cf. Ծաւալ առնում.
Ծաւալիլ. ճապաղիլ. ձգտիլ ծածանմամբ.
to dilate, to expand, to propagate, to spread;
to extend, to stretch.
իսկ կր. իբր ձ. ἁναπεταννύω, ἑκτείνω, -ομαι extendo, -or χέω διαχύω, χέομαι effundo, diffundo, -or, spargo. Պարզել, սփռել, իլ. ճապաղել. ձկտել. տարածել՝ որպէս թէ զծալսն բանալով. հոսել. զեղուլ.
Ծաւալել զստուգութեան վարսն ի նախանձ բազմաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)
Զլոյսն յերկիր ծաւալեսցէ ճառագայթս. (Արծր. ՟Դ. 3։)
Փայլատակումն ճառագայթից, կամ ջուր համատարած ծաւալեալ։ (Պիտ.։)
cf. Ծաւալեմ.
զի զամենայն ճառագայթսն իւրեանց յերկիր ծաւալեցուսցեն. (Կիւրղ. ծն.։)
dilatation, expansion, diffusion;
propagation;
— ծովու, գետոց, overflowing, inundation;
— Աւետարանին, propagation of the Gospel;
— հրոյ, erysipelas;
— մարմնոց, dilatation;
— ջերմութեան, լուսոյ, propagation.
Ծաւալ. ծաւալիլն. ճապաղումն. զեղումն.
Անիմանալի լոյս, համասփիւռ ծաւալումն։ Զփառացն աստուծոյ ճառագայթումն յինքն նկարէր աստուածային ծաւալմամբ. (Յհ. կթ.։)
blue-eyed, mild-eyed.
applause, clapping of hands;
earthen baking-dish;
—ս or — զ—ի հարկանել, to applaud, to acclaim, to clap the hands;
to praise, to approve.
to smack the lips.
Որպէս Կեփկափել. շփշփել. կրճտել.
to lisp, to mutilate or mangle speech, to speak broken English, bad French, etc.
to strike, to beat;
to crush, to grind, to pound;
— զկուրծս, to beat the breast.
senile.
Զծերական հանճարոյն ստացեալ զխրատ. (ՃՃ.)
senate;
assembly of elders;
the ancients;
անդամ ծերակուտի, senator;
վճիռ ծերակուտի, senatus-consultum;
—, — կուտական, senatorial.
to be no longer young, to grow old or aged, to become old, to grow in years, to be on the wane, to arrive at an advanced age, or at extreme old age.
Զհանճար ծերոց ծերեաւ, որք խորհրդով ծերանան. (Տօնակ.։)
old age;
ալիք ծերութեան, ալեւորեալ —, great age, extreme old age;
decrepitude;
ի— խոնարհել, to be getting old;
ի խոր — հասանել, to attain an advanced age;
մեռանել ի բարւոք ծերութեանմ to die in a happy old age.
γῆρας senectus, senecta, senies πολιά canicies Հասակ եւ վիճակ ծերոց. ծեր գոլն. ծերանալն. եւ Պառաւութիւն. եւ Ալիք ծերութեան.
prepuce, foreskin.
pronounced badly.
to overstrain, to distort the sense of a passage, phrase or word, to parody.
Զբան աւետարանին մի՛ ծեքեսցեն, այլ ճշմարտութեանն հետեւեցին. (Նչ. խնդ.։)
rain-bow, iris;
halo.
ἷρις iris (իբր Ծիր ածեալ, ածօղ. եւ այն՝ որպէս ծիրանազարդ) որ եւ կոչի ԳՕՏԻ ԱՐԱՄԱԶԴԱՑ. եւ ըստ սուրբ գրոց՝ ԱՂԱՂՆ ԱՍՏՈՒԾՈՅ. Կամար սքանչելի եւ բազմագունի երեւեալ յօդս յընդհանրմանէ ճառագայթից արեգական ի ցօղագին ամպս. Ծիրանի գօտի, կանանչ կարմիր գօտի, երկան գօտի, անանակ ՝ (որպէս թէ աղեղնակ).
smile, simper;
laugh, laughter;
derision, sneering;
— բարձրաձայն, burst of laughter;
cf. Ծաղր.
Ռամկօրէն եւեթ վարի, իբր Ծաղր, եւ ըստ գրոց լինի արմատ հաճջորդ բառիցդ։
funny, laughable;
ridiculous, risible.
