի նոսա. (Երգ. ՟Դ. 2։ ՟Զ. 5։)
both.
ԵՐԿՈՔԵԱՆ ԵՐԿՈՔԻՆ. δύο, ἁμφότερος duo, ambo, uterque Երկու անձինք կամ իրք միանգամայն. երկաքանչիւր. երկուքնալ
Եւ էին երկոքեան մերկ։ Բացան աչք երկոցունց։ Եդին ի վերայ թիկանց երկոցուն։ Երկոքին դստերք նորա ընդ նմա.եւ այլն։
Երկոքին թեւովքն զերեսացն տեսութիւնն ծածկեն. երկուքն զոտս, եւ երկուքն ի բարձունս թռչին մեծս. (Պիսիդ.։)
Որ երկոքումբք ընտրելովք. (Շար.։) (Գրիչք գրեն նաեւ Երկոքումք, Երկոքումբ։)
cf. Երկոքեան.
ԵՐԿՈՔԵԱՆ ԵՐԿՈՔԻՆ. δύο, ἁμφότερος duo, ambo, uterque Երկու անձինք կամ իրք միանգամայն. երկաքանչիւր. երկուքնալ
Եւ էին երկոքեան մերկ։ Բացան աչք երկոցունց։ Եդին ի վերայ թիկանց երկոցուն։ Երկոքին դստերք նորա ընդ նմա.եւ այլն։
Երկոքին թեւովքն զերեսացն տեսութիւնն ծածկեն. երկուքն զոտս, եւ երկուքն ի բարձունս թռչին մեծս. (Պիսիդ.։)
Որ երկոքումբք ընտրելովք. (Շար.։) (Գրիչք գրեն նաեւ Երկոքումք, Երկոքումբ։)
divided, discordant.
Սխալ եւ երկպառակ է գարւոյն կերակուր». իբր ոչ այնչափ զանգելի. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Գիտութիւն չարի եւ բարւոյ խառնակ է եւ երկպառակն. (Վրդն. ծն.։)
to be divided, disunited, discordant.
Ոչ երկպառակին ի նմանէ (ի թագաւորէն), այլ ի հնազանդութեանն կամ մնան. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ե։)
Ոչ երկպառակել ի միմեանց. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
double;
doubly.
Իսկ ներկպատիկսն նշանակէ է՛, այլ ո՛չ ըստ ինքեան. (Պերիարմ.։)
that has two cloaks.
Երկվերարկու շնորհազարդ շքով պաճուճեաց. (Նար. խչ.։)
having two masters.
Զիա՞րդ կոչեսցուք զնա. միթէ երկտիրեա՞ն արդեօք. (Սեբեր. ՟Դ։)
that is produced, that springs from the earth.
Զոր եւ ոռոգանել ասէ երկրաբուղխ աղբերն չորիւք բաժանմամբք գետահետեւեալ. (Տօնակ.։)
that walks on the earth.
Ընդէ՞ր յերկինս թռչիս երկրագնացդ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
to till, to cultivate, to plough.
Ումեմն շինելով ինչ՝ մանկական շինուածովքն խաղալ պարտ է, եւ ումեմն երկրագործելով. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
agriculture, tillage, culture.
Թռչունքս փողք են երկրագործութեան. (Ագաթ.։)
Ոչ յամենայն տեղիս երկրագործութիւն, այլ դոյզն ուրեք. (Խոր. ՟Բ. 56։)
Չար սերմանցն չա՛ր եւ երկրագործութիւնն. (Ածաբ. ծն.։)
Եւ զի՞նչ որ զնորայն կարասցէ պատմել ... զհիւրընկալութեանն, զերկրագործութեանն, զմարտիցն յաղթութիւնն. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)
produced by the earth, terrestrial.
Եդ ... ընդ երկրածինս զշաւիղս իւր։ Երկրածինք առ նմա կորնչին. (Առակ. ՟Բ. 18։ ՟Թ. 18։)
Ոչինչ է երկրածին՝ երկնայնոցն պատուականագոյն. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
cf. Աշխարհակալ.
Ի թուոյ թագազնից ... ի տոհմէ տիրողաց. ... յերկրակալ զաւակաց. (Նար. խչ.։)
that treads, walks on the earth, terrestrial, worldly.
Որ ինչ է ըստ կենաց երկրի. երկրաւոր.
Վարուց երկրակեաց կենացս ես ինչ ոչ ցանկացայ։ Յետ վարուց երկրակեացս կենաց (զենովք փոխեցեր). (Ագաթ.։)
that treads, walks on earth;
terrestrial.
Ձիոց երկուց ... զորս ոչ երկրակոխս, այլ օդագնացս համարէին. (Խոր. ՟Բ. 59. կամ 62։)
perigeum, perigee.
Երկրպագութիւն երկրամերձ դիմօք. (Վրդն. լուս.։ եւ Նչ. խնդ.։)
cf. Գետնաշարժ.
Շարժիչ կամ սասանիչ երկրի.
sepulchre, tomb.
