to bear in mind, to call to mind, to remember, to recollect;
to record;
յիշեա զիս, remember me;
don't forget me;
յիշե՞ս, do you remember ?
չյիշեմ զանունն, I don't remember his name, I have forgotten his name.
Ռամկական ոճով ասի,
to put one in mind of, to remind, to recall to the memory of, to recollect, to remember, to bring to mind;
to admonish, to warn.
Զյանցանս իմ յիշեցուցանեմ այսօր։ Յիշեցուցանել զաւուրս մանկութեան քո։ Առ յիշեցուցանել (կամ ըստ յն. առ յիշեցուցանել) նոցա զմա՛րտ պատերազմաց։ Յիշեցուսցէ ձեզ զճանապարհս իմս։ Յիշեցուցանեմ քեզ արծարծել զշնորհսն Աստուծոյ։ Յիշեցուցանել ձեզ վասն շնորհացն՝ որ տուեալ են ինձ յԱստուծոյ. եւ այլն։
cf. Յիշեցուցիչ.
Որ լինի յորդորիչ եւ յիշեցուցիչ խոստացեալ անպատում պարգեւացն. (Յճխ. ՟Բ։)
monitor, admonisher;
prompter;
cf. Գրապանակ.
Որ լինի յորդորիչ եւ յիշեցուցիչ խոստացեալ անպատում պարգեւացն. (Յճխ. ՟Բ։)
memory;
cf. Յիշումն;
սուր յիշողութիւն, a good or happy memory;
տկար յիշողութիւն, unhappy memory.
improper and offensive words, abuse names, insult, contumely.
Մի՛ ընդ անմիտըս տըղայոց, փոխան վիճմանցն ըզչար յիշոց։ Եւ որք յերդմունըս յանդըգնին, եւ ի յիշոցըս զազրալին։ Բանիցն գարշութիւն, թշնամանելով եւ անարգելով զընկերսն զանազան եւ պէսպէս հայհոյութեամբ, որ ըստ գեղջկացն բարբառոյ իշոցք (կամ յիշոցք) անուանի, եւ ըստ գրոց սովորութեանն՝ անէծք եւ թշնամանք, եւ որ այսպիսի են անուանք. (Շ. այբուբ. եւ Յիսուս որդի. եւ ընդհանր. յորմէ եւ Երզն. խրատ.։)
mention, commemoration, memory, remembrance.
Յաճախէ սպառնալիս յիշմամբ երախտեացն՝ որ առ նոսա. (Նախ. եզեկ.։)
fifty;
period or number of fifty;
Advent.
fiftieth;
period of fifty days;
Pentecost;
jubilee.
Բազում շնորհել զյիսներեկին (ասելով, կա՛ զգիր քո, եւ գրեա՛ յիսուն), տըկար բնութեանն պատճառին։ Որ յիսներեակ յոբելինին, ի կատարման պենտեկոստին. (Յիսուս որդի.։)
fiftieth;
the Advent;
ամն —, the fiftieth year, jubilee.
Մտին ի պահս յիսներորդացն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ. (որ էր մին յերից պահոց ճգնաւորաց)։)
justly, deservedly;
in truth, truly, surely, certainly, and indeed, in fact, yes.
δικαίως, κρίσει, ἁληθῶς, ἁλήθειᾳ , εὑλόγως jure, juridice, merito, vere, certe, rite, utique, equidem. (ի ձայնէս՝ Իր, իրի, իրաւ. իրօք) Իրաւամբք. արժան եւ իրաւ. արդարութեամբ. ճշմարտութեամբ. ստուգապէս. արդարեւ. ի դէպ. կարի յիրաւունս. իրա՛ւ. ... (լծ. լտ. եու՛րէ ).
to attach, to connect, to unite;
to stretch or hold out;
to fix.
Յիրեա՛ զանճառ միաւորութիւն բանին եւ մարմնոյն. (Քեր. քերթ.։)
Աճեցունս գործելով՝ ընդարձակս եւս եւ անոլորտս զիւրեանցն յիրեցուցանել սահմանս. (Պիտ.։)
to conceive;
to be pregnant, to be with child or young, to be in the family way.
Յղացաւ, եւ ծնաւ զկային։ Եմուտ առ նա, եւ յղացաւ ի նմանէ։ Յղացաւ եւ ծնաւ արու։ Յղասցիս եւ ծնցիս որդի։ Գտաւ յղացեալ ի հոգւոյն սրբոյ։ Մինչչեւ յղացեալ էր զնա յորովայնի։ Տարայց զնա ի տուն մօր իմոյ, եւ ի սենեակ յղացելոյն զիս։ Յղացաւ զցաւս, եւ ծնաւ զանօրէնութիւն։ Յղանան զցաւս, եւ ծնանին զանօրէնութիւն։ Յղացաք եւ որոճեցաք ի սիրտս մեր զբանս անիրաւութեան.եւ այլն։
cf. Յուղարկաւոր.