Ծիծաղելիս վիճակս ետուն (դից). եւ նոքիմբքայսոքիւք գարշելեօք եւ ծիծաղելեօք զինքեանս թշնամանեցին. (Առ որս. ՟Է։)
to smile, to laugh;
to laugh at, to scoff, to deride, to mock;
to look pleasant, to smile, to laugh;
ընդ քիմս —, to laugh constrainedly;
— ընդ միտս, to laugh in one's sleeve;
մեղմ —, to titter;
— յանդէպս, to giggle;
բարձրաձայն —, to burst out laughing, to laugh out;
— յոյժ յոյժ, յանչափս, to burst, to split ones sides with laughing, to choke with laughter;
չիք ինչ —ղելոյ, there is nothing to laugh at;
եւ —ղեցան յոյժ, and they burst out laughing;
անդ ծիծաղէր լիութիւն եւ գեղեցկութիւն, the whole country laughed with fertility & beauty.
Յն. ոճով. հյց. խնդ. ըստ ամենայն նշանակութեան.
blade;
stalk, stem.
ԾԻՂ καλάμη stipula. որ եւ ԾԻԼ. ԾԵՂ. ՃԻՒՂ. ԸՆԾԻՒՂ կամ ԸՆՁԻՒՂ. Շառաւիղ բուսոց. եւ Ցօղուն. եղեգն եւ բուն խոտոց. ծղօտ. ծիլ, ծեղ, ճուղ. (վր. ճիլի, պրտու).
Ծղով եւ եղեգամբ պատել, եւ հրոյ ճարակ տալ. (Ասող. ՟Գ. 29։)
birth, delivery;
after-birth;
origin, source, rise, birth;
ovarium;
ի ծնէ, by birth;
from one's birth;
կոյր ի ծնէ, born-blind, blind from his birth;
զծնէ կաղն դնացուցանել, to cause the bornlame to walk;
*mole;
*patch.
(լծ. սանս. ճան. յն. ղէ՛նէսիս, ղէնէդի՛). γένεσις genitura, generatio, origo γενετή nativitas, ortus. Ծնունդ. ծագումն. բուն.
clad or arrayed in purple;
royal, imperial, august.
այսօր պսակիս արքայ ի հեթանոսաց փշօք՝ ծիրանազգեստ պճնեալ եկեղեցւոյ փեսայ. (Տաղ.։)
cf. Ծիրանազգեաց.
այսօր պսակիս արքայ ի հեթանոսաց փշօք՝ ծիրանազգեստ պճնեալ եկեղեցւոյ փեսայ. (Տաղ.։)
cf. Ծիրանազգեաց.
այսօր պսակիս արքայ ի հեթանոսաց փշօք՝ ծիրանազգեստ պճնեալ եկեղեցւոյ փեսայ. (Տաղ.։)
cf. Ծիրանազգեաց.
այսօր պսակիս արքայ ի հեթանոսաց փշօք՝ ծիրանազգեստ պճնեալ եկեղեցւոյ փեսայ. (Տաղ.։)
cf. Ծիրանագոյն.
Կոնքն՝ յոր լուաց տէրն զոտս աշակերտացն, նոճի փայտ էր ծիրանեգոյն՝ փորած. (Ոսկիփոր.։)
purple-fish, Venus-shell;
purple;
purple clothes, stuffs;
imperial dignity;
cf. Ծիրանագոյն, — Տիւրոսի or Ծուրայ, Tyrian purple;
—ս արկանել, to be clad or clothed in purple, to assume the purple;
to assume the imperial dignity.
Ծով ծիրանի ալեօք զուարճացեալ. (Գանձ.։)
enveloped in smoke.
Զճենճերս ծխամած միգապատեալս զոհից կռոցն. (Ճ. ՟Ա.։)
to be smoked.
Ծխոտ լինել. մրոտիլ. մրճոտիլ. մխոտիլ.
to suck, to imbibe;
to suck up, to absorb;
— զօդ, to breathe the air;
թուղթդ ծծէ, this paper blots.
Ջերմութիւնն ծծէ եւ ձգէ զօրութեամբ իւրով։ Ջերմութիւն արեգական ծծեաց։ Պատրոյգք ճրագին ծծեն քամեն զիւղն առ ի կերակուր հրոյ. (Վեցօր. ՟Գ։)
Անարիւն ճիպռանցն նմանեցին, որ կենդանի են միայն զօդն ծծելով. (Եղիշ. ՟Ը։)
moth-hole;
rust-hole, corroded part.
