suffering with another, participation in another's suffering;
compassion.
passion, suffering, torment, pain, vexation, torture;
— քրիստոսի, our Lord's Passion;
—նս կրել, to suffer;
—ն, —նացն, Passover;
առ քեզ արարից զ—նացն, I will keep or eat the Passover with you.
Իջուցանիցեմ զծերութիւն հօր մերոյ չարչարանօք հանդերձ ի դժոխս։ Տեսանելով տեսի զչարչարանս ժողովրդեան իմոյ։ Ժամանեցին ինձ յաւուրս չարչարանաց (յն. չարեաց)։ Որ զայսպիսի չարչարանս կրեցին։ Օրինա՛կ առէք եղբարք՝ չարչարանաց եւ երկայնմտութեան զմարգարէսն։ Տանջանք չարչարանաց։ Գերութեան չարչարանք։ Ոչ են արժանի չարչարանք ժամանակիս հանդերձելոց փառացն։ Որպէս առաւելան չարչարանքն քրիստոսի ի մեզ։ Զի ես զչարչարանս քրիստոսի ի մարմին իմում կրեմ (յն. զսպիս)։ Չարչարեսցեն զնոսա ամիսս հինգ. եւ չարչարանք նոցա իբրեւ զխայթոցս կարճի. եւ այլն։
of a just measure, symmetrical;
moderate, regulated, of steady habits, temperate, sober.
(Զբանսդ) ոչ չափաբեր ընկալայ, այլ անշուշտ եւ ճշմարիտ գիտեմ. (Փիլ. լիւս.։)
of a just measure, measured, right, meet, proper, decorous, suitable;
middling, moderate, tolerable, so so;
moderate, sober, frugal;
modest, discreet.
Անպատշաճ է մեծ մարմնոյ փոքր զգեստ, եւ կամ փոքուն մեծագոյն. այլ իւրաքանչիւրոցն չափաւորն է օգտակար եւ պատշաճ. (Բրս. ճգն.։)
Ընդէ՞ր մարկոս կարճ ի կարճոյ գրեաց. զի պետրոս չափաւոր էր ի խօսս. (Տօնակ.։)
Պօղոս ճնշէր զմարմինն եւ չարչարէր. դու գոնեայ չափաւոր մի աղօթեա՛. (Խոսր.։)
to keep within just bounds or due limits, to limit, to confine, to moderate, to temper, to restrain;
— զանձն, to restrain oneself, to forbear, to refrain from.
measure, moderation, limitation;
modesty, temperance, mitigation;
sufficiency, mediocrity.
Անհնազանդութեանն՝ հնազանդութիւն, ագահութեանն՝ զչափաւորութիւն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
Կերակուրքն եւ ըմպելիքն ոչ յաճախութեամբ եւ անկարգութեամբ, այլ պարկեշտութեամբ եւ չափաւորութեամբ եղիցի. (Շ. ընդհ.։)
to measure;
to examine, to ponder, to weigh;
to judge, to conjecture;
to reward, to return like for like;
to versify, to make verses;
չափեաց նմա վեց չափովն գարի, he gave him six measures of barley.
Չափեցին չափովն։ Չափեսջիք երկուս հազարս կանգունս։ Ո՞ չափեաց ափով իւրով զջուրս, եւ զերկինս թզաւ, եւ զերկիր ամենայն քլաւ։ Մանէ, չափեաց աստուած զթագաւորութիւն քո, եւ վախճանեաց զնա։ Ոչ բազմաժամանակեայն է, եւ ոչ որ թուով ամացն չափիցի։ Որով չափով չափէք, չափեսցի ձեզ։ Անձամբ յանձինս զանձինս չափեն (մեծացուցանելով զանձինս).եւ այլն։
Չափեաց նա իւր աւուրս ծնանելոյ՝ օրինօք բնութեանս։ Ըստ ճանապարհացն առաքինութեան եւ օթեւանքն չափեցան. (Իգն.։)
cf. Չափողութիւն ;
exchange, reward, return.
Հանճարեղք ի հատուցումն դաւանացն՝ զամբարշտացն արդարադատ չափմամբ. (Շար.։)
ignorance of one's true state.
Չգիտելն կամ ոչ ճանաչելն զչափ անձին.
cf. Չգիտուն.