ԵՐԿՐԱՊԱՏԵԱՆ կամ ԵՐԿՐՊԱՏԵԱՆ. Որոյ պատեանն է երկիր կամ հող. ուստի գերեզմանն կոչի.
Երկրապատեան վերարկու. (Նար. խչ.։)
manuring, fertilizing.
Որ պարարէ զերկիր. պարարտացուցիչ հողոյ.
Քաղցր անձրեւն շահեկան՝ բուսուցիչն երկրապարար. (Ագաթ.։)
that surrounds the earth (sea).
Երկրապարփակ տիեզերապատ պտուտակացն պիսիդոնի. (Նար. խչ.։)
maintained on earth, terrestrial.
Երկնակենցաղք, եւ ո՛չ երկրասնունդք. (Նար. առաք.։)
that has created the world;
created of earth, terrestrial.
Յերկրաստեղծս նահատակաց։ Ոչ զկնի եղելոց երկրաստեղծիցս նմանութեան։ Երկրաստեղծս բանաւորաց։ Կափուցմամբ երկրաստեղծ աչաց. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Լ՟Դ. եւ Նար. առաք.։)
cf. Երկրային.
Զերկրաւոր ասացի ձեզ։ Մարմինք երկրաւորք։ Ա՛յլ փառք երկրաւորաց։ Երկրաւոր տաճար շինուածոյս մերոյ։ Երկրնաւորաց, եւ երկրաւորաց։ Որք զերկրաւորս եւեթ խորհին։ Երկրաւոր, շնչաւոր, եւ դիւական.եւ այլն։
Նաեւ ո՛չ զերկրաւոր վաստակս ուրուք յիշէր». այսինքն զըստ աշխարհի. (Եղիշ. ՟Բ։)
worldly vanities.
worldliness;
sensuality.
Որ բուն տգէտքն կարօղ են յայս երկրաքարշութիւնս զնոսին ճանաչել. (Լմբ. առ լեւոն.։)
second;
secondary, accessory;
secondly, in the second place;
— օրէնք, Deuteronomy;
—ք, bigamists;
— անգամ, once again, once more, a second time.
Օր երկրորդ։ Անուն գետոյն երկրորդի գեհովն։ Յերկրորդ ամին։ Յերկրորդում աւուր։ Երկրորդի խառնուածոյն։ Հանդերձ երիտասարդաւն երկրորդաւ։ Երկրորդք չուեսցեն». այսինքն յերկրորդ կարգի, եւ այլն։
Երկրորդաց սա հասցէ. բայց սակայն երկրորդքն եւ նոքա մեծամեծք են։ Անձին իւրում ետ զնախնեացն պտուղս, եւ զաստուած ամբարշտաբար երկրորդաց արժանի արար։ Որք ոչ կարեն զառաջինսն նահատակութեանցն առնուլ, երկրորդիցն արժանի լինին։ Առաջնոցն ախտք՝ երկրորդիցն են պարկեշտ ողջամտութեան պահպանութիւնք. (Փիլ.։)
Զհետ այնորիկ զոր ընտրեաց տէր, երթայց ... եւ երկրորդ անգամ՝ ո՞ւմ ծառայիցեմ ես, ո՞չ ապաքէն առաջի որդւոյ նորա. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 19։)
secondary, accessory, subaltern.
δευτέριος secundarius Որ ինչ է յերկրորդ կարգի զկնի առաջնոյն. որպէս,
repetition, resumption, reiteration;
— օրինաց, Deuteronomy.
Այս տեղի կրկնած եւ երկրորդութիւն է։ Պա՛ցտ է միտ դնել կրկնելոցն գրոց եւ երկրորդութեանց, զի միտս ինչ յայտնիս կամի ցուցանել այնու։ Ասպիսի ինչ է երկրորդութիւնն, ասէ՝ թէ զքառասուն տիւ եւ զքառասուն գիշեր եկն անձրեւն ... զնոյն դարձեալ երկրորդէ. (Կիւրղ. ծն.։)
Դարձեալ առ նմին կրկնապատիկ երկրորդութիւն։ Որպէս ո՛չ տեառնագրութեան խաչական փայտի ինչ երկրորդութիւն. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Գ։)
Օրէնքն ո՛չ այլ ինչ են, բայց բնական կարգացն երկրորդութիւն. (Երզն. մտթ.։)
list, roll.
Եօթանասուն աշակերտացն երկրորդուստ անուան նոցա ուրեք չէ՛ յայտ. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 12։)
cf. Երկիր պագանեմ.
Զնշան խաչիդ փրկութեան, զոր երկրպագեմ. (Նար. ՟Հ՟Գ։)
Զչղջիկանսն եւ զսնոտիս երկրպագէին. (Եփր. ծղկզրդ.։)
worshipper.
Գրի եւ Երկրպագունք (որպէս եւ Խաչահանունք).
cf. Երնջնակ.