Ամենեքեան ի ծառոյ ծորելով, ի ճիճոյ միոյ կերուածէ (հին տպ. կերուածոյ)։ Կերպաս ի ճճոյ (տպ. կերածոյ ճիճոյ). (Խոր. աշխարհ.։)
silk-weaver, silk-manufacturer.
silk-worm.
Կեպասածին ճիճու նախ լինի իբրեւ զհունդ պարտեզի սեաւ, եւ ապա շնչաբերեալ կենդանայ, եւ դառնայ յորդն, եւ զկնի այնորիկ թեւաւորի. (Տօնակ.։)
to give form to, to form, to figure, to shape, to fashion, to model;
to represent.
μορφόω, κατασκευάζω formo, figuro. Կերպարանս իմն զգեցուցանել. տեսակաւորել. կազմել. ձեւացուցանել՝ ճշգրտիւ կամ ստութեամբ. տպաւորել. յանդիման առնել. երեւեցուցանել. ձեւացընել, յարմարել, ցցընել.
Կերպարանէ ի ներքին մարդն զկերպարանս փրկչին. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
to conform;
to take the form, to put on or assume a look, state, manner or appearance, to give oneself airs;
to affect, to pretend, to simulate, to feign, to counterfeit, to give oneself out for, to set up as, to pass oneself off for;
զառաքինութիւն —, to simulate virtue or probity, to affect a sanctimonious exterior;
— զանմեղութիւն, զտղայութիւն, to put on a look of innocence;
to play the child;
զխլութիւն՝ զառատաձեռնութիւն —, to give a deaf ear to;
to pretend to be generous, liberal;
cf. Խելք.
Սէր ո՛չ կերպարանի. (Յճխ. ՟Ժ։)
cf. Կերպարան;
fiction, fraud, feint, deceit.
form, formation;
conformation.
Զոր հանդերձելոցն ճառից լուսաբանեն կերպաւորութիւնք։ Կերպաւորութիւն պատկերի բանին յոբայ. (Նար. ՟Գ եւ Նար. առաք.։)
mean, base, despicable shape or manner.
to cause to live, to vivify, to give life to, to animate, to prolong life, to bring to life again, to reanimate, to revive, to revivify;
to save;
հաւատք քո կեցուցին զքեզ, thy faith hath saved thee.
giving life;
saviour, deliverer.
Արարիչ եւ կեցուցիչ։ Կեանք եւ կեցուցիչ. (Ագաթ.։ Յճխ.։)
milk-diet.
Ոչ ի կթեղինաց ինչ, եւ ոչ ի ձկանց ճաշակեալ. (Ասող. ՟Գ. 17։)
burning, caustic.
Յարփիափայլ եւ ի կիզական ճառագայթից նորա. (Զքր. կթ.։)
to burn;
cf. Կիզում.
Բոց կամ ճաճանչ կիզանօղ. (Ճ. ՟Ա.։ Նար. ՟Ժ՟Զ։)
burning, scorching;
cf. Կիզանուտ.
cf. Կիզում.
Զմթերս աներկիւղութեան յարգին արծարծեալ կիզէ։ Քչոցն ճարճատելոյն ի մէջ հրոյն. Զի այս նիւթ ի կիզելն (իլն) ձայն հանէ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)
Նա էր կիզօղն (տաճարին). (Նիւս. թէոդոր.։)
combustive;
canstic;
incendiary
causticity;
ignition;
combustion;
burning;
conflagration.
Ըզճարպ հրոյն կիզման. (՟Ա. Եզր. ՟Ա. 14։)
Անքուն որդանցն, եւ կիզման հրոյն. (Յճխ. ՟Ի։)
Կորստեան կիզմամբն։ Անզովանալի կիզումն։ Զտաճարին կիզումն։ Կիզմամբ ախտից։ Ի խորովակսկիծ կիզմանէ. Կամ Յարեգակնայինն տապացաւ կիցմանէ. (Յհ. կթ.։ Նար. ՟Ժ՟Թ։ Մխ. երեմ. Յիսուս որդի.։ Արծր. ՟Դ. 12։)
divided in halves;
between the teeth, muttered.
Կաղ ի կաղս ընդ քիմսն կիսաբերան ծանօթական խղճիւն ասէր. (Ճ. ՟Գ.։)