Առ նոքօք ճարտարեաց զտխմարս, զչգիտունս, եւ զչմարթունս. (Սեբեր. ՟Ե։)
illiterate, ignorant, stupid.
Առ նոքօք ճարտարեաց զտխմարս, զչգիտունս, եւ զչմարթունս. (Սեբեր. ՟Ե։ Տե՛ս եւ Չգիտուածով՝ ի բառն Գիտուած։)
not yet;
not till now;
չեւ տեսեալ, before seeing.
Չեւ էր հոգի, քանզի յիսուս չեւ էր փառաւորեալ։ Չեւ եւս գիտէին զգիրս։ Չեւ լինէր արեգական ճառագայթիցն յաշխարհ սփռել. (Յհ. ՟Է. 39։ ՟Ի. 9։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 14։)
Չեւ էր ուրուք ձեռնարկեալ յեկեղեցին յայտնի։ Ի ճշմարտտութեան վերայ չեւ է հասեալ. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Ը։)
Թէ չէր երեւեալ հօրն արդարութիւն ի յերկնից, չեւ էր սկսեալ ճշմարտութիւնն ի յերկրէ. եւ թէ չէր խրախուսեալ մարդն ի յերկնայնումն, ոչ եւս էր սրբեալ. (Նար. կուս.։)
sorry plight, ill array.
ἅκοσμος . Ոչ զարդ. անզարդ, սուտ պաճուճանք.
cf. Չգոյ, cf. Չիք;
չէ ինչ, no matter, that is nothing.
neuter, indifferent;
neuter.
Մակացութիւն ի հանճարոյ է՝ համբերելեացն, եւ ոչ համբերելեացն, եւ չէզոքացն. (Փիլ. այլաբ.։)
Եւ ոչ որպէս չէզոք՝ ճշմարիտ ներընդունի ասել. ո՛րզան՝ եթէ, ո՛չ եղիցի. եւ ո՛չ՝ ոչ եղիցի. (Պերիարմ.։)
there is not, there does not exist;
nothing, nothingness;
nullity;
չիք ոք բարի բայց մի աստուած, no one is good save God only;
զբաբելոն իմ չիք տեսեալ, I have not seen Babylon;
չիք ոք չիք ուրեք, there is no one;
չիք որ գիտիցէ զայդ, nobody knows that;
չիք ոք որ եղծանել կարէ, no one can destroy it;
չիք ինչ, there is nothing;
չիք եւ չիք, indeed it is not;
առ չքի, for want of;
ի չիք դարձուցանել, to reduce to nothing, to annihilate;
չիք լինել, չիք յաչաց լինել, to come to nothing, to be annihilated, dissipated, to disappear, to vanish;
— լուսնի, wane.
Ի լուսնի չիքն՝ որ չերեւի. այսինքն լուսնի ծնունդ։ Եւ զիւրկթելն ի լուսնի չիքն արա՛. (Վստկ. ՟Ծ՟Ե. ՟ճ՟Ծ՟Ա։)
unfeelingness, inhumanity.
Անդ ճչիւն եւ վայիւն միայն է բարբառ, ողողանք եւ չխանդաղատանք. (Եփր. խոստով.։)
lifeless;
cf. Անկենդան.
Չկենդանիքն զիա՞րդ կարիցեն կենդանեացն պատճառ ծննդեան լինել. (Եզնիկ.։)
cf. Չմարթուն.
ՉՄԱՐԹՈՒ ՉՄԱՐԹՈՒՆ. Անմարթ ի լինել պիտանի. անպիտան. անճարակ, անխելք. եւ Անմարդի. անքաղաքավար. անագորոյն.
Առ նոքօք ճարտարեաց զտխմարս, զչգիտունս, եւ զչմարթունս. (Սեբեր. ՟Դ։)
incapable, awkward, clumsy, bungling.
ՉՄԱՐԹՈՒ ՉՄԱՐԹՈՒՆ. Անմարթ ի լինել պիտանի. անպիտան. անճարակ, անխելք. եւ Անմարդի. անքաղաքավար. անագորոյն.
Առ նոքօք ճարտարեաց զտխմարս, զչգիտունս, եւ զչմարթունս. (Սեբեր. ՟Դ։)
incapacity.