ԵՐՆՋՆԱԿ կամ եՐՆՋԱԿ. ռմկ. երինճակ. ἑρύγγιον eryngium Ազգ կանկառի, յորմէ չկաթէ կաթն այլոց կանկառաց. փուշ որոյ միջուկն ուտի։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
thistle (eryngium);
երնջնակի տակ, gentian;
cf. Բոգ.
ԵՐՆՋՆԱԿ կամ եՐՆՋԱԿ. ռմկ. երինճակ. ἑρύγγιον eryngium Ազգ կանկառի, յորմէ չկաթէ կաթն այլոց կանկառաց. փուշ որոյ միջուկն ուտի։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
to prosper, to be fortunate
Ո՛չ երջանկանամ եղկելիս։ Երջանկասցի այնպիսին ինքեամբ, ինձ միայնոյ գրեալ զեղկութիւնն. (Նար. ՟Ծ՟Դ. ՟Կ՟Զ։)
ternary, three;
trey.
Երրեակ թէ եւ յառաջնոցն անկեանց ... սակայն ոչ բաժանի ըստ մասնկանաց. (Մագ. ՟Ձ՟Դ։)
third;
third part;
thirdly.
Օր երրորդ։ Գետն երրորդ։ Յաւուրն երրորդի։ Մինչեւ յերրորդ ազգ։ Երրորդ մասն։ Յասին երրորդում։ Ի կառսն երրորդս.եւ այլն։
Իսկ (Գիւտ թղթ.) առ վաչէ.
ԵՐՐՈՐԴ. որպէս Այն՝ որ է յերրորդ կարգի զկնի թագաւորի. կամ փոխանորդ փոխանորդի. եւ Որ ինչ ըստ կարգի լինիցին երրորդ.
Երրորդք չուեսցեն (ի կարգի բանակին). (Թուոց. ՟Բ. 24։)
Երրորդ անգամ ... չորրորդ անգամ. եւ այլն. (Ոսկ. մտթ. ստէպ։)
ternary.
τριαδικός, τρισσός trinus Ուր գտանի ինչ երեք թուով. երրեակ.
Երրորդական սրբերգենութեամբ. (Նար. խչ.։)
Trinity;
triplicity.
ԵՐՐՈՐԴՈՒԹԻՒՆ, կոչի նիւթապէս Ուր կայցեն երեք թիւք. որպէս, Փիլոն երրորդութիւն ձայնէ զանուանս ենովսայ, ենովքայ, նոյի. եւ դարձեալ աբրահամու, իսահակայ, յակոբայ. եւ զերիս հրեշտակս երեւեալս աբրահամու։ (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
having a shining colour.
Երանեալ ես նշան զօրութեան երփնափայլ խաչիդ. (Նար. խչ.։)
also, still, more;
— առաւել, the more so;
— քան զ—, more and more, instantly.
Եւ բուսոյց եւս։ Եւ ստեղծ եւս։ Եւ դադարեաց եւս աւուրս ստեղծ եւս։ Եւ դադարեաց եւս աւուրս եօթն։ Եւ դադարեաց աւուրս եօթն եւս։ Միթէ եւ դատաստա՞ն եւս դատել. այժմ եւ զքեզ եւս չարչարեսցուք։ Զի՞ եւս տակաւին դատիցիմ։ Զի՞ եւս աշխատ առնես։ Զի՞նչ եւս պիտոյ են մեզ վկայք։ Միւս եւս ջրհոր։ Միւս եւս պակաս է քեզ։ Միթէ գո՞յ եւս մեր այսուհետեւ բաժին. եւ այլն։
Եւ եւս խաղաղութեան զտէր աղաչեսցուք».
Այսինքն թէ՝ եւ վասն խաղաղութեան դարձեալ ա՛յլ աղաչանս աստուծոյ մատուսցուք»։
Եւ ստեղծ եւս տէր աստուած ... Ոչ վարկպարազի կայ առ էստեղծն՝ եւսն. (Փիլ. այլաբ.։)
Վկայութիւն մեծ եւս քան զյովհաննու։ Մեծ եւս քան զայս սէր ոչ ոք ունիցի։ Մեծամեծս եւս քան զսոյնս ցուցանէ նմա զգործս։ Երանելի եւս էք, կամ է.եւ այլն։
Եւ անդ ե՛ւս չար զոփայցէ եւ աշխարիցէ. (Ոսկ. ես.։)
Յե՛ւս սքանչելիսն հանէ զնշանն. (Ոսկ. մտթ. ՟Բ. 25։)
to cook, to dress, to do;
— ի փռան, to bake;
— ի տապակի, to fry;
— ի Կասկարայի, to broil.
Բաղարջ եփեաց նոցա։ Եփեաց զբլիթսն։ Որ ինչ եփելոց էք, եփեցէ՛ք։ Եւ ո՛չ պախ եփեալ ջրով։ Անօթ կաւեղէն՝ յորում եփեսցի.եւ այլն։
Ստամոքն ի յուժի չէ, եւ կարողութիւն չունի՝ որ զկերակուրն եփէ. (Մխ. բժիշկ.։)
cf. Եփիչ.