Հրճուին նահապետութիւնք հրեշտակաց՝ յղարկաւորք եղեալք առ ի ձէնջ համբարձեալ արքային. (Լմբ. համբ.։)
cf. Յղութիւն.
cf. Յղութիւն.
cf. Յղանամ.
to rough-hew, to roughen down, to smooth, to plane, to polish;
to burnish, to gloss;
to polish.
to overflow with, to run over;
to gorge or glut oneself, to be filled, satisfied, crammed, stuffed;
to be loaded with, to swim in plenty, to wallow or roll in wealth.
(ի Յեղց, կամ ուղփ. ուղխ. իւղ. կամ թ. էօլէֆէ, ռոճիկ. պ. էլվան խորտէն , խճողել զորովայն) ἁρκέω (հերիքանալ). sufficio, satior πλουτέω (ճոխանալ), dives sum ἑπάρομαι (վերամբառնալ), efferor. լաւ եւս՝ ἁναπίμπλημαι repleor, impleor, expleor. Լիանալ ուտելեօք եւ ըմպելեօք, ընչիւք, եւ այլն. առաւելուլ. մեծանալ. բարձրանալ, յօրանալ. յափրանալ. լցուիլ.
Յղփանայ, եւ ելանէ արտաքս քան զսահմանն. (Յճխ. ՟Է։)
gluttonous, glutton, gourmand.
Եւ ոչ ըզմահ յղփասիրին, որ ի դըժոխս էջ ըստորին. (Յիսուս որդի.։) (Առ յետինս ասի Խորտկաճաշ մեծատուն. որպէս յն. լտ. δαιτυμών, δαιταλεύς epulo ).
to gorge, to glut, to surfeit, to stuff, to cram.
πλεωνάζω redundare facio, onero κατασαρκόω carnosum vel obesum reddo πιαίνω pinguefacio. Տալ յղփանալ. լիացուցանել. ճոխացուցանել. պարարել. յափրացուցանել.
plenty, abundance, satiety, surfeit;
կեալ ի Յղփութեան, to live in clover.
Ընդ յղփութեան որովայնին՝ պահօք ճնշել զստուար մարմին. (Յիսուս որդի.։)
obelisk.
Յորում եւ զյոբելիկսն ետես, որք մինչեւ ցայժմ կան ի սարապեան տաճարին։ Հարցանէր, թէ զի՞նչ են յոբելիքս (կամ յոբելիքն). (Պտմ. աղեքս.։)
sonorous, resounding, noisy, strepitous, stentorian.
Ի ձեռն անճառախօս եւ յոքնաբարբառն լռութեան առկոչելով. (Մաքս. եկեղ.։)
practicable.
Եւ այլ ճանապարհք են (յառաքինութիւնս անդր՝) բազումք, եւ յոգնագնալիք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։)
divers, many.
Ճշմարտապէս ի ձեռն եկեղեցւոյ ճանաչի գերաշխարհիկ զօրութեանց՝ յոգնազան Աստուծոյ իմաստութիւնն. (Նիւս. երգ.։)
assembled in great multitudes or flocks, very numerous.
Արիստոտէլ, Պղատոն, եւ այլքն յոգնախումբ ի ճեմարանսն Աթենայ գտեալ։ Վերծանեալ զյոգնախումբ հոյլս հանդիսացելոցն։ Արի՛ իբրեւ զՅեսու քաջամարտութեամբ յոգնախումբ ճակատամարտս հրաշից. (Մագ. ՟Ե. ՟Է. ՟Ժ՟Դ։)
crowded, thronged.
numerous, many;
plural.
ՅՈԳՆԱԿԱՆ որ եւ ՅՈՔՆԱԿԱՆ. πληθυντικός pluralis. Բազմաւորական. նշանակ բազմութեան թուոյ ըստ քերականաց. ճէմ, ճէմի.
Եղիջիք իբրեւ աստուածք. Ուստի՞ եգիտ օձն զյոգնական անունս՝ զաստուածս. իբրու զի մի է ճշմարիտ Աստուած, լինելոց էր ի մարդկանէ բազմաստուածութեան կարծիք. (Փիլ. լին. ՟Ա. 36։)
in the plural number;
often, many times;
cf. Յոգնական.
Զի թէպէտ մի է ճանապարհ կենցաղոյս յորովայնէ ի գերեզման, այլ յոգնակի շաւիղք ի նմին բաժանեալք. (Սկեւռ. ես.։)
cf. Բազմահռչակ.
Եկեալ յոքնահռչակն Պօղոս վկայել ճշմարտութեանն՝ ասաց. (Աթ. ՟Ը։)
cf. Բազմաչարչար.
Զի մի՛ ճաշակմամբ կենաց անմահասցի յոգնաչարչարն։ Յոգնաչարչար վտանգիւք տանջեալ. (Սկեւռ. աղ.։)
polyophtalmous;
polyopic;
polyommatic.
Յաճախս ի գիտութիւն, եւ առատս յիմաստութիւն ըստ յոգնաչեայն գոլոյ. (Սկեւռ. աղ.)
Յաճախք ի գիտութիւնս իմաստից ըստ յոգնաչեան (կամ յոգնաչեայն, կամ բազմաչեան) գոլոյ։
cf. Բազմապատիկ.
Յոքնապատիկ յաւէտ քան զսոյն՝ չարիքն իմ յաճախեալ։ Ե՛ւս յոգնապատիկ պատրաստէր նմա պարգեւս եւ պատիւս. (Նար. ՟Ժ։ Յհ. կթ.։)
polytheism.
to be tired, weary, fatigued.
Յոգնեցաւ (կամ յոգնեցան) ժողովուրդն ի ճանապարհին. (Թուոց. ՟Ի՟Ա. 4։)
Մինչեւ յոգնեցան՝ որք հարկանէին զնա։ Դահճացն յօգնեալ ի հարկանելն. (Ճ. ՟Ա. Ճ. ՟Բ.։)
in several ways or fashions.
Հայցեմք ի ճաշակողացդ յայսմ սեղանոյ յոքնօրէն եւ ախորժահամ հանդերձելոյ. (Նար. յիշ.։)
much, great, much of, a great deal of;
—ք, many, several;
—ք ի մարդկանէ, most men, most people, the generality of mankind;
— անգամ, many a time, often.
πολύς, πολλοί multus, numerosus, amplus, plerique, bona pars, multitudo πλεῖον, πλείονες plus, plurimus, plures, complures. Բազում. շատ. յաճախ. յոգն. մեծ մասն. (լծ. եւ հոյլ. ժողով. հոլով. բոլոր. յն. օ՛լօս, բօլի՛. թ. ուլու, պօլ. որպէս չօգ, իֆրաթ ).
Լինի գայթագղութիւն ըստ յոլով պատճառանաց. (Բրս. հց.։)
Ունելդ ըստ յոլով եղանակս ասի։ Ի վերայ յոլովից (ըստ յն. ոճոյ. իբր առաւել). (Արիստ. որակ.։)
ՅՈԼՈՎ. մ. πολύ, πλείον multum, plus, valde, plurimum. Շատ. բազումս. յոյժ. առաւել. յաճախ. ստէպ. բազում անգամ.
ՅՈԼՈՎ ԱՆԳԱՄ. մ. πολλάκις saepe. Բազում անգամ. յոլովակի. յաճախակի. շատ անգամ.
Ընդ այլով յոլով անգամ նուաճեալ թագաւորութեամբ. (Խոր. ՟Ա. 2։)
more;
much more, in greater number;
often, very frequently, generally.
ՅՈԼՈՎԱԳՈՅՆ կամ ՅՈԼՈՎԱԳՈՅՆՍ. մ. πλεῖον, ἑπὶ πλεῖον, πλεῖστον, ἑπὶ τὰ πλεῖστον plus, plurimum, pluries, majori ex parte, saepe μειζόνως, μᾶλλον majus, maxime, nimis. Յոլովակի. աւելի. առաւելապէս. բազում այն է՝ զի. իբր ի բազումս. մեծապէս. մեծաւ մասամբ. յաճախ. յերկար. ստէպ.
ՅՈԼՈՎԱԳՈՅՆ ա.մ. πλείον praestantius. ըստ յն. ոճոյ, որպէս Առաւելեալ ի լաւութեան. լաւագոյն. աւելի աղէկ. եէյ.
cf. Բազմաձեռն.
Աճապարեալ յոլովաձեռն գնդաւ. (Խոր. ՟Գ. 45։)
to increase, to augment, to grow, to multiply.
πλεονάζω, πληθύνω copiosior sum, multiplicor, excresco, abundo, redundo. Բազմանալ. առաւելուլ. յորդել. եւ յոլովել. յաճախել.
cf. Յոլովեմ.
ՅՈԼՈՎԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՅՈԼՈՎԵՄ. πλεονάζω multiplico ἑπιτείνω extendo. Բազմացուցանել. առաւելուլ. յաճախել. յերկարել. շատցընել.
Աճեցուցանէ զահն, յոլովէ զկասկածն։ Քանզի եցոյց զվնասն՝ եթէ մեծ է, յոլովէ ե՛ւս զհրամանն։ Անձանց շահս յոլովեմք. (Ոսկ. ես.։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 21։ եւ փիլիպ. յորմէ եւ Սարգ. յուդ. ՟Դ։)
to cause to abound or increase, to augment, to multiply;
cf. Յոլովանամ.
ՅՈԼՈՎԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՅՈԼՈՎԵՄ. πλεονάζω multiplico ἑπιτείνω extendo. Բազմացուցանել. առաւելուլ. յաճախել. յերկարել. շատցընել.
Աճեցուցանէ զահն, յոլովէ զկասկածն։ Քանզի եցոյց զվնասն՝ եթէ մեծ է, յոլովէ ե՛ւս զհրամանն։ Անձանց շահս յոլովեմք. (Ոսկ. ես.։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 21։ եւ փիլիպ. յորմէ եւ Սարգ. յուդ. ՟Դ։)
ՅՈԼՈՎԵՄ, եցի. չ. ՅՈԼՈՎԻՄ եցայ. ձ. πλεονάζω, πλεονέκτω, προστίθημι, ὐπερβάλλω abundo, appono, supero եւ այլն. Յաճախել. բազմանալ. առաւելուլ կամ յաւելուլ. կր. իբր զօրանալ. յոլովանալ. հանապազորդել. ստէպ դեգերիլ.
Հանդէսն յոլովի, եւ յամենայն կողմանց զճգնողաւն հոսին քրտունք։ Աճեն նմա (բարկութիւնք) յաշխարհական լիութենէս, եւ յոլովեն ի զօրութենէ աշխարհիս։ Նոցա մեծութիւնքն աճէին, եւ սորա աղքատութիւնն յոլովէր. (Իսիւք.։)
Մեծագոյն յետ դարձին զյոլովիլն ի տունս քան զառաջինն ասէ լինել. եւ ոչ միայն յոլովիլ, այլ աճել յուղղութիւնս. (Մխ. երեմ.։)
great number or quantity, multitude, abundance;
plurality, multiplicity.
πλῆθος, περιουσία, πλεονασμός multitudo, copia, abundantia, amplitudo, frequentia. Շատութիւն. բազմութիւն. յաճախութիւն. առաւելութիւն. յորդութիւն.
to shake, to cause to totter, to waver, to be irresolute, to vacillate;
to stir, to agitate, to trouble.
Յողդողդեցուսցէ եւ կասեցուսցէ զսպասիչս գալստեան ի ճշմարիտ գալստենէ անտի, որում սպասէին. (Եփր. ՟բ. թես.։)
too, very, more, much, considerably, very much, a great deal;
— —, more and more, extremely, exorbitantly, excessively, exceedingly.
ՅՈՅԺ. Ստէպ առընթեր այլոց բառից դնի ոճով, որպէս Սաստիկ. կարի. ուժգին. առաւել. յետին.
Greek;
— լեզու, Greek, the — tongue.
ՅՈՅՆ. ա.մ. ἱωνικός, ἐλληνικός, ἔλλας ionicus, graecus, -cum;
hellenicus. Յունական. հելլենական. եւ Յունարէն. հոռմի, հոռմերէն. ուրումի, րումճա.
hoopoo, pewet, lapwing, plover.
(լծ. յն. է՛բօփս) ἕποψ լտ. ո՛ւբուբա. upupa. պ. պուհէ. իտ. upuga, bubbula. Թռչուն ի չափ տատրակի՝ մոխրագոյն թուխ, խայտ ի թեւս եւ ի տուտն, եւ կատարքն փետրալից խայտաճամուկ, յուզակ աղբեւաց եւ ճճեաց. բուբուլ, հիւտհիւտ, բուպէշ, իպիպիկ. եբր. հուքիփաթ, խաւիդա.
Յոպոպ արդարախոհութեամբ զծերացեալ հայր կերակրէ. (Մխ. առակ. (որ ըստ այլոց է յատկութիւն ճայի կամ արագլի)։)
to become wicked or contemptible, to grow or get worse and worse, to be deteriorated;
to debase, demean, degrade or disgrace oneself, to degenerate, to fall away.
Որդիքն Իսրայէլի աճեցին եւ յոռացան, բազմանային եւ զօրանային յոյժ. (Ել. ՟Ա. 7։)
to make worse, to spoil, to corrupt, to debase, to deteriorate;
to underrate, to depreciate, to disparage.
Զերկոսին (ճանապարհս՝ Քրիստոսի եւ Յովհաննու, հրէայք) իբրեւ զգազան ինչ չարաբարոյ՝ յոռեցուցանէին. որ զկնի ասի՝ պարսաւել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)