Անմարդութիւն. գուցէ եւ Անբաւականութիւն. անճարակութիւն.
innocent, harmless.
Ամենազօր հրամանաւ ի հակառակիցն սիաբանեալ, ի պատճառս առ ի չըմեղ բնութեանն. (Գանձ.։)
not blaming, not finding fault with.
cf. Չմեղադրանք.
of nothing, of little value, puny, light, feeble, low, despicable, frivolous, futile, vain;
very little, small.
εὑτελής (դիւրածախ, դիւրագին) εὑτελέστατος , ἑλάχιστος, σμικρότατος tenuis, vilis, frivolus, vilissius, exiguus, minimus οὑδαμός nihil. (ի բառէս Չինչ, այսինքն ոչինչ) Համարեալն իբրու ոչինչ, դոյզն. կարի փոքրիկ, տկար. անպիտան. սին. սնոտի, եւ այլն. փուճ, ցած, պզտըտիկ.
Չնչին փայտիւն՝ արդարոյն նաւապետեալ։ Չնչին ճարպն քեզ յողջակէզ է. (Իմաստ. ՟Ժ. 4։ ՟Ժ՟Դ. 5։ Յուդթ. ՟Ժ՟Զ. 18։)
abject, very base, mean.
Լուովն եւ ճանճիւ ... եւ այլովք նոյնպիսեօք, որ չնչիկքն են. (Եզնիկ.։)
dry, frugal;
— հաց, dry toast;
— սեղան, frugal table, light meal.
Չոր եւ բեկեալ. աշտուճ. անպաճոյճ.
xerophagus, feeding on dried aliments;
very abstemious.
որ եւ Չորաճաշակ. Որ կեայ չոր եւ ցամաքային իրօք. չորակեր.
nourishment composed of dried fruits, legumes or herbs, xerophagy;
vegetarianism;
rigorous abstinence.
dry, arid, waste.
Ի գիճային տեղւոյ ի ցամաքային կամ ի չորային. (Վստկ.։ 1)
to dry, to become dry;
to wither, to dessicate;
to dry up.
(Հացն) չորացաւ, եւ եղեւ ճըճեկեր. (Յես. ՟Թ. 18։)
Չորացաւ որպէս խեցւոյ զօրութիւն իմ։ Ծաղկեսցին ... թարշամեսցին, չորասցին։ Ոսկերք իմ որպէս խռիւ չորացան (յն. փխրեցան, կամ այրեցան)։ Չորացան ոսկերք մեր. (Սաղ. ՟Ի՟Ա. 16։ ՟Ձ՟Թ. 6։ -ճա. 4։ Եզեկ. ՟Լ՟Է. 11։)
well pointed, sharp, cutting, piercing, trenchant;
— սուսեր, trenchant glave.
ὁξύς, ὁξύτατος, ἅποξυς acutus, acutissimus, acuminatus. Որոյ սայրն կամ բերանն է սու՛ր կամ սրեալ. հատու, բերանը կամ ճոթը բարակ՝ սուր՝ սրած.
tartarean, hellish, infernal, satanical, devilish;
— դիք, the infernal divinities;
— տօնք, dionysia, dionysiaca.
Դելփիս հարցուկ դիւթն ճաշակեալ ի կաստեղան վտակէն սանդարամետանոյն. յն. ի բոլոր ըմպելւոյն սանդարամետական պատգամին. (Պտմ. աղեքս.։)
Շինեցին տաճար սերապեայ սանդարամետային աստուծոյն։ Երեւեցաւ յերազի սանդարամետայինն սերապիս. (Կեչառ. աղեքս.։)
pestle;
— մեքենական, crushing-mill or stamping-mill;
— մեծ, large heavy pestle;
— փոքրիկ, small pestle.
ladder-shaped.
κλιμακόεις, κλιμακώδης gradatus, scalae modo factus, scalaris. Ունօղ զձեւ սանդղոց կամ աշտիճանաց. աստիճանաւոր.
round, step.
κλιμάκιον lignum in scala transversum, gradus. Իւրաքանչիւր աստիճան սանդղոց՝ որպէս մատն մատն.
Առաջին աստիճանն եւ սանդղամատն՝ խոնարհութիւնն է, զոր հոգւով աղքատութիւն կոչէ. (Վրդն. աւետար.։)
staircase, stairs, ladder;
երկբացիկ —, double ladder, trestles;
ծալածոյ —, folding ladder;
— չուանեայ, rope-ladder, foot-rope;
— հրդեհի, fire-ladder, fire-escape;
— պաշարման, scaling-ladder;
— շրջանակաւ, winding staircase;
ելանել ընդ —ղս, to go up stairs;
իջանել ի սանդղոց, to come down stairs;
ելանել ի վեր սանդղովք, to scale, to climb over, to escalade;
ելանել սանդղովք ի պարիսպս, to scale the walls.
ՍԱՆԴՈՒՂՔ եւ ՍԱՆԴՈՒԽՔ. κλίμαξ scala κλιμακτήρ gradus scalae. Գտանի գրեալ եւ ՍԱՆԴՈՒՂ, եւ որպէս ռմկ. ՍԱՆԴՈՒՂԴ, ՍԱՆԴՈՒԽՏ. (որպէս սանտրաձեւ ուղ կամ ուղի) Ելանելիք աստիճանաւ, եւ աստիճանք նորին.
cf. Սանձակոծեմ.
ՍԱՆՁԱԿՈԾ ԱՌՆԵԼ ԼԻՆԵԼ, ՍԱՆՁԱԿՈԾԵՄ ՍԱՆՁԱԿՈԾԻՄ. ἠνιοχέω, ἡνωχεύω habenas teneo, aurigo, moderor, rego. Կոծել եւ վարել սանձիւ զերիվարն. սանձահարել, նուաճել. ըմբերանալ.
զամօթ կրեսցեն, եւ սանձակոծ եղիցին այսու ճշմարտաբանութեամբ. (Լմբ. հանգ.։)
cf. Սանձահարեմ.
ՍԱՆՁԱԿՈԾ ԱՌՆԵԼ ԼԻՆԵԼ, ՍԱՆՁԱԿՈԾԵՄ ՍԱՆՁԱԿՈԾԻՄ. ἠνιοχέω, ἡνωχεύω habenas teneo, aurigo, moderor, rego. Կոծել եւ վարել սանձիւ զերիվարն. սանձահարել, նուաճել. ըմբերանալ.
զամօթ կրեսցեն, եւ սանձակոծ եղիցին այսու ճշմարտաբանութեամբ. (Լմբ. հանգ.։)
to bridle, to curb, to check, to rein;
to subdue, to break in.
χαλιαγωγέω freno, refreno, rego, moderor. Սանձիւ հարկանել եւ հարստահարել. սանձակոծել. սանձել. նուաճել. ընկճել. նկուն առնել. կրթել.
Ահիւն աստուծոյ սանձահարել զանձն ի զգաստութիւն։ Սանձահարել զդժնդակ բարսն. (Յճխ. ՟Դ. եւ ՟Ը։)
to bridle, to break in;
to rein in, to check, to hold in, to repress, to conquer, to abate, to mortify.
Զի սանձեսցէ զժպիրհ եւ զյանդուգն կամս ագահութեանն։ Ոչ զցանկականն խրոխտականութիւն սանձեցի. (Յճխ. ՟Դ։ Նար. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Սանտրավաճառ.
to comb.
casket;
handbasket.
peddler, hawker, huckster, petty dealer.
καπηλεύων caupo, nundinator եւ τραπεζίτης mensarius, nummularius. Ունօղ եւ վարօղ զսապատ, զարկղ ընչից. վաճառական. սեղանաւոր, եւ այլն.
Կրպակաւոր կամ սապատաւոր վաճառականքն։ Լինջի՛ր դու ընտիր սապատաւոր վաճառական՝ ընդունել զբարին, եւ յամենայն իրաց չարաց հեռանալ ի բաց. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։ Կոչ. ՟Ղ։)
cf. Հալուէ.
glacier.
cold and hot beyond endurance (hell).
Որդն անքուն, մշտնջենաւոր տարտարոսն՝ սառնահրդեհ, լալ աչաց, եւ կրճել ատամանց. (Եփր. խոստ.։)
cf. Սառնակերպ.
surrounded or covered with frost or ice, frozen, ice-bound.
Մեղաց ձմեռն էառ վախճան, սառնամածեալ ախտքընսուզան. (Լմբ. ի շնորհ